| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / မဟာနိဒ္ဒေသပာဠိ • Mahāniddesapāḷi |
၁၄. တုဝဋ္ဋကသုတ္တနိဒ္ဒေသော
14. Tuvaṭṭakasuttaniddeso
အထ တုဝဋ္ဋကသုတ္တနိဒ္ဒေသံ ဝက္ခတိ –
Atha tuvaṭṭakasuttaniddesaṃ vakkhati –
၁၅၀.
150.
ကထံ ဒိသ္ဝာ နိဗ္ဗာတိ ဘိက္ခု၊ အနုပာဒိယာနော လောကသ္မိံ ကိဉ္စိ။
Kathaṃ disvā nibbāti bhikkhu, anupādiyāno lokasmiṃ kiñci.
ပုစ္ဆာမိ တံ အာဒိစ္စဗန္ဓူတိ။ ပုစ္ဆာတိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာ, ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ပုစ္ဆာ, ဝိမတိစ္ဆေဒနာ ပုစ္ဆာ။ ကတမာ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတံ ဟောတိ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ, တသ္သ ဉာဏာယ ဒသ္သနာယ တုလနာယ တီရဏာယ ဝိဘာဝနာယ ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆတိ – အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာ။ ကတမာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ တုလိတံ တီရိတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ, အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတ္ထာယ ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆတိ – အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ပုစ္ဆာ။ ကတမာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ ပုစ္ဆာ? ပကတိယာ သံသယပက္ခန္ဒော 5 ဟောတိ ဝိမတိပက္ခန္ဒော ဒ္ဝေဠ္ဟကဇာတော, ‘‘ဧဝံ နု ခော, န နု ခော, ကိံ နု ခော, ကထံ နု ခော’’တိ သော ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆတိ – အယံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ ပုစ္ဆာ။ ဣမာ တိသ္သော ပုစ္ဆာ။
Pucchāmi taṃ ādiccabandhūti. Pucchāti tisso pucchā – adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṃsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā. Katamā adiṭṭhajotanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ aññātaṃ hoti adiṭṭhaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ, tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhāvanāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ adiṭṭhajotanā pucchā. Katamā diṭṭhasaṃsandanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ tulitaṃ tīritaṃ vibhūtaṃ vibhāvitaṃ, aññehi paṇḍitehi saddhiṃ saṃsandanatthāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ diṭṭhasaṃsandanā pucchā. Katamā vimaticchedanā pucchā? Pakatiyā saṃsayapakkhando 6 hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto, ‘‘evaṃ nu kho, na nu kho, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’’ti so vimaticchedanatthāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ vimaticchedanā pucchā. Imā tisso pucchā.
အပရာပိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – မနုသ္သပုစ္ဆာ, အမနုသ္သပုစ္ဆာ, နိမ္မိတပုစ္ဆာ။ ကတမာ မနုသ္သပုစ္ဆာ? မနုသ္သာ ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင္ကမိတ္ဝာ ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆန္တိ, ဘိက္ခူ ပုစ္ဆန္တိ, ဘိက္ခုနိယော ပုစ္ဆန္တိ, ဥပာသကာ ပုစ္ဆန္တိ, ဥပာသိကာယော ပုစ္ဆန္တိ, ရာဇာနော ပုစ္ဆန္တိ, ခတ္တိယာ ပုစ္ဆန္တိ, ဗ္ရာဟ္မဏာ ပုစ္ဆန္တိ, ဝေသ္သာ ပုစ္ဆန္တိ, သုဒ္ဒာ ပုစ္ဆန္တိ, ဂဟဋ္ဌာ ပုစ္ဆန္တိ, ပဗ္ဗဇိတာ ပုစ္ဆန္တိ – အယံ မနုသ္သပုစ္ဆာ။ ကတမာ အမနုသ္သပုစ္ဆာ? အမနုသ္သာ ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင္ကမိတ္ဝာ ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆန္တိ, နာဂာ ပုစ္ဆန္တိ, သုပဏ္ဏာ ပုစ္ဆန္တိ, ယက္ခာ ပုစ္ဆန္တိ, အသုရာ ပုစ္ဆန္တိ, ဂန္ဓဗ္ဗာ ပုစ္ဆန္တိ, မဟာရာဇာနော ပုစ္ဆန္တိ, ဣန္ဒာ ပုစ္ဆန္တိ, ဗ္ရဟ္မာနော ပုစ္ဆန္တိ, ဒေဝတာယော ပုစ္ဆန္တိ – အယံ အမနုသ္သပုစ္ဆာ။ ကတမာ နိမ္မိတပုစ္ဆာ? ယံ ဘဂဝာ ရူပံ အဘိနိမ္မိနာတိ မနောမယံ သဗ္ဗင္ဂပစ္စင္ဂံ အဟီနိန္ဒ္ရိယံ တံ သော နိမ္မိတော ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင္ကမိတ္ဝာ ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆတိ, ဘဂဝာ တသ္သ 7 ဝိသဇ္ဇေတိ – အယံ နိမ္မိတပုစ္ဆာ။ ဣမာ တိသ္သော ပုစ္ဆာ။
Aparāpi tisso pucchā – manussapucchā, amanussapucchā, nimmitapucchā. Katamā manussapucchā? Manussā buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti, khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti – ayaṃ manussapucchā. Katamā amanussapucchā? Amanussā buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmāno pucchanti, devatāyo pucchanti – ayaṃ amanussapucchā. Katamā nimmitapucchā? Yaṃ bhagavā rūpaṃ abhinimmināti manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgaṃ ahīnindriyaṃ taṃ so nimmito buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchati, bhagavā tassa 8 visajjeti – ayaṃ nimmitapucchā. Imā tisso pucchā.
အပရာပိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – အတ္တတ္ထပုစ္ဆာ, ပရတ္ထပုစ္ဆာ, ဥဘယတ္ထပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကတ္ထပုစ္ဆာ, သမ္ပရာယိကတ္ထပုစ္ဆာ, ပရမတ္ထပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – အနဝဇ္ဇတ္ထပုစ္ဆာ, နိက္ကိလေသတ္ထပုစ္ဆာ 9, ဝောဒာနတ္ထပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – အတီတပုစ္ဆာ, အနာဂတပုစ္ဆာ, ပစ္စုပ္ပန္နပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – အဇ္ဈတ္တပုစ္ဆာ, ဗဟိဒ္ဓာပုစ္ဆာ, အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓာပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – ကုသလပုစ္ဆာ, အကုသလပုစ္ဆာ, အဗ္ယာကတပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – ခန္ဓပုစ္ဆာ, ဓာတုပုစ္ဆာ, အာယတနပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – သတိပဋ္ဌာနပုစ္ဆာ, သမ္မပ္ပဓာနပုစ္ဆာ, ဣဒ္ဓိပာဒပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – ဣန္ဒ္ရိယပုစ္ဆာ, ဗလပုစ္ဆာ, ဗောဇ္ဈင္ဂပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိသ္သော ပုစ္ဆာ – မဂ္ဂပုစ္ဆာ, ဖလပုစ္ဆာ, နိဗ္ဗာနပုစ္ဆာ။
Aparāpi tisso pucchā – attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā 10, vodānatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā. Aparāpi tisso pucchā – ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā. Aparāpi tisso pucchā – kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā. Aparāpi tisso pucchā – khandhapucchā, dhātupucchā, āyatanapucchā. Aparāpi tisso pucchā – satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā. Aparāpi tisso pucchā – indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā. Aparāpi tisso pucchā – maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā.
ပုစ္ဆာမိ တန္တိ ပုစ္ဆာမိ တံ ယာစာမိ တံ အဇ္ဈေသာမိ တံ ပသာဒေမိ တံ, ‘‘ကထယသ္သု မေ’’တိ – ပုစ္ဆာမိ တံ။ အာဒိစ္စဗန္ဓူတိ။ အာဒိစ္စော ဝုစ္စတိ သူရိယော 11။ သူရိယော ဂောတမော ဂောတ္တေန, ဘဂဝာပိ ဂောတမော ဂောတ္တေန, ဘဂဝာ သူရိယသ္သ ဂောတ္တဉာတကော ဂောတ္တဗန္ဓု; တသ္မာ ဗုဒ္ဓော အာဒိစ္စဗန္ဓူတိ – ပုစ္ဆာမိ တံ အာဒိစ္စဗန္ဓု။
Pucchāmi tanti pucchāmi taṃ yācāmi taṃ ajjhesāmi taṃ pasādemi taṃ, ‘‘kathayassu me’’ti – pucchāmi taṃ. Ādiccabandhūti. Ādicco vuccati sūriyo 12. Sūriyo gotamo gottena, bhagavāpi gotamo gottena, bhagavā sūriyassa gottañātako gottabandhu; tasmā buddho ādiccabandhūti – pucchāmi taṃ ādiccabandhu.
ဝိဝေကံ သန္တိပဒဉ္စ မဟေသီတိ။ ဝိဝေကာတိ တယော ဝိဝေကာ – ကာယဝိဝေကော , စိတ္တဝိဝေကော, ဥပဓိဝိဝေကော။ ကတမော ကာယဝိဝေကော? ဣဓ ဘိက္ခု ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတိ အရညံ ရုက္ခမူလံ ပဗ္ဗတံ ကန္ဒရံ ဂိရိဂုဟံ သုသာနံ ဝနပတ္ထံ အဗ္ဘောကာသံ ပလာလပုဉ္ဇံ ကာယေန ဝိဝိတ္တေန ဝိဟရတိ။ သော ဧကော ဂစ္ဆတိ, ဧကော တိဋ္ဌတိ, ဧကော နိသီဒတိ, ဧကော သေယ္ယံ ကပ္ပေတိ, ဧကော ဂာမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, ဧကော ပဋိက္ကမတိ, ဧကော ရဟော နိသီဒတိ, ဧကော စင္ကမံ အဓိဋ္ဌာတိ, ဧကော စရတိ ဝိဟရတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပာလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ – အယံ ကာယဝိဝေကော။
Vivekaṃ santipadañca mahesīti. Vivekāti tayo vivekā – kāyaviveko , cittaviveko, upadhiviveko. Katamo kāyaviveko? Idha bhikkhu vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ kāyena vivittena viharati. So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṃ kappeti, eko gāmaṃ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṃ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti – ayaṃ kāyaviveko.
ကတမော စိတ္တဝိဝေကော? ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နသ္သ နီဝရဏေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပန္နသ္သ ဝိတက္ကဝိစာရေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, တတိယံ ဈာနံ သမာပန္နသ္သ ပီတိယာ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပန္နသ္သ သုခဒုက္ခေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမာပန္နသ္သ ရူပသညာယ ပဋိဃသညာယ နာနတ္တသညာယ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမာပန္နသ္သ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာယ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပန္နသ္သ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာယ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ , နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နသ္သ အာကိဉ္စညာယတနသညာယ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ။ သောတာပန္နသ္သ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဝိစိကိစ္ဆာယ သီလဗ္ဗတပရာမာသာ ဒိဋ္ဌာနုသယာ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယာ, တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ။ သကဒာဂာမိသ္သ ဩဠာရိကာ ကာမရာဂသညောဇနာ ပဋိဃသညောဇနာ ဩဠာရိကာ ကာမရာဂာနုသယာ ပဋိဃာနုသယာ, တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ။ အနာဂာမိသ္သ အနုသဟဂတာ ကာမရာဂသညောဇနာ ပဋိဃသညောဇနာ အနုသဟဂတာ ကာမရာဂာနုသယာ ပဋိဃာနုသယာ, တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ။ အရဟတော ရူပရာဂာ အရူပရာဂာ မာနာ ဥဒ္ဓစ္စာ အဝိဇ္ဇာယ မာနာနုသယာ ဘဝရာဂာနုသယာ အဝိဇ္ဇာနုသယာ, တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ ဗဟိဒ္ဓာ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ – အယံ စိတ္တဝိဝေကော။
Katamo cittaviveko? Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṃ vivittaṃ hoti, dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṃ vivittaṃ hoti, tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pītiyā cittaṃ vivittaṃ hoti, catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṃ vivittaṃ hoti, ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti, viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti, ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti , nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti. Sotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṃ vivittaṃ hoti. Sakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṃ vivittaṃ hoti. Anāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṃ vivittaṃ hoti. Arahato rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṃ vivittaṃ hoti – ayaṃ cittaviveko.
ကတမော ဥပဓိဝိဝေကော? ဥပဓိ ဝုစ္စတိ ကိလေသာ စ ခန္ဓာ စ အဘိသင္ခာရာ စ။ ဥပဓိဝိဝေကော ဝုစ္စတိ အမတံ နိဗ္ဗာနံ။ ယော သော သဗ္ဗသင္ခာရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိသ္သဂ္ဂော တဏ္ဟက္ခယော ဝိရာဂော နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ – အယံ ဥပဓိဝိဝေကော။ ကာယဝိဝေကော စ ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနံ 13 နေက္ခမ္မာဘိရတာနံ, စိတ္တဝိဝေကော စ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ ပရမဝောဒာနပတ္တာနံ, ဥပဓိဝိဝေကော စ နိရုပဓီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသင္ခာရဂတာနံ။ သန္တီတိ ဧကေန အာကာရေန သန္တိပိ သန္တိပဒမ္ပိ တံယေဝ အမတံ နိဗ္ဗာနံ, ယော သော သဗ္ဗသင္ခာရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိသ္သဂ္ဂော တဏ္ဟက္ခယော ဝိရာဂော နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ။ ဝုတ္တဉ္ဟေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘သန္တမေတံ ပဒံ, ပဏီတမေတံ ပဒံ, ယဒိဒံ သဗ္ဗသင္ခာရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိသ္သဂ္ဂော တဏ္ဟက္ခယော ဝိရာဂော နိရောဓော နိဗ္ဗာန’’န္တိ။ အထ အပရေန အာကာရေန ယေ ဓမ္မာ သန္တာဓိဂမာယ သန္တိဖုသနာယ သန္တိသစ္ဆိကိရိယာယ သံဝတ္တန္တိ, သေယ္ယထိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပာဒာ, ပဉ္စိန္ဒ္ရိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင္ဂာ, အရိယော အဋ္ဌင္ဂိကော မဂ္ဂော – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ သန္တိပဒံ တာဏပဒံ လေဏပဒံ သရဏပဒံ အဘယပဒံ အစ္စုတပဒံ အမတပဒံ နိဗ္ဗာနပဒံ။
Katamo upadhiviveko? Upadhi vuccati kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Upadhiviveko vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ – ayaṃ upadhiviveko. Kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṃ 14 nekkhammābhiratānaṃ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṃ paramavodānapattānaṃ, upadhiviveko ca nirupadhīnaṃ puggalānaṃ visaṅkhāragatānaṃ. Santīti ekena ākārena santipi santipadampi taṃyeva amataṃ nibbānaṃ, yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘santametaṃ padaṃ, paṇītametaṃ padaṃ, yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbāna’’nti. Atha aparena ākārena ye dhammā santādhigamāya santiphusanāya santisacchikiriyāya saṃvattanti, seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – ime vuccanti santipadaṃ tāṇapadaṃ leṇapadaṃ saraṇapadaṃ abhayapadaṃ accutapadaṃ amatapadaṃ nibbānapadaṃ.
မဟေသီတိ မဟေသိ ဘဂဝာ။ မဟန္တံ သီလက္ခန္ဓံ ဧသီ ဂဝေသီ ပရိယေသီတိ မဟေသိ, မဟန္တံ သမာဓိက္ခန္ဓံ။ပေ.။ မဟန္တံ ပညာက္ခန္ဓံ။ မဟန္တံ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ။ မဟန္တံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒသ္သနက္ခန္ဓံ ဧသီ ဂဝေသီ ပရိယေသီတိ မဟေသိ; မဟတော တမောကာယသ္သ ပဒာလနံ, မဟတော ဝိပလ္လာသသ္သ ဘေဒနံ, မဟတော တဏ္ဟာသလ္လသ္သ အဗ္ဗဟနံ 15, မဟတော ဒိဋ္ဌိသင္ဃာတသ္သ ဝိနိဝေဌနံ, မဟတော မာနဓဇသ္သ ပပာတနံ 16, မဟတော အဘိသင္ခာရသ္သ ဝူပသမံ, မဟတော ဩဃသ္သ နိတ္ထရဏံ, မဟတော ဘာရသ္သ နိက္ခေပနံ, မဟတော သံသာရဝဋ္ဋသ္သ ဥပစ္ဆေဒံ, မဟတော သန္တာပသ္သ နိဗ္ဗာပနံ , မဟတော ပရိဠာဟသ္သ ပဋိပသ္သဒ္ဓိံ, မဟတော ဓမ္မဓဇသ္သ ဥသ္သာပနံ ဧသီ ဂဝေသီ ပရိယေသီတိ မဟေသိ, မဟန္တေ သတိပဋ္ဌာနေ မဟန္တေ သမ္မပ္ပဓာနေ မဟန္တေ ဣဒ္ဓိပာဒေ မဟန္တာနိ ဣန္ဒ္ရိယာနိ မဟန္တာနိ ဗလာနိ မဟန္တေ ဗောဇ္ဈင္ဂေ မဟန္တံ အရိယံ အဋ္ဌင္ဂိကံ မဂ္ဂံ မဟန္တံ ပရမတ္ထံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ဧသီ ဂဝေသီ ပရိယေသီတိ မဟေသိ; မဟေသက္ခေဟိ ဝာ သတ္တေဟိ ဧသိတော ဂဝေသိတော ပရိယေသိတော ကဟံ ဗုဒ္ဓော ကဟံ ဘဂဝာ ကဟံ ဒေဝဒေဝော ကဟံ နရာသဘောတိ မဟေသီတိ – ဝိဝေကံ သန္တိပဒဉ္စ မဟေသိ။
Mahesīti mahesi bhagavā. Mahantaṃ sīlakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahantaṃ samādhikkhandhaṃ…pe… mahantaṃ paññākkhandhaṃ… mahantaṃ vimuttikkhandhaṃ… mahantaṃ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi; mahato tamokāyassa padālanaṃ, mahato vipallāsassa bhedanaṃ, mahato taṇhāsallassa abbahanaṃ 17, mahato diṭṭhisaṅghātassa viniveṭhanaṃ, mahato mānadhajassa papātanaṃ 18, mahato abhisaṅkhārassa vūpasamaṃ, mahato oghassa nittharaṇaṃ, mahato bhārassa nikkhepanaṃ, mahato saṃsāravaṭṭassa upacchedaṃ, mahato santāpassa nibbāpanaṃ , mahato pariḷāhassa paṭipassaddhiṃ, mahato dhammadhajassa ussāpanaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahante satipaṭṭhāne mahante sammappadhāne mahante iddhipāde mahantāni indriyāni mahantāni balāni mahante bojjhaṅge mahantaṃ ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ mahantaṃ paramatthaṃ amataṃ nibbānaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi; mahesakkhehi vā sattehi esito gavesito pariyesito kahaṃ buddho kahaṃ bhagavā kahaṃ devadevo kahaṃ narāsabhoti mahesīti – vivekaṃ santipadañca mahesi.
ကထံ ဒိသ္ဝာ နိဗ္ဗာတိ ဘိက္ခူတိ။ ကထံ ဒိသ္ဝာ ပသ္သိတ္ဝာ တုလယိတ္ဝာ တီရယိတ္ဝာ ဝိဘာဝယိတ္ဝာ ဝိဘူတံ ကတ္ဝာ အတ္တနော ရာဂံ နိဗ္ဗာပေတိ, ဒောသံ နိဗ္ဗာပေတိ, မောဟံ နိဗ္ဗာပေတိ, ကောဓံ။ပေ.။ ဥပနာဟံ။ မက္ခံ။ ပဠာသံ။ ဣသ္သံ။ မစ္ဆရိယံ။ မာယံ။ သာဌေယ္ယံ။ ထမ္ဘံ။ သာရမ္ဘံ။ မာနံ။ အတိမာနံ။ မဒံ။ ပမာဒံ။ သဗ္ဗေ ကိလေသေ။ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတေ။ သဗ္ဗေ ဒရထေ။ သဗ္ဗေ ပရိဠာဟေ။ သဗ္ဗေ သန္တာပေ ။ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင္ခာရေ နိဗ္ဗာပေတိ သမေတိ ဥပသမေတိ ဝူပသမေတိ ပဋိပသ္သမ္ဘေတိ။ ဘိက္ခူတိ ပုထုဇ္ဇနကလ္ယာဏကော ဝာ ဘိက္ခု သေခော ဝာ ဘိက္ခူတိ – ကထံ ဒိသ္ဝာ နိဗ္ဗာတိ ဘိက္ခု။
Kathaṃ disvā nibbāti bhikkhūti. Kathaṃ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā attano rāgaṃ nibbāpeti, dosaṃ nibbāpeti, mohaṃ nibbāpeti, kodhaṃ…pe… upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe darathe… sabbe pariḷāhe… sabbe santāpe … sabbākusalābhisaṅkhāre nibbāpeti sameti upasameti vūpasameti paṭipassambheti. Bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekho vā bhikkhūti – kathaṃ disvā nibbāti bhikkhu.
အနုပာဒိယာနော လောကသ္မိံ ကိဉ္စီတိ။ စတူဟိ ဥပာဒာနေဟိ အနုပာဒိယမာနော အဂဏ္ဟယမာနော အပရာမသမာနော အနဘိနိဝိသမာနော။ လောကသ္မိန္တိ အပာယလောကေ မနုသ္သလောကေ ဒေဝလောကေ, ခန္ဓလောကေ ဓာတုလောကေ အာယတနလောကေ။ ကိဉ္စီတိ ကိဉ္စိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင္ခာရဂတံ ဝိညာဏဂတန္တိ – အနုပာဒိယာနော လောကသ္မိံ ကိဉ္စိ။
Anupādiyāno lokasmiṃ kiñcīti. Catūhi upādānehi anupādiyamāno agaṇhayamāno aparāmasamāno anabhinivisamāno. Lokasminti apāyaloke manussaloke devaloke, khandhaloke dhātuloke āyatanaloke. Kiñcīti kiñci rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagatanti – anupādiyāno lokasmiṃ kiñci.
တေနာဟ သော နိမ္မိတော –
Tenāha so nimmito –
‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ အာဒိစ္စဗန္ဓု၊ ဝိဝေကံ သန္တိပဒဉ္စ မဟေသိ။
‘‘Pucchāmi taṃ ādiccabandhu, vivekaṃ santipadañca mahesi;
ကထံ ဒိသ္ဝာ နိဗ္ဗာတိ ဘိက္ခု၊ အနုပာဒိယာနော လောကသ္မိံ ကိဉ္စီ’’တိ။
Kathaṃ disvā nibbāti bhikkhu, anupādiyāno lokasmiṃ kiñcī’’ti.
၁၅၁.
151.
မူလံ ပပဉ္စသင္ခာယ၊ [ဣတိ ဘဂဝာ]
Mūlaṃpapañcasaṅkhāya, [iti bhagavā]
ယာ ကာစိ တဏ္ဟာ အဇ္ဈတ္တံ၊ တာသံ ဝိနယာ သဒာ သတော သိက္ခေ။
Yā kāci taṇhā ajjhattaṃ, tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe.
မူလံ ပပဉ္စသင္ခာယ, [ဣတိ ဘဂဝာ] မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေတိ။ ပပဉ္စာယေဝ ပပဉ္စသင္ခာ။ တဏ္ဟာပပဉ္စသင္ခာ ဒိဋ္ဌိပပဉ္စသင္ခာ။ ကတမံ တဏ္ဟာပပဉ္စသ္သ မူလံ? အဝိဇ္ဇာမူလံ, အယောနိသောမနသိကာရော မူလံ, အသ္မိမာနော မူလံ, အဟိရိကံ မူလံ , အနောတ္တပ္ပံ မူလံ, ဥဒ္ဓစ္စံ မူလံ – ဣဒံ တဏ္ဟာပပဉ္စသ္သ မူလံ။ ကတမံ ဒိဋ္ဌိပပဉ္စသ္သ မူလံ? အဝိဇ္ဇာမူလံ, အယောနိသောမနသိကာရော မူလံ, အသ္မိမာနော မူလံ, အဟိရိကံ မူလံ, အနောတ္တပ္ပံ မူလံ, ဥဒ္ဓစ္စံ မူလံ – ဣဒံ ဒိဋ္ဌိပပဉ္စသ္သ မူလံ။
Mūlaṃ papañcasaṅkhāya, [iti bhagavā] mantā asmīti sabbamuparundheti. Papañcāyeva papañcasaṅkhā. Taṇhāpapañcasaṅkhā diṭṭhipapañcasaṅkhā. Katamaṃ taṇhāpapañcassa mūlaṃ? Avijjāmūlaṃ, ayonisomanasikāro mūlaṃ, asmimāno mūlaṃ, ahirikaṃ mūlaṃ , anottappaṃ mūlaṃ, uddhaccaṃ mūlaṃ – idaṃ taṇhāpapañcassa mūlaṃ. Katamaṃ diṭṭhipapañcassa mūlaṃ? Avijjāmūlaṃ, ayonisomanasikāro mūlaṃ, asmimāno mūlaṃ, ahirikaṃ mūlaṃ, anottappaṃ mūlaṃ, uddhaccaṃ mūlaṃ – idaṃ diṭṭhipapañcassa mūlaṃ.
ဘဂဝာတိ ဂာရဝာဓိဝစနံ။ အပိ စ ဘဂ္ဂရာဂောတိ ဘဂဝာ, ဘဂ္ဂဒောသောတိ ဘဂဝာ, ဘဂ္ဂမောဟောတိ ဘဂဝာ, ဘဂ္ဂမာနောတိ ဘဂဝာ, ဘဂ္ဂဒိဋ္ဌီတိ ဘဂဝာ, ဘဂ္ဂကဏ္ဍကောတိ ဘဂဝာ, ဘဂ္ဂကိလေသောတိ ဘဂဝာ, ဘဇိ ဝိဘဇိ ပဝိဘဇိ ဓမ္မရတနန္တိ ဘဂဝာ, ဘဝာနံ အန္တကရောတိ ဘဂဝာ, ဘာဝိတကာယော ဘာဝိတသီလော ဘာဝိတစိတ္တော ဘာဝိတပညောတိ ဘဂဝာ; ဘာဂီ ဝာ ဘဂဝာ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ အပ္ပသဒ္ဒာနိ အပ္ပနိဂ္ဃောသာနိ ဝိဇနဝာတာနိ မနုသ္သရာဟသ္သေယ္ယကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပာနီတိ ဘဂဝာ, ဘာဂီ ဝာ ဘဂဝာ စီဝရပိဏ္ဍပာတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနန္တိ ဘဂဝာ, ဘာဂီ ဝာ ဘဂဝာ အတ္ထရသသ္သ ဓမ္မရသသ္သ ဝိမုတ္တိရသသ္သ အဓိသီလသ္သ အဓိစိတ္တသ္သ အဓိပညာယာတိ ဘဂဝာ, ဘာဂီ ဝာ ဘဂဝာ စတုန္နံ ဈာနာနံ စတုန္နံ အပ္ပမညာနံ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝာ, ဘာဂီ ဝာ ဘဂဝာ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ အဋ္ဌန္နံ အဘိဘာယတနာနံ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝာ, ဘာဂီ ဝာ ဘဂဝာ ဒသန္နံ သညာဘာဝနာနံ ဒသန္နံ ကသိဏသမာပတ္တီနံ အာနာပာနသ္သတိသမာဓိသ္သ အသုဘသမာပတ္တိယာတိ ဘဂဝာ, ဘာဂီ ဝာ ဘဂဝာ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပာဒာနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒ္ရိယာနံ ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင္ဂာနံ အရိယသ္သ အဋ္ဌင္ဂိကသ္သ မဂ္ဂသ္သာတိ ဘဂဝာ, ဘာဂီ ဝာ ဘဂဝာ ဒသန္နံ တထာဂတဗလာနံ စတုန္နံ ဝေသာရဇ္ဇာနံ စတုန္နံ ပဋိသမ္ဘိဒာနံ ဆန္နံ အဘိညာနံ ဆန္နံ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနန္တိ ဘဂဝာ, ဘဂဝာတိ နေတံ နာမံ မာတရာ ကတံ န ပိတရာ ကတံ န ဘာတရာ ကတံ န ဘဂိနိယာ ကတံ န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ န သမဏဗ္ရာဟ္မဏေဟိ ကတံ န ဒေဝတာဟိ ကတံ; ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓာနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတဉာဏသ္သ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဘဂဝာတိ – မူလံ ပပဉ္စသင္ခာယ ဣတိ ဘဂဝာ။
Bhagavāti gāravādhivacanaṃ. Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṃ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā; bhāgī vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṃ jhānānaṃ catunnaṃ appamaññānaṃ catunnaṃ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṃ vimokkhānaṃ aṭṭhannaṃ abhibhāyatanānaṃ navannaṃ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṃ saññābhāvanānaṃ dasannaṃ kasiṇasamāpattīnaṃ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ catunnaṃ sammappadhānānaṃ catunnaṃ iddhipādānaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ pañcannaṃ balānaṃ sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṃ tathāgatabalānaṃ catunnaṃ vesārajjānaṃ catunnaṃ paṭisambhidānaṃ channaṃ abhiññānaṃ channaṃ buddhadhammānanti bhagavā, bhagavāti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ na pitarā kataṃ na bhātarā kataṃ na bhaginiyā kataṃ na mittāmaccehi kataṃ na ñātisālohitehi kataṃ na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ na devatāhi kataṃ; vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṃ bhagavāti – mūlaṃ papañcasaṅkhāya iti bhagavā.
မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေတိ။ မန္တာ ဝုစ္စတိ ပညာ။ ယာ ပညာ ပဇာနနာ။ပေ.။ အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ အသ္မီတိ ရူပေ အသ္မီတိ မာနော အသ္မီတိ ဆန္ဒော အသ္မီတိ အနုသယော; ဝေဒနာယ။ သညာယ။ သင္ခာရေသု။ ဝိညာဏေ အသ္မီတိ မာနော အသ္မီတိ ဆန္ဒော အသ္မီတိ အနုသယောတိ။ မူလံ ပပဉ္စသင္ခာယ ဣတိ ဘဂဝာ။ မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေတိ။ ပပဉ္စသင္ခာယ မူလဉ္စ အသ္မိမာနဉ္စ မန္တာယ သဗ္ဗံ ရုန္ဓေယ္ယ ဥပရုန္ဓေယ္ယ နိရောဓေယ္ယ ဝူပသမေယ္ယ အတ္ထင္ဂမေယ္ယ ပဋိပသ္သမ္ဘေယ္ယာတိ – မူလံ ပပဉ္စသင္ခာယ ဣတိ ဘဂဝာ, မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေ။
Mantā asmīti sabbamuparundheti. Mantā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Asmīti rūpe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayo; vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayoti. Mūlaṃ papañcasaṅkhāya iti bhagavā. Mantā asmīti sabbamuparundheti. Papañcasaṅkhāya mūlañca asmimānañca mantāya sabbaṃ rundheyya uparundheyya nirodheyya vūpasameyya atthaṅgameyya paṭipassambheyyāti – mūlaṃ papañcasaṅkhāya iti bhagavā, mantā asmīti sabbamuparundhe.
ယာ ကာစိ တဏ္ဟာ အဇ္ဈတ္တန္တိ။ ယာ ကာစီတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အသေသံ နိသ္သေသံ ပရိယာဒိယနဝစနမေတံ – ယာ ကာစီတိ။ တဏ္ဟာတိ ရူပတဏ္ဟာ။ပေ.။ ဓမ္မတဏ္ဟာ။ အဇ္ဈတ္တန္တိ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝာ 21 သာ တဏ္ဟာတိ – အဇ္ဈတ္တံ ။ အထ ဝာ အဇ္ဈတ္တိကံ ဝုစ္စတိ စိတ္တံ။ ယံ စိတ္တံ မနော မာနသံ ဟဒယံ ပဏ္ဍရံ မနော မနာယတနံ မနိန္ဒ္ရိယံ ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော တဇ္ဇာ မနောဝိညာဏဓာတု။ စိတ္တေန သာ တဏ္ဟာ သဟဂတာ သဟဇာတာ သံသဋ္ဌာ သမ္ပယုတ္တာ ဧကုပ္ပာဒာ ဧကနိရောဓာ ဧကဝတ္ထုကာ ဧကာရမ္မဏာတိပိ အဇ္ဈတ္တန္တိ – ယာ ကာစိ တဏ္ဟာ အဇ္ဈတ္တံ။
Yā kāci taṇhā ajjhattanti. Yā kācīti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ – yā kācīti. Taṇhāti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Ajjhattanti ajjhattasamuṭṭhānā vā 22 sā taṇhāti – ajjhattaṃ . Atha vā ajjhattikaṃ vuccati cittaṃ. Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu. Cittena sā taṇhā sahagatā sahajātā saṃsaṭṭhā sampayuttā ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇātipi ajjhattanti – yā kāci taṇhā ajjhattaṃ.
တာသံ ဝိနယာ သဒာ သတော သိက္ခေတိ။ သဒာတိ သဒာ သဗ္ဗဒာ သဗ္ဗကာလံ နိစ္စကာလံ ဓုဝကာလံ, သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ ပောင္ခာနုပောင္ခံ ဥဒကူမိဂဇာတံ အဝီစိသန္တတိသဟိတံ ဖုသိတံ, ပုရေဘတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တံ , ပုရိမံ ယာမံ မဇ္ဈိမံ ယာမံ ပစ္ဆိမံ ယာမံ, ကာဠေ ဇုဏ္ဟေ, ဝသ္သေ ဟေမန္တေ ဂိမ္ဟေ, ပုရိမေ ဝယောခန္ဓေ မဇ္ဈိမေ ဝယောခန္ဓေ ပစ္ဆိမေ ဝယောခန္ဓေ။ သတောတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – ကာယေ ကာယာနုပသ္သနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော, ဝေဒနာသု။ပေ.။ စိတ္တေ။ပေ.။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပသ္သနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော။ အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – အသတိ ပရိဝဇ္ဇနာယ သတော, သတိကရဏီယာနံ ဓမ္မာနံ ကတတ္တာ သတော, သတိပဋိပက္ခာနံ ဓမ္မာနံ ဟတတ္တာ သတော, သတိနိမိတ္တာနံ အသမ္မုဋ္ဌတ္တာ သတော။ အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – သတိယာ သမန္နာဂတတ္တာ သတော, သတိယာ ဝသိတတ္တာ သတော, သတိယာ ပာဂုညတာယ သတော, သတိယာ အပစ္စောရောဟနတာယ သတော။ အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – သတ္တတ္တာ သတော, သန္တတ္တာ သတော, သမိတတ္တာ သတော, သန္တဓမ္မသမန္နာဂတတ္တာ သတော။ ဗုဒ္ဓာနုသ္သတိယာ သတော, ဓမ္မာနုသ္သတိယာ သတော, သင္ဃာနုသ္သတိယာ သတော, သီလာနုသ္သတိယာ သတော, စာဂာနုသ္သတိယာ သတော, ဒေဝတာနုသ္သတိယာ သတော, အာနာပာနသ္သတိယာ သတော, မရဏသ္သတိယာ သတော, ကာယဂတာသတိယာ သတော, ဥပသမာနုသ္သတိယာ သတော။ ယာ သတိ အနုသ္သတိ ပဋိသ္သတိ, သတိ သရဏတာ ဓာရဏတာ အပိလာပနတာ အသမ္မုသ္သနတာ, သတိ သတိန္ဒ္ရိယံ သတိဗလံ သမ္မာသတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင္ဂော ဧကာယနမဂ္ဂော – အယံ ဝုစ္စတိ သတိ။ ဣမာယ သတိယာ ဥပေတော သမုပေတော, ဥပဂတော သမုပဂတော, ဥပပန္နော သမုပပန္နော, သမန္နာဂတော သော ဝုစ္စတိ သတော။
Tāsaṃ vinayā sadā sato sikkheti. Sadāti sadā sabbadā sabbakālaṃ niccakālaṃ dhuvakālaṃ, satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ poṅkhānupoṅkhaṃ udakūmigajātaṃ avīcisantatisahitaṃ phusitaṃ, purebhattaṃ pacchābhattaṃ , purimaṃ yāmaṃ majjhimaṃ yāmaṃ pacchimaṃ yāmaṃ, kāḷe juṇhe, vasse hemante gimhe, purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe. Satoti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – asati parivajjanāya sato, satikaraṇīyānaṃ dhammānaṃ katattā sato, satipaṭipakkhānaṃ dhammānaṃ hatattā sato, satinimittānaṃ asammuṭṭhattā sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – satiyā samannāgatattā sato, satiyā vasitattā sato, satiyā pāguññatāya sato, satiyā apaccorohanatāya sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – sattattā sato, santattā sato, samitattā sato, santadhammasamannāgatattā sato. Buddhānussatiyā sato, dhammānussatiyā sato, saṅghānussatiyā sato, sīlānussatiyā sato, cāgānussatiyā sato, devatānussatiyā sato, ānāpānassatiyā sato, maraṇassatiyā sato, kāyagatāsatiyā sato, upasamānussatiyā sato. Yā sati anussati paṭissati, sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā, sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo – ayaṃ vuccati sati. Imāya satiyā upeto samupeto, upagato samupagato, upapanno samupapanno, samannāgato so vuccati sato.
သိက္ခေတိ တိသ္သော သိက္ခာ – အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာ။ ကတမာ အဓိသီလသိက္ခာ? ဣဓ ဘိက္ခု သီလဝာ ဟောတိ, ပာတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂောစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒသ္သာဝီ, သမာဒာယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု, ခုဒ္ဒကော သီလက္ခန္ဓော။ မဟန္တော သီလက္ခန္ဓော, သီလံ ပတိဋ္ဌာ အာဒိ စရဏံ သံယမော သံဝရော မုခံ ပမုခံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ – အယံ အဓိသီလသိက္ခာ။
Sikkheti tisso sikkhā – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā. Katamā adhisīlasikkhā? Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, khuddako sīlakkhandho… mahanto sīlakkhandho, sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mukhaṃ pamukhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – ayaṃ adhisīlasikkhā.
ကတမာ အဓိစိတ္တသိက္ခာ? ဣဓ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ပီတိယာ စ ဝိရာဂာ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ သတော စ သမ္ပဇာနော သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ, ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ ‘‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ သုခသ္သ စ ပဟာနာ ဒုက္ခသ္သ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနသ္သဒောမနသ္သာနံ အတ္ထင္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပာရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ – အယံ အဓိစိတ္တသိက္ခာ။
Katamā adhicittasikkhā? Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati – ayaṃ adhicittasikkhā.
ကတမာ အဓိပညာသိက္ခာ? ဣဓ ဘိက္ခု ပညဝာ ဟောတိ, ဥဒယတ္ထဂာမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂာမိနိယာ။ သော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ , အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂာမိနီ ပဋိပဒာတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ဣမေ အာသဝာတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ အာသဝသမုဒယောတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ အာသဝနိရောဓောတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ အာသဝနိရောဓဂာမိနီ ပဋိပဒာတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ – အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။
Katamā adhipaññāsikkhā? Idha bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti , ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti, ime āsavāti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti – ayaṃ adhipaññāsikkhā.
တာသံ ဝိနယာ သဒာ သတော သိက္ခေတိ။ တာသံ တဏ္ဟာနံ ဝိနယာယ ပဋိဝိနယာယ ပဟာနာယ ဝူပသမာယ ပဋိနိသ္သဂ္ဂာယ ပဋိပသ္သဒ္ဓိယာ အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခေယ္ယ, အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခေယ္ယ, အဓိပညမ္ပိ သိက္ခေယ္ယ; ဣမာ တိသ္သော သိက္ခာယော အာဝဇ္ဇန္တော သိက္ခေယ္ယ, ပဇာနန္တော သိက္ခေယ္ယ, ပသ္သန္တော သိက္ခေယ္ယ, ပစ္စဝေက္ခန္တော သိက္ခေယ္ယ, စိတ္တံ အဓိဋ္ဌဟန္တော သိက္ခေယ္ယ, သဒ္ဓာယ အဓိမုစ္စန္တော သိက္ခေယ္ယ, ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏ္ဟန္တော သိက္ခေယ္ယ, သတိံ ဥပဋ္ဌပေန္တော သိက္ခေယ္ယ, စိတ္တံ သမာဒဟန္တော သိက္ခေယ္ယ, ပညာယ ပဇာနန္တော သိက္ခေယ္ယ, အဘိညေယ္ယံ အဘိဇာနန္တော သိက္ခေယ္ယ, ပရိညေယ္ယံ ပရိဇာနန္တော သိက္ခေယ္ယ, ပဟာတဗ္ဗံ ပဇဟန္တော သိက္ခေယ္ယ, ဘာဝေတဗ္ဗံ ဘာဝေန္တော သိက္ခေယ္ယ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကရောန္တော သိက္ခေယ္ယ အာစရေယ္ယ သမာစရေယ္ယ သမာဒာယ ဝတ္တေယ္ယာတိ – တာသံ ဝိနယာ သဒာ သတော သိက္ခေ။
Tāsaṃ vinayā sadā sato sikkheti. Tāsaṃ taṇhānaṃ vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya; imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, pajānanto sikkheyya, passanto sikkheyya, paccavekkhanto sikkheyya, cittaṃ adhiṭṭhahanto sikkheyya, saddhāya adhimuccanto sikkheyya, vīriyaṃ paggaṇhanto sikkheyya, satiṃ upaṭṭhapento sikkheyya, cittaṃ samādahanto sikkheyya, paññāya pajānanto sikkheyya, abhiññeyyaṃ abhijānanto sikkheyya, pariññeyyaṃ parijānanto sikkheyya, pahātabbaṃ pajahanto sikkheyya, bhāvetabbaṃ bhāvento sikkheyya, sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti – tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘မူလံ ပပဉ္စသင္ခာယ၊ [ဣတိ ဘဂဝာ]
‘‘Mūlaṃ papañcasaṅkhāya, [iti bhagavā]
မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေ။
Mantā asmīti sabbamuparundhe;
ယာ ကာစိ တဏ္ဟာ အဇ္ဈတ္တံ၊ တာသံ ဝိနယာ သဒာ သတော သိက္ခေ’’တိ။
Yā kāci taṇhā ajjhattaṃ, tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe’’ti.
၁၅၂.
152.
ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မမဘိဇညာ၊ အဇ္ဈတ္တံ အထ ဝာပိ ဗဟိဒ္ဓာ။
Yaṃkiñci dhammamabhijaññā, ajjhattaṃ atha vāpi bahiddhā;
န တေန ထာမံ ကုဗ္ဗေထ၊ န ဟိ သာ နိဗ္ဗုတိ သတံ ဝုတ္တာ။
Na tena thāmaṃ kubbetha, na hi sā nibbuti sataṃ vuttā.
ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မမဘိဇညာ အဇ္ဈတ္တန္တိ။ ယံ ကိဉ္စိ အတ္တနော ဂုဏံ ဇာနေယ္ယ ကုသလေ ဝာ ဓမ္မေ အဗ္ယာကတေ ဝာ ဓမ္မေ။ ကတမေ အတ္တနော ဂုဏာ? ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ဝာ အသ္သံ 23, မဟာဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ဝာ အသ္သံ, ဥဠာရဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ဝာ အသ္သံ, ဉာတော ယသသ္သီ သဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနန္တိ ဝာ အသ္သံ, လာဘိမ္ဟိ စီဝရပိဏ္ဍပာတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနန္တိ ဝာ အသ္သံ, သုတ္တန္တိကော ဝာ အသ္သံ, ဝိနယဓရော ဝာ အသ္သံ, ဓမ္မကထိကော ဝာ အသ္သံ, အာရညိကော ဝာ အသ္သံ, ပိဏ္ဍပာတိကော ဝာ အသ္သံ, ပံသုကူလိကော ဝာ အသ္သံ, တေစီဝရိကော ဝာ အသ္သံ, သပဒာနစာရိကော ဝာ အသ္သံ, ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကော ဝာ အသ္သံ, နေသဇ္ဇိကော ဝာ အသ္သံ, ယထာသန္ထတိကော ဝာ အသ္သံ, ပဌမသ္သ ဈာနသ္သ လာဘီတိ ဝာ အသ္သံ, ဒုတိယသ္သ ဈာနသ္သ လာဘီတိ ဝာ အသ္သံ, တတိယသ္သ ဈာနသ္သ လာဘီတိ ဝာ အသ္သံ, စတုတ္ထသ္သ ဈာနသ္သ လာဘီတိ ဝာ အသ္သံ, အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီတိ ဝာ အသ္သံ, ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ။ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိယာ။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီတိ ဝာ အသ္သံ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ အတ္တနော ဂုဏာ ။ ယံ ကိဉ္စိ အတ္တနော ဂုဏံ ဇာနေယ္ယ အာဇာနေယ္ယ ဝိဇာနေယ္ယ ပဋိဝိဇာနေယ္ယ ပဋိဝိဇ္ဈေယ္ယာတိ – ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မမဘိဇညာ အဇ္ဈတ္တံ။ အထ ဝာပိ ဗဟိဒ္ဓာတိ။ ဥပဇ္ဈာယသ္သ ဝာ အာစရိယသ္သ ဝာ တေ ဂုဏာ အသ္သူတိ 24 – အထ ဝာပိ ဗဟိဒ္ဓာ။
Yaṃ kiñci dhammamabhijaññā ajjhattanti. Yaṃ kiñci attano guṇaṃ jāneyya kusale vā dhamme abyākate vā dhamme. Katame attano guṇā? Uccā kulā pabbajito vā assaṃ 25, mahābhogakulā pabbajito vā assaṃ, uḷārabhogakulā pabbajito vā assaṃ, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā assaṃ, lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā assaṃ, suttantiko vā assaṃ, vinayadharo vā assaṃ, dhammakathiko vā assaṃ, āraññiko vā assaṃ, piṇḍapātiko vā assaṃ, paṃsukūliko vā assaṃ, tecīvariko vā assaṃ, sapadānacāriko vā assaṃ, khalupacchābhattiko vā assaṃ, nesajjiko vā assaṃ, yathāsanthatiko vā assaṃ, paṭhamassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, dutiyassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, tatiyassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, catutthassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṃ, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā… ākiñcaññāyatanasamāpattiyā… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṃ – ime vuccanti attano guṇā . Yaṃ kiñci attano guṇaṃ jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti – yaṃ kiñci dhammamabhijaññā ajjhattaṃ. Atha vāpi bahiddhāti. Upajjhāyassa vā ācariyassa vā te guṇā assūti 26 – atha vāpi bahiddhā.
န တေန ထာမံ ကုဗ္ဗေထာတိ။ အတ္တနော ဝာ ဂုဏေန ပရေသံ ဝာ ဂုဏေန ထာမံ န ကရေယ္ယ, ထမ္ဘံ န ကရေယ္ယ, မာနံ န ကရေယ္ယ, ဥန္နတိံ န ကရေယ္ယ, ဥန္နမံ န ကရေယ္ယ, န တေန မာနံ ဇနေယ္ယ, န တေန ထဒ္ဓော အသ္သ ပတ္ထဒ္ဓော ပဂ္ဂဟိတသိရောတိ – န တေန ထာမံ ကုဗ္ဗေထ။
Natena thāmaṃ kubbethāti. Attano vā guṇena paresaṃ vā guṇena thāmaṃ na kareyya, thambhaṃ na kareyya, mānaṃ na kareyya, unnatiṃ na kareyya, unnamaṃ na kareyya, na tena mānaṃ janeyya, na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti – na tena thāmaṃ kubbetha.
န ဟိ သာ နိဗ္ဗုတိ သတံ ဝုတ္တာတိ။ သတာနံ သန္တာနံ သပ္ပုရိသာနံ ဗုဒ္ဓာနံ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓာနံ သာ နိဗ္ဗုတီတိ န ဝုတ္တာ န ပဝုတ္တာ န အာစိက္ခိတာ န ဒေသိတာ န ပညပိတာ န ပဋ္ဌပိတာ န ဝိဝဋာ န ဝိဘတ္တာ န ဥတ္တာနီကတာ နပ္ပကာသိတာတိ – န ဟိ သာ နိဗ္ဗုတိ သတံ ဝုတ္တာ။
Na hi sā nibbuti sataṃ vuttāti. Satānaṃ santānaṃ sappurisānaṃ buddhānaṃ buddhasāvakānaṃ paccekabuddhānaṃ sā nibbutīti na vuttā na pavuttā na ācikkhitā na desitā na paññapitā na paṭṭhapitā na vivaṭā na vibhattā na uttānīkatā nappakāsitāti – na hi sā nibbuti sataṃ vuttā.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မမဘိဇညာ၊ အဇ္ဈတ္တံ အထ ဝာပိ ဗဟိဒ္ဓာ။
‘‘Yaṃ kiñci dhammamabhijaññā, ajjhattaṃ atha vāpi bahiddhā;
န တေန ထာမံ ကုဗ္ဗေထ၊ န ဟိ သာ နိဗ္ဗုတိ သတံ ဝုတ္တာ’’တိ။
Na tena thāmaṃ kubbetha, na hi sā nibbuti sataṃ vuttā’’ti.
၁၅၃.
153.
သေယ္ယော န တေန မညေယ္ယ၊ နီစေယ္ယော အထ ဝာပိ သရိက္ခော။
Seyyo na tena maññeyya, nīceyyo atha vāpi sarikkho;
ဖုဋ္ဌော အနေကရူပေဟိ၊ နာတုမာနံ ဝိကပ္ပယံ တိဋ္ဌေ။
Phuṭṭhoanekarūpehi, nātumānaṃ vikappayaṃ tiṭṭhe.
သေယ္ယော န တေန မညေယ္ယာတိ။ ‘‘သေယ္ယောဟမသ္မီ’’တိ အတိမာနံ န ဇနေယ္ယ ဇာတိယာ ဝာ ဂောတ္တေန ဝာ ကောလပုတ္တိယေန ဝာ ဝဏ္ဏပောက္ခရတာယ ဝာ ဓနေန ဝာ အဇ္ဈေနေန ဝာ ကမ္မာယတနေန ဝာ သိပ္ပာယတနေန ဝာ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝာ သုတေန ဝာ ပဋိဘာနေန ဝာ အညတရညတရေန ဝာ ဝတ္ထုနာတိ – သေယ္ယော န တေန မညေယ္ယ။
Seyyo na tena maññeyyāti. ‘‘Seyyohamasmī’’ti atimānaṃ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti – seyyo na tena maññeyya.
နီစေယ္ယော အထ ဝာပိ သရိက္ခောတိ။ ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ ဩမာနံ န ဇနေယ္ယ ဇာတိယာ ဝာ ဂောတ္တေန ဝာ။ပေ.။ အညတရညတရေန ဝာ ဝတ္ထုနာ။ ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ မာနံ န ဇနေယ္ယ ဇာတိယာ ဝာ ဂောတ္တေန ဝာ ကောလပုတ္တိယေန ဝာ ဝဏ္ဏပောက္ခရတာယ ဝာ ဓနေန ဝာ အဇ္ဈေနေန ဝာ ကမ္မာယတနေန ဝာ သိပ္ပာယတနေန ဝာ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝာ သုတေန ဝာ ပဋိဘာနေန ဝာ အညတရညတရေန ဝာ ဝတ္ထုနာတိ – နီစေယ္ယော အထ ဝာပိ သရိက္ခော။
Nīceyyo atha vāpi sarikkhoti. ‘‘Hīnohamasmī’’ti omānaṃ na janeyya jātiyā vā gottena vā…pe… aññataraññatarena vā vatthunā. ‘‘Sadisohamasmī’’ti mānaṃ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti – nīceyyo atha vāpi sarikkho.
ဖုဋ္ဌော အနေကရူပေဟီတိ။ အနေကဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတောတိ – ဖုဋ္ဌော အနေကရူပေဟိ။
Phuṭṭho anekarūpehīti. Anekavidhehi ākārehi phuṭṭho pareto samohito samannāgatoti – phuṭṭho anekarūpehi.
နာတုမာနံ ဝိကပ္ပယံ တိဋ္ဌေတိ။ အာတုမာ ဝုစ္စတိ အတ္တာ။ အတ္တာနံ ကပ္ပေန္တော ဝိကပ္ပေန္တော ဝိကပ္ပံ အာပဇ္ဇန္တော န တိဋ္ဌေယ္ယာတိ – နာတုမာနံ ဝိကပ္ပယံ တိဋ္ဌေ။
Nātumānaṃvikappayaṃ tiṭṭheti. Ātumā vuccati attā. Attānaṃ kappento vikappento vikappaṃ āpajjanto na tiṭṭheyyāti – nātumānaṃ vikappayaṃ tiṭṭhe.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘သေယ္ယော န တေန မညေယ္ယ၊ နီစေယ္ယော အထ ဝာပိ သရိက္ခော။
‘‘Seyyo na tena maññeyya, nīceyyo atha vāpi sarikkho;
ဖုဋ္ဌော အနေကရူပေဟိ၊ နာတုမာနံ ဝိကပ္ပယံ တိဋ္ဌေ’’တိ။
Phuṭṭho anekarūpehi, nātumānaṃ vikappayaṃ tiṭṭhe’’ti.
၁၅၄.
154.
အဇ္ဈတ္တမေဝုပသမေ ၊ န အညတော ဘိက္ခု သန္တိမေသေယ္ယ။
Ajjhattamevupasame , na aññato bhikkhu santimeseyya;
အဇ္ဈတ္တမေဝုပသမေတိ။ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂံ သမေယ္ယ, ဒောသံ သမေယ္ယ, မောဟံ သမေယ္ယ, ကောဓံ။ပေ.။ ဥပနာဟံ။ မက္ခံ။ ပဠာသံ။ ဣသ္သံ။ မစ္ဆရိယံ။ မာယံ။ သာဌေယ္ယံ။ ထမ္ဘံ။ သာရမ္ဘံ ။ မာနံ။ အတိမာနံ။ မဒံ။ ပမာဒံ။ သဗ္ဗေ ကိလေသေ။ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတေ။ သဗ္ဗေ ဒရထေ။ သဗ္ဗေ ပရိဠာဟေ။ သဗ္ဗေ သန္တာပေ။ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင္ခာရေ သမေယ္ယ ဥပသမေယ္ယ ဝူပသမေယ္ယ နိဗ္ဗာပေယ္ယ ပဋိပသ္သမ္ဘေယ္ယာတိ – အဇ္ဈတ္တမေဝုပသမေ။
Ajjhattamevupasameti. Ajjhattaṃ rāgaṃ sameyya, dosaṃ sameyya, mohaṃ sameyya, kodhaṃ…pe… upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ … mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe darathe… sabbe pariḷāhe… sabbe santāpe… sabbākusalābhisaṅkhāre sameyya upasameyya vūpasameyya nibbāpeyya paṭipassambheyyāti – ajjhattamevupasame.
န အညတော ဘိက္ခု သန္တိမေသေယ္ယာတိ။ အညတော အသုဒ္ဓိမဂ္ဂေန, မိစ္ဆာပဋိပဒာယ, အနိယ္ယာနပတေန, အညတ္ရ သတိပဋ္ဌာနေဟိ, အညတ္ရ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ, အညတ္ရ ဣဒ္ဓိပာဒေဟိ, အညတ္ရ ဣန္ဒ္ရိယေဟိ, အညတ္ရ ဗလေဟိ, အညတ္ရ ဗောဇ္ဈင္ဂေဟိ, အညတ္ရ အရိယာ အဋ္ဌင္ဂိကာ မဂ္ဂာ သန္တိံ ဥပသန္တိံ ဝူပသန္တိံ နိဗ္ဗုတိံ ပဋိပသ္သဒ္ဓိံ န ဧသေယ္ယ န ဂဝေသေယ္ယ န ပရိယေသေယ္ယာတိ – န အညတော ဘိက္ခု သန္တိမေသေယ္ယ။
Na aññato bhikkhu santimeseyyāti. Aññato asuddhimaggena, micchāpaṭipadāya, aniyyānapatena, aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā santiṃ upasantiṃ vūpasantiṃ nibbutiṃ paṭipassaddhiṃ na eseyya na gaveseyya na pariyeseyyāti – na aññato bhikkhu santimeseyya.
အဇ္ဈတ္တံ ဥပသန္တသ္သာတိ။ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂံ သန္တသ္သ, ဒောသံ သန္တသ္သ, မောဟံ သန္တသ္သ။ပေ.။ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင္ခာရေ သန္တသ္သ ဥပသန္တသ္သ ဝူပသန္တသ္သ နိဗ္ဗုတသ္သ ပဋိပသ္သဒ္ဓိယာတိ – အဇ္ဈတ္တံ ဥပသန္တသ္သ။
Ajjhattaṃupasantassāti. Ajjhattaṃ rāgaṃ santassa, dosaṃ santassa, mohaṃ santassa…pe… sabbākusalābhisaṅkhāre santassa upasantassa vūpasantassa nibbutassa paṭipassaddhiyāti – ajjhattaṃ upasantassa.
နတ္ထိ အတ္တာ ကုတော နိရတ္တာ ဝာတိ။ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခေပော။ အတ္တာတိ အတ္တဒိဋ္ဌိ နတ္ထိ; နိရတ္တာတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ နတ္ထိ။ အတ္တာတိ ဂဟိတံ နတ္ထိ; နိရတ္တာတိ မုဉ္စိတဗ္ဗံ နတ္ထိ။ ယသ္သတ္ထိ ဂဟိတံ, တသ္သတ္ထိ မုဉ္စိတဗ္ဗံ။ တသ္သ ဂဟိတံ ဂာဟံ မုဉ္စနံ သမတိက္ကန္တော အရဟာ ဝုဒ္ဓိပာရိဟာနိဝီတိဝတ္တော။ သော ဝုဋ္ဌဝာသော စိဏ္ဏစရဏော။ပေ.။ ဇာတိမရဏသံသာရော, နတ္ထိ တသ္သ ပုနဗ္ဘဝောတိ – နတ္ထိ အတ္တာ ကုတော နိရတ္တာ ဝာ။
Natthi attā kuto nirattā vāti. Natthīti paṭikkhepo. Attāti attadiṭṭhi natthi; nirattāti ucchedadiṭṭhi natthi. Attāti gahitaṃ natthi; nirattāti muñcitabbaṃ natthi. Yassatthi gahitaṃ, tassatthi muñcitabbaṃ. Tassa gahitaṃ gāhaṃ muñcanaṃ samatikkanto arahā vuddhipārihānivītivatto. So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro, natthi tassa punabbhavoti – natthi attā kuto nirattā vā.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘အဇ္ဈတ္တမေဝုပသမေ၊ န အညတော ဘိက္ခု သန္တိမေသေယ္ယ။
‘‘Ajjhattamevupasame, na aññato bhikkhu santimeseyya;
အဇ္ဈတ္တံ ဥပသန္တသ္သ၊ နတ္ထိ အတ္တာ ကုတော နိရတ္တာ ဝာ’’တိ။
Ajjhattaṃ upasantassa, natthi attā kuto nirattā vā’’ti.
၁၅၅.
155.
မဇ္ဈေ ယထာ သမုဒ္ဒသ္သ၊ ဦမိ နော ဇာယတီ ဌိတော ဟောတိ။
Majjheyathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hoti;
ဧဝံ ဌိတော အနေဇသ္သ၊ ဥသ္သဒံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ 31 ကုဟိဉ္စိ။
Evaṃ ṭhito anejassa, ussadaṃ bhikkhu na kareyya32kuhiñci.
မဇ္ဈေ ယထာ သမုဒ္ဒသ္သ, ဦမိ နော ဇာယတီ ဌိတော ဟောတီတိ။ သမုဒ္ဒော စတုရာသီတိယောဇနသဟသ္သာနိ ဥဗ္ဗေဓေန ဂမ္ဘီရော။ ဟေဋ္ဌာ စတ္တာရီသယောဇနသဟသ္သာနိ ဥဒကံ မစ္ဆကစ္ဆပေဟိ ကမ္ပတိ။ ဥပရိ စတ္တာရီသယောဇနသဟသ္သာနိ ဥဒကံ ဝာတေဟိ ကမ္ပတိ။ မဇ္ဈေ စတ္တာရီသယောဇနသဟသ္သာနိ ဥဒကံ န ကမ္ပတိ န ဝိကမ္ပတိ န စလတိ န ဝေဓတိ နပ္ပဝေဓတိ န သမ္ပဝေဓတိ။ အနေရိတော အဃဋ္ဋိတော အစလိတော အလုဠိတော အဘန္တော ဝူပသန္တော တတ္ရ ဦမိ နော ဇာယတိ, ဌိတော ဟောတိ သမုဒ္ဒောတိ။ ဧဝမ္ပိ မဇ္ဈေ ယထာ သမုဒ္ဒသ္သ ဦမိ နော ဇာယတီ ဌိတော ဟောတိ။
Majjhe yathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hotīti. Samuddo caturāsītiyojanasahassāni ubbedhena gambhīro. Heṭṭhā cattārīsayojanasahassāni udakaṃ macchakacchapehi kampati. Upari cattārīsayojanasahassāni udakaṃ vātehi kampati. Majjhe cattārīsayojanasahassāni udakaṃ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati. Anerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti. Evampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti.
အထ ဝာ သတ္တန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရိကာသု သတ္တသီဒန္တရာ မဟာသမုဒ္ဒာ။ 33 တတ္ရ ဥဒကံ န ကမ္ပတိ န ဝိကမ္ပတိ န စလတိ န ဝေဓတိ နပ္ပဝေဓတိ န သမ္ပဝေဓတိ။ အနေရိတော အဃဋ္ဋိတော အစလိတော အလုဠိတော အဘန္တော ဝူပသန္တော တတ္ရ ဦမိ နော ဇာယတိ, ဌိတော ဟောတိ သမုဒ္ဒောတိ။ ဧဝမ္ပိ မဇ္ဈေ ယထာ သမုဒ္ဒသ္သ ဦမိ နော ဇာယတီ ဌိတော ဟောတိ။
Atha vā sattannaṃ pabbatānaṃ antarikāsu sattasīdantarā mahāsamuddā. 34 Tatra udakaṃ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati. Anerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti. Evampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti.
ဧဝံ ဌိတော အနေဇသ္သာတိ။ ဧဝန္တိ ဩပမ္မသမ္ပဋိပာဒနံ။ ဌိတောတိ လာဘေပိ န ကမ္ပတိ, အလာဘေပိ န ကမ္ပတိ, ယသေပိ န ကမ္ပတိ, အယသေပိ န ကမ္ပတိ, ပသံသာယပိ န ကမ္ပတိ, နိန္ဒာယပိ န ကမ္ပတိ, သုခေပိ န ကမ္ပတိ, ဒုက္ခေပိ န ကမ္ပတိ န ဝိကမ္ပတိ န စလတိ န ဝေဓတိ နပ္ပဝေဓတိ န သမ္ပဝေဓတီတိ – ဧဝံ ဌိတော။ အနေဇသ္သာတိ ဧဇာ ဝုစ္စတိ တဏ္ဟာ။ ယော ရာဂော သာရာဂော။ပေ.။ အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယသ္သေသာ ဧဇာ တဏ္ဟာ ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပသ္သဒ္ဓာ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ဝုစ္စတိ အနေဇော။ ဧဇာယ ပဟီနတ္တာ အနေဇော ; သော လာဘေပိ န ဣဉ္ဇတိ, အလာဘေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ယသေပိ န ဣဉ္ဇတိ, အယသေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ပသံသာယပိ န ဣဉ္ဇတိ, နိန္ဒာယပိ န ဣဉ္ဇတိ, သုခေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ဒုက္ခေပိ န ဣဉ္ဇတိ, န စလတိ န ဝေဓတိ နပ္ပဝေဓတိ န သမ္ပဝေဓတီတိ – ဧဝံ ဌိတော အနေဇသ္သ။
Evaṃ ṭhito anejassāti. Evanti opammasampaṭipādanaṃ. Ṭhitoti lābhepi na kampati, alābhepi na kampati, yasepi na kampati, ayasepi na kampati, pasaṃsāyapi na kampati, nindāyapi na kampati, sukhepi na kampati, dukkhepi na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti – evaṃ ṭhito. Anejassāti ejā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Yassesā ejā taṇhā pahīnā ucchinnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anejo. Ejāya pahīnattā anejo ; so lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṃsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati, na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti – evaṃ ṭhito anejassa.
ဥသ္သဒံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ ကုဟိဉ္စီတိ။ ဥသ္သဒာတိ သတ္တုသ္သဒာ – ရာဂုသ္သဒံ 35, ဒောသုသ္သဒံ, မောဟုသ္သဒံ, မာနုသ္သဒံ, ဒိဋ္ဌုသ္သဒံ, ကိလေသုသ္သဒံ, ကမ္မုသ္သဒံ န ကရေယ္ယ န ဇနေယ္ယ န သဉ္ဇနေယ္ယ န နိဗ္ဗတ္တေယ္ယ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယ္ယ။ ကုဟိဉ္စီတိ ကုဟိဉ္စိ ကိသ္မိဉ္စိ ကတ္ထစိ အဇ္ဈတ္တံ ဝာ ဗဟိဒ္ဓာ ဝာ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓာ ဝာတိ – ဥသ္သဒံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ ကုဟိဉ္စိ။
Ussadaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñcīti. Ussadāti sattussadā – rāgussadaṃ 36, dosussadaṃ, mohussadaṃ, mānussadaṃ, diṭṭhussadaṃ, kilesussadaṃ, kammussadaṃ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya. Kuhiñcīti kuhiñci kismiñci katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – ussadaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘မဇ္ဈေ ယထာ သမုဒ္ဒသ္သ၊ ဦမိ နော ဇာယတီ ဌိတော ဟောတိ။
‘‘Majjhe yathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hoti;
ဧဝံ ဌိတော အနေဇသ္သ၊ ဥသ္သဒံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ ကုဟိဉ္စီ’’တိ။
Evaṃ ṭhito anejassa, ussadaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñcī’’ti.
၁၅၆.
156.
အကိတ္တယီ ဝိဝဋစက္ခု၊ သက္ခိဓမ္မံ ပရိသ္သယဝိနယံ။
Akittayī vivaṭacakkhu, sakkhidhammaṃ parissayavinayaṃ;
ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ ဘဒ္ဒန္တေ၊ ပာတိမောက္ခံ အထ ဝာပိ သမာဓိံ။
Paṭipadaṃ vadehi bhaddante, pātimokkhaṃ atha vāpi samādhiṃ.
အကိတ္တယီ ဝိဝဋစက္ခူတိ။ အကိတ္တယီတိ ကိတ္တိတံ အာစိက္ခိတံ ဒေသိတံ ပညပိတံ ပဋ္ဌပိတံ ဝိဝဋံ ဝိဘတ္တံ ဥတ္တာနီကတံ ပကာသိတန္တိ – အကိတ္တယိ 37။ ဝိဝဋစက္ခူတိ ဘဂဝာ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ ဝိဝဋစက္ခု – မံသစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု, ပညာစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု, ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု, သမန္တစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု။
Akittayī vivaṭacakkhūti. Akittayīti kittitaṃ ācikkhitaṃ desitaṃ paññapitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaṭaṃ vibhattaṃ uttānīkataṃ pakāsitanti – akittayi 38. Vivaṭacakkhūti bhagavā pañcahi cakkhūhi vivaṭacakkhu – maṃsacakkhunāpi vivaṭacakkhu, dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu, paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu, buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu, samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
ကထံ ဘဂဝာ မံသစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု? မံသစက္ခုမ္ဟိပိ ဘဂဝတော ပဉ္စ ဝဏ္ဏာ သံဝိဇ္ဇန္တိ – နီလော စ ဝဏ္ဏော, ပီတကော စ ဝဏ္ဏော, လောဟိတကော စ ဝဏ္ဏော, ကဏ္ဟော စ ဝဏ္ဏော, ဩဒာတော စ ဝဏ္ဏော။ အက္ခိလောမာနိ စ ဘဂဝတော ယတ္ထ စ အက္ခိလောမာနိ ပတိဋ္ဌိတာနိ တံ နီလံ ဟောတိ သုနီလံ ပာသာဒိကံ ဒသ္သနေယ္ယံ ဥမာပုပ္ဖသမာနံ 39။ တသ္သ ပရတော ပီတကံ ဟောတိ သုပီတကံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပာသာဒိကံ ဒသ္သနေယ္ယံ ကဏိကာရပုပ္ဖသမာနံ။ ဥဘယတော စ အက္ခိကူဋာနိ ဘဂဝတော လောဟိတကာနိ ဟောန္တိ သုလောဟိတကာနိ ပာသာဒိကာနိ ဒသ္သနေယ္ယာနိ ဣန္ဒဂောပကသမာနာနိ။ မဇ္ဈေ ကဏ္ဟံ ဟောတိ သုကဏ္ဟံ အလူခံ သိနိဒ္ဓံ ပာသာဒိကံ ဒသ္သနေယ္ယံ အဒ္ဒာရိဋ္ဌကသမာနံ 40။ တသ္သ ပရတော ဩဒာတံ ဟောတိ သုဩဒာတံ သေတံ ပဏ္ဍရံ ပာသာဒိကံ ဒသ္သနေယ္ယံ ဩသဓိတာရကသမာနံ။ တေန ဘဂဝာ ပာကတိကေန မံသစက္ခုနာ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နေန ပုရိမသုစရိတကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တေန သမန္တာ ယောဇနံ ပသ္သတိ ဒိဝာ စေဝ ရတ္တိဉ္စ။ ယဒာ ဟိပိ စတုရင္ဂသမန္နာဂတော အန္ဓကာရော ဟောတိ။ သူရိယော ဝာ အတ္ထင္ဂတော ဟောတိ။ ကာဠပက္ခော စ ဥပောသထော ဟောတိ။ တိဗ္ဗော စ ဝနသဏ္ဍော ဟောတိ။ မဟာ စ ကာဠမေဃော 41 အဗ္ဘုဋ္ဌိတော ဟောတိ။ ဧဝရူပေပိ စတုရင္ဂသမန္နာဂတေ အန္ဓကာရေ သမန္တာ ယောဇနံ ပသ္သတိ။ နတ္ထိ သော ကုဋ္ဋော 42 ဝာ ကဝာဋံ ဝာ ပာကာရော ဝာ ပဗ္ဗတော ဝာ ဂစ္ဆော ဝာ လတာ ဝာ အာဝရဏံ ရူပာနံ ဒသ္သနာယ။ ဧကဉ္စေ တိလဖလံ နိမိတ္တံ ကတ္ဝာ တိလဝာဟေ ပက္ခိပေယ္ယ။ တညေဝ တိလဖလံ ဥဒ္ဓရေယ္ယ။ ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓံ ဘဂဝတော ပာကတိကံ မံသစက္ခု။ ဧဝံ ဘဂဝာ မံသစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု။
Kathaṃ bhagavā maṃsacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Maṃsacakkhumhipi bhagavato pañca vaṇṇā saṃvijjanti – nīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo. Akkhilomāni ca bhagavato yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṃ nīlaṃ hoti sunīlaṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ umāpupphasamānaṃ 43. Tassa parato pītakaṃ hoti supītakaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ kaṇikārapupphasamānaṃ. Ubhayato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni. Majjhe kaṇhaṃ hoti sukaṇhaṃ alūkhaṃ siniddhaṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ addāriṭṭhakasamānaṃ 44. Tassa parato odātaṃ hoti suodātaṃ setaṃ paṇḍaraṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ osadhitārakasamānaṃ. Tena bhagavā pākatikena maṃsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṃ passati divā ceva rattiñca. Yadā hipi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti. Sūriyo vā atthaṅgato hoti. Kāḷapakkho ca uposatho hoti. Tibbo ca vanasaṇḍo hoti. Mahā ca kāḷamegho 45 abbhuṭṭhito hoti. Evarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṃ passati. Natthi so kuṭṭo 46 vā kavāṭaṃ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṃ rūpānaṃ dassanāya. Ekañce tilaphalaṃ nimittaṃ katvā tilavāhe pakkhipeyya. Taññeva tilaphalaṃ uddhareyya. Evaṃ parisuddhaṃ bhagavato pākatikaṃ maṃsacakkhu. Evaṃ bhagavā maṃsacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
ကထံ ဘဂဝာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု? ဘဂဝာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပသ္သတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ။ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ – ‘‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝာဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒာနာ , တေ ကာယသ္သ ဘေဒာ ပရံ မရဏာ အပာယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပာတံ နိရယံ ဥပပန္နာ။ ဣမေ ဝာ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝာဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒာနာ, တေ ကာယသ္သ ဘေဒာ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’’တိ ။ ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပသ္သတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ; ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ။ အာကင္ခမာနော စ ဘဂဝာ ဧကမ္ပိ လောကဓာတုံ ပသ္သေယ္ယ, ဒ္ဝေပိ လောကဓာတုယော ပသ္သေယ္ယ, တိသ္သောပိ လောကဓာတုယော ပသ္သေယ္ယ, စတသ္သောပိ လောကဓာတုယော ပသ္သေယ္ယ, ပဉ္စပိ လောကဓာတုယော ပသ္သေယ္ယ, ဒသပိ လောကဓာတုယော ပသ္သေယ္ယ, ဝီသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပသ္သေယ္ယ, တိံသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပသ္သေယ္ယ, စတ္တာလီသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပသ္သေယ္ယ, ပညာသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပသ္သေယ္ယ, သတမ္ပိ လောကဓာတုယော ပသ္သေယ္ယ, သဟသ္သိမ္ပိ စူဠနိကံ လောကဓာတုံ ပသ္သေယ္ယ, ဒ္ဝိသဟသ္သိမ္ပိ မဇ္ဈိမိကံ လောကဓာတုံ ပသ္သေယ္ယ, တိသဟသ္သိမ္ပိ လောကဓာတုံ ပသ္သေယ္ယ, မဟာသဟသ္သိမ္ပိ 47 လောကဓာတုံ ပသ္သေယ္ယ။ ယာဝတကံ ဝာ ပန အာကင္ခေယ္ယ တာဝတကံ ပသ္သေယ္ယ။ ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓံ ဘဂဝတော ဒိဗ္ဗစက္ခု။ ဧဝံ ဘဂဝာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု။
Kathaṃ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate. Yathākammūpage satte pajānāti – ‘‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’’ti . Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate; yathākammūpage satte pajānāti. Ākaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṃ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṃsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuyo passeyya, sahassimpi cūḷanikaṃ lokadhātuṃ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṃ lokadhātuṃ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṃ passeyya, mahāsahassimpi 48 lokadhātuṃ passeyya. Yāvatakaṃ vā pana ākaṅkheyya tāvatakaṃ passeyya. Evaṃ parisuddhaṃ bhagavato dibbacakkhu. Evaṃ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu.
ကထံ ဘဂဝာ ပညာစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု? ဘဂဝာ မဟာပညော ပုထုပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော ပညာပဘေဒကုသလော ပဘိန္နဉာဏော အဓိဂတပဋိသမ္ဘိဒော စတုဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဒသဗလဓာရီ ပုရိသာသဘော ပုရိသသီဟော ပုရိသနာဂော ပုရိသာဇညော ပုရိသဓောရယ္ဟော အနန္တဉာဏော အနန္တတေဇော အနန္တယသော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော ဓနဝာ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ ပညာပေတာ အနိဇ္ဈာပေတာ ပေက္ခေတာ ပသာဒေတာ။ သော ဟိ ဘဂဝာ အနုပ္ပန္နသ္သ မဂ္ဂသ္သ ဥပ္ပာဒေတာ, အသဉ္ဇာတသ္သ မဂ္ဂသ္သ သဉ္ဇနေတာ, အနက္ခာတသ္သ မဂ္ဂသ္သ အက္ခာတာ, မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒော မဂ္ဂာနုဂာ စ ပန ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ။
Kathaṃ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā anijjhāpetā pekkhetā pasādetā. So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
သော ဟိ ဘဂဝာ ဇာနံ ဇာနာတိ ပသ္သံ ပသ္သတိ, စက္ခုဘူတော ဉာဏဘူတော ဓမ္မဘူတော ဗ္ရဟ္မဘူတော ဝတ္တာ ပဝတ္တာ အတ္ထသ္သ နိန္နေတာ အမတသ္သ ဒာတာ ဓမ္မသ္သာမီ တထာဂတော။ နတ္ထိ တသ္သ ဘဂဝတော အညာတံ အဒိဋ္ဌံ အဝိဒိတံ အသစ္ဆိကတံ အဖသ္သိတံ ပညာယ။ အတီတံ အနာဂတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ 49 ဥပာဒာယ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓသ္သ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပာထံ အာဂစ္ဆန္တိ။ ယံ ကိဉ္စိ နေယ္ယံ နာမ အတ္ထိ ဇာနိတဗ္ဗံ 50 အတ္တတ္ထော ဝာ ပရတ္ထော ဝာ ဥဘယတ္ထော ဝာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော ဝာ အတ္ထော သမ္ပရာယိကော ဝာ အတ္ထော ဥတ္တာနော ဝာ အတ္ထော ဂမ္ဘီရော ဝာ အတ္ထော ဂူဠ္ဟော ဝာ အတ္ထော ပဋိစ္ဆန္နော ဝာ အတ္ထော နေယ္ယော ဝာ အတ္ထော နီတော ဝာ အတ္ထော အနဝဇ္ဇော ဝာ အတ္ထော နိက္ကိလေသော ဝာ အတ္ထော ဝောဒာနော ဝာ အတ္ထော ပရမတ္ထော ဝာ အတ္ထော, သဗ္ဗံ တံ 51 အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ။
So hi bhagavā jānaṃ jānāti passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato. Natthi tassa bhagavato aññātaṃ adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ paññāya. Atītaṃ anāgataṃ paccuppannaṃ 52 upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchanti. Yaṃ kiñci neyyaṃ nāma atthi jānitabbaṃ 53 attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho samparāyiko vā attho uttāno vā attho gambhīro vā attho gūḷho vā attho paṭicchanno vā attho neyyo vā attho nīto vā attho anavajjo vā attho nikkileso vā attho vodāno vā attho paramattho vā attho, sabbaṃ taṃ 54 antobuddhañāṇe parivattati.
သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဗုဒ္ဓသ္သ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ။ သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ။ အတီတေ ဗုဒ္ဓသ္သ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, အနာဂတေ ပစ္စုပ္ပန္နေ အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ။ ယာဝတကံ နေယ္ယံ တာဝတကံ ဉာဏံ, ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ နေယ္ယံ; နေယ္ယပရိယန္တိကံ ဉာဏံ ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယ္ယံ, နေယ္ယံ အတိက္ကမိတ္ဝာ ဉာဏံ နပ္ပဝတ္တတိ, ဉာဏံ အတိက္ကမိတ္ဝာ နေယ္ယပထော နတ္ထိ။ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ။ ယထာ ဒ္ဝိန္နံ သမုဂ္ဂပဋလာနံ သမ္မာဖုသိတာနံ ဟေဋ္ဌိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဥပရိမံ နာတိဝတ္တတိ, ဥပရိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဟေဋ္ဌိမံ နာတိဝတ္တတိ, အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော; ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓသ္သ ဘဂဝတော နေယ္ယဉ္စ ဉာဏဉ္စ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော။ ယာဝတကံ နေယ္ယံ တာဝတကံ ဉာဏံ, ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ နေယ္ယံ; နေယ္ယပရိယန္တိကံ ဉာဏံ ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယ္ယံ။ နေယ္ယံ အတိက္ကမိတ္ဝာ ဉာဏံ နပ္ပဝတ္တတိ, ဉာဏံ အတိက္ကမိတ္ဝာ နေယ္ယပထော နတ္ထိ။ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ။
Sabbaṃ kāyakammaṃ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti sabbaṃ vacīkammaṃ… sabbaṃ manokammaṃ… atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṃ ñāṇaṃ, anāgate paccuppanne appaṭihataṃ ñāṇaṃ. Yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ; neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ, neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati, ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. Yathā dvinnaṃ samuggapaṭalānaṃ sammāphusitānaṃ heṭṭhimaṃ samuggapaṭalaṃ uparimaṃ nātivattati, uparimaṃ samuggapaṭalaṃ heṭṭhimaṃ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino; evameva buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino. Yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ; neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ. Neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati, ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.
သဗ္ဗဓမ္မေသု ဗုဒ္ဓသ္သ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ဗုဒ္ဓသ္သ ဘဂဝတော အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓာ အာကင္ခပဋိဗဒ္ဓာ မနသိကာရပဋိဗဒ္ဓာ စိတ္တုပ္ပာဒပဋိဗဒ္ဓာ။ သဗ္ဗသတ္တေသု ဗုဒ္ဓသ္သ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ။ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဘဂဝာ အာသယံ ဇာနာတိ, အနုသယံ ဇာနာတိ, စရိတံ ဇာနာတိ, အဓိမုတ္တိံ ဇာနာတိ, အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒ္ရိယေ မုဒိန္ဒ္ရိယေ သ္ဝာကာရေ ဒ္ဝာကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗေ သတ္တေ ပဇာနာတိ။ သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗ္ရဟ္မကော သသ္သမဏဗ္ရာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုသ္သာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ 55။
Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati. Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā. Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati. Sabbesaṃ sattānaṃ bhagavā āsayaṃ jānāti, anusayaṃ jānāti, caritaṃ jānāti, adhimuttiṃ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti. Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati 56.
ယထာ ယေ ကေစိ မစ္ဆကစ္ဆပာ အန္တမသော တိမိတိမိင္ဂလံ ဥပာဒာယ အန္တောမဟာသမုဒ္ဒေ ပရိဝတ္တန္တိ; ဧဝမေဝ သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗ္ရဟ္မကော သသ္သမဏဗ္ရာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုသ္သာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ 57။ ယထာ ယေ ကေစိ ပက္ခီ အန္တမသော ဂရုဠံ ဝေနတေယ္ယံ ဥပာဒာယ အာကာသသ္သ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ; ဧဝမေဝ ယေပိ တေ သာရိပုတ္တသမာ ပညာယ တေပိ ဗုဒ္ဓဉာဏသ္သ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ; ဗုဒ္ဓဉာဏံ ဒေဝမနုသ္သာနံ ပညံ ဖရိတ္ဝာ အဘိဘဝိတ္ဝာ တိဋ္ဌတိ။ ယေပိ တေ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာ ဗ္ရာဟ္မဏပဏ္ဍိတာ ဂဟပတိပဏ္ဍိတာ သမဏပဏ္ဍိတာ နိပုဏာ ကတပရပ္ပဝာဒာ ဝာလဝေဓိရူပာ ဝောဘိန္ဒန္တာ မညေ စရန္တိ ပညာဂတေန ဒိဋ္ဌိဂတာနိ, တေ ပဉ္ဟံ အဘိသင္ခရိတ္ဝာ အဘိသင္ခရိတ္ဝာ တထာဂတံ ဥပသင္ကမိတ္ဝာ ပုစ္ဆန္တိ ဂူဠ္ဟာနိ စ ပဋိစ္ဆန္နာနိ စ။ ကထိတာ ဝိသဇ္ဇိတာ စ တေ ပဉ္ဟာ ဘဂဝတာ ဟောန္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏာ။ ဥပက္ခိတ္တကာ စ တေ ဘဂဝတော သမ္ပဇ္ဇန္တိ။ အထ ခော ဘဂဝာ တတ္ထ အတိရောစတိ ယဒိဒံ ပညာယာတိ။ ဧဝံ ဘဂဝာ ပညာစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု။
Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṃ upādāya antomahāsamudde parivattanti; evameva sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati 58. Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṃ venateyyaṃ upādāya ākāsassa padese parivattanti; evameva yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti; buddhañāṇaṃ devamanussānaṃ paññaṃ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati. Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṃ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca. Kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā. Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti. Atha kho bhagavā tattha atirocati yadidaṃ paññāyāti. Evaṃ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu.
ကထံ ဘဂဝာ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု? ဘဂဝာ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝောလောကေန္တော အဒ္ဒသ သတ္တေ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒ္ရိယေ မုဒိန္ဒ္ရိယေ သ္ဝာကာရေ ဒ္ဝာကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ အပ္ပေကစ္စေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒသ္သာဝိနော ဝိဟရန္တေ, အပ္ပေကစ္စေ န ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒသ္သာဝိနော ဝိဟရန္တေ။ သေယ္ယထာပိ နာမ ဥပ္ပလိနိယံ ဝာ ပဒုမိနိယံ ဝာ ပုဏ္ဍရီကိနိယံ ဝာ အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝာ ပဒုမာနိ ဝာ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝာ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကာ အနုဂ္ဂတာနိ အန္တောနိမုဂ္ဂပောသီနိ, အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝာ ပဒုမာနိ ဝာ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝာ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ သမောဒကံ ဌိတာနိ, အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝာ ပဒုမာနိ ဝာ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝာ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကာ အစ္စုဂ္ဂမ္မ တိဋ္ဌန္တိ အနုပလိတ္တာနိ ဥဒကေန; ဧဝမေဝ ဘဂဝာ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝောလောကေန္တော အဒ္ဒသ သတ္တေ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒ္ရိယေ မုဒိန္ဒ္ရိယေ သ္ဝာကာရေ ဒ္ဝာကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ အပ္ပေကစ္စေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒသ္သာဝိနော ဝိဟရန္တေ, အပ္ပေကစ္စေ န ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒသ္သာဝိနော ဝိဟရန္တေ။ ဇာနာတိ ဘဂဝာ – ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ရာဂစရိတော, အယံ ဒောသစရိတော, အယံ မောဟစရိတော, အယံ ဝိတက္ကစရိတော, အယံ သဒ္ဓာစရိတော, အယံ ဉာဏစရိတော’’တိ။ ရာဂစရိတသ္သ ဘဂဝာ ပုဂ္ဂလသ္သ အသုဘကထံ ကထေတိ; ဒောသစရိတသ္သ ဘဂဝာ ပုဂ္ဂလသ္သ မေတ္တာဘာဝနံ အာစိက္ခတိ; မောဟစရိတသ္သ ဘဂဝာ ပုဂ္ဂလသ္သ ဥဒ္ဒေသေ ပရိပုစ္ဆာယ ကာလေန ဓမ္မသ္သဝနေ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာယ ဂရုသံဝာသေ နိဝေသေတိ; ဝိတက္ကစရိတသ္သ ဘဂဝာ ပုဂ္ဂလသ္သ အာနာပာနသ္သတိံ အာစိက္ခတိ; သဒ္ဓာစရိတသ္သ ဘဂဝာ ပုဂ္ဂလသ္သ ပသာဒနီယံ နိမိတ္တံ အာစိက္ခတိ ဗုဒ္ဓသုဗောဓိံ 59 ဓမ္မသုဓမ္မတံ သင္ဃသုပ္ပဋိပတ္တိံ သီလာနိ စ; အတ္တနော ဉာဏစရိတသ္သ ဘဂဝာ ပုဂ္ဂလသ္သ အာစိက္ခတိ ဝိပသ္သနာနိမိတ္တံ အနိစ္စာကာရံ ဒုက္ခာကာရံ အနတ္တာကာရံ။
Kathaṃ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante. Seyyathāpi nāma uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakā anuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni samodakaṃ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakā accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena; evameva bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante. Jānāti bhagavā – ‘‘ayaṃ puggalo rāgacarito, ayaṃ dosacarito, ayaṃ mohacarito, ayaṃ vitakkacarito, ayaṃ saddhācarito, ayaṃ ñāṇacarito’’ti. Rāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṃ katheti; dosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṃ ācikkhati; mohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṃvāse niveseti; vitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṃ ācikkhati; saddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṃ nimittaṃ ācikkhati buddhasubodhiṃ 60 dhammasudhammataṃ saṅghasuppaṭipattiṃ sīlāni ca; attano ñāṇacaritassa bhagavā puggalassa ācikkhati vipassanānimittaṃ aniccākāraṃ dukkhākāraṃ anattākāraṃ.
‘‘သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတော၊ ယထာပိ ပသ္သေ ဇနတံ သမန္တတော။
‘‘Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṃ samantato;
တထူပမံ ဓမ္မမယံ သုမေဓ၊ ပာသာဒမာရုယ္ဟ သမန္တစက္ခု။
Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu;
သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇနတမပေတသောကော၊ အဝေက္ခသ္သု ဇာတိဇရာဘိဘူတ’’န္တိ။
Sokāvatiṇṇaṃ janatamapetasoko, avekkhassu jātijarābhibhūta’’nti.
ဧဝံ ဘဂဝာ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု။
Evaṃ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
ကထံ ဘဂဝာ သမန္တစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု? သမန္တစက္ခု ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတဉာဏံ။ ဘဂဝာ သဗ္ဗညုတဉာဏေန ဥပေတော သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော ဥပပန္နော သမုပပန္နော သမန္နာဂတော။
Kathaṃ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṃ. Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.
‘‘န တသ္သ အဒိဋ္ဌမိဓတ္ထိ ကိဉ္စိ၊ အထော အဝိညာတမဇာနိတဗ္ဗံ။
‘‘Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci, atho aviññātamajānitabbaṃ;
သဗ္ဗံ အဘိညာသိ ယဒတ္ထိ နေယ္ယံ၊ တထာဂတော တေန သမန္တစက္ခူ’’တိ။
Sabbaṃ abhiññāsi yadatthi neyyaṃ, tathāgato tena samantacakkhū’’ti.
ဧဝံ ဘဂဝာ သမန္တစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခူတိ – အကိတ္တယိ ဝိဝဋစက္ခု။
Evaṃ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhūti – akittayi vivaṭacakkhu.
သက္ခိဓမ္မံ ပရိသ္သယဝိနယန္တိ။ သက္ခိဓမ္မန္တိ န ဣတိဟိတိဟံ, န ဣတိကိရာယ, န ပရမ္ပရာယ, န ပိဋကသမ္ပဒာယ, န တက္ကဟေတု, န နယဟေတု, န အာကာရပရိဝိတက္ကေန, န ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ သာမံ သယမဘိညာတံ အတ္တပစ္စက္ခံ ဓမ္မန္တိ – သက္ခိဓမ္မံ။ ပရိသ္သယဝိနယန္တိ။ ပရိသ္သယာတိ ဒ္ဝေ ပရိသ္သယာ – ပာကဋပရိသ္သယာ စ ပဋိစ္ဆန္နပရိသ္သယာ စ။ ကတမေ ပာကဋပရိသ္သယာ? သီဟာ ဗ္ယဂ္ဃာ ဒီပီ အစ္ဆာ တရစ္ဆာ ကောကာ မဟိံသာ 61 ဟတ္ထီ အဟိ ဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ, စောရာ ဝာ အသ္သု မာနဝာ ဝာ ကတကမ္မာ ဝာ အကတကမ္မာ ဝာ, စက္ခုရောဂော သောတရောဂော ဃာနရောဂော ဇိဝ္ဟာရောဂော ကာယရောဂော သီသရောဂော ကဏ္ဏရောဂော မုခရောဂော ဒန္တရောဂော ကာသော သာသော ပိနာသော ဍာဟော 62 ဇရော ကုစ္ဆိရောဂော မုစ္ဆာ ပက္ခန္ဒိကာ သူလာ ဝိသူစိကာ ကုဋ္ဌံ ဂဏ္ဍော ကိလာသော သောသော အပမာရော ဒဒ္ဒု ကဏ္ဍု ကစ္ဆု ရခသာ ဝိတစ္ဆိကာ လောဟိတပိတ္တံ 63 မဓုမေဟော အံသာ ပိဠကာ ဘဂန္ဒလာ, ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာ သေမ္ဟသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာ ဝာတသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာ သန္နိပာတိကာ အာဗာဓာ ဥတုပရိဏာမဇာ အာဗာဓာ ဝိသမပရိဟာရဇာ အာဗာဓာ ဩပက္ကမိကာ အာဗာဓာ ကမ္မဝိပာကဇာ အာဗာဓာ, သီတံ ဥဏ္ဟံ ဇိဃစ္ဆာ ပိပာသာ ဥစ္စာရော ပသ္သာဝော ဍံသမကသဝာတာတပသရီသပသမ္ဖသ္သာ ဣတိ ဝာ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပာကဋပရိသ္သယာ။
Sakkhidhammaṃ parissayavinayanti. Sakkhidhammanti na itihitihaṃ, na itikirāya, na paramparāya, na piṭakasampadāya, na takkahetu, na nayahetu, na ākāraparivitakkena, na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṃ sayamabhiññātaṃ attapaccakkhaṃ dhammanti – sakkhidhammaṃ. Parissayavinayanti. Parissayāti dve parissayā – pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca. Katame pākaṭaparissayā? Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṃsā 64 hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho 65 jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṃ 66 madhumeho aṃsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā – ime vuccanti pākaṭaparissayā.
ကတမေ ပဋိစ္ဆန္နပရိသ္သယာ? ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ဗ္ယာပာဒနီဝရဏံ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏံ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏံ ရာဂော ဒောသော မောဟော ကောဓော ဥပနာဟော မက္ခော ပဠာသော ဣသ္သာ မစ္ဆရိယံ မာယာ သာဌေယ္ယံ ထမ္ဘော သာရမ္ဘော မာနော အတိမာနော မဒော ပမာဒော, သဗ္ဗေ ကိလေသာ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတာ သဗ္ဗေ ဒရထာ သဗ္ဗေ ပရိဠာဟာ သဗ္ဗေ သန္တာပာ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင္ခာရာ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပဋိစ္ဆန္နပရိသ္သယာ။
Katame paṭicchannaparissayā? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ byāpādanīvaraṇaṃ thinamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ vicikicchānīvaraṇaṃ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā – ime vuccanti paṭicchannaparissayā.
ပရိသ္သယာတိ ကေနဋ္ဌေန ပရိသ္သယာ? ပရိသဟန္တီတိ ပရိသ္သယာ, ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ပရိသ္သယာ, တတ္ရာသယာတိ ပရိသ္သယာ။ ကထံ ပရိသဟန္တီတိ ပရိသ္သယာ? တေ ပရိသ္သယာ တံ ပုဂ္ဂလံ သဟန္တိ ပရိသဟန္တိ အဘိဘဝန္တိ အဇ္ဈောတ္ထရန္တိ ပရိယာဒိယန္တိ မဒ္ဒန္တိ။ ဧဝံ ပရိသဟန္တီတိ – ပရိသ္သယာ။
Parissayāti kenaṭṭhena parissayā? Parisahantīti parissayā, parihānāya saṃvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā. Kathaṃ parisahantīti parissayā? Te parissayā taṃ puggalaṃ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti. Evaṃ parisahantīti – parissayā.
ကထံ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ပရိသ္သယာ? တေ ပရိသ္သယာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အန္တရာယာယ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။ ကတမေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သမ္မာပဋိပဒာယ အနုလောမပဋိပဒာယ အပစ္စနီကပဋိပဒာယ အဝိရုဒ္ဓပဋိပဒာယ အန္ဝတ္ထပဋိပဒာယ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒာယ သီလေသု ပရိပူရကာရိတာယ ဣန္ဒ္ရိယေသု ဂုတ္တဒ္ဝာရတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုတာယ ဇာဂရိယာနုယောဂသ္သ သတိသမ္ပဇညသ္သ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ ဘာဝနာနုယောဂသ္သ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပာဒာနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒ္ရိယာနံ ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင္ဂာနံ အရိယသ္သ အဋ္ဌင္ဂိကသ္သ မဂ္ဂသ္သ ဘာဝနာနုယောဂသ္သ – ဣမေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အန္တရာယာယ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။ ဧဝမ္ပိ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ – ပရိသ္သယာ။
Kathaṃ parihānāya saṃvattantīti parissayā? Te parissayā kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Katamesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ? Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanānuyogassa catunnaṃ sammappadhānānaṃ catunnaṃ iddhipādānaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ pañcannaṃ balānaṃ sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa – imesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Evampi parihānāya saṃvattantīti – parissayā.
ကထံ တတ္ရာသယာတိ ပရိသ္သယာ? တတ္ထေတေ ပာပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အတ္တဘာဝသန္နိသ္သယာ။ ယထာ ဗိလေ ဗိလာသယာ ပာဏာ သယန္တိ, ဒကေ ဒကာသယာ ပာဏာ သယန္တိ, ဝနေ ဝနာသယာ ပာဏာ သယန္တိ, ရုက္ခေ ရုက္ခာသယာ ပာဏာ သယန္တိ; ဧဝမေဝ တတ္ထေတေ ပာပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အတ္တဘာဝသန္နိသ္သယာတိ။ ဧဝမ္ပိ တတ္ရာသယာတိ – ပရိသ္သယာ။
Kathaṃ tatrāsayāti parissayā? Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā. Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti; evameva tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti. Evampi tatrāsayāti – parissayā.
ဝုတ္တဉ္ဟေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘သာန္တေဝာသိကော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ။ ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သာန္တေဝာသိကော သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသ္ဝာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပာပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သရသင္ကပ္ပာ သညောဇနိယာ, တ္ယသ္သ အန္တော ဝသန္တိ အန္ဝာသ္သဝန္တိ ပာပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာန္တေဝာသိကောတိ ဝုစ္စတိ။ တေ နံ သမုဒာစရန္တိ, သမုဒာစရန္တိ 67 နံ ပာပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာစရိယကောတိ ဝုစ္စတိ။
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti 68 naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati.
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော သောတေန သဒ္ဒံ သုတ္ဝာ။ပေ.။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတ္ဝာ။ ဇိဝ္ဟာယ ရသံ သာယိတ္ဝာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတ္ဝာ ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပာပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သရသင္ကပ္ပာ သညောဇနိယာ, တ္ယသ္သ အန္တော ဝသန္တိ အန္ဝာသ္သဝန္တိ ပာပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာန္တေဝာသိကောတိ ဝုစ္စတိ။ တေ နံ သမုဒာစရန္တိ, သမုဒာစရန္တိ နံ ပာပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာစရိယကောတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ခော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သာန္တေဝာသိကော သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတီ’’တိ။ ဧဝမ္ပိ တတ္ရာသယာတိ – ပရိသ္သယာ။
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … manasā dhammaṃ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharatī’’ti. Evampi tatrāsayāti – parissayā.
ဝုတ္တဉ္ဟေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တရာမလာ အန္တရာအမိတ္တာ အန္တရာသပတ္တာ အန္တရာဝဓကာ အန္တရာပစ္စတ္ထိကာ။ ကတမေ တယော? လောဘော, ဘိက္ခဝေ, အန္တရာမလော 69 အန္တရာအမိတ္တော အန္တရာသပတ္တော အန္တရာဝဓကော အန္တရာပစ္စတ္ထိကော; ဒောသော, ဘိက္ခဝေ။ပေ.။ မောဟော, ဘိက္ခဝေ, အန္တရာမလော အန္တရာအမိတ္တော အန္တရာသပတ္တော အန္တရာဝဓကော အန္တရာပစ္စတ္ထိကော။ ဣမေ ခော, ဘိက္ခဝေ, တယော အန္တရာမလာ အန္တရာအမိတ္တာ အန္တရာသပတ္တာ အန္တရာဝဓကာ အန္တရာပစ္စတ္ထိကာ’’တိ။
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo? Lobho, bhikkhave, antarāmalo 70 antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko; doso, bhikkhave…pe… moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā’’ti.
‘‘အနတ္ထဇနနော လောဘော၊ လောဘော စိတ္တပ္ပကောပနော။
‘‘Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano;
ဘယမန္တရတော ဇာတံ၊ တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ။
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
‘‘လုဒ္ဓော အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ လုဒ္ဓော ဓမ္မံ န ပသ္သတိ။
‘‘Luddho atthaṃ na jānāti, luddho dhammaṃ na passati;
‘‘အနတ္ထဇနနော ဒောသော၊ ဒောသော စိတ္တပ္ပကောပနော။
‘‘Anatthajanano doso, doso cittappakopano;
ဘယမန္တရတော ဇာတံ၊ တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ။
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
‘‘ကုဒ္ဓော အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ ကုဒ္ဓော ဓမ္မံ န ပသ္သတိ။
‘‘Kuddho atthaṃ na jānāti, kuddho dhammaṃ na passati;
အန္ဓန္တမံ တဒာ ဟောတိ၊ ယံ ဒောသော သဟတေ နရံ။
Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ doso sahate naraṃ.
‘‘အနတ္ထဇနနော မောဟော၊ မောဟော စိတ္တပ္ပကောပနော။
‘‘Anatthajanano moho, moho cittappakopano;
ဘယမန္တရတော ဇာတံ၊ တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ။
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
‘‘မူဠ္ဟော အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ မူဠ္ဟော ဓမ္မံ န ပသ္သတိ။
‘‘Mūḷho atthaṃ na jānāti, mūḷho dhammaṃ na passati;
အန္ဓန္တမံ တဒာ ဟောတိ၊ ယံ မောဟော သဟတေ နရ’’န္တိ။
Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ moho sahate nara’’nti.
ဧဝမ္ပိ တတ္ရာသယာတိ – ပရိသ္သယာ။
Evampi tatrāsayāti – parissayā.
ဝုတ္တဉ္ဟေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘တယော ခော, မဟာရာဇ, ပုရိသသ္သ ဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ။ ကတမေ တယော? လောဘော ခော, မဟာရာဇ, ပုရိသသ္သ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ; ဒောသော ခော, မဟာရာဇ။ပေ.။ မောဟော ခော, မဟာရာဇ, ပုရိသသ္သ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ။ ဣမေ ခော, မဟာရာဇ, တယော ပုရိသသ္သ ဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ။
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya; doso kho, mahārāja…pe… moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
‘‘လောဘော ဒောသော စ မောဟော စ၊ ပုရိသံ ပာပစေတသံ။
‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;
ဟိံသန္တိ အတ္တသမ္ဘူတာ၊ တစသာရံဝ သမ္ဖလ’’န္တိ။
Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti.
ဧဝမ္ပိ တတ္ရာသယာတိ – ပရိသ္သယာ။
Evampi tatrāsayāti – parissayā.
ဝုတ္တဉ္ဟေတံ ဘဂဝတာ –
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ရာဂော စ ဒောသော စ ဣတော နိဒာနာ၊ အရတီ ရတီ လောမဟံသော ဣတောဇာ။
‘‘Rāgo ca doso ca ito nidānā, aratī ratī lomahaṃso itojā;
ဣတော သမုဋ္ဌာယ မနောဝိတက္ကာ၊ ကုမာရကာ ဓင္ကမိဝောသ္သဇန္တီ’’တိ။
Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajantī’’ti.
ဧဝမ္ပိ တတ္ရာသယာတိ – ပရိသ္သယာ။
Evampi tatrāsayāti – parissayā.
ပရိသ္သယဝိနယန္တိ ပရိသ္သယဝိနယံ ပရိသ္သယပ္ပဟာနံ ပရိသ္သယဝူပသမံ ပရိသ္သယပဋိနိသ္သဂ္ဂံ ပရိသ္သယပဋိပသ္သဒ္ဓိံ အမတံ နိဗ္ဗာနန္တိ – သက္ခိဓမ္မံ ပရိသ္သယဝိနယံ။
Parissayavinayanti parissayavinayaṃ parissayappahānaṃ parissayavūpasamaṃ parissayapaṭinissaggaṃ parissayapaṭipassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – sakkhidhammaṃ parissayavinayaṃ.
ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ ဘဒ္ဒန္တေတိ။ ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ – သမ္မာပဋိပဒံ အနုလောမပဋိပဒံ အပစ္စနီကပဋိပဒံ အဝိရုဒ္ဓပဋိပဒံ အန္ဝတ္ထပဋိပဒံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒံ သီလေသု ပရိပူရကာရိတံ ဣန္ဒ္ရိယေသု ဂုတ္တဒ္ဝာရတံ ဘောဇနေ မတ္တညုတံ ဇာဂရိယာနုယောဂံ သတိသမ္ပဇညံ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပာဒေ ပဉ္စိန္ဒ္ရိယာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင္ဂေ အရိယံ အဋ္ဌင္ဂိကံ မဂ္ဂံ နိဗ္ဗာနဉ္စ နိဗ္ဗာနဂာမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ အာစိက္ခ ဒေသေဟိ ပညပေဟိ ပဋ္ဌပေဟိ ဝိဝရ ဝိဘဇ ဥတ္တာနီကရောဟိ ပကာသေဟီတိ – ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ။ ဘဒ္ဒန္တေတိ သော နိမ္မိတော ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ အာလပတိ။ အထ ဝာ ယံ တ္ဝံ ဓမ္မံ အာစိက္ခသိ ဒေသေသိ ပညပေသိ ပဋ္ဌပေသိ ဝိဝရိ ဝိဘဇိ ဥတ္တာနီအကာသိ ပကာသေသိ သဗ္ဗံ တံ သုန္ဒရံ ဘဒ္ဒကံ ကလ္ယာဏံ အနဝဇ္ဇံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ – ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ ဘဒ္ဒန္တေ။
Paṭipadaṃ vadehi bhaddanteti. Paṭipadaṃ vadehi – sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ aviruddhapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ sīlesu paripūrakāritaṃ indriyesu guttadvārataṃ bhojane mattaññutaṃ jāgariyānuyogaṃ satisampajaññaṃ cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – paṭipadaṃ vadehi. Bhaddanteti so nimmito buddhaṃ bhagavantaṃ ālapati. Atha vā yaṃ tvaṃ dhammaṃ ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi sabbaṃ taṃ sundaraṃ bhaddakaṃ kalyāṇaṃ anavajjaṃ sevitabbanti – paṭipadaṃ vadehi bhaddante.
ပာတိမောက္ခံ အထ ဝာပိ သမာဓိန္တိ။ ပာတိမောက္ခန္တိ သီလံ ပတိဋ္ဌာ အာဒိ စရဏံ သံယမော သံဝရော မုခံ ပမုခံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ။ အထ ဝာပိ သမာဓိန္တိ ယာ စိတ္တသ္သ ဌိတိ သဏ္ဌိတိ အဝဋ္ဌိတိ အဝိသာဟာရော အဝိက္ခေပော အဝိသာဟတမာနသတာ သမထော သမာဓိန္ဒ္ရိယံ သမာဓိဗလံ သမ္မာသမာဓီတိ – ပာတိမောက္ခံ အထ ဝာပိ သမာဓိံ။
Pātimokkhaṃ atha vāpi samādhinti. Pātimokkhanti sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mukhaṃ pamukhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Atha vāpi samādhinti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhatamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhīti – pātimokkhaṃ atha vāpi samādhiṃ.
တေနာဟ သော နိမ္မိတော –
Tenāha so nimmito –
‘‘အကိတ္တယီ ဝိဝဋစက္ခု၊ သက္ခိဓမ္မံ ပရိသ္သယဝိနယံ။
‘‘Akittayī vivaṭacakkhu, sakkhidhammaṃ parissayavinayaṃ;
ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ ဘဒ္ဒန္တေ၊ ပာတိမောက္ခံ အထ ဝာပိ သမာဓိ’’န္တိ။
Paṭipadaṃ vadehi bhaddante, pātimokkhaṃ atha vāpi samādhi’’nti.
၁၅၇.
157.
စက္ခူဟိ နေဝ လောလသ္သ၊ ဂာမကထာယ အာဝရယေ သောတံ။
Cakkhūhineva lolassa, gāmakathāya āvaraye sotaṃ;
ရသေ စ နာနုဂိဇ္ဈေယ္ယ၊ န စ မမာယေထ ကိဉ္စိ လောကသ္မိံ။
Rase ca nānugijjheyya, na ca mamāyetha kiñci lokasmiṃ.
စက္ခူဟိ နေဝ လောလသ္သာတိ။ ကထံ စက္ခုလောလောတိ? ဣဓေကစ္စော စက္ခုလောလိယေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒက္ခိတဗ္ဗံ , ဒိဋ္ဌံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ အာရာမေန အာရာမံ ဥယ္ယာနေန ဥယ္ယာနံ ဂာမေန ဂာမံ နိဂမေန နိဂမံ နဂရေန နဂရံ ရဋ္ဌေန ရဋ္ဌံ ဇနပဒေန ဇနပဒံ ဒီဃစာရိကံ အနဝဋ္ဌိတစာရိကံ 73 အနုယုတ္တော စ ဟောတိ ရူပသ္သ ဒသ္သနာယ။ ဧဝမ္ပိ စက္ခုလောလော ဟောတိ။
Cakkhūhineva lolassāti. Kathaṃ cakkhuloloti? Idhekacco cakkhuloliyena samannāgato hoti – ‘‘adiṭṭhaṃ dakkhitabbaṃ , diṭṭhaṃ samatikkamitabba’’nti ārāmena ārāmaṃ uyyānena uyyānaṃ gāmena gāmaṃ nigamena nigamaṃ nagarena nagaraṃ raṭṭhena raṭṭhaṃ janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ 74 anuyutto ca hoti rūpassa dassanāya. Evampi cakkhulolo hoti.
အထ ဝာ ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော အသံဝုတော ဂစ္ဆတိ ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော, အသ္သံ ဩလောကေန္တော, ရထံ ဩလောကေန္တော, ပတ္တိံ ဩလောကေန္တော, ဣတ္ထိယော ဩလောကေန္တော, ပုရိသေ ဩလောကေန္တော, ကုမာရကေ ဩလောကေန္တော, ကုမာရိကာယော ဩလောကေန္တော, အန္တရာပဏံ ဩလောကေန္တော , ဃရမုခာနိ ဩလောကေန္တော, ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော, အဓော ဩလောကေန္တော, ဒိသာဝိဒိသံ ဝိပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ။ ဧဝမ္ပိ စက္ခုလောလော ဟောတိ။
Atha vā bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno asaṃvuto gacchati hatthiṃ olokento, assaṃ olokento, rathaṃ olokento, pattiṃ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārake olokento, kumārikāyo olokento, antarāpaṇaṃ olokento , gharamukhāni olokento, uddhaṃ olokento, adho olokento, disāvidisaṃ vipekkhamāno gacchati. Evampi cakkhulolo hoti.
အထ ဝာ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသ္ဝာ နိမိတ္တဂ္ဂာဟီ ဟောတိ အနုဗ္ယဉ္ဇနဂ္ဂာဟီ။ ယတ္ဝာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒ္ရိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒောမနသ္သာ ပာပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အန္ဝာသ္သဝေယ္ယုံ, တသ္သ သံဝရာယ န ပဋိပဇ္ဇတိ, န ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒ္ရိယံ, စက္ခုန္ဒ္ရိယေ န သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ စက္ခုလောလော ဟောတိ။
Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Evampi cakkhulolo hoti.
ယထာ ဝာ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗ္ရာဟ္မဏာ သဒ္ဓာဒေယ္ယာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတ္ဝာ တေ ဧဝရူပံ ဝိသူကဒသ္သနံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ, သေယ္ယထိဒံ – နစ္စံ ဂီတံ ဝာဒိတံ ပေက္ခံ အက္ခာနံ ပာဏိသ္သရံ ဝေတာဠံ ကုမ္ဘထူဏံ 75 သောဘနကံ 76 စဏ္ဍာလံ ဝံသံ ဓောဝနံ ဟတ္ထိယုဒ္ဓံ အသ္သယုဒ္ဓံ မဟိံသယုဒ္ဓံ 77 ဥသဘယုဒ္ဓံ အဇယုဒ္ဓံ မေဏ္ဍယုဒ္ဓံ ကုက္ကုဋယုဒ္ဓံ ဝဋ္ဋကယုဒ္ဓံ ဒဏ္ဍယုဒ္ဓံ မုဋ္ဌိယုဒ္ဓံ နိဗ္ဗုဒ္ဓံ ဥယ္ယောဓိကံ ဗလဂ္ဂံ သေနာဗ္ယူဟံ အနီကဒသ္သနံ ဣတိ ဝာ ။ ဧဝမ္ပိ စက္ခုလောလော ဟောတိ။
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – naccaṃ gītaṃ vāditaṃ pekkhaṃ akkhānaṃ pāṇissaraṃ vetāḷaṃ kumbhathūṇaṃ 78 sobhanakaṃ 79 caṇḍālaṃ vaṃsaṃ dhovanaṃ hatthiyuddhaṃ assayuddhaṃ mahiṃsayuddhaṃ 80 usabhayuddhaṃ ajayuddhaṃ meṇḍayuddhaṃ kukkuṭayuddhaṃ vaṭṭakayuddhaṃ daṇḍayuddhaṃ muṭṭhiyuddhaṃ nibbuddhaṃ uyyodhikaṃ balaggaṃ senābyūhaṃ anīkadassanaṃ iti vā . Evampi cakkhulolo hoti.
ကထံ န စက္ခုလောလော ဟောတိ? ဣဓ ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော သံဝုတော ဂစ္ဆတိ န ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော, န အသ္သံ ဩလောကေန္တော, န ရထံ ဩလောကေန္တော, န ပတ္တိံ ဩလောကေန္တော, န ဣတ္ထိယော ဩလောကေန္တော, န ပုရိသေ ဩလောကေန္တော, န ကုမာရကေ ဩလောကေန္တော, န ကုမာရိကာယော ဩလောကေန္တော, န အန္တရာပဏံ ဩလောကေန္တော, န ဃရမုခာနိ ဩလောကေန္တော, န ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော, န အဓော ဩလောကေန္တော, န ဒိသာဝိဒိသာဝိပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ။ ဧဝမ္ပိ န စက္ခုလောလော ဟောတိ။
Kathaṃ na cakkhulolo hoti? Idha bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno saṃvuto gacchati na hatthiṃ olokento, na assaṃ olokento, na rathaṃ olokento, na pattiṃ olokento, na itthiyo olokento, na purise olokento, na kumārake olokento, na kumārikāyo olokento, na antarāpaṇaṃ olokento, na gharamukhāni olokento, na uddhaṃ olokento, na adho olokento, na disāvidisāvipekkhamāno gacchati. Evampi na cakkhulolo hoti.
အထ ဝာ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသ္ဝာ န နိမိတ္တဂ္ဂာဟီ ဟောတိ နာနုဗ္ယဉ္ဇနဂ္ဂာဟီ။ ယတ္ဝာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒ္ရိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒောမနသ္သာ ပာပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အန္ဝာသ္သဝေယ္ယုံ, တသ္သ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ, ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒ္ရိယံ, စက္ခုန္ဒ္ရိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ န စက္ခုလောလော ဟောတိ။
Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Evampi na cakkhulolo hoti.
ယထာ ဝာ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗ္ရာဟ္မဏာ သဒ္ဓာဒေယ္ယာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတ္ဝာ တေ ဧဝရူပံ ဝိသူကဒသ္သနံ အနနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ, သေယ္ယထိဒံ – နစ္စံ ဂီတံ ဝာဒိတံ ပေက္ခံ အက္ခာနံ။ပေ.။ အနီကဒသ္သနံ ဣတိ ဝာ။ ဧဝရူပာ ဝိသူကဒသ္သနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။ ဧဝမ္ပိ န စက္ခုလောလော ဟောတိ။
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – naccaṃ gītaṃ vāditaṃ pekkhaṃ akkhānaṃ…pe… anīkadassanaṃ iti vā. Evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti. Evampi na cakkhulolo hoti.
စက္ခူဟိ နေဝ လောလသ္သာတိ။ စက္ခုလောလိယံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, စက္ခုလောလိယာ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – စက္ခူဟိ နေဝ လောလသ္သ။
Cakkhūhineva lolassāti. Cakkhuloliyaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, cakkhuloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – cakkhūhi neva lolassa.
ဂာမကထာယ အာဝရယေ သောတန္တိ။ ဂာမကထာ ဝုစ္စတိ ဗာတ္တိံသ တိရစ္ဆာနကထာ, သေယ္ယထိဒံ – ရာဇကထာ စောရကထာ မဟာမတ္တကထာ သေနာကထာ ဘယကထာ ယုဒ္ဓကထာ အန္နကထာ ပာနကထာ ဝတ္ထကထာ ယာနကထာ သယနကထာ မာလာကထာ ဂန္ဓကထာ ဉာတိကထာ ဂာမကထာ နိဂမကထာ နဂရကထာ ဇနပဒကထာ ဣတ္ထိကထာ 81 သူရကထာ ဝိသိခာကထာ ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထာ ပုဗ္ဗပေတကထာ နာနတ္တကထာ လောကက္ခာယိကာ သမုဒ္ဒက္ခာယိကာ ဣတိဘဝာဘဝကထာ ဣတိ ဝာ။ ဂာမကထာယ အာဝရယေ သောတန္တိ ။ ဂာမကထာယ သောတံ အာဝရေယ္ယ နိဝာရေယ္ယ သံဝရေယ္ယ ရက္ခေယ္ယ ဂောပေယ္ယ ပိဒဟေယ္ယ ပစ္ဆိန္ဒေယ္ယာတိ – ဂာမကထာယ အာဝရယေ သောတံ။
Gāmakathāya āvaraye sotanti. Gāmakathā vuccati bāttiṃsa tiracchānakathā, seyyathidaṃ – rājakathā corakathā mahāmattakathā senākathā bhayakathā yuddhakathā annakathā pānakathā vatthakathā yānakathā sayanakathā mālākathā gandhakathā ñātikathā gāmakathā nigamakathā nagarakathā janapadakathā itthikathā 82 sūrakathā visikhākathā kumbhaṭṭhānakathā pubbapetakathā nānattakathā lokakkhāyikā samuddakkhāyikā itibhavābhavakathā iti vā. Gāmakathāya āvaraye sotanti . Gāmakathāya sotaṃ āvareyya nivāreyya saṃvareyya rakkheyya gopeyya pidaheyya pacchindeyyāti – gāmakathāya āvaraye sotaṃ.
ရသေ စ နာနုဂိဇ္ဈေယ္ယာတိ။ ရသေ စာတိ မူလရသော ခန္ဓရသော တစရသော ပတ္တရသော ပုပ္ဖရသော ဖလရသော အမ္ဗိလံ မဓုရံ တိတ္တကံ ကဋုကံ လောဏိကံ ခာရိကံ လမ္ဗိကံ ကသာဝော သာဒု အသာဒု သီတံ ဥဏ္ဟံ။ သန္တေကေ သမဏဗ္ရာဟ္မဏာ ရသဂိဒ္ဓာ; တေ ဇိဝ္ဟဂ္ဂေန ရသဂ္ဂာနိ ပရိယေသန္တာ အာဟိဏ္ဍန္တိ, တေ အမ္ဗိလံ လဘိတ္ဝာ အနမ္ဗိလံ ပရိယေသန္တိ, အနမ္ဗိလံ လဘိတ္ဝာ အမ္ဗိလံ ပရိယေသန္တိ။ပေ.။ သီတံ လဘိတ္ဝာ ဥဏ္ဟံ ပရိယေသန္တိ, ဥဏ္ဟံ လဘိတ္ဝာ သီတံ ပရိယေသန္တိ။ တေ ယံ ယံ လဘိတ္ဝာ တေန တေန န တုသ္သန္တိ, အပရာပရံ ပရိယေသန္တိ, မနာပိကေသု ရသေသု ရတ္တာ ဂိဒ္ဓာ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောသန္နာ လဂ္ဂာ လဂ္ဂိတာ ပလိဗုဒ္ဓာ။ ယသ္သေသာ ရသတဏ္ဟာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ။ပေ.။ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ပဋိသင္ခာ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ နေဝ ဒဝာယ။ပေ.။ အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာတိ။
Rase ca nānugijjheyyāti. Rase cāti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṃ madhuraṃ tittakaṃ kaṭukaṃ loṇikaṃ khārikaṃ lambikaṃ kasāvo sādu asādu sītaṃ uṇhaṃ. Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā; te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti, te ambilaṃ labhitvā anambilaṃ pariyesanti, anambilaṃ labhitvā ambilaṃ pariyesanti…pe… sītaṃ labhitvā uṇhaṃ pariyesanti, uṇhaṃ labhitvā sītaṃ pariyesanti. Te yaṃ yaṃ labhitvā tena tena na tussanti, aparāparaṃ pariyesanti, manāpikesu rasesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā. Yassesā rasataṇhā pahīnā samucchinnā…pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti neva davāya…pe… anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.
ယထာ ဝဏံ အာလိမ္ပေယ္ယ ယာဝဒေဝ အာရုဟဏတ္ထာယ 83, ယထာ ဝာ ပန အက္ခံ အဗ္ဘဉ္ဇေယ္ယ ယာဝဒေဝ ဘာရသ္သ နိတ္ထရဏတ္ထာယ, ယထာ ဝာ ပုတ္တမံသံ အာဟာရံ အာဟာရေယ္ယ ယာဝဒေဝ ကန္တာရသ္သ နိတ္ထရဏတ္ထာယ; ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု ပဋိသင္ခာ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ နေဝ ဒဝာယ။ပေ.။ အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာတိ ရသတဏ္ဟံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, ရသတဏ္ဟာယ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – ရသေ စ နာနုဂိဇ္ဈေယ္ယ။
Yathā vaṇaṃ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya 84, yathā vā pana akkhaṃ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā vā puttamaṃsaṃ āhāraṃ āhāreyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya; evamevaṃ bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti neva davāya…pe… anavajjatā ca phāsuvihāro cāti rasataṇhaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, rasataṇhāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – rase ca nānugijjheyya.
န စ မမာယေထ ကိဉ္စိ လောကသ္မိန္တိ။ မမတ္တာတိ ဒ္ဝေ မမတ္တာ – တဏ္ဟာမမတ္တဉ္စ ဒိဋ္ဌိမမတ္တဉ္စ ။ပေ.။ ဣဒံ တဏ္ဟာမမတ္တံ။ပေ.။ ဣဒံ ဒိဋ္ဌိမမတ္တံ။ တဏ္ဟာမမတ္တံ ပဟာယ ဒိဋ္ဌိမမတ္တံ ပဋိနိသ္သဇ္ဇိတ္ဝာ စက္ခုံ န မမာယေယ္ယ န ဂဏ္ဟေယ္ယ န ပရာမသေယ္ယ နာဘိနိဝိသေယ္ယ; သောတံ။ ဃာနံ။ ဇိဝ္ဟံ။ ကာယံ။ ရူပေ။ သဒ္ဒေ။ ဂန္ဓေ။ ရသေ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ။ ကုလံ။ ဂဏံ။ အာဝာသံ။ လာဘံ။ ယသံ။ ပသံသံ။ သုခံ။ စီဝရံ။ ပိဏ္ဍပာတံ။ သေနာသနံ။ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ။ ကာမဓာတုံ။ ရူပဓာတုံ။ အရူပဓာတုံ။ ကာမဘဝံ။ ရူပဘဝံ။ အရူပဘဝံ။ သညာဘဝံ။ အသညာဘဝံ။ နေဝသညာနာသညာဘဝံ ။ ဧကဝောကာရဘဝံ။ စတုဝောကာရဘဝံ။ ပဉ္စဝောကာရဘဝံ ။ အတီတံ။ အနာဂတံ။ ပစ္စုပ္ပန္နံ။ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗေ ဓမ္မေ န မမာယေယ္ယ န ဂဏ္ဟေယ္ယ န ပရာမသေယ္ယ နာဘိနိဝိသေယ္ယ။ ကိဉ္စီတိ ကိဉ္စိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင္ခာရဂတံ ဝိညာဏဂတံ။ လောကသ္မိန္တိ အပာယလောကေ။ပေ.။ အာယတနလောကေတိ – န စ မမာယေထ ကိဉ္စိ လောကသ္မိံ။
Na ca mamāyetha kiñci lokasminti. Mamattāti dve mamattā – taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe… idaṃ taṇhāmamattaṃ…pe… idaṃ diṭṭhimamattaṃ. Taṇhāmamattaṃ pahāya diṭṭhimamattaṃ paṭinissajjitvā cakkhuṃ na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya; sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… rūpe… sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… kulaṃ… gaṇaṃ… āvāsaṃ… lābhaṃ… yasaṃ… pasaṃsaṃ… sukhaṃ… cīvaraṃ… piṇḍapātaṃ… senāsanaṃ… gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ… kāmadhātuṃ… rūpadhātuṃ… arūpadhātuṃ… kāmabhavaṃ… rūpabhavaṃ… arūpabhavaṃ… saññābhavaṃ… asaññābhavaṃ… nevasaññānāsaññābhavaṃ … ekavokārabhavaṃ… catuvokārabhavaṃ… pañcavokārabhavaṃ … atītaṃ… anāgataṃ… paccuppannaṃ… diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya. Kiñcīti kiñci rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ. Lokasminti apāyaloke…pe… āyatanaloketi – na ca mamāyetha kiñci lokasmiṃ.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘စက္ခူဟိ နေဝ လောလသ္သ၊ ဂာမကထာယ အာဝရယေ သောတံ။
‘‘Cakkhūhi neva lolassa, gāmakathāya āvaraye sotaṃ;
ရသေ စ နာနုဂိဇ္ဈေယ္ယ၊ န စ မမာယေထ ကိဉ္စိ လောကသ္မိ’’န္တိ။
Rase ca nānugijjheyya, na ca mamāyetha kiñci lokasmi’’nti.
၁၅၈.
158.
ဖသ္သေန ယဒာ ဖုဋ္ဌသ္သ၊ ပရိဒေဝံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ ကုဟိဉ္စိ။
Phassena yadā phuṭṭhassa, paridevaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci;
ဘဝဉ္စ နာဘိဇပ္ပေယ္ယ၊ ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယ္ယ။
Bhavañca nābhijappeyya, bheravesu ca na sampavedheyya.
ဖသ္သေန ယဒာ ဖုဋ္ဌသ္သာတိ။ ဖသ္သောတိ ရောဂဖသ္သော။ ရောဂဖသ္သေန ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အသ္သ; စက္ခုရောဂေန ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အသ္သ, သောတရောဂေန။ပေ.။ ဃာနရောဂေန။ ဇိဝ္ဟာရောဂေန။ ကာယရောဂေန။ သီသရောဂေန။ ကဏ္ဏရောဂေန။ မုခရောဂေန။ ဒန္တရောဂေန။ ကာသေန။ သာသေန။ ပိနာသေန။ ဍာဟေန။ ဇရေန။ ကုစ္ဆိရောဂေန။ မုစ္ဆာယ။ ပက္ခန္ဒိကာယ။ သူလာယ။ ဝိသူစိကာယ။ ကုဋ္ဌေန။ ဂဏ္ဍေန။ ကိလာသေန။ သောသေန။ အပမာရေန။ ဒဒ္ဒုယာ။ ကဏ္ဍုယာ ။ ကစ္ဆုယာ။ ရခသာယ။ ဝိတစ္ဆိကာယ။ လောဟိတေန။ ပိတ္တေန။ မဓုမေဟေန။ အံသာယ။ ပိဠကာယ။ ဘဂန္ဒလေန။ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန။ သေမ္ဟသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန။ ဝာတသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန။ သန္နိပာတိကေန အာဗာဓေန။ ဥတုပရိဏာမဇေန အာဗာဓေန။ ဝိသမပရိဟာရဇေန အာဗာဓေန။ ဩပက္ကမိကေန အာဗာဓေန။ ကမ္မဝိပာကဇေန အာဗာဓေန။ သီတေန။ ဥဏ္ဟေန။ ဇိဃစ္ဆာယ။ ပိပာသာယ။ ဥစ္စာရေန။ ပသ္သာဝေန။ ဍံသမကသဝာတာတပသရီသပသမ္ဖသ္သေဟိ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အသ္သာတိ – ဖသ္သေန ယဒာ ဖုဋ္ဌသ္သ။
Phassenayadā phuṭṭhassāti. Phassoti rogaphasso. Rogaphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa; cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa, sotarogena…pe… ghānarogena… jivhārogena… kāyarogena… sīsarogena… kaṇṇarogena… mukharogena… dantarogena… kāsena… sāsena… pināsena… ḍāhena… jarena… kucchirogena… mucchāya… pakkhandikāya… sūlāya… visūcikāya… kuṭṭhena… gaṇḍena… kilāsena… sosena… apamārena… dadduyā… kaṇḍuyā … kacchuyā… rakhasāya… vitacchikāya… lohitena… pittena… madhumehena… aṃsāya… piḷakāya… bhagandalena… pittasamuṭṭhānena ābādhena… semhasamuṭṭhānena ābādhena… vātasamuṭṭhānena ābādhena… sannipātikena ābādhena… utupariṇāmajena ābādhena… visamaparihārajena ābādhena… opakkamikena ābādhena… kammavipākajena ābādhena… sītena… uṇhena… jighacchāya… pipāsāya… uccārena… passāvena… ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti – phassena yadā phuṭṭhassa.
ပရိဒေဝံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ ကုဟိဉ္စီတိ။ အာဒေဝံ ပရိဒေဝံ အာဒေဝနံ ပရိဒေဝနံ အာဒေဝိတတ္တံ ပရိဒေဝိတတ္တံ ဝာစာ ပလာပံ ဝိပ္ပလာပံ လာလပ္ပံ လာလပ္ပာယနံ လာလပ္ပာယိတတ္တံ န ကရေယ္ယ န ဇနေယ္ယ န သဉ္ဇနေယ္ယ န နိဗ္ဗတ္တေယ္ယ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယ္ယ။ ကုဟိဉ္စီတိ ကုဟိဉ္စိ ကိမ္ဟိစိ ကတ္ထစိ အဇ္ဈတ္တံ ဝာ ဗဟိဒ္ဓာ ဝာ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓာ ဝာတိ – ပရိဒေဝံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ ကုဟိဉ္စိ။
Paridevaṃbhikkhu na kareyya kuhiñcīti. Ādevaṃ paridevaṃ ādevanaṃ paridevanaṃ ādevitattaṃ paridevitattaṃ vācā palāpaṃ vippalāpaṃ lālappaṃ lālappāyanaṃ lālappāyitattaṃ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya. Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – paridevaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
ဘဝဉ္စ နာဘိဇပ္ပေယ္ယာတိ။ ကာမဘဝံ န ဇပ္ပေယ္ယ, ရူပဘဝံ န ဇပ္ပေယ္ယ, အရူပဘဝံ န ဇပ္ပေယ္ယ န ပဇပ္ပေယ္ယ နာဘိဇပ္ပေယ္ယာတိ – ဘဝဉ္စ နာဘိဇပ္ပေယ္ယ။
Bhavañca nābhijappeyyāti. Kāmabhavaṃ na jappeyya, rūpabhavaṃ na jappeyya, arūpabhavaṃ na jappeyya na pajappeyya nābhijappeyyāti – bhavañca nābhijappeyya.
ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယ္ယာတိ။ ဘေရဝာတိ ဧကေနာကာရေန ဘယမ္ပိ ဘေရဝမ္ပိ တညေဝ။ ဝုတ္တဉ္ဟေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဧတံ နူန တံ ဘယံ ဘေရဝံ န ဇဟေ အာဂစ္ဆတီ’’တိ။ ဗဟိဒ္ဓာရမ္မဏံ ဝုတ္တံ သီဟာ ဗ္ယဂ္ဃာ ဒီပီ အစ္ဆာ တရစ္ဆာ ကောကာ မဟိံသာ အသ္သာ ဟတ္ထီ အဟိ ဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ, စောရာ ဝာ အသ္သု မာနဝာ ဝာ ကတကမ္မာ ဝာ အကတကမ္မာ ဝာ။ အထာပရေန အာကာရေန ဘယံ ဝုစ္စတိ အဇ္ဈတ္တိကံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ဘယံ ဘယာနကံ ဆမ္ဘိတတ္တံ လောမဟံသော စေတသော ဥဗ္ဗေဂော ဥတ္ရာသော, ဇာတိဘယံ ဇရာဘယံ ဗ္ယာဓိဘယံ မရဏဘယံ ရာဇဘယံ စောရဘယံ အဂ္ဂိဘယံ ဥဒကဘယံ အတ္တာနုဝာဒဘယံ ပရာနုဝာဒဘယံ ဒဏ္ဍဘယံ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ဦမိဘယံ ကုမ္ဘီလဘယံ အာဝဋ္ဋဘယံ သုသုကာဘယံ 85 အာဇီဝိကဘယံ အသိလောကဘယံ ပရိသာယ သာရဇ္ဇဘယံ မဒနဘယံ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ဘယံ ဘယာနကံ ဆမ္ဘိတတ္တံ လောမဟံသော စေတသော ဥဗ္ဗေဂော ဥတ္ရာသော။ ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယ္ယာတိ ဘေရဝေ ပသ္သိတ္ဝာ ဝာ သုဏိတ္ဝာ ဝာ န ဝေဓေယ္ယ န ပဝေဓေယ္ယ န သမ္ပဝေဓေယ္ယ န တသေယ္ယ န ဥတ္တသေယ္ယ န ပရိတသေယ္ယ န ဘာယေယ္ယ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယ္ယ, အဘီရူ အသ္သ အဆမ္ဘီ အနုတ္ရာသီ အပလာယီ, ပဟီနဘယဘေရဝော ဝိဂတလောမဟံသော ဝိဟရေယ္ယာတိ – ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယ္ယ။
Bheravesu ca na sampavedheyyāti. Bheravāti ekenākārena bhayampi bheravampi taññeva. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘etaṃ nūna taṃ bhayaṃ bheravaṃ na jahe āgacchatī’’ti. Bahiddhārammaṇaṃ vuttaṃ sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṃsā assā hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā. Athāparena ākārena bhayaṃ vuccati ajjhattikaṃ cittasamuṭṭhānaṃ bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso ubbego utrāso, jātibhayaṃ jarābhayaṃ byādhibhayaṃ maraṇabhayaṃ rājabhayaṃ corabhayaṃ aggibhayaṃ udakabhayaṃ attānuvādabhayaṃ parānuvādabhayaṃ daṇḍabhayaṃ duggatibhayaṃ ūmibhayaṃ kumbhīlabhayaṃ āvaṭṭabhayaṃ susukābhayaṃ 86 ājīvikabhayaṃ asilokabhayaṃ parisāya sārajjabhayaṃ madanabhayaṃ duggatibhayaṃ bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso ubbego utrāso. Bheravesu ca na sampavedheyyāti bherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya na pavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṃ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso vihareyyāti – bheravesu ca na sampavedheyya.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ဖသ္သေန ယဒာ ဖုဋ္ဌသ္သ၊ ပရိဒေဝံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ ကုဟိဉ္စိ။
‘‘Phassena yadā phuṭṭhassa, paridevaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci;
ဘဝဉ္စ နာဘိဇပ္ပေယ္ယ၊ ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယ္ယာ’’တိ။
Bhavañca nābhijappeyya, bheravesu ca na sampavedheyyā’’ti.
၁၅၉.
159.
အန္နာနမထော ပာနာနံ၊ ခာဒနီယာနမထောပိ ဝတ္ထာနံ။
Annānamatho pānānaṃ, khādanīyānamathopi vatthānaṃ;
လဒ္ဓာ န သန္နိဓိံ ကယိရာ၊ န စ ပရိတ္တသေ တာနိ အလဘမာနော။
Laddhāna sannidhiṃ kayirā, na ca parittase tāni alabhamāno.
အန္နာနမထော ပာနာနံ, ခာဒနီယာနမထောပိ ဝတ္ထာနန္တိ။ အန္နာနန္တိ ဩဒနော ကုမ္မာသော သတ္တု မစ္ဆော မံသံ။ ပာနာနန္တိ အဋ္ဌ ပာနာနိ – အမ္ဗပာနံ, ဇမ္ဗုပာနံ, စောစပာနံ, မောစပာနံ, မဓုပာနံ , မုဒ္ဒိကပာနံ, သာလုကပာနံ, ဖာရုသကပာနံ။ အပရာနိပိ အဋ္ဌ ပာနာနိ – ကောသမ္ဗပာနံ, ကောလပာနံ, ဗဒရပာနံ, ဃတပာနံ, တေလပာနံ, ပယောပာနံ, ယာဂုပာနံ, ရသပာနံ။ ခာဒနီယာနန္တိ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကံ, ပူဝခဇ္ဇကံ, မူလခဇ္ဇကံ, တစခဇ္ဇကံ, ပတ္တခဇ္ဇကံ, ပုပ္ဖခဇ္ဇကံ, ဖလခဇ္ဇကံ။ ဝတ္ထာနန္တိ ဆ စီဝရာနိ – ခောမံ, ကပ္ပာသိကံ, ကောသေယ္ယံ, ကမ္ဗလံ, သာဏံ, ဘင္ဂန္တိ – အန္နာနမထော ပာနာနံ ခာဒနီယာနမထောပိ ဝတ္ထာနံ။
Annānamathopānānaṃ, khādanīyānamathopi vatthānanti. Annānanti odano kummāso sattu maccho maṃsaṃ. Pānānanti aṭṭha pānāni – ambapānaṃ, jambupānaṃ, cocapānaṃ, mocapānaṃ, madhupānaṃ , muddikapānaṃ, sālukapānaṃ, phārusakapānaṃ. Aparānipi aṭṭha pānāni – kosambapānaṃ, kolapānaṃ, badarapānaṃ, ghatapānaṃ, telapānaṃ, payopānaṃ, yāgupānaṃ, rasapānaṃ. Khādanīyānanti piṭṭhakhajjakaṃ, pūvakhajjakaṃ, mūlakhajjakaṃ, tacakhajjakaṃ, pattakhajjakaṃ, pupphakhajjakaṃ, phalakhajjakaṃ. Vatthānanti cha cīvarāni – khomaṃ, kappāsikaṃ, koseyyaṃ, kambalaṃ, sāṇaṃ, bhaṅganti – annānamatho pānānaṃ khādanīyānamathopi vatthānaṃ.
လဒ္ဓာ န သန္နိဓိံ ကယိရာတိ။ လဒ္ဓာတိ လဒ္ဓာ လဘိတ္ဝာ အဓိဂန္တ္ဝာ ဝိန္ဒိတ္ဝာ ပဋိလဘိတ္ဝာ န ကုဟနာယ, န လပနာယ, န နေမိတ္တိကတာယ, န နိပ္ပေသိကတာယ, န လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာယ 87, န ကဋ္ဌဒာနေန, န ဝေဠုဒာနေန, န ပတ္တဒာနေန, န ပုပ္ဖဒာနေန, န ဖလဒာနေန, န သိနာနဒာနေန, န စုဏ္ဏဒာနေန, န မတ္တိကာဒာနေန, န ဒန္တကဋ္ဌဒာနေန, န မုခောဒကဒာနေန, န စာဋုကမ္ယတာယ, န မုဂ္ဂသူပ္ယတာယ 88, န ပာရိဘဋယယတာယ, န ပီဌမဒ္ဒိကတာယ 89, န ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာယ, န တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ, န အင္ဂဝိဇ္ဇာယ, န နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာယ, န ဒူတဂမနေန, န ပဟိဏဂမနေန, န ဇင္ဃပေသနိယေန, န ဝေဇ္ဇကမ္မေန, န နဝကမ္မေန, န ပိဏ္ဍပဋိပိဏ္ဍကေန, န ဒာနာနုပ္ပဒာနေန ဓမ္မေန သမေန လဒ္ဓာ လဘိတ္ဝာ အဓိဂန္တ္ဝာ ဝိန္ဒိတ္ဝာ ပဋိလဘိတ္ဝာတိ – လဒ္ဓာ။ န သန္နိဓိံ ကယိရာတိ အန္နသန္နိဓိံ ပာနသန္နိဓိံ ဝတ္ထသန္နိဓိံ ယာနသန္နိဓိံ သယနသန္နိဓိံ ဂန္ဓသန္နိဓိံ အာမိသသန္နိဓိံ န ကရေယ္ယ န ဇနေယ္ယ န သဉ္ဇနေယ္ယ န နိဗ္ဗတ္တေယ္ယ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယ္ယာတိ – လဒ္ဓာ န သန္နိဓိံ ကယိရာ။
Laddhā na sannidhiṃ kayirāti. Laddhāti laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā na kuhanāya, na lapanāya, na nemittikatāya, na nippesikatāya, na lābhena lābhaṃ nijigīsanatāya 90, na kaṭṭhadānena, na veḷudānena, na pattadānena, na pupphadānena, na phaladānena, na sinānadānena, na cuṇṇadānena, na mattikādānena, na dantakaṭṭhadānena, na mukhodakadānena, na cāṭukamyatāya, na muggasūpyatāya 91, na pāribhaṭayayatāya, na pīṭhamaddikatāya 92, na vatthuvijjāya, na tiracchānavijjāya, na aṅgavijjāya, na nakkhattavijjāya, na dūtagamanena, na pahiṇagamanena, na jaṅghapesaniyena, na vejjakammena, na navakammena, na piṇḍapaṭipiṇḍakena, na dānānuppadānena dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvāti – laddhā. Na sannidhiṃ kayirāti annasannidhiṃ pānasannidhiṃ vatthasannidhiṃ yānasannidhiṃ sayanasannidhiṃ gandhasannidhiṃ āmisasannidhiṃ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti – laddhā na sannidhiṃ kayirā.
န စ ပရိတ္တသေ တာနိ အလဘမာနောတိ။ အန္နံ ဝာ န လဘာမိ , ပာနံ ဝာ န လဘာမိ, ဝတ္ထံ ဝာ န လဘာမိ, ကုလံ ဝာ န လဘာမိ, ဂဏံ ဝာ န လဘာမိ, အာဝာသံ ဝာ န လဘာမိ, လာဘံ ဝာ န လဘာမိ, ယသံ ဝာ န လဘာမိ, ပသံသံ ဝာ န လဘာမိ, သုခံ ဝာ န လဘာမိ, စီဝရံ ဝာ န လဘာမိ, ပိဏ္ဍပာတံ ဝာ န လဘာမိ, သေနာသနံ ဝာ န လဘာမိ, ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ဝာ န လဘာမိ, ဂိလာနုပဋ္ဌာကံ ဝာ န လဘာမိ, ‘‘အပ္ပညာတောမ္ဟီ’’တိ န တသေယ္ယ န ဥတ္တသေယ္ယ န ပရိတ္တသေယ္ယ န ဘာယေယ္ယ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယ္ယ , အဘီရူ အသ္သ အဆမ္ဘီ အနုတ္ရာသီ အပလာယီ, ပဟီနဘယဘေရဝော ဝိဂတလောမဟံသော ဝိဟရေယ္ယာတိ – န စ ပရိတ္တသေ တာနိ အလဘမာနော။
Na ca parittase tāni alabhamānoti. Annaṃ vā na labhāmi , pānaṃ vā na labhāmi, vatthaṃ vā na labhāmi, kulaṃ vā na labhāmi, gaṇaṃ vā na labhāmi, āvāsaṃ vā na labhāmi, lābhaṃ vā na labhāmi, yasaṃ vā na labhāmi, pasaṃsaṃ vā na labhāmi, sukhaṃ vā na labhāmi, cīvaraṃ vā na labhāmi, piṇḍapātaṃ vā na labhāmi, senāsanaṃ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṃ vā na labhāmi, ‘‘appaññātomhī’’ti na taseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṃ āpajjeyya , abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso vihareyyāti – na ca parittase tāni alabhamāno.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘အန္နာနမထော ပာနာနံ၊ ခာဒနီယာနမထောပိ ဝတ္ထာနံ။
‘‘Annānamatho pānānaṃ, khādanīyānamathopi vatthānaṃ;
လဒ္ဓာ န သန္နိဓိံ ကယိရာ၊ န စ ပရိတ္တသေ တာနိ အလဘမာနော’’တိ။
Laddhā na sannidhiṃ kayirā, na ca parittase tāni alabhamāno’’ti.
၁၆၀.
160.
ဈာယီ န ပာဒလောလသ္သ၊ ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ နပ္ပမဇ္ဇေယ္ယ။
Jhāyīna pādalolassa, virame kukkuccā nappamajjeyya;
အထာသနေသု သယနေသု၊ အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယ္ယ။
Athāsanesu sayanesu, appasaddesu bhikkhu vihareyya.
ဈာယီ န ပာဒလောလသ္သာတိ။ ဈာယီတိ ပဌမေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, ဒုတိယေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, တတိယေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, စတုတ္ထေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, သဝိတက္ကသဝိစာရေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, အဝိတက္ကအဝိစာရေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, သပ္ပီတိကေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, နိပ္ပီတိကေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, ပီတိသဟဂတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, သာတသဟဂတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, သုခသဟဂတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, ဥပေက္ခာသဟဂတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, သုညတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, အနိမိတ္တေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, အပ္ပဏိဟိတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, လောကိယေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, လောကုတ္တရေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, ဈာနရတော ဧကတ္တမနုယုတ္တော ပရမတ္ထဂရုကောတိ 93 – ဈာယီ။
Jhāyī na pādalolassāti. Jhāyīti paṭhamenapi jhānena jhāyī, dutiyenapi jhānena jhāyī, tatiyenapi jhānena jhāyī, catutthenapi jhānena jhāyī, savitakkasavicārenapi jhānena jhāyī, avitakkavicāramattenapi jhānena jhāyī, avitakkaavicārenapi jhānena jhāyī, sappītikenapi jhānena jhāyī, nippītikenapi jhānena jhāyī, pītisahagatenapi jhānena jhāyī, sātasahagatenapi jhānena jhāyī, sukhasahagatenapi jhānena jhāyī, upekkhāsahagatenapi jhānena jhāyī, suññatenapi jhānena jhāyī, animittenapi jhānena jhāyī, appaṇihitenapi jhānena jhāyī, lokiyenapi jhānena jhāyī, lokuttarenapi jhānena jhāyī, jhānarato ekattamanuyutto paramatthagarukoti 94 – jhāyī.
န ပာဒလောလသ္သာတိ။ ကထံ ပာဒလောလော ဟောတိ? ဣဓေကစ္စော ပာဒလောလိယေန သမန္နာဂတော ဟောတိ အာရာမေန အာရာမံ ဥယ္ယာနေန ဥယ္ယာနံ ဂာမေန ဂာမံ နိဂမေန နိဂမံ နဂရေန နဂရံ ရဋ္ဌေန ရဋ္ဌံ ဇနပဒေန ဇနပဒံ ဒီဃစာရိကံ အနဝဋ္ဌိတစာရိကံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ။ ဧဝမ္ပိ ပာဒလောလော ဟောတိ။
Napādalolassāti. Kathaṃ pādalolo hoti? Idhekacco pādaloliyena samannāgato hoti ārāmena ārāmaṃ uyyānena uyyānaṃ gāmena gāmaṃ nigamena nigamaṃ nagarena nagaraṃ raṭṭhena raṭṭhaṃ janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ anuyutto viharati. Evampi pādalolo hoti.
အထ ဝာ ဘိက္ခု အန္တောပိသင္ဃာရာမေ ပာဒလောလိယေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ န အတ္ထဟေတု န ကာရဏဟေတု ဥဒ္ဓတော အဝူပသန္တစိတ္တော ပရိဝေဏတော ပရိဝေဏံ ဂစ္ဆတိ ဝိဟာရတော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ အဍ္ဎယောဂတော အဍ္ဎယောဂံ ဂစ္ဆတိ ပာသာဒတော ပာသာဒံ ဂစ္ဆတိ ဟမ္မိယတော ဟမ္မိယံ ဂစ္ဆတိ ဂုဟာယ ဂုဟံ ဂစ္ဆတိ လေဏတော လေဏံ ဂစ္ဆတိ ကုဋိတော ကုဋိံ ဂစ္ဆတိ ကူဋာဂာရတော ကူဋာဂာရံ ဂစ္ဆတိ အဋ္ဋတော အဋ္ဋံ ဂစ္ဆတိ မာဠတော မာဠံ ဂစ္ဆတိ ဥဒ္ဒဏ္ဍတော ဥဒ္ဒဏ္ဍံ ဂစ္ဆတိ ဥပဋ္ဌာနသာလတော ဥပဋ္ဌာနသာလံ ဂစ္ဆတိ မဏ္ဍလမာဠတော မဏ္ဍလမာဠံ ဂစ္ဆတိ ရုက္ခမူလတော ရုက္ခမူလံ ဂစ္ဆတိ။ ယတ္ထ ဝာ ပန ဘိက္ခူ နိသီဒန္တိ တဟိံ ဂစ္ဆတိ, တတ္ထ ဧကသ္သ ဝာ ဒုတိယော ဟောတိ, ဒ္ဝိန္နံ ဝာ တတိယော ဟောတိ, တိဏ္ဏံ ဝာ စတုတ္ထော ဟောတိ။ တတ္ထ ဗဟုံ သမ္ဖပ္ပလာပံ ပလပတိ, သေယ္ယထိဒံ – ရာဇကထံ စောရကထံ မဟာမတ္တကထံ သေနာကထံ ဘယကထံ ယုဒ္ဓကထံ အန္နကထံ ပာနကထံ ဝတ္ထကထံ ယာနကထံ သယနကထံ မာလာကထံ ဂန္ဓကထံ ဉာတိကထံ ဂာမကထံ နိဂမကထံ နဂရကထံ ဇနပဒကထံ ဣတ္ထိကထံ သူရကထံ ဝိသိခာကထံ ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထံ ပုဗ္ဗပေတကထံ နာနတ္တကထံ လောကက္ခာယိကံ သမုဒ္ဒက္ခာယိကံ ဣတိ ဘဝာဘဝကထံ ဣတိ ဝာ။ ဧဝမ္ပိ ပာဒလောလော ဟောတိ။
Atha vā bhikkhu antopisaṅghārāme pādaloliyena samannāgato hoti. Na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṃ gacchati vihārato vihāraṃ gacchati aḍḍhayogato aḍḍhayogaṃ gacchati pāsādato pāsādaṃ gacchati hammiyato hammiyaṃ gacchati guhāya guhaṃ gacchati leṇato leṇaṃ gacchati kuṭito kuṭiṃ gacchati kūṭāgārato kūṭāgāraṃ gacchati aṭṭato aṭṭaṃ gacchati māḷato māḷaṃ gacchati uddaṇḍato uddaṇḍaṃ gacchati upaṭṭhānasālato upaṭṭhānasālaṃ gacchati maṇḍalamāḷato maṇḍalamāḷaṃ gacchati rukkhamūlato rukkhamūlaṃ gacchati. Yattha vā pana bhikkhū nisīdanti tahiṃ gacchati, tattha ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṃ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṃ vā catuttho hoti. Tattha bahuṃ samphappalāpaṃ palapati, seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ yānakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ iti bhavābhavakathaṃ iti vā. Evampi pādalolo hoti.
န ပာဒလောလသ္သာတိ။ ပာဒလောလိယံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, ပာဒလောလိယာ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယ စရေယ္ယ ဝိစရေယ္ယ ဣရိယေယ္ယ ဝတ္တေယ္ယ ပာလေယ္ယ ယပေယ္ယ ယာပေယ္ယ, ပဋိသလ္လာနာရာမော အသ္သ ပဋိသလ္လာနရတော အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထမနုယုတ္တော အနိရာကတဇ္ဈာနော ဝိပသ္သနာ သမန္နာဂတော ဗ္ရူဟေတာ သုညာဂာရာနံ ဈာယီ ဈာနရတော ဧကတ္တမနုယုတ္တော ပရမတ္ထဂရုကောတိ – ဈာယီ န ပာဒလောလသ္သ။
Napādalolassāti. Pādaloliyaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, pādaloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya careyya vicareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyya, paṭisallānārāmo assa paṭisallānarato ajjhattaṃ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanā samannāgato brūhetā suññāgārānaṃ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto paramatthagarukoti – jhāyī na pādalolassa.
ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ နပ္ပမဇ္ဇေယ္ယာတိ။ ကုက္ကုစ္စန္တိ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ, ပာဒကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ, ဟတ္ထပာဒကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ, အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာ, ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာ, အဝဇ္ဇေ ဝဇ္ဇသညိတာ, ဝဇ္ဇေ အဝဇ္ဇသညိတာ, ယံ ဧဝရူပံ ကုက္ကုစ္စံ ကုက္ကုစ္စာယနာ ကုက္ကုစ္စာယိတတ္တံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခော – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကုက္ကုစ္စံ။
Virame kukkuccā nappamajjeyyāti. Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṃ, pādakukkuccampi kukkuccaṃ, hatthapādakukkuccampi kukkuccaṃ, akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā, yaṃ evarūpaṃ kukkuccaṃ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho – idaṃ vuccati kukkuccaṃ.
အပိ စ ဒ္ဝီဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခော – ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ။ ကထံ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခော? ‘‘ကတံ မေ ကာယဒုစ္စရိတံ, အကတံ မေ ကာယသုစရိတ’’န္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခော, ‘‘ကတံ မေ ဝစီဒုစ္စရိတံ, အကတံ မေ ဝစီသုစရိတ’’န္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခော, ‘‘ကတံ မေ မနောဒုစ္စရိတံ, အကတံ မေ မနောသုစရိတန္တိ။ပေ.။ ‘‘ကတော မေ ပာဏာတိပာတော, အကတာ မေ ပာဏာတိပာတာ ဝေရမဏီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ။ပေ.။ မနောဝိလေခော, ‘‘ကတံ မေ အဒိန္နာဒာနံ။ ကတော မေ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော။ ကတော မေ မုသာဝာဒော။ ကတာ မေ ပိသုဏဝာစာ။ ကတာ မေ ဖရုသဝာစာ။ ကတော မေ သမ္ဖပ္ပလာပော။ ကတာ မေ အဘိဇ္ဈာ။ ကတော မေ ဗ္ယာပာဒော။ ကတာ မေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, အကတာ မေ သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခော ။ ဧဝံ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခော။
Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho – katattā ca akatattā ca. Kathaṃ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho? ‘‘Kataṃ me kāyaduccaritaṃ, akataṃ me kāyasucarita’’nti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho, ‘‘kataṃ me vacīduccaritaṃ, akataṃ me vacīsucarita’’nti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho, ‘‘kataṃ me manoduccaritaṃ, akataṃ me manosucaritanti…pe… ‘‘kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī’’ti uppajjati kukkuccaṃ…pe… manovilekho, ‘‘kataṃ me adinnādānaṃ… kato me kāmesumicchācāro… kato me musāvādo… katā me pisuṇavācā… katā me pharusavācā… kato me samphappalāpo… katā me abhijjhā… kato me byāpādo… katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī’’ti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho . Evaṃ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
အထ ဝာ ‘‘သီလေသုမ္ဟိ န ပရိပူရကာရီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခော, ‘‘ဣန္ဒ္ရိယေသုမ္ဟိ အဂုတ္တဒ္ဝာရော’’တိ။ပေ.။ ‘‘ဘောဇနေ အမတ္တညုမ္ဟီ’’တိ။ ‘‘ဇာဂရိယံ အနနုယုတ္တောမ္ဟီ’’တိ။ ‘‘န သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတောမ္ဟီ’’တိ။ ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ။ ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ။ ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပာဒာ’’တိ။ ‘‘အဘာဝိတာနိ မေ ပဉ္စိန္ဒ္ရိယာနီ’’တိ။ ‘‘အဘာဝိတာနိ မေ ပဉ္စ ဗလာနီ’’တိ။ ‘‘အဘာဝိတာ မေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင္ဂာ’’တိ။ ‘‘အဘာဝိတော မေ အရိယော အဋ္ဌင္ဂိကော မဂ္ဂော’’တိ။ ‘‘ဒုက္ခံ မေ အပရိညာတ’’န္တိ။ ‘‘သမုဒယော မေ အပ္ပဟီနော’’တိ။ ‘‘မဂ္ဂော မေ အဘာဝိတော’’တိ။ ‘‘နိရောဓော မေ အသစ္ဆိကတော’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခော။ ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာတိ ကုက္ကုစ္စာ အာရမေယ္ယ ဝိရမေယ္ယ ပဋိဝိရမေယ္ယ ကုက္ကုစ္စံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ။ ကုက္ကုစ္စာ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ။
Atha vā ‘‘sīlesumhi na paripūrakārī’’ti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho, ‘‘indriyesumhi aguttadvāro’’ti…pe… ‘‘bhojane amattaññumhī’’ti… ‘‘jāgariyaṃ ananuyuttomhī’’ti… ‘‘na satisampajaññena samannāgatomhī’’ti… ‘‘abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā’’ti… ‘‘abhāvitā me cattāro sammappadhānā’’ti… ‘‘abhāvitā me cattāro iddhipādā’’ti… ‘‘abhāvitāni me pañcindriyānī’’ti… ‘‘abhāvitāni me pañca balānī’’ti… ‘‘abhāvitā me satta bojjhaṅgā’’ti… ‘‘abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’ti… ‘‘dukkhaṃ me apariññāta’’nti… ‘‘samudayo me appahīno’’ti… ‘‘maggo me abhāvito’’ti… ‘‘nirodho me asacchikato’’ti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho. Virame kukkuccāti kukkuccā ārameyya virameyya paṭivirameyya kukkuccaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya. Kukkuccā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – virame kukkuccā.
နပ္ပမဇ္ဇေယ္ယာတိ သက္ကစ္စကာရီ အသ္သ သာတစ္စကာရီ အဋ္ဌိတကာရီ အနောလီနဝုတ္တိကော အနိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒော အနိက္ခိတ္တဓုရော အပ္ပမာဒော ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ‘‘ကဒာဟံ အပရိပူရံ ဝာ သီလက္ခန္ဓံ ပရိပူရေယ္ယံ, ပရိပူရံ ဝာ သီလက္ခန္ဓံ တတ္ထ တတ္ထ ပညာယ အနုဂ္ဂဏ္ဟေယ္ယ’’န္တိ? ယော တတ္ထ ဆန္ဒော စ ဝာယာမော စ ဥသ္သာဟော စ ဥသ္သောဠ္ဟီ စ ထာမော စ အပ္ပဋိဝာနီ စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ အာတပ္ပံ ပဓာနံ အဓိဋ္ဌာနံ အနုယောဂော အပ္ပမာဒော ကုသလေသု ဓမ္မေသု ။ ‘‘ကဒာဟံ အပရိပူရံ ဝာ သမာဓိက္ခန္ဓံ။ပေ.။ ပညာက္ခန္ဓံ။ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒသ္သနက္ခန္ဓံ။ ကဒာဟံ အပရိညာတံ ဝာ ဒုက္ခံ ပရိဇာနေယ္ယံ, အပ္ပဟီနေ ဝာ ကိလေသေ ပဇဟေယ္ယံ, အဘာဝိတံ ဝာ မဂ္ဂံ ဘာဝေယ္ယံ, အသစ္ဆိကတံ ဝာ နိရောဓံ သစ္ဆိကရေယ္ယ’’န္တိ? ယော တတ္ထ ဆန္ဒော စ ဝာယာမော စ ဥသ္သာဟော စ ဥသ္သောဠ္ဟီ စ ထာမော စ အပ္ပဋိဝာနီ စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ အာတပ္ပံ ပဓာနံ အဓိဋ္ဌာနံ အနုယောဂော အပ္ပမာဒော ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ – ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ နပ္ပမဇ္ဇေယ္ယ။
Nappamajjeyyāti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro appamādo kusalesu dhammesu. ‘‘Kadāhaṃ aparipūraṃ vā sīlakkhandhaṃ paripūreyyaṃ, paripūraṃ vā sīlakkhandhaṃ tattha tattha paññāya anuggaṇheyya’’nti? Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṃ padhānaṃ adhiṭṭhānaṃ anuyogo appamādo kusalesu dhammesu . ‘‘Kadāhaṃ aparipūraṃ vā samādhikkhandhaṃ…pe… paññākkhandhaṃ… vimuttikkhandhaṃ… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ… kadāhaṃ apariññātaṃ vā dukkhaṃ parijāneyyaṃ, appahīne vā kilese pajaheyyaṃ, abhāvitaṃ vā maggaṃ bhāveyyaṃ, asacchikataṃ vā nirodhaṃ sacchikareyya’’nti? Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṃ padhānaṃ adhiṭṭhānaṃ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti – virame kukkuccā nappamajjeyya.
အထာသနေသု သယနေသု, အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယ္ယာတိ။ အထာတိ ပဒသန္ဓိ။ပေ.။ အာသနံ ဝုစ္စတိ ယတ္ထ နိသီဒတိ – မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိ တဋ္ဋိကာ စမ္မခဏ္ဍော တိဏသန္ထာရော ပဏ္ဏသန္ထာရော ပလာလသန္ထာရော။ သယနံ ဝုစ္စတိ သေနာသနံ ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂော ပာသာဒော ဟမ္မိယံ ဂုဟာတိ – အထာသနေသု သယနေသု။
Athāsanesu sayanesu, appasaddesu bhikkhu vihareyyāti. Athāti padasandhi…pe… āsanaṃ vuccati yattha nisīdati – mañco pīṭhaṃ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro. Sayanaṃ vuccati senāsanaṃ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṃ guhāti – athāsanesu sayanesu.
အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယ္ယာတိ။ အပ္ပသဒ္ဒေသု အပ္ပနိဂ္ဃောသေသု ဝိဇနဝာတေသု မနုသ္သရာဟသ္သေယ္ယကေသု ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပေသု သေနာသနေသု စရေယ္ယ ဝိစရေယ္ယ ဝိဟရေယ္ယ ဣရိယေယ္ယ ဝတ္တေယ္ယ ပာလေယ္ယ ယပေယ္ယ ယာပေယ္ယာတိ – အထာသနေသု သယနေသု အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယ္ယ။
Appasaddesu bhikkhu vihareyyāti. Appasaddesu appanigghosesu vijanavātesu manussarāhasseyyakesu paṭisallānasāruppesu senāsanesu careyya vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti – athāsanesu sayanesu appasaddesu bhikkhu vihareyya.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ဈာယီ န ပာဒလောလသ္သ၊ ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ နပ္ပမဇ္ဇေယ္ယ။
‘‘Jhāyī na pādalolassa, virame kukkuccā nappamajjeyya;
အထာသနေသု သယနေသု၊ အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယ္ယာ’’တိ။
Athāsanesu sayanesu, appasaddesu bhikkhu vihareyyā’’ti.
၁၆၁.
161.
နိဒ္ဒံ န ဗဟုလီကရေယ္ယ၊ ဇာဂရိယံ ဘဇေယ္ယ အာတာပီ။
Niddaṃ na bahulīkareyya, jāgariyaṃ bhajeyya ātāpī;
တန္ဒိံ မာယံ ဟသ္သံ ခိဍ္ဍံ၊ မေထုနံ ဝိပ္ပဇဟေ သဝိဘူသံ။
Tandiṃ māyaṃ hassaṃ khiḍḍaṃ, methunaṃ vippajahe savibhūsaṃ.
နိဒ္ဒံ န ဗဟုလီကရေယ္ယာတိ။ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆကောဋ္ဌာသံ ကာရေတ္ဝာ ပဉ္စကောဋ္ဌာသံ ပဋိပဇ္ဇေယ္ယ ဧကကောဋ္ဌာသံ နိပ္ပဇ္ဇေယ္ယာတိ – နိဒ္ဒံ န ဗဟုလီကရေယ္ယ။
Niddaṃ na bahulīkareyyāti. Rattindivaṃ chakoṭṭhāsaṃ kāretvā pañcakoṭṭhāsaṃ paṭipajjeyya ekakoṭṭhāsaṃ nippajjeyyāti – niddaṃ na bahulīkareyya.
ဇာဂရိယံ ဘဇေယ္ယ အာတာပီတိ။ ဣဓ ဘိက္ခု ဒိဝသံ စင္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေယ္ယ, ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ စင္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေယ္ယ, ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမံ ယာမံ ဒက္ခိဏေန ပသ္သေန သီဟသေယ္ယံ ကပ္ပေယ္ယ ပာဒေပာဒံ အစ္စာဓာယ သတော သမ္ပဇာနော ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိကရိတ္ဝာ, ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမံ ယာမံ ပစ္စုဋ္ဌာယ စင္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေယ္ယ။
Jāgariyaṃ bhajeyya ātāpīti. Idha bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheyya, rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheyya, rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeyya pādepādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā, rattiyā pacchimaṃ yāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheyya.
ဇာဂရိယံ ဘဇေယ္ယာတိ ဇာဂရိယံ ဘဇေယ္ယ သမ္ဘဇေယ္ယ သေဝေယ္ယ နိသေဝေယ္ယ သံသေဝေယ္ယ ပဋိသေဝေယ္ယာတိ – ဇာဂရိယံ ဘဇေယ္ယ။
Jāgariyaṃ bhajeyyāti jāgariyaṃ bhajeyya sambhajeyya seveyya niseveyya saṃseveyya paṭiseveyyāti – jāgariyaṃ bhajeyya.
အာတာပီတိ။ အာတပ္ပံ ဝုစ္စတိ ဝီရိယံ 95။ ယော စေတသိကော ဝီရိယာရမ္ဘော နိက္ကမော ပရက္ကမော ဥယ္ယာမော ဝာယာမော ဥသ္သာဟော ဥသ္သောဠ္ဟီ ထာမော ဌိတိ အသိထိလပရက္ကမတာ အနိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒတာ အနိက္ခိတ္တဓုရတာ ဓုရသမ္ပဂ္ဂဟော ဝီရိယံ ဝီရိယိန္ဒ္ရိယံ ဝီရိယဗလံ သမ္မာဝာယာမော။ ဣမိနာ အာတာပေန ဥပေတော သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော ဥပပန္နော သမုပပန္နော သမန္နာဂတော သော ဝုစ္စတိ အာတာပီတိ – ဇာဂရိယံ ဘဇေယ္ယ အာတာပီ။
Ātāpīti. Ātappaṃ vuccati vīriyaṃ 96. Yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo ṭhiti asithilaparakkamatā anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggaho vīriyaṃ vīriyindriyaṃ vīriyabalaṃ sammāvāyāmo. Iminā ātāpena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato so vuccati ātāpīti – jāgariyaṃ bhajeyya ātāpī.
တန္ဒိံ မာယံ ဟသ္သံ ခိဍ္ဍံ, မေထုနံ ဝိပ္ပဇဟေ သဝိဘူသန္တိ။ တန္ဒီတိ 97 တန္ဒီ တန္ဒိယနာ တန္ဒိယိတတ္တံ 98 တန္ဒိမနကတာ အာလသ္ယံ အာလသ္ယာယနာ အာလသ္ယာယိတတ္တံ။ မာယာ ဝုစ္စတိ ဝဉ္စနိကာ စရိယာ။ ဣဓေကစ္စော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတ္ဝာ။ပေ.။ ဝာစာယ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတ္ဝာ တသ္သ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတု ပာပိကံ ဣစ္ဆံ ပဏိဒဟတိ။ မာ မံ ဇညာတိ 99 ဣစ္ဆတိ, မာ မံ ဇညာတိ သင္ကပ္ပေတိ, မာ မံ ဇညာတိ ဝာစံ ဘာသတိ, မာ မံ ဇညာတိ ကာယေန ပရက္ကမတိ။ ယာ ဧဝရူပာ မာယာဝိတာ အစ္စသရာ ဝဉ္စနာ နိကတိ နိကိရဏာ ပရိဟရဏာ ဂူဟနာ ပရိဂူဟနာ ဆာဒနာ ပရိစ္ဆာဒနာ 100 အနုတ္တာနီကမ္မံ အနာဝိကမ္မံ ဝောစ္ဆာဒနာ ပာပကိရိယာ – အယံ ဝုစ္စတိ မာယာ။ ဟသ္သန္တိ ဣဓေကစ္စော အတိဝေလံ ဒန္တဝိဒံသကံ ဟသတိ။ ဝုတ္တဉ္ဟေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ကုမာရကမိဒံ, ဘိက္ခဝေ , အရိယသ္သ ဝိနယေ ယဒိဒံ အတိဝေလံ ဒန္တဝိဒံသကံ ဟသိတ’’န္တိ။
Tandiṃ māyaṃ hassaṃ khiḍḍaṃ, methunaṃ vippajahe savibhūsanti. Tandīti 101 tandī tandiyanā tandiyitattaṃ 102 tandimanakatā ālasyaṃ ālasyāyanā ālasyāyitattaṃ. Māyā vuccati vañcanikā cariyā. Idhekacco kāyena duccaritaṃ caritvā…pe… vācāya manasā duccaritaṃ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati. Mā maṃ jaññāti 103 icchati, mā maṃ jaññāti saṅkappeti, mā maṃ jaññāti vācaṃ bhāsati, mā maṃ jaññāti kāyena parakkamati. Yā evarūpā māyāvitā accasarā vañcanā nikati nikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paricchādanā 104 anuttānīkammaṃ anāvikammaṃ vocchādanā pāpakiriyā – ayaṃ vuccati māyā. Hassanti idhekacco ativelaṃ dantavidaṃsakaṃ hasati. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘kumārakamidaṃ, bhikkhave , ariyassa vinaye yadidaṃ ativelaṃ dantavidaṃsakaṃ hasita’’nti.
ခိဍ္ဍာတိ ဒ္ဝေ ခိဍ္ဍာ – ကာယိကာ စ ခိဍ္ဍာ ဝာစသိကာ စ ခိဍ္ဍာ။ ကတမာ ကာယိကာ ခိဍ္ဍာ? ဟတ္ထီဟိပိ ကီဠန္တိ, အသ္သေဟိပိ ကီဠန္တိ, ရထေဟိပိ ကီဠန္တိ, ဓနူဟိပိ ကီဠန္တိ, အဋ္ဌပဒေဟိပိ ကီဠန္တိ, ဒသပဒေဟိပိ ကီဠန္တိ, အာကာသေပိ ကီဠန္တိ, ပရိဟာရပထေပိ ကီဠန္တိ, သန္တိကာယပိ ကီဠန္တိ , ခလိကာယပိ ကီဠန္တိ, ဃဋိကာယပိ ကီဠန္တိ, သလာကဟတ္ထေနပိ ကီဠန္တိ, အက္ခေနပိ ကီဠန္တိ, ပင္ကစီရေနပိ ကီဠန္တိ , ဝင္ကကေနပိ ကီဠန္တိ, မောက္ခစိကာယပိ ကီဠန္တိ, စိင္ဂုလကေနပိ ကီဠန္တိ, ပတ္တာဠ္ဟကေနပိ ကီဠန္တိ, ရထကေနပိ ကီဠန္တိ, ဓနုကေနပိ ကီဠန္တိ, အက္ခရိကာယပိ ကီဠန္တိ, မနေသိကာယပိ ကီဠန္တိ, ယထာဝဇ္ဇေနပိ ကီဠန္တိ – အယံ ကာယိကာ ခိဍ္ဍာ။ ကတမာ ဝာစသိကာ ခိဍ္ဍာ? မုခဘေရိကံ 105 မုခာလမ္ဗရံ မုခဍိဏ္ဍိမကံ 106 မုခဝလိမကံ မုခဘေရုဠကံ 107 မုခဒဒ္ဒရိကံ နာဋကံ လာပံ ဂီတံ ဒဝကမ္မံ – အယံ ဝာစသိကာ ခိဍ္ဍာ။
Khiḍḍāti dve khiḍḍā – kāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca khiḍḍā. Katamā kāyikā khiḍḍā? Hatthīhipi kīḷanti, assehipi kīḷanti, rathehipi kīḷanti, dhanūhipi kīḷanti, aṭṭhapadehipi kīḷanti, dasapadehipi kīḷanti, ākāsepi kīḷanti, parihārapathepi kīḷanti, santikāyapi kīḷanti , khalikāyapi kīḷanti, ghaṭikāyapi kīḷanti, salākahatthenapi kīḷanti, akkhenapi kīḷanti, paṅkacīrenapi kīḷanti , vaṅkakenapi kīḷanti, mokkhacikāyapi kīḷanti, ciṅgulakenapi kīḷanti, pattāḷhakenapi kīḷanti, rathakenapi kīḷanti, dhanukenapi kīḷanti, akkharikāyapi kīḷanti, manesikāyapi kīḷanti, yathāvajjenapi kīḷanti – ayaṃ kāyikā khiḍḍā. Katamā vācasikā khiḍḍā? Mukhabherikaṃ 108 mukhālambaraṃ mukhaḍiṇḍimakaṃ 109 mukhavalimakaṃ mukhabheruḷakaṃ 110 mukhadaddarikaṃ nāṭakaṃ lāpaṃ gītaṃ davakammaṃ – ayaṃ vācasikā khiḍḍā.
မေထုနဓမ္မော နာမ ယော သော အသဒ္ဓမ္မော ဂာမဓမ္မော ဝသလဓမ္မော ဒုဋ္ဌုလ္လော ဩဒကန္တိကော ရဟသ္သော ဒ္ဝယံဒ္ဝယသမာပတ္တိ။ ကိံကာရဏာ ဝုစ္စတိ မေထုနဓမ္မော? ဥဘိန္နံ ရတ္တာနံ သာရတ္တာနံ အဝသ္သုတာနံ ပရိယုဋ္ဌိတာနံ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာနံ ဥဘိန္နံ သဒိသာနံ ဓမ္မောတိ, တံကာရဏာ ဝုစ္စတိ မေထုနဓမ္မော။ ယထာ ဥဘော ကလဟကာရကာ မေထုနကာတိ ဝုစ္စန္တိ, ဥဘော ဘဏ္ဍနကာရကာ။ပေ.။ ဥဘော ဘသ္သကာရကာ။ ဥဘော အဓိကရဏကာရကာ။ ဥဘော ဝိဝာဒကာရကာ။ ဥဘော ဝာဒိနော။ ဥဘော သလ္လာပကာ မေထုနကာတိ ဝုစ္စန္တိ ; ဧဝမေဝ ဥဘိန္နံ ရတ္တာနံ သာရတ္တာနံ အဝသ္သုတာနံ ပရိယုဋ္ဌိတာနံ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာနံ ဥဘိန္နံ သဒိသာနံ ဓမ္မောတိ, တံကာရဏာ ဝုစ္စတိ မေထုနဓမ္မော။
Methunadhammo nāma yo so asaddhammo gāmadhammo vasaladhammo duṭṭhullo odakantiko rahasso dvayaṃdvayasamāpatti. Kiṃkāraṇā vuccati methunadhammo? Ubhinnaṃ rattānaṃ sārattānaṃ avassutānaṃ pariyuṭṭhitānaṃ pariyādinnacittānaṃ ubhinnaṃ sadisānaṃ dhammoti, taṃkāraṇā vuccati methunadhammo. Yathā ubho kalahakārakā methunakāti vuccanti, ubho bhaṇḍanakārakā…pe… ubho bhassakārakā… ubho adhikaraṇakārakā… ubho vivādakārakā… ubho vādino… ubho sallāpakā methunakāti vuccanti ; evameva ubhinnaṃ rattānaṃ sārattānaṃ avassutānaṃ pariyuṭṭhitānaṃ pariyādinnacittānaṃ ubhinnaṃ sadisānaṃ dhammoti, taṃkāraṇā vuccati methunadhammo.
ဝိဘူသာတိ ဒ္ဝေ ဝိဘူသာ – အတ္ထိ အဂာရိယသ္သ ဝိဘူသာ, အတ္ထိ ပဗ္ဗဇိတသ္သ ဝိဘူသာ။ ကတမာ အဂာရိယသ္သ ဝိဘူသာ? ကေသာ စ မသ္သု စ မာလာ စ ဂန္ဓာ စ ဝိလေပနာ စ အာဘရဏာ စ ပိလန္ဓနာ စ ဝတ္ထဉ္စ သယနာသနဉ္စ ဝေဌနဉ္စ ဥစ္ဆာဒနံ ပရိမဒ္ဒနံ န္ဟာပနံ သမ္ဗာဟနံ အာဒာသံ အဉ္ဇနံ မာလာဝိလေပနံ မုခစုဏ္ဏကံ မုခလေပံ ဟတ္ထဗန္ဓံ သိခာဗန္ဓံ 111 ဒဏ္ဍနာဠိယံ ခဂ္ဂံ ဆတ္တံ စိတ္ရာ ဥပာဟနာ ဥဏ္ဟီသံ မဏိံ ဝာဠဗီဇနိံ ဩဒာတာနိ ဝတ္ထာနိ ဒီဃဒသာနိ ဣတိ ဝာ – အယံ အဂာရိယသ္သ ဝိဘူသာ။ ကတမာ ပဗ္ဗဇိတသ္သ ဝိဘူသာ? စီဝရမဏ္ဍနာ ပတ္တမဏ္ဍနာ သေနာသနမဏ္ဍနာ ဣမသ္သ ဝာ ပူတိကာယသ္သ ဗာဟိရာနံ ဝာ ပရိက္ခာရာနံ မဏ္ဍနာ ဝိဘူသနာ ကေဠနာ ပရိကေဠနာ ဂေဓိတတာ ဂေဓိတတ္တံ စပလတာ စာပလ္ယံ – အယံ ပဗ္ဗဇိတသ္သ ဝိဘူသာ။
Vibhūsāti dve vibhūsā – atthi agāriyassa vibhūsā, atthi pabbajitassa vibhūsā. Katamā agāriyassa vibhūsā? Kesā ca massu ca mālā ca gandhā ca vilepanā ca ābharaṇā ca pilandhanā ca vatthañca sayanāsanañca veṭhanañca ucchādanaṃ parimaddanaṃ nhāpanaṃ sambāhanaṃ ādāsaṃ añjanaṃ mālāvilepanaṃ mukhacuṇṇakaṃ mukhalepaṃ hatthabandhaṃ sikhābandhaṃ 112 daṇḍanāḷiyaṃ khaggaṃ chattaṃ citrā upāhanā uṇhīsaṃ maṇiṃ vāḷabījaniṃ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā – ayaṃ agāriyassa vibhūsā. Katamā pabbajitassa vibhūsā? Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṃ vā parikkhārānaṃ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā gedhitatā gedhitattaṃ capalatā cāpalyaṃ – ayaṃ pabbajitassa vibhūsā.
တန္ဒိံ မာယံ ဟသ္သံ ခိဍ္ဍံ, မေထုနံ ဝိပ္ပဇဟေ သဝိဘူသန္တိ။ တန္ဒိဉ္စ မာယဉ္စ ဟသ္သဉ္စ ခိဍ္ဍဉ္စ မေထုနဓမ္မဉ္စ သဝိဘူသံ သပရိဝာရံ သပရိဘဏ္ဍံ သပရိက္ခာရံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယာတိ – တန္ဒိံ မာယံ ဟသ္သံ ခိဍ္ဍံ, မေထုနံ ဝိပ္ပဇဟေ သဝိဘူသံ။
Tandiṃ māyaṃ hassaṃ khiḍḍaṃ, methunaṃ vippajahe savibhūsanti. Tandiñca māyañca hassañca khiḍḍañca methunadhammañca savibhūsaṃ saparivāraṃ saparibhaṇḍaṃ saparikkhāraṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyyāti – tandiṃ māyaṃ hassaṃ khiḍḍaṃ, methunaṃ vippajahe savibhūsaṃ.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘နိဒ္ဒံ န ဗဟုလီကရေယ္ယ၊ ဇာဂရိယံ ဘဇေယ္ယ အာတာပီ။
‘‘Niddaṃ na bahulīkareyya, jāgariyaṃ bhajeyya ātāpī;
တန္ဒိံ မာယံ ဟသ္သံ ခိဍ္ဍံ၊ မေထုနံ ဝိပ္ပဇဟေ သဝိဘူသ’’န္တိ။
Tandiṃ māyaṃ hassaṃ khiḍḍaṃ, methunaṃ vippajahe savibhūsa’’nti.
၁၆၂.
162.
အာထဗ္ဗဏံ သုပိနံ လက္ခဏံ၊ နော ဝိဒဟေ အထောပိ နက္ခတ္တံ။
Āthabbaṇaṃsupinaṃ lakkhaṇaṃ, no vidahe athopi nakkhattaṃ;
ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏံ၊ တိကိစ္ဆံ မာမကော န သေဝေယ္ယ။
Virutañcagabbhakaraṇaṃ, tikicchaṃ māmako na seveyya.
အာထဗ္ဗဏံ သုပိနံ လက္ခဏံ, နော ဝိဒဟေ အထောပိ နက္ခတ္တန္တိ။ အာထဗ္ဗဏိကာ အာထဗ္ဗဏံ ပယောဇေန္တိ, နဂရေ ဝာ ရုဒ္ဓေ 113 သင္ဂာမေ ဝာ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ ပရသေနပစ္စတ္ထိကေသု ပစ္စာမိတ္တေသု ဤတိံ ဥပ္ပာဒေန္တိ, ဥပဒ္ဒဝံ ဥပ္ပာဒေန္တိ, ရောဂံ ဥပ္ပာဒေန္တိ, ပဇ္ဇရကံ ကရောန္တိ, သူလံ ကရောန္တိ, ဝိသူစိကံ ကရောန္တိ, ပက္ခန္ဒိကံ ကရောန္တိ။ ဧဝံ အာထဗ္ဗဏိကာ အာထဗ္ဗဏံ ပယောဇေန္တိ။
Āthabbaṇaṃ supinaṃ lakkhaṇaṃ, no vidahe athopi nakkhattanti. Āthabbaṇikā āthabbaṇaṃ payojenti, nagare vā ruddhe 114 saṅgāme vā paccupaṭṭhite parasenapaccatthikesu paccāmittesu ītiṃ uppādenti, upaddavaṃ uppādenti, rogaṃ uppādenti, pajjarakaṃ karonti, sūlaṃ karonti, visūcikaṃ karonti, pakkhandikaṃ karonti. Evaṃ āthabbaṇikā āthabbaṇaṃ payojenti.
သုပိနပာဌကာ သုပိနံ အာဒိသန္တိ, ယော ပုဗ္ဗဏ္ဟသမယံ သုပိနံ ပသ္သတိ, ဧဝံ ဝိပာကော ဟောတိ။ ယော မဇ္ဈန္ဟိကသမယံ 115 သုပိနံ ပသ္သတိ, ဧဝံ ဝိပာကော ဟောတိ။ ယော သာယန္ဟသမယံ သုပိနံ ပသ္သတိ, ဧဝံ ဝိပာကော ဟောတိ။ ယော ပုရိမေ ယာမေ။ပေ.။ ယော မဇ္ဈိမေ ယာမေ။ ယော ပစ္ဆိမေ ယာမေ။ ယော ဒက္ခိဏေန ပသ္သေန နိပန္နော။ ယော ဝာမေန ပသ္သေန နိပန္နော။ ယော ဥတ္တာနံ နိပန္နော။ ယော အဝကုဇ္ဇ နိပန္နော။ ယော စန္ဒံ ပသ္သတိ။ ယော သူရိယံ ပသ္သတိ။ ယော မဟာသမုဒ္ဒံ ပသ္သတိ။ ယော သိနေရုံ ပဗ္ဗတရာဇာနံ ပသ္သတိ။ ယော ဟတ္ထိံ ပသ္သတိ။ ယော အသ္သံ ပသ္သတိ။ ယော ရထံ ပသ္သတိ။ ယော ပတ္တိံ ပသ္သတိ။ ယော သေနာဗ္ယူဟံ ပသ္သတိ။ ယော အာရာမရာမဏေယ္ယကံ ပသ္သတိ။ ယော ဝနရာမဏေယ္ယကံ ပသ္သတိ။ ယော ဘူမိရာမဏေယ္ယကံ ပသ္သတိ။ ယော ပောက္ခရဏီရာမဏေယ္ယကံ 116 ပသ္သတိ, ဧဝံ ဝိပာကော ဟောတီတိ။ ဧဝံ သုပိနပာဌကာ သုပိနံ အာဒိသန္တိ။
Supinapāṭhakā supinaṃ ādisanti, yo pubbaṇhasamayaṃ supinaṃ passati, evaṃ vipāko hoti. Yo majjhanhikasamayaṃ 117 supinaṃ passati, evaṃ vipāko hoti. Yo sāyanhasamayaṃ supinaṃ passati, evaṃ vipāko hoti. Yo purime yāme…pe… yo majjhime yāme… yo pacchime yāme… yo dakkhiṇena passena nipanno… yo vāmena passena nipanno… yo uttānaṃ nipanno… yo avakujja nipanno… yo candaṃ passati… yo sūriyaṃ passati… yo mahāsamuddaṃ passati… yo sineruṃ pabbatarājānaṃ passati… yo hatthiṃ passati… yo assaṃ passati… yo rathaṃ passati… yo pattiṃ passati… yo senābyūhaṃ passati… yo ārāmarāmaṇeyyakaṃ passati… yo vanarāmaṇeyyakaṃ passati… yo bhūmirāmaṇeyyakaṃ passati… yo pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṃ 118 passati, evaṃ vipāko hotīti. Evaṃ supinapāṭhakā supinaṃ ādisanti.
လက္ခဏပာဌကာ လက္ခဏံ အာဒိသန္တိ – မဏိလက္ခဏံ ဒဏ္ဍလက္ခဏံ ဝတ္ထလက္ခဏံ အသိလက္ခဏံ ဥသုလက္ခဏံ ဓနုလက္ခဏံ အာဝုဓလက္ခဏံ ဣတ္ထိလက္ခဏံ ပုရိသလက္ခဏံ ကုမာရိကာလက္ခဏံ ကုမာရလက္ခဏံ ဒာသိလက္ခဏံ ဒာသလက္ခဏံ ဟတ္ထိလက္ခဏံ အသ္သလက္ခဏံ မဟိံသလက္ခဏံ ဥသဘလက္ခဏံ ဂောဏလက္ခဏံ အဇလက္ခဏံ မေဏ္ဍလက္ခဏံ ကုက္ကုဋလက္ခဏံ ဝဋ္ဋလက္ခဏံ ဂောဓာလက္ခဏံ ကဏ္ဏိကာလက္ခဏံ ကစ္ဆပလက္ခဏံ မိဂလက္ခဏံ ဣတိ ဝာတိ။ ဧဝံ လက္ခဏပာဌကာ လက္ခဏံ အာဒိသန္တိ။
Lakkhaṇapāṭhakā lakkhaṇaṃ ādisanti – maṇilakkhaṇaṃ daṇḍalakkhaṇaṃ vatthalakkhaṇaṃ asilakkhaṇaṃ usulakkhaṇaṃ dhanulakkhaṇaṃ āvudhalakkhaṇaṃ itthilakkhaṇaṃ purisalakkhaṇaṃ kumārikālakkhaṇaṃ kumāralakkhaṇaṃ dāsilakkhaṇaṃ dāsalakkhaṇaṃ hatthilakkhaṇaṃ assalakkhaṇaṃ mahiṃsalakkhaṇaṃ usabhalakkhaṇaṃ goṇalakkhaṇaṃ ajalakkhaṇaṃ meṇḍalakkhaṇaṃ kukkuṭalakkhaṇaṃ vaṭṭalakkhaṇaṃ godhālakkhaṇaṃ kaṇṇikālakkhaṇaṃ kacchapalakkhaṇaṃ migalakkhaṇaṃ iti vāti. Evaṃ lakkhaṇapāṭhakā lakkhaṇaṃ ādisanti.
နက္ခတ္တပာဌကာ နက္ခတ္တံ အာဒိသန္တိ။ အဋ္ဌဝီသတိ နက္ခတ္တာနိ။ ဣမိနာ နက္ခတ္တေန ဃရပ္ပဝေသော ကတ္တဗ္ဗော, ဣမိနာ နက္ခတ္တေန မကုဋံ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ, ဣမိနာ နက္ခတ္တေန ဝာရေယ္ယံ ကာရေတဗ္ဗံ, ဣမိနာ နက္ခတ္တေန ဗီဇနီဟာရော 119 ကတ္တဗ္ဗော, ဣမိနာ နက္ခတ္တေန သံဝာသော 120 ဂန္တဗ္ဗောတိ။ ဧဝံ နက္ခတ္တပာဌကာ နက္ခတ္တံ အာဒိသန္တိ။
Nakkhattapāṭhakā nakkhattaṃ ādisanti. Aṭṭhavīsati nakkhattāni. Iminā nakkhattena gharappaveso kattabbo, iminā nakkhattena makuṭaṃ bandhitabbaṃ, iminā nakkhattena vāreyyaṃ kāretabbaṃ, iminā nakkhattena bījanīhāro 121 kattabbo, iminā nakkhattena saṃvāso 122 gantabboti. Evaṃ nakkhattapāṭhakā nakkhattaṃ ādisanti.
အာထဗ္ဗဏံ သုပိနံ လက္ခဏံ, နော ဝိဒဟေ အထောပိ နက္ခတ္တန္တိ။ အာထဗ္ဗဏဉ္စ သုပိနဉ္စ လက္ခဏဉ္စ နက္ခတ္တဉ္စ နော ဝိဒဟေယ္ယ န စရေယ္ယ န သမာစရေယ္ယ န သမာဒာယ ဝတ္တေယ္ယ။ အထ ဝာ န ဂဏ္ဟေယ္ယ န ဥဂ္ဂဏ္ဟေယ္ယ န ဓာရေယ္ယ န ဥပဓာရေယ္ယ န ဥပလက္ခေယ္ယ နပ္ပယောဇေယ္ယာတိ – အာထဗ္ဗဏံ သုပိနံ လက္ခဏံ, နော ဝိဒဟေ အထောပိ နက္ခတ္တံ။
Āthabbaṇaṃ supinaṃ lakkhaṇaṃ, no vidahe athopi nakkhattanti. Āthabbaṇañca supinañca lakkhaṇañca nakkhattañca no vidaheyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyya. Atha vā na gaṇheyya na uggaṇheyya na dhāreyya na upadhāreyya na upalakkheyya nappayojeyyāti – āthabbaṇaṃ supinaṃ lakkhaṇaṃ, no vidahe athopi nakkhattaṃ.
ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏံ, တိကိစ္ဆံ မာမကော န သေဝေယ္ယာတိ။ ဝိရုတံ ဝုစ္စတိ မိဂဝာက္ကံ။ မိဂဝာက္ကပာဌကာ 123 မိဂဝာက္ကံ အာဒိသန္တိ – သကုန္တာနံ ဝာ စတုပ္ပဒာနံ ဝာ ရုတံ 124 ဝသ္သိတံ ဇာနန္တီတိ။ ဧဝံ မိဂဝာက္ကပာဌကာ မိဂဝာက္ကံ အာဒိသန္တိ။ ဂဗ္ဘကရဏီယာ ဂဗ္ဘံ သဏ္ဌာပေန္တိ။ ဒ္ဝီဟိ ကာရဏေဟိ ဂဗ္ဘော န သဏ္ဌာတိ – ပာဏကေဟိ ဝာ ဝာတကုပ္ပေဟိ ဝာ။ ပာဏကာနံ ဝာ ဝာတကုပ္ပာနံ ဝာ ပဋိဃာတာယ ဩသဓံ ဒေန္တီတိ။ ဧဝံ ဂဗ္ဘကရဏီယာ ဂဗ္ဘံ သဏ္ဌာပေန္တိ။ တိကိစ္ဆာတိ ပဉ္စ တိကိစ္ဆာ – သာလာကိယံ, သလ္လကတ္တိယံ, ကာယတိကိစ္ဆံ, ဘူတိယံ, ကောမာရဘစ္စံ။ မာမကောတိ ဗုဒ္ဓမာမကော ဓမ္မမာမကော သင္ဃမာမကော, သော ဝာ ဘဂဝန္တံ မမာယတိ ဘဂဝာ ဝာ တံ ပုဂ္ဂလံ ပရိဂ္ဂဏ္ဟာတိ။ ဝုတ္တဉ္ဟေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ယေ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ကုဟာ ထဒ္ဓာ လပာ သိင္ဂီ ဥန္နဠာ အသမာဟိတာ န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာ, အပဂတာ စ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ, န စ တေ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠ္ဟိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ။ ယေ စ ခော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ နိက္ကုဟာ နိလ္လပာ ဓီရာ အတ္ထဒ္ဓာ သုသမာဟိတာ တေ ခော မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာ န စ အပဂတာ တေ , ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ, တေ စ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠ္ဟိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ’’။
Virutañca gabbhakaraṇaṃ, tikicchaṃ māmako na seveyyāti. Virutaṃ vuccati migavākkaṃ. Migavākkapāṭhakā 125 migavākkaṃ ādisanti – sakuntānaṃ vā catuppadānaṃ vā rutaṃ 126 vassitaṃ jānantīti. Evaṃ migavākkapāṭhakā migavākkaṃ ādisanti. Gabbhakaraṇīyā gabbhaṃ saṇṭhāpenti. Dvīhi kāraṇehi gabbho na saṇṭhāti – pāṇakehi vā vātakuppehi vā. Pāṇakānaṃ vā vātakuppānaṃ vā paṭighātāya osadhaṃ dentīti. Evaṃ gabbhakaraṇīyā gabbhaṃ saṇṭhāpenti. Tikicchāti pañca tikicchā – sālākiyaṃ, sallakattiyaṃ, kāyatikicchaṃ, bhūtiyaṃ, komārabhaccaṃ. Māmakoti buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako, so vā bhagavantaṃ mamāyati bhagavā vā taṃ puggalaṃ pariggaṇhāti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ye te, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā, apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, na ca te bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti. Ye ca kho, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā na ca apagatā te , bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, te ca bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti’’.
‘‘ကုဟာ ထဒ္ဓာ လပာ သိင္ဂီ၊ ဥန္နဠာ အသမာဟိတာ။
‘‘Kuhā thaddhā lapā siṅgī, unnaḷā asamāhitā;
န တေ ဓမ္မေ ဝိရူဟန္တိ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတေ။
Na te dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite.
‘‘နိက္ကုဟာ နိလ္လပာ ဓီရာ၊ အတ္ထဒ္ဓာ သုသမာဟိတာ။
‘‘Nikkuhā nillapā dhīrā, atthaddhā susamāhitā;
တေ ဝေ ဓမ္မေ ဝိရူဟန္တိ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတေ’’။
Te ve dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite’’.
ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏံ, တိကိစ္ဆံ မာမကော န သေဝေယ္ယာတိ။ ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏဉ္စ တိကိစ္ဆဉ္စ မာမကော န သေဝေယ္ယ န နိသေဝေယ္ယ န သံသေဝေယ္ယ နပ္ပဋိသေဝေယ္ယ န စရေယ္ယ န သမာစရေယ္ယ န သမာဒာယ ဝတ္တေယ္ယ။ အထ ဝာ န ဂဏ္ဟေယ္ယ န ဥဂ္ဂဏ္ဟေယ္ယ န ဓာရေယ္ယ န ဥပဓာရေယ္ယ န ဥပလက္ခေယ္ယ နပ္ပယောဇေယ္ယာတိ – ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏံ တိကိစ္ဆံ မာမကော န သေဝေယ္ယ။
Virutañca gabbhakaraṇaṃ, tikicchaṃ māmako na seveyyāti. Virutañca gabbhakaraṇañca tikicchañca māmako na seveyya na niseveyya na saṃseveyya nappaṭiseveyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyya. Atha vā na gaṇheyya na uggaṇheyya na dhāreyya na upadhāreyya na upalakkheyya nappayojeyyāti – virutañca gabbhakaraṇaṃ tikicchaṃ māmako na seveyya.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘အာထဗ္ဗဏံ သုပိနံ လက္ခဏံ၊ နော ဝိဒဟေ အထောပိ နက္ခတ္တံ။
‘‘Āthabbaṇaṃ supinaṃ lakkhaṇaṃ, no vidahe athopi nakkhattaṃ;
ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏံ၊ တိကိစ္ဆံ မာမကော န သေဝေယ္ယာ’’တိ။
Virutañca gabbhakaraṇaṃ, tikicchaṃ māmako na seveyyā’’ti.
၁၆၃.
163.
နိန္ဒာယ နပ္ပဝေဓေယ္ယ၊ န ဥန္နမေယ္ယ ပသံသိတော ဘိက္ခု။
Nindāyanappavedheyya, na unnameyya pasaṃsito bhikkhu;
လောဘံ သဟ မစ္ဆရိယေန၊ ကောဓံ ပေသုဏိယဉ္စ ပနုဒေယ္ယ။
Lobhaṃ saha macchariyena, kodhaṃ pesuṇiyañca panudeyya.
နိန္ဒာယ နပ္ပဝေဓေယ္ယာတိ။ ဣဓေကစ္စေ ဘိက္ခူ နိန္ဒန္တိ ဇာတိယာ ဝာ ဂောတ္တေန ဝာ ကောလပုတ္တိယေန ဝာ ဝဏ္ဏပောက္ခရတာယ ဝာ ဓနေန ဝာ အဇ္ဈေနေန ဝာ ကမ္မာယတနေန ဝာ သိပ္ပာယတနေန ဝာ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝာ သုတေန ဝာ ပဋိဘာနေန ဝာ အညတရညတရေန ဝာ ဝတ္ထုနာ နိန္ဒန္တိ ဂရဟန္တိ ဥပဝဒန္တိ, နိန္ဒိတော ဂရဟိတော ဥပဝဒိတော နိန္ဒာယ ဂရဟာယ ဥပဝာဒေန အကိတ္တိယာ အဝဏ္ဏဟာရိကာယ န ဝေဓေယ္ယ နပ္ပဝေဓေယ္ယ န သမ္ပဝေဓေယ္ယ န တသေယ္ယ န ဥတ္တသေယ္ယ န ပရိတသေယ္ယ န ဘာယေယ္ယ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယ္ယ, အဘီရူ အသ္သ အဆမ္ဘီ အနုတ္ရာသီ အပလာယီ, ပဟီနဘယဘေရဝော ဝိဂတလောမဟံသော ဝိဟရေယ္ယာတိ – နိန္ဒာယ နပ္ပဝေဓေယ္ယ။
Nindāya nappavedheyyāti. Idhekacce bhikkhū nindanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā nindanti garahanti upavadanti, nindito garahito upavadito nindāya garahāya upavādena akittiyā avaṇṇahārikāya na vedheyya nappavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṃ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso vihareyyāti – nindāya nappavedheyya.
န ဥန္နမေယ္ယ ပသံသိတော ဘိက္ခူတိ။ ဣဓေကစ္စေ ဘိက္ခူ ပသံသန္တိ ဇာတိယာ ဝာ ဂောတ္တေန ဝာ ကောလပုတ္တိယေန ဝာ ဝဏ္ဏပောက္ခရတာယ ဝာ ဓနေန ဝာ အဇ္ဈေနေန ဝာ ကမ္မာယတနေန ဝာ သိပ္ပာယတနေန ဝာ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝာ သုတေန ဝာ ပဋိဘာနေန ဝာ အညတရညတရေန ဝာ ဝတ္ထုနာ ပသံသန္တိ ထောမေန္တိ ကိတ္တေန္တိ ဝဏ္ဏေန္တိ, ပသံသိတော ထောမိတော ကိတ္တိတော ဝဏ္ဏိတော ပသံသာယ ထောမနေန ကိတ္တိယာ ဝဏ္ဏဟာရိကာယ ဥန္နတိံ န ကရေယ္ယ ဥန္နမံ န ကရေယ္ယ မာနံ န ကရေယ္ယ ထမ္ဘံ န ကရေယ္ယ, န တေန မာနံ ဇနေယ္ယ န တေန ထဒ္ဓော အသ္သ ပတ္ထဒ္ဓော ပဂ္ဂဟိတသိရောတိ – န ဥန္နမေယ္ယ ပသံသိတော ဘိက္ခု။
Naunnameyya pasaṃsito bhikkhūti. Idhekacce bhikkhū pasaṃsanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā pasaṃsanti thomenti kittenti vaṇṇenti, pasaṃsito thomito kittito vaṇṇito pasaṃsāya thomanena kittiyā vaṇṇahārikāya unnatiṃ na kareyya unnamaṃ na kareyya mānaṃ na kareyya thambhaṃ na kareyya, na tena mānaṃ janeyya na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti – na unnameyya pasaṃsito bhikkhu.
လောဘံ သဟ မစ္ဆရိယေန, ကောဓံ ပေသုဏိယဉ္စ ပနုဒေယ္ယာတိ။ လောဘောတိ ယော လောဘော လုဗ္ဘနာ လုဗ္ဘိတတ္တံ သာရာဂော သာရဇ္ဇနာ သာရဇ္ဇိတတ္တံ အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ မစ္ဆရိယန္တိ ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ – အာဝာသမစ္ဆရိယံ။ပေ.။ ဂာဟော ဝုစ္စတိ မစ္ဆရိယံ။ ကောဓောတိ ယော စိတ္တသ္သ အာဃာတော ပဋိဃာတော ပဋိဃံ ပဋိဝိရောဓော, ကောပော ပကောပော သမ္ပကောပော, ဒောသော ပဒောသော သမ္ပဒောသော, စိတ္တသ္သ ဗ္ယာပတ္တိ မနောပဒောသော, ကောဓော ကုဇ္ဈနာ ကုဇ္ဈိတတ္တံ, ဒောသော ဒုသ္သနာ ဒုသ္သိတတ္တံ, ဗ္ယာပတ္တိံ ဗ္ယာပဇ္ဇနာ ဗ္ယာပဇ္ဇိတတ္တံ, ဝိရောဓော ပဋိဝိရောဓော စဏ္ဍိက္ကံ အသုရောပော အနတ္တမနတာ စိတ္တသ္သ။ ပေသုညန္တိ ဣဓေကစ္စော ပိသုဏဝာစော ဟောတိ ဣတော သုတ္ဝာ အမုတ္ရ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒာယ, အမုတ္ရ ဝာ သုတ္ဝာ ဣမေသံ အက္ခာတာ အမူသံ ဘေဒာယ။ ဣတိ သမဂ္ဂာနံ ဝာ ဘေတ္တာ ဘိန္နာနံ ဝာ အနုပ္ပဒာတာ, ဝဂ္ဂာရာမော ဝဂ္ဂရတော ဝဂ္ဂနန္ဒီ ဝဂ္ဂကရဏိံ ဝာစံ ဘာသိတာ ဟောတိ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပေသုညံ။
Lobhaṃ saha macchariyena, kodhaṃ pesuṇiyañca panudeyyāti. Lobhoti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṃ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṃ abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Macchariyanti pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ…pe… gāho vuccati macchariyaṃ. Kodhoti yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṃ, doso dussanā dussitattaṃ, byāpattiṃ byāpajjanā byāpajjitattaṃ, virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa. Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti ito sutvā amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya. Iti samaggānaṃ vā bhettā bhinnānaṃ vā anuppadātā, vaggārāmo vaggarato vagganandī vaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti – idaṃ vuccati pesuññaṃ.
အပိ စ ဒ္ဝီဟိ ကာရဏေဟိ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ – ပိယကမ္ယတာယ ဝာ ဘေဒာဓိပ္ပာယေန ဝာ။ ကထံ ပိယကမ္ယတာယ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ? ဣမသ္သ ပိယော ဘဝိသ္သာမိ မနာပော ဘဝိသ္သာမိ ဝိသ္သာသိကော ဘဝိသ္သာမိ အဗ္ဘန္တရိကော ဘဝိသ္သာမိ သုဟဒယော ဘဝိသ္သာမီတိ။ ဧဝံ ပိယကမ္ယတာယ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ။ ကထံ ဘေဒာဓိပ္ပာယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ? ကထံ ဣမေ နာနာ အသ္သု ဝိနာ အသ္သု ဝဂ္ဂာ အသ္သု ဒ္ဝေဓာ အသ္သု ဒ္ဝေဇ္ဈာ အသ္သု ဒ္ဝေ ပက္ခာ အသ္သု ဘိဇ္ဈေယ္ယုံ န သမာဂစ္ဆေယ္ယုံ ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရေယ္ယုန္တိ။ ဧဝံ ဘေဒာဓိပ္ပာယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ။ လောဘံ သဟ မစ္ဆရိယေန, ကောဓံ ပေသုဏိယဉ္စ ပနုဒေယ္ယာတိ။ လောဘဉ္စ မစ္ဆရိယဉ္စ ကောဓဉ္စ ပေသုညဉ္စ နုဒေယ္ယ ပနုဒေယ္ယ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယာတိ – လောဘံ သဟ မစ္ဆရိယေန, ကောဓံ ပေသုဏိယဉ္စ ပနုဒေယ္ယ။
Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṃ upasaṃharati – piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā. Kathaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharati? Imassa piyo bhavissāmi manāpo bhavissāmi vissāsiko bhavissāmi abbhantariko bhavissāmi suhadayo bhavissāmīti. Evaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharati. Kathaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharati? Kathaṃ ime nānā assu vinā assu vaggā assu dvedhā assu dvejjhā assu dve pakkhā assu bhijjheyyuṃ na samāgaccheyyuṃ dukkhaṃ na phāsu vihareyyunti. Evaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharati. Lobhaṃ saha macchariyena, kodhaṃ pesuṇiyañca panudeyyāti. Lobhañca macchariyañca kodhañca pesuññañca nudeyya panudeyya pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyyāti – lobhaṃ saha macchariyena, kodhaṃ pesuṇiyañca panudeyya.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘နိန္ဒာယ နပ္ပဝေဓေယ္ယ၊ န ဥန္နမေယ္ယ ပသံသိတော ဘိက္ခု။
‘‘Nindāya nappavedheyya, na unnameyya pasaṃsito bhikkhu;
လောဘံ သဟ မစ္ဆရိယေန၊ ကောဓံ ပေသုဏိယဉ္စ ပနုဒေယ္ယာ’’တိ။
Lobhaṃ saha macchariyena, kodhaṃ pesuṇiyañca panudeyyā’’ti.
၁၆၄.
164.
ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယ္ယ၊ ဥပဝာဒံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ ကုဟိဉ္စိ။
Kayavikkaye na tiṭṭheyya, upavādaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci;
ဂာမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယ္ယ၊ လာဘကမ္ယာ ဇနံ န လပယေယ္ယ။
Gāme ca nābhisajjeyya, lābhakamyā janaṃ na lapayeyya.
ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယ္ယာတိ။ ယေ ကယဝိက္ကယာ ဝိနယေ ပဋိက္ခိတ္တာ န တေ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ။ ကထံ ကယဝိက္ကယေ တိဋ္ဌတိ? ပဉ္စန္နံ သဒ္ဓိံ ပတ္တံ ဝာ စီဝရံ ဝာ အညံ ဝာ ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရံ ဝဉ္စနိယံ ဝာ ကရောန္တော ဥဒယံ ဝာ ပတ္ထယန္တော ပရိဝတ္တေတိ။ ဧဝံ ကယဝိက္ကယေ တိဋ္ဌတိ။ ကထံ ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌတိ? ပဉ္စန္နံ သဒ္ဓိံ ပတ္တံ ဝာ စီဝရံ ဝာ အညံ ဝာ ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရံ န ဝဉ္စနိယံ ဝာ ကရောန္တော န ဥဒယံ ဝာ ပတ္ထယန္တော ပရိဝတ္တေတိ။ ဧဝံ ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌတိ။ ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယ္ယာတိ။ ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယ္ယ န သန္တိဋ္ဌေယ္ယ, ကယဝိက္ကယံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, ကယဝိက္ကယာ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယ္ယ။
Kayavikkayena tiṭṭheyyāti. Ye kayavikkayā vinaye paṭikkhittā na te imasmiṃ atthe adhippetā. Kathaṃ kayavikkaye tiṭṭhati? Pañcannaṃ saddhiṃ pattaṃ vā cīvaraṃ vā aññaṃ vā kiñci parikkhāraṃ vañcaniyaṃ vā karonto udayaṃ vā patthayanto parivatteti. Evaṃ kayavikkaye tiṭṭhati. Kathaṃ kayavikkaye na tiṭṭhati? Pañcannaṃ saddhiṃ pattaṃ vā cīvaraṃ vā aññaṃ vā kiñci parikkhāraṃ na vañcaniyaṃ vā karonto na udayaṃ vā patthayanto parivatteti. Evaṃ kayavikkaye na tiṭṭhati. Kayavikkaye na tiṭṭheyyāti. Kayavikkaye na tiṭṭheyya na santiṭṭheyya, kayavikkayaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, kayavikkayā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – kayavikkaye na tiṭṭheyya.
ဥပဝာဒံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ ကုဟိဉ္စီတိ။ ကတမေ ဥပဝာဒကရာတိ ကိလေသာ? သန္တေကေ သမဏဗ္ရာဟ္မဏာ ဣဒ္ဓိမန္တော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနော, တေ ဒူရတောပိ ပသ္သန္တိ အာသန္နာပိ န ဒိသ္သန္တိ စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ, ဒေဝတာပိ ခော သန္တိ ဣဒ္ဓိမန္တိနိယော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနိယော, တာ ဒူရတောပိ ပသ္သန္တိ, အာသန္နာပိ န ဒိသ္သန္တိ စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ။ တေ ဩဠာရိကေဟိ ဝာ ကိလေသေဟိ မဇ္ဈိမေဟိ ဝာ ကိလေသေဟိ သုခုမေဟိ ဝာ ကိလေသေဟိ ဥပဝဒေယ္ယုံ။ ကတမေ ဩဠာရိကာ ကိလေသာ? ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ဩဠာရိကာ ကိလေသာ။ ကတမေ မဇ္ဈိမာ ကိလေသာ? ကာမဝိတက္ကော ဗ္ယာပာဒဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ မဇ္ဈိမာ ကိလေသာ။ ကတမေ သုခုမာ ကိလေသာ? ဉာတိဝိတက္ကော, ဇနပဒဝိတက္ကော, အပရဝိတက္ကော, ပရာနုဒယတာ ပဋိသညုတ္တော ဝိတက္ကော , လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသညုတ္တော ဝိတက္ကော, အနဝညတ္တိပဋိသညုတ္တော ဝိတက္ကော – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ သုခုမာ ကိလေသာ။ တေ ဩဠာရိကေဟိ ဝာ ကိလေသေဟိ မဇ္ဈိမေဟိ ဝာ ကိလေသေဟိ သုခုမေဟိ ဝာ ကိလေသေဟိ န ဥပဝဒေယ္ယ ဥပဝာဒံ န ကရေယ္ယ ဥပဝာဒကရေ ကိလေသေ န ကရေယ္ယ န ဇနေယ္ယ န သဉ္ဇနေယ္ယ န နိဗ္ဗတ္တေယ္ယ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယ္ယ, ဥပဝာဒကရေ ကိလေသေ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, ဥပဝာဒကရေဟိ ကိလေသေဟိ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယ။ ကုဟိဉ္စီတိ ကုဟိဉ္စိ ကိမ္ဟိစိ ကတ္ထစိ အဇ္ဈတ္တံ ဝာ ဗဟိဒ္ဓာ ဝာ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓာ ဝာတိ – ဥပဝာဒံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ ကုဟိဉ္စိ။
Upavādaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñcīti. Katame upavādakarāti kilesā? Santeke samaṇabrāhmaṇā iddhimanto dibbacakkhukā paracittaviduno, te dūratopi passanti āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṃ pajānanti, devatāpi kho santi iddhimantiniyo dibbacakkhukā paracittaviduniyo, tā dūratopi passanti, āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṃ pajānanti. Te oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi upavadeyyuṃ. Katame oḷārikā kilesā? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ – ime vuccanti oḷārikā kilesā. Katame majjhimā kilesā? Kāmavitakko byāpādavitakko vihiṃsāvitakko – ime vuccanti majjhimā kilesā. Katame sukhumā kilesā? Ñātivitakko, janapadavitakko, aparavitakko, parānudayatā paṭisaññutto vitakko , lābhasakkārasilokapaṭisaññutto vitakko, anavaññattipaṭisaññutto vitakko – ime vuccanti sukhumā kilesā. Te oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi na upavadeyya upavādaṃ na kareyya upavādakare kilese na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, upavādakare kilese pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, upavādakarehi kilesehi ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya. Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – upavādaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
ဂာမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယ္ယာတိ။ ကထံ ဂာမေ သဇ္ဇတိ? ဣဓ ဘိက္ခု ဂာမေ ဂိဟီဟိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ သဟနန္ဒီ သဟသောကီ သုခိတေသု သုခိတော ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာ ဝောယောဂံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ ဂာမေ သဇ္ဇတိ။
Gāme ca nābhisajjeyyāti. Kathaṃ gāme sajjati? Idha bhikkhu gāme gihīhi saṃsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī sukhitesu sukhito dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā voyogaṃ āpajjati. Evampi gāme sajjati.
အထ ဝာ ဘိက္ခု ပုဗ္ဗဏ္ဟသမယံ နိဝာသေတ္ဝာ ပတ္တစီဝရမာဒာယ ဂာမံ ဝာ နိဂမံ ဝာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေန အရက္ခိတာယ ဝာစာယ အရက္ခိတေန စိတ္တေန အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ အသံဝုတေဟိ ဣန္ဒ္ရိယေဟိ။ သော တတ္ရ တတ္ရ သဇ္ဇတိ တတ္ရ တတ္ရ ဂဏ္ဟာတိ တတ္ရ တတ္ရ ဗဇ္ဈတိ တတ္ရ တတ္ရ အနယဗ္ယသနံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ ဂာမေ သဇ္ဇတိ။
Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisati arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena anupaṭṭhitāya satiyā asaṃvutehi indriyehi. So tatra tatra sajjati tatra tatra gaṇhāti tatra tatra bajjhati tatra tatra anayabyasanaṃ āpajjati. Evampi gāme sajjati.
ကထံ ဂာမေ န သဇ္ဇတိ? ဣဓ ဘိက္ခု ဂာမေ ဂိဟီဟိ အသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ န သဟနန္ဒီ န သဟသောကီ န သုခိတေသု သုခိတော န ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု န အတ္တနာ ဝောယောဂံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ ဂာမေ န သဇ္ဇတိ။
Kathaṃ gāme na sajjati? Idha bhikkhu gāme gihīhi asaṃsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī na sukhitesu sukhito na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā voyogaṃ āpajjati. Evampi gāme na sajjati.
အထ ဝာ ဘိက္ခု ပုဗ္ဗဏ္ဟသမယံ နိဝာသေတ္ဝာ ပတ္တစီဝရမာဒာယ ဂာမံ ဝာ နိဂမံ ဝာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ ရက္ခိတေနေဝ ကာယေန ရက္ခိတာယ ဝာစာယ ရက္ခိတေန စိတ္တေန ဥပဋ္ဌိတာယ သတိယာ သံဝုတေဟိ ဣန္ဒ္ရိယေဟိ။ သော တတ္ရ တတ္ရ န သဇ္ဇတိ တတ္ရ တတ္ရ န ဂဏ္ဟာတိ တတ္ရ တတ္ရ န ဗဇ္ဈတိ တတ္ရ တတ္ရ န အနယဗ္ယသနံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ ဂာမေ န သဇ္ဇတိ။ ဂာမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယ္ယာတိ ဂာမေ န သဇ္ဇေယ္ယ န ဂဏ္ဟေယ္ယ န ဗဇ္ဈေယ္ယ န ပလိဗဇ္ဈေယ္ယ, အဂိဒ္ဓော အသ္သ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈောသန္နော ဝီတဂေဓော ဝိဂတဂေဓော စတ္တဂေဓော။ပေ.။ ဗ္ရဟ္မဘူတေန အတ္တနာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – ဂာမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယ္ယ။
Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisati rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena upaṭṭhitāya satiyā saṃvutehi indriyehi. So tatra tatra na sajjati tatra tatra na gaṇhāti tatra tatra na bajjhati tatra tatra na anayabyasanaṃ āpajjati. Evampi gāme na sajjati. Gāme ca nābhisajjeyyāti gāme na sajjeyya na gaṇheyya na bajjheyya na palibajjheyya, agiddho assa agadhito amucchito anajjhosanno vītagedho vigatagedho cattagedho…pe… brahmabhūtena attanā vihareyyāti – gāme ca nābhisajjeyya.
လာဘကမ္ယာ ဇနံ န လပယေယ္ယာတိ။ ကတမာ လပနာ? လာဘသက္ကာရသိလောကသန္နိသ္သိတသ္သ ပာပိစ္ဆသ္သ ဣစ္ဆာပကတသ္သ အာမိသစက္ခုကသ္သ လောကဓမ္မဂရုကသ္သ ယာ ပရေသံ အာလပနာ လပနာ သလ္လပနာ ဥလ္လပနာ သမုလ္လပနာ ဥန္နဟနာ သမုန္နဟနာ ဥက္ကာစနာ သမုက္ကာစနာ 127 အနုပိယဘာဏိတာ စာတုကမ္ယတာ မုဂ္ဂသူပ္ယတာ ပာရိဘဋယတာ ပရပိဋ္ဌိမံသိကတာ 128, ယာ တတ္ထ သဏ္ဟဝာစတာ သခိလဝာစတာ သိထိလဝာစတာ 129 အဖရုသဝာစတာ – အယံ ဝုစ္စတိ လပနာ။
Lābhakamyā janaṃ na lapayeyyāti. Katamā lapanā? Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa āmisacakkhukassa lokadhammagarukassa yā paresaṃ ālapanā lapanā sallapanā ullapanā samullapanā unnahanā samunnahanā ukkācanā samukkācanā 130 anupiyabhāṇitā cātukamyatā muggasūpyatā pāribhaṭayatā parapiṭṭhimaṃsikatā 131, yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā sithilavācatā 132 apharusavācatā – ayaṃ vuccati lapanā.
အပိ စ ဒ္ဝီဟိ ကာရဏေဟိ ဇနံ လပတိ – အတ္တာနံ ဝာ နီစံ ဌပေန္တော ပရံ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ, အတ္တာနံ ဝာ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ပရံ နီစံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ။ ကထံ အတ္တာနံ နီစံ ဌပေန္တော ပရံ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ? ‘‘တုမ္ဟေ မေ ဗဟူပကာရာ, အဟံ တုမ္ဟေ နိသ္သာယ လဘာမိ စီဝရပိဏ္ဍပာတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ, ယေပိ မေ အညေ ဒာတုံ ဝာ ကာတုံ ဝာ မညန္တိ, တုမ္ဟေ နိသ္သာယ တုမ္ဟေ သမ္ပသ္သန္တာ ယမ္ပိ မေ ပုရာဏံ မာတာပေတ္တိကံ နာမဓေယ္ယံ တမ္ပိ မေ အန္တရဟိတံ။ တုမ္ဟေဟိ အဟံ ဉာယာမိ အသုကသ္သ ကုလူပကော အသုကာယ ကုလူပကော’’တိ။ ဧဝံ အတ္တာနံ နီစံ ဌပေန္တော ပရံ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ။
Api ca dvīhi kāraṇehi janaṃ lapati – attānaṃ vā nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento janaṃ lapati, attānaṃ vā uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento janaṃ lapati. Kathaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento janaṃ lapati? ‘‘Tumhe me bahūpakārā, ahaṃ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ, yepi me aññe dātuṃ vā kātuṃ vā maññanti, tumhe nissāya tumhe sampassantā yampi me purāṇaṃ mātāpettikaṃ nāmadheyyaṃ tampi me antarahitaṃ. Tumhehi ahaṃ ñāyāmi asukassa kulūpako asukāya kulūpako’’ti. Evaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento janaṃ lapati.
ကထံ အတ္တာနံ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ပရံ နီစံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ? ‘‘အဟံ တုမ္ဟာကံ ဗဟူပကာရော, တုမ္ဟေ မံ အာဂမ္မ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာ, ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာ, သင္ဃံ သရဏံ ဂတာ, ပာဏာတိပာတာ ပဋိဝိရတာ, အဒိန္နာဒာနာ ပဋိဝိရတာ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတာ, မုသာဝာဒာ ပဋိဝိရတာ, သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတာ။ အဟံ တုမ္ဟာကံ ဥဒ္ဒေသံ ဒေမိ, ပရိပုစ္ဆံ ဒေမိ, ဥပောသထံ အာစိက္ခာမိ, နဝကမ္မံ အဓိဋ္ဌာမိ။ အထ ပန တုမ္ဟေ မံ ဥဇ္ဈိတ္ဝာ အညေ သက္ကရောထ ဂရုံ ကရောထ မာနေထ ပူဇေထာ’’တိ။ ဧဝံ အတ္တာနံ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ပရံ နီစံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ။
Kathaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento janaṃ lapati? ‘‘Ahaṃ tumhākaṃ bahūpakāro, tumhe maṃ āgamma buddhaṃ saraṇaṃ gatā, dhammaṃ saraṇaṃ gatā, saṅghaṃ saraṇaṃ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭiviratā. Ahaṃ tumhākaṃ uddesaṃ demi, paripucchaṃ demi, uposathaṃ ācikkhāmi, navakammaṃ adhiṭṭhāmi. Atha pana tumhe maṃ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṃ karotha mānetha pūjethā’’ti. Evaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento janaṃ lapati.
လာဘကမ္ယာ ဇနံ န လပယေယ္ယာတိ။ လာဘဟေတု လာဘပစ္စယာ လာဘကာရဏာ လာဘာဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ လာဘံ ပရိပာစေန္တော ဇနံ န လပယေယ္ယ, လပနံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, လပနာ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – လာဘကမ္ယာ ဇနံ န လပယေယ္ယ။
Lābhakamyājanaṃ na lapayeyyāti. Lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṃ paripācento janaṃ na lapayeyya, lapanaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, lapanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – lābhakamyā janaṃ na lapayeyya.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယ္ယ၊ ဥပဝာဒံ ဘိက္ခု န ကရေယ္ယ ကုဟိဉ္စိ။
‘‘Kayavikkaye na tiṭṭheyya, upavādaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci;
ဂာမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယ္ယ၊ လာဘကမ္ယာ ဇနံ န လပယေယ္ယာ’’တိ။
Gāme ca nābhisajjeyya, lābhakamyā janaṃ na lapayeyyā’’ti.
၁၆၅.
165.
န စ ကတ္ထိကော 133 သိယာ ဘိက္ခု၊ န စ ဝာစံ ပယုတ္တံ ဘာသေယ္ယ။
Na ca katthiko134siyā bhikkhu, na ca vācaṃ payuttaṃ bhāseyya;
ပာဂဗ္ဘိယံ န သိက္ခေယ္ယ၊ ကထံ ဝိဂ္ဂာဟိကံ န ကထယေယ္ယ။
Pāgabbhiyaṃ na sikkheyya, kathaṃ viggāhikaṃ na kathayeyya.
န စ ကတ္ထိကော သိယာ ဘိက္ခူတိ။ ဣဓေကစ္စော ကတ္ထီ ဟောတိ ဝိကတ္ထီ။ သော ကတ္ထတိ ဝိကတ္ထတိ အဟမသ္မိ သီလသမ္ပန္နောတိ ဝာ ဝတသမ္ပန္နောတိ ဝာ သီလဗ္ဗတသမ္ပန္နောတိ ဝာ ဇာတိယာ ဝာ ဂောတ္တေန ဝာ ကောလပုတ္တိယေန ဝာ ဝဏ္ဏပောက္ခရတာယ ဝာ ဓနေန ဝာ အဇ္ဈေနေန ဝာ ကမ္မာယတနေန ဝာ သိပ္ပာယတနေန ဝာ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝာ သုတေန ဝာ ပဋိဘာနေန ဝာ အညတရညတရေန ဝာ ဝတ္ထုနာ။ ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝာ မဟာဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝာ ဥဠာရဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝာ သုတ္တန္တိကောတိ ဝာ ဝိနယဓရောတိ ဝာ ဓမ္မကထိကောတိ ဝာ အာရညိကောတိ ဝာ။ပေ.။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီတိ ဝာ ကတ္ထတိ ဝိကတ္ထတိ။ ဧဝံ န ကတ္ထေယ္ယ န ဝိကတ္ထေယ္ယ, ကတ္ထံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, ကတ္ထနာ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – န စ ကတ္ထိကော သိယာ ဘိက္ခု။
Naca katthiko siyā bhikkhūti. Idhekacco katthī hoti vikatthī. So katthati vikatthati ahamasmi sīlasampannoti vā vatasampannoti vā sīlabbatasampannoti vā jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā. Uccā kulā pabbajitoti vā mahābhogakulā pabbajitoti vā uḷārabhogakulā pabbajitoti vā suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā āraññikoti vā…pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati. Evaṃ na kattheyya na vikattheyya, katthaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, katthanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – na ca katthiko siyā bhikkhu.
န စ ဝာစံ ပယုတ္တံ ဘာသေယ္ယာတိ။ ကတမာ ပယုတ္တဝာစာ? ဣဓေကစ္စော စီဝရပယုတ္တံ ဝာစံ ဘာသတိ, ပိဏ္ဍပာတပယုတ္တံ ဝာစံ ဘာသတိ, သေနာသနပယုတ္တံ ဝာစံ ဘာသတိ, ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရပယုတ္တံ ဝာစံ ဘာသတိ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ ပယုတ္တဝာစာ။
Naca vācaṃ payuttaṃ bhāseyyāti. Katamā payuttavācā? Idhekacco cīvarapayuttaṃ vācaṃ bhāsati, piṇḍapātapayuttaṃ vācaṃ bhāsati, senāsanapayuttaṃ vācaṃ bhāsati, gilānapaccayabhesajjaparikkhārapayuttaṃ vācaṃ bhāsati – ayampi vuccati payuttavācā.
အထ ဝာ စီဝရဟေတု ပိဏ္ဍပာတဟေတု သေနာသနဟေတု ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရဟေတု သစ္စမ္ပိ ဘဏတိ မုသာပိ ဘဏတိ, ပိသုဏမ္ပိ ဘဏတိ အပိသုဏမ္ပိ ဘဏတိ, ဖရုသမ္ပိ ဘဏတိ အဖရုသမ္ပိ ဘဏတိ, သမ္ဖပ္ပလာပမ္ပိ ဘဏတိ အသမ္ဖပ္ပလာပမ္ပိ ဘဏတိ, မန္တာပိ ဝာစံ ဘာသတိ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ ပယုတ္တဝာစာ။ အထ ဝာ ပသန္နစိတ္တော ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘‘အဟော ဝတ မေ ဓမ္မံ သုဏေယ္ယုံ, သုတ္ဝာဝ ဓမ္မံ ပသီဒေယ္ယုံ, ပသန္နာ စ မေ ပသန္နာကာရံ ကရေယ္ယု’’န္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ ပယုတ္တဝာစာ။ န စ ဝာစံ ပယုတ္တံ ဘာသေယ္ယာတိ။ အန္တမသော ဓမ္မဒေသနံ ဝာစံ ဥပာဒာယ ပယုတ္တဝာစံ န ဘာသေယ္ယ န ကထေယ္ယ န ဘဏေယ္ယ န ဒီပေယ္ယ န ဝောဟရေယ္ယ, ပယုတ္တံ ဝာစံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, ပယုတ္တဝာစာယ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – န စ ဝာစံ ပယုတ္တံ ဘာသေယ္ယ။
Atha vā cīvarahetu piṇḍapātahetu senāsanahetu gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu saccampi bhaṇati musāpi bhaṇati, pisuṇampi bhaṇati apisuṇampi bhaṇati, pharusampi bhaṇati apharusampi bhaṇati, samphappalāpampi bhaṇati asamphappalāpampi bhaṇati, mantāpi vācaṃ bhāsati – ayampi vuccati payuttavācā. Atha vā pasannacitto paresaṃ dhammaṃ deseti – ‘‘aho vata me dhammaṃ suṇeyyuṃ, sutvāva dhammaṃ pasīdeyyuṃ, pasannā ca me pasannākāraṃ kareyyu’’nti – ayaṃ vuccati payuttavācā. Na ca vācaṃ payuttaṃ bhāseyyāti. Antamaso dhammadesanaṃ vācaṃ upādāya payuttavācaṃ na bhāseyya na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, payuttaṃ vācaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, payuttavācāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – na ca vācaṃ payuttaṃ bhāseyya.
ပာဂဗ္ဘိယံ န သိက္ခေယ္ယာတိ။ ပာဂဗ္ဘိယန္တိ တီဏိ ပာဂဗ္ဘိယာနိ – ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ, ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ, စေတသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ။ ကတမံ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ? ဣဓေကစ္စော သင္ဃဂတောပိ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ, ဂဏဂတောပိ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ, ဘောဇနသာလာယပိ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ, ဇန္တာဃရေပိ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ, ဥဒကတိတ္ထေပိ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ, အန္တရဃရံ ပဝိသန္တောပိ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌောပိ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ။
Pāgabbhiyaṃ na sikkheyyāti. Pāgabbhiyanti tīṇi pāgabbhiyāni – kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ, vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ, cetasikaṃ pāgabbhiyaṃ. Katamaṃ kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ? Idhekacco saṅghagatopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, gaṇagatopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, bhojanasālāyapi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, jantāgharepi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, udakatitthepi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, antaragharaṃ pavisantopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, antaragharaṃ paviṭṭhopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ကထံ သင္ဃဂတော ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ? ဣဓေကစ္စော သင္ဃဂတော အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, သသီသံ ပာရုပိတ္ဝာ နိသီဒတိ , ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ သင္ဃဂတော ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ။
Kathaṃ saṅghagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṃ pārupitvā nisīdati , ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ saṅghagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ကထံ ဂဏဂတော ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ? ဣဓေကစ္စော ဂဏဂတော အစိတ္တီကာရကတော ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အနုပာဟနာနံ စင္ကမန္တာနံ သဥပာဟနော စင္ကမတိ , နီစေ စင္ကမေ စင္ကမန္တာနံ ဥစ္စေ စင္ကမေ စင္ကမတိ, ဆမာယ စင္ကမန္တာနံ စင္ကမေ စင္ကမတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, သသီသံ ပာရုပိတ္ဝာပိ နိသီဒတိ, ဌိတောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ ဂဏဂတော ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ။
Kathaṃ gaṇagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco gaṇagato acittīkārakato therānaṃ bhikkhūnaṃ anupāhanānaṃ caṅkamantānaṃ saupāhano caṅkamati , nīce caṅkame caṅkamantānaṃ ucce caṅkame caṅkamati, chamāya caṅkamantānaṃ caṅkame caṅkamati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṃ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ gaṇagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ကထံ ဘောဇနသာလာယ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ? ဣဓေကစ္စော ဘောဇနသာလာယ အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ အနုပခဇ္ဇ နိသီဒတိ, နဝေပိ ဘိက္ခူ အာသနေန ပဋိဗာဟတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, သသီသံ ပာရုပိတ္ဝာ နိသီဒတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ ဘောဇနသာလာယ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ။
Kathaṃ bhojanasālāya kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco bhojanasālāya acittīkārakato there bhikkhū anupakhajja nisīdati, navepi bhikkhū āsanena paṭibāhati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṃ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ bhojanasālāya kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ကထံ ဇန္တာဃရေ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ? ဣဓေကစ္စော ဇန္တာဃရေ အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, အနာပုစ္ဆာပိ ကဋ္ဌံ ပက္ခိပတိ, အနာပုစ္ဆာပိ ဒ္ဝာရံ ပိဒဟတိ။ ဧဝံ ဇန္တာဃရေ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ။
Kathaṃ jantāghare kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco jantāghare acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, anāpucchāpi kaṭṭhaṃ pakkhipati, anāpucchāpi dvāraṃ pidahati. Evaṃ jantāghare kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ကထံ ဥဒကတိတ္ထေ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ? ဣဓေကစ္စော ဥဒကတိတ္ထေ အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ ဩတရတိ, ပုရတောပိ ဩတရတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ န္ဟာယတိ, ပုရတောပိ န္ဟာယတိ, ဥပရိတောပိ န္ဟာယတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ ဥတ္တရတိ, ပုရတောပိ ဥတ္တရတိ ။ ဧဝံ ဥဒကတိတ္ထေ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ။
Kathaṃ udakatitthe kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco udakatitthe acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi otarati, puratopi otarati, ghaṭṭayantopi nhāyati, puratopi nhāyati, uparitopi nhāyati, ghaṭṭayantopi uttarati, puratopi uttarati . Evaṃ udakatitthe kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ကထံ အန္တရဃရံ ပဝိသန္တော ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ? ဣဓေကစ္စော အန္တရဃရံ ပဝိသန္တော အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ ဂစ္ဆတိ, ပုရတောပိ ဂစ္ဆတိ, ဝောက္ကမ္မပိ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ ပုရတော ဂစ္ဆတိ ။ ဧဝံ အန္တရဃရံ ပဝိသန္တော ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ။
Kathaṃ antaragharaṃ pavisanto kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco antaragharaṃ pavisanto acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi gacchati, puratopi gacchati, vokkammapi therānaṃ bhikkhūnaṃ purato gacchati . Evaṃ antaragharaṃ pavisanto kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ကထံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ? ဣဓေကစ္စော အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ‘‘န ပဝိသ, ဘန္တေ’’တိ ဝုစ္စမာနော ပဝိသတိ, ‘‘န တိဋ္ဌ, ဘန္တေ’’တိ ဝုစ္စမာနော တိဋ္ဌတိ, ‘‘န နိသီဒ, ဘန္တေ’’တိ ဝုစ္စမာနော နိသီဒတိ, အနောကာသမ္ပိ ပဝိသတိ, အနောကာသေပိ တိဋ္ဌတိ, အနောကာသေပိ နိသီဒတိ, ယာနိပိ တာနိ ဟောန္တိ ကုလာနံ ဩဝရကာနိ ဂူဠ္ဟာနိ စ ပဋိစ္ဆန္နာနိ စ, ယတ္ထ ကုလိတ္ထိယော ကုလဓီတရော ကုလသုဏ္ဟာယော ကုလကုမာရိယော နိသီဒန္တိ တတ္ထပိ သဟသာ ပဝိသတိ, ကုမာရကသ္သ သီသမ္ပိ ပရာမသတိ။ ဧဝံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ – ဣဒံ ကာယိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ။
Kathaṃ antaragharaṃ paviṭṭho kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco antaragharaṃ paviṭṭho ‘‘na pavisa, bhante’’ti vuccamāno pavisati, ‘‘na tiṭṭha, bhante’’ti vuccamāno tiṭṭhati, ‘‘na nisīda, bhante’’ti vuccamāno nisīdati, anokāsampi pavisati, anokāsepi tiṭṭhati, anokāsepi nisīdati, yānipi tāni honti kulānaṃ ovarakāni gūḷhāni ca paṭicchannāni ca, yattha kulitthiyo kuladhītaro kulasuṇhāyo kulakumāriyo nisīdanti tatthapi sahasā pavisati, kumārakassa sīsampi parāmasati. Evaṃ antaragharaṃ paviṭṭho kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti – idaṃ kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ.
ကတမံ ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ? ဣဓေကစ္စော သင္ဃဂတောပိ ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ, ဂဏဂတောပိ ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌောပိ ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ။ ကထံ သင္ဃဂတော ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ? ဣဓေကစ္စော သင္ဃဂတော အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ အနာပုစ္ဆံ ဝာ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ဝာ အာရာမဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဘဏတိ, ပဉ္ဟံ ဝိသဇ္ဇေတိ, ပာတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသတိ , ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ သင္ဃဂတော ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ။
Katamaṃ vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ? Idhekacco saṅghagatopi vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, gaṇagatopi vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, antaragharaṃ paviṭṭhopi vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti. Kathaṃ saṅghagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṃ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ bhaṇati, pañhaṃ visajjeti, pātimokkhaṃ uddisati , ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ saṅghagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ကထံ ဂဏဂတော ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ? ဣဓေကစ္စော ဂဏဂတော အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ အနာပုစ္ဆံ ဝာ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ဝာ အာရာမဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဘဏတိ, ပဉ္ဟံ ဝိသဇ္ဇေတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ; အာရာမဂတာနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပာသကာနံ ဥပာသိကာနံ ဓမ္မံ ဘဏတိ, ပဉ္ဟံ ဝိသဇ္ဇေတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ ဂဏဂတော ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ။
Kathaṃ gaṇagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco gaṇagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṃ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ bhaṇati, pañhaṃ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati; ārāmagatānaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ dhammaṃ bhaṇati, pañhaṃ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ gaṇagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ကထံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ? ဣဓေကစ္စော အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဣတ္ထိံ ဝာ ကုမာရိံ ဝာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဣတ္ထန္နာမေ ဣတ္ထံဂောတ္တေ ကိံ အတ္ထိ? ယာဂု အတ္ထိ, ဘတ္တံ အတ္ထိ, ခာဒနီယံ အတ္ထိ? ကိံ ပိဝိသ္သာမ , ကိံ ဘုဉ္ဇိသ္သာမ, ကိံ ခာဒိသ္သာမ, ကိံ ဝာ အတ္ထိ, ကိံ ဝာ မေ ဒသ္သထာ’’တိ ဝိပ္ပလပတိ။ ဧဝံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ ဒသ္သေတိ – ဣဒံ ဝာစသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ။
Kathaṃ antaragharaṃ paviṭṭho vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco antaragharaṃ paviṭṭho itthiṃ vā kumāriṃ vā evamāha – ‘‘itthannāme itthaṃgotte kiṃ atthi? Yāgu atthi, bhattaṃ atthi, khādanīyaṃ atthi? Kiṃ pivissāma , kiṃ bhuñjissāma, kiṃ khādissāma, kiṃ vā atthi, kiṃ vā me dassathā’’ti vippalapati. Evaṃ antaragharaṃ paviṭṭho vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti – idaṃ vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ.
ကတမံ စေတသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ? ဣဓေကစ္စော န ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န မဟာဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော မဟာဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န ဥဠာရဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဥဠာရဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န သုတ္တန္တိကော သမာနော သုတ္တန္တိကေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န ဝိနယဓရော သမာနော ဝိနယဓရေန။ န ဓမ္မကထိကော သမာနော ဓမ္မကထိကေန။ န အာရညိကော သမာနော အာရညကေန။ န ပိဏ္ဍပာတိကော သမာနော ပိဏ္ဍပာတိကေန။ န ပံသုကူလိကော သမာနော ပံသုကူလိကေန။ န တေစီဝရိကော သမာနော တေစီဝရကေန။ န သပဒာနစာရိကော သမာနော သပဒာနစာရိကေန။ န ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကော သမာနော ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကေန။ န နေသဇ္ဇိကော သမာနော နေသညိကေန။ န ယထာသန္ထတိကော သမာနော ယထာသန္ထတိကေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န ပဌမသ္သ ဈာနသ္သ လာဘီ သမာနော ပဌမသ္သ ဈာနသ္သ လာဘိနာ သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န ဒုတိယသ္သ ဈာနသ္သ လာဘီ သမာနော ဒုတိယသ္သ။ န တတိယသ္သ ဈာနသ္သ လာဘီ သမာနော တတိယသ္သ။ န စတုတ္ထသ္သ ဈာနသ္သ လာဘီ သမာနော လာဘီ သမာနော စတုတ္ထသ္သ။ န အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီ သမာနော အာကာသနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ။ န ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီ သမာနော ဝိညာဏဉ္စာယတန သမာပတ္တိယာ။ န အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီ သမာနော အာကိဉ္စညာယတန သမာပတ္တိယာ။ န နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီ သမာနော နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘိနာ သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန – ဣဒံ စေတသိကံ ပာဂဗ္ဘိယံ။ န သိက္ခေယ္ယာတိ ပာဂဗ္ဘိယံ န သိက္ခေယ္ယ န စရေယ္ယ န အာစရေယ္ယ န သမာစရေယ္ယ န သမာဒာယ ဝတ္တေယ္ယ, ပာဂဗ္ဘိယံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, ပာဂဗ္ဘိယာ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – ပာဂဗ္ဘိယံ န သိက္ခေယ္ယ။
Katamaṃ cetasikaṃ pāgabbhiyaṃ? Idhekacco na uccā kulā pabbajito samāno uccā kulā pabbajitena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na mahābhogakulā pabbajito samāno mahābhogakulā pabbajitena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na uḷārabhogakulā pabbajito samāno uḷārabhogakulā pabbajitena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na suttantiko samāno suttantikena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na vinayadharo samāno vinayadharena… na dhammakathiko samāno dhammakathikena… na āraññiko samāno āraññakena… na piṇḍapātiko samāno piṇḍapātikena… na paṃsukūliko samāno paṃsukūlikena… na tecīvariko samāno tecīvarakena… na sapadānacāriko samāno sapadānacārikena… na khalupacchābhattiko samāno khalupacchābhattikena… na nesajjiko samāno nesaññikena… na yathāsanthatiko samāno yathāsanthatikena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na paṭhamassa jhānassa lābhī samāno paṭhamassa jhānassa lābhinā saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na dutiyassa jhānassa lābhī samāno dutiyassa… na tatiyassa jhānassa lābhī samāno tatiyassa… na catutthassa jhānassa lābhī samāno lābhī samāno catutthassa… na ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhī samāno ākāsanañcāyatanasamāpattiyā… na viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhī samāno viññāṇañcāyatana samāpattiyā… na ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno ākiñcaññāyatana samāpattiyā… na nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhinā saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena – idaṃ cetasikaṃ pāgabbhiyaṃ. Na sikkheyyāti pāgabbhiyaṃ na sikkheyya na careyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyya, pāgabbhiyaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, pāgabbhiyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – pāgabbhiyaṃ na sikkheyya.
ကထံ ဝိဂ္ဂာဟိကံ န ကထယေယ္ယာတိ။ ကတမာ ဝိဂ္ဂာဟိကာ ကထာ? ဣဓေကစ္စော ဧဝရူပိံ ကထံ ကတ္တာ ဟောတိ – ‘‘န တ္ဝံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ။ပေ.။ နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝာ သစေ ပဟောသီ’’တိ။ ဝုတ္တဉ္ဟေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဝိဂ္ဂာဟိကာယ ခော, မောဂ္ဂလ္လာန, ကထာယ သတိ ကထာဗာဟုလ္လံ ပာဋိကင္ခံ, ကထာဗာဟုလ္လေ သတိ ဥဒ္ဓစ္စံ, ဥဒ္ဓတသ္သ အသံဝရော, အသံဝုတသ္သ အာရာ စိတ္တံ သမာဓိမ္ဟာ’’တိ။ ကထံ ဝိဂ္ဂာဟိကံ န ကထယေယ္ယာတိ။ ဝိဂ္ဂာဟိကံ ကထံ န ကထေယ္ယ န ဘဏေယ္ယ န ဒီပေယ္ယ န ဝောဟရေယ္ယ, ဝိဂ္ဂာဟိကံ ကထံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, ဝိဂ္ဂာဟိကကထာယ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – ကထံ ဝိဂ္ဂာဟိကံ န ကထယေယ္ယ။
Kathaṃviggāhikaṃ na kathayeyyāti. Katamā viggāhikā kathā? Idhekacco evarūpiṃ kathaṃ kattā hoti – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi…pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘viggāhikāya kho, moggallāna, kathāya sati kathābāhullaṃ pāṭikaṅkhaṃ, kathābāhulle sati uddhaccaṃ, uddhatassa asaṃvaro, asaṃvutassa ārā cittaṃ samādhimhā’’ti. Kathaṃ viggāhikaṃ na kathayeyyāti. Viggāhikaṃ kathaṃ na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, viggāhikaṃ kathaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, viggāhikakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – kathaṃ viggāhikaṃ na kathayeyya.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘န စ ကတ္ထိကော သိယာ ဘိက္ခု၊ န စ ဝာစံ ပယုတ္တံ ဘာသေယ္ယ။
‘‘Na ca katthiko siyā bhikkhu, na ca vācaṃ payuttaṃ bhāseyya;
ပာဂဗ္ဘိယံ န သိက္ခေယ္ယ၊ ကထံ ဝိဂ္ဂာဟိကံ န ကထယေယ္ယာ’’တိ။
Pāgabbhiyaṃ na sikkheyya, kathaṃ viggāhikaṃ na kathayeyyā’’ti.
၁၆၆.
166.
မောသဝဇ္ဇေ န နိယ္ယေထ၊ သမ္ပဇာနော သဌာနိ န ကယိရာ။
Mosavajje na niyyetha, sampajāno saṭhāni na kayirā;
အထ ဇီဝိတေန ပညာယ၊ သီလဗ္ဗတေန နာညမတိမညေ။
Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññe.
မောသဝဇ္ဇေ န နိယ္ယေထာတိ။ မောသဝဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ မုသာဝာဒော။ ဣဓေကစ္စော သဘဂ္ဂတော 135 ဝာ ပရိသဂ္ဂတော 136 ဝာ။ပေ.။ အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝာ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတိ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ မောသဝဇ္ဇံ။ အပိ စ တီဟာကာရေဟိ မုသာဝာဒော ဟောတိ – ပုဗ္ဗေဝသ္သ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏိသ္သ’’န္တိ, ဘဏန္တသ္သ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ, ဘဏိတသ္သ ဟောတိ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ, ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ မုသာဝာဒော ဟောတိ။ အပိ စ စတူဟာကာရေဟိ။ ပဉ္စဟာကာရေဟိ။ ဆဟာကာရေဟိ။ သတ္တဟာကာရေဟိ။ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ။ မုသာဝာဒော ဟောတိ – ပုဗ္ဗေဝသ္သ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏိသ္သ’’န္တိ, ဘဏန္တသ္သ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ, ဘဏိတသ္သ ဟောတိ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌိံ ဝိနိဓာယ ခန္တိံ ဝိနိဓာယ ရုစိံ ဝိနိဓာယ သညံ ဝိနိဓာယ ဘာဝံ – ဣမေဟိ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ မုသာဝာဒော ဟောတိ။ မောသဝဇ္ဇေ န နိယ္ယေထာတိ။ မောသဝဇ္ဇေ န ယာယေယ္ယ န နိယ္ယာယေယ္ယ န ဝဟေယ္ယ 137 န သံဟရေယ္ယ, မောသဝဇ္ဇံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, မောသဝဇ္ဇာ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – မောသဝဇ္ဇေ န နိယ္ယေထ။
Mosavajje na niyyethāti. Mosavajjaṃ vuccati musāvādo. Idhekacco sabhaggato 138 vā parisaggato 139 vā…pe… āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsitā hoti – idaṃ vuccati mosavajjaṃ. Api ca tīhākārehi musāvādo hoti – pubbevassa hoti ‘‘musā bhaṇissa’’nti, bhaṇantassa hoti ‘‘musā bhaṇāmī’’ti, bhaṇitassa hoti ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti, imehi tīhākārehi musāvādo hoti. Api ca catūhākārehi… pañcahākārehi… chahākārehi… sattahākārehi… aṭṭhahākārehi… musāvādo hoti – pubbevassa hoti ‘‘musā bhaṇissa’’nti, bhaṇantassa hoti ‘‘musā bhaṇāmī’’ti, bhaṇitassa hoti ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti vinidhāya diṭṭhiṃ vinidhāya khantiṃ vinidhāya ruciṃ vinidhāya saññaṃ vinidhāya bhāvaṃ – imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti. Mosavajje na niyyethāti. Mosavajje na yāyeyya na niyyāyeyya na vaheyya 140 na saṃhareyya, mosavajjaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, mosavajjā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – mosavajje na niyyetha.
သမ္ပဇာနော သဌာနိ န ကယိရာတိ။ ကတမံ သာဌေယ္ယံ? ဣဓေကစ္စော သဌော ဟောတိ ပရိသဌော, ယံ တတ္ထ သဌံ သဌတာ သာဌေယ္ယံ ကက္ကရတာ ကက္ကရိယံ ပရိက္ခတ္တတာ ပာရိက္ခတ္တိယံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ သာဌေယ္ယံ။ သမ္ပဇာနော သဌာနိ န ကယိရာတိ။ သမ္ပဇာနော ဟုတ္ဝာ သာဌေယ္ယံ န ကရေယ္ယ န ဇနေယ္ယ န သဉ္ဇနေယ္ယ န နိဗ္ဗတ္တေယ္ယ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယ္ယ, သာဌေယ္ယံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, သာဌေယ္ယာ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – သမ္ပဇာနော သဌာနိ န ကယိရာ။
Sampajāno saṭhāni na kayirāti. Katamaṃ sāṭheyyaṃ? Idhekacco saṭho hoti parisaṭho, yaṃ tattha saṭhaṃ saṭhatā sāṭheyyaṃ kakkaratā kakkariyaṃ parikkhattatā pārikkhattiyaṃ – idaṃ vuccati sāṭheyyaṃ. Sampajāno saṭhāni na kayirāti. Sampajāno hutvā sāṭheyyaṃ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, sāṭheyyaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, sāṭheyyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – sampajāno saṭhāni na kayirā.
အထ ဇီဝိတေန ပညာယ, သီလဗ္ဗတေန နာညမတိမညေတိ။ အထာတိ ပဒသန္ဓိ။ပေ.။ ပဒာနုပုဗ္ဗတာပေတံ – အထာတိ။ ဣဓေကစ္စော လူခဇီဝိတံ ဇီဝန္တော ပရံ ပဏီတဇီဝိတံ ဇီဝန္တံ အတိမညတိ – ‘‘ကိံ ပနာယံ ဗဟုလာဇီဝော သဗ္ဗံ သံဘက္ခေတိ, သေယ္ယထိဒံ – မူလဗီဇံ ခန္ဓဗီဇံ ဖဠုဗီဇံ အဂ္ဂဗီဇံ ဗီဇဗီဇမေဝ ပဉ္စမံ အသနိဝိစက္ကဒန္တကူဋသမဏပ္ပဓာနေနာ’’တိ 141။ သော တာယ လူခဇီဝိတာယ ပရံ ပဏီတဇီဝိတံ ဇီဝန္တံ အတိမညတိ။
Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññeti. Athāti padasandhi…pe… padānupubbatāpetaṃ – athāti. Idhekacco lūkhajīvitaṃ jīvanto paraṃ paṇītajīvitaṃ jīvantaṃ atimaññati – ‘‘kiṃ panāyaṃ bahulājīvo sabbaṃ saṃbhakkheti, seyyathidaṃ – mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījameva pañcamaṃ asanivicakkadantakūṭasamaṇappadhānenā’’ti 142. So tāya lūkhajīvitāya paraṃ paṇītajīvitaṃ jīvantaṃ atimaññati.
ဣဓေကစ္စော ပဏီတဇီဝိတံ ဇီဝန္တော ပရံ လူခဇီဝိတံ ဇီဝန္တံ အတိမညတိ – ‘‘ကိံ ပနာယံ အပ္ပပုညော အပ္ပေသက္ခော န လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပာတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ။ သော တာယ ပဏီတဇီဝိတာယ ပရံ လူခဇီဝိတံ ဇီဝန္တံ အတိမညတိ။ ဣဓေကစ္စော ပညာသမ္ပန္နော ဟောတိ။ သော ပုဋ္ဌော ပဉ္ဟံ ဝိသဇ္ဇေတိ။ တသ္သ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟမသ္မိ ပညာသမ္ပန္နော, ဣမေ ပနညေ န ပညာသမ္ပန္နာ’’တိ။ သော တာယ ပညာသမ္ပဒာယ ပရံ အတိမညတိ။ ဣဓေကစ္စော သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပာတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂောစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒသ္သာဝီ, သမာဒာယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု။ တသ္သ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟမသ္မိ သီလသမ္ပန္နော, ဣမေ ပနညေ ဘိက္ခူ ဒုသ္သီလာ ပာပဓမ္မာ’’တိ။ သော တာယ သီလသမ္ပဒာယ ပရံ အတိမညတိ။ ဣဓေကစ္စော ဝတသမ္ပန္နော ဟောတိ အာရညိကော ဝာ ပိဏ္ဍပာတိကော ဝာ ပံသုကူလိကော ဝာ တေစီဝရိကော ဝာ သပဒာနစာရိကော ဝာ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကော ဝာ နေသဇ္ဇိကော ဝာ ယထာသန္ထတိကော ဝာ။ တသ္သ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟမသ္မိ ဝတ သမ္ပန္နော, ဣမေ ပနညေ န ဝတသမ္ပန္နာ’’တိ။ သော တာယ ဝတသမ္ပဒာယ ပရံ အတိမညတိ။ အထ ဇီဝိတေန ပညာယ, သီလဗ္ဗတေန နာညမတိမညေတိ။ လူခဇီဝိတာယ ဝာ ပဏီတဇီဝိတာယ ဝာ ပညာသမ္ပဒာယ ဝာ သီလသမ္ပဒာယ ဝာ ဝတသမ္ပဒာယ ဝာ ပရံ နာတိမညေယ္ယ, နာဝဇာနေယ္ယ, န တေန မာနံ ဇနေယ္ယ, န တေန ထဒ္ဓော အသ္သ, ပတ္ထဒ္ဓော ပဂ္ဂဟိတသိရောတိ – အထ ဇီဝိတေန ပညာယ သီလဗ္ဗတေန နာညမတိမညေ။
Idhekacco paṇītajīvitaṃ jīvanto paraṃ lūkhajīvitaṃ jīvantaṃ atimaññati – ‘‘kiṃ panāyaṃ appapuñño appesakkho na lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. So tāya paṇītajīvitāya paraṃ lūkhajīvitaṃ jīvantaṃ atimaññati. Idhekacco paññāsampanno hoti. So puṭṭho pañhaṃ visajjeti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahamasmi paññāsampanno, ime panaññe na paññāsampannā’’ti. So tāya paññāsampadāya paraṃ atimaññati. Idhekacco sīlasampanno hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahamasmi sīlasampanno, ime panaññe bhikkhū dussīlā pāpadhammā’’ti. So tāya sīlasampadāya paraṃ atimaññati. Idhekacco vatasampanno hoti āraññiko vā piṇḍapātiko vā paṃsukūliko vā tecīvariko vā sapadānacāriko vā khalupacchābhattiko vā nesajjiko vā yathāsanthatiko vā. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahamasmi vata sampanno, ime panaññe na vatasampannā’’ti. So tāya vatasampadāya paraṃ atimaññati. Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññeti. Lūkhajīvitāya vā paṇītajīvitāya vā paññāsampadāya vā sīlasampadāya vā vatasampadāya vā paraṃ nātimaññeyya, nāvajāneyya, na tena mānaṃ janeyya, na tena thaddho assa, patthaddho paggahitasiroti – atha jīvitena paññāya sīlabbatena nāññamatimaññe.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘မောသဝဇ္ဇေ န နိယ္ယေထ၊ သမ္ပဇာနော သဌာနိ န ကယိရာ။
‘‘Mosavajje na niyyetha, sampajāno saṭhāni na kayirā;
အထ ဇီဝိတေန ပညာယ၊ သီလဗ္ဗတေန နာညမတိမညေ’’တိ။
Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññe’’ti.
၁၆၇.
167.
ဖရုသေန နေ န ပဋိဝဇ္ဇာ၊ န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိံ ကရောန္တိ 147 ။
Pharusena ne na paṭivajjā, na hi santo paṭiseniṃ karonti148.
သုတ္ဝာ ရုသိတော ဗဟုံ ဝာစံ, သမဏာနံ ပုထုဇနာနန္တိ။ ရုသိတောတိ ဒူသိတော ခုံသိတော ဃဋ္ဋိတော ဝမ္ဘိတော ဂရဟိတော ဥပဝဒိတော။ သမဏာနန္တိ ယေ ကေစိ ဣတော ဗဟိဒ္ဓာ ပရိဗ္ဗဇူပဂတာ ပရိဗ္ဗဇသမာပန္နာ။ ပုထုဇနာနန္တိ ခတ္တိယာ စ ဗ္ရာဟ္မဏာ စ ဝေသ္သာ စ သုဒ္ဒာ စ ဂဟဋ္ဌာ စ ပဗ္ဗဇိတာ စ ဒေဝာ စ မနုသ္သာ စ, တေ ဗဟုကာဟိ ဝာစာဟိ အနိဋ္ဌာဟိ အကန္တာဟိ အမနာပာဟိ အက္ကောသေယ္ယုံ ပရိဘာသေယ္ယုံ ရောသေယ္ယုံ ဝိရောသေယ္ယုံ ဟိံသေယ္ယုံ ဝိဟိံသေယ္ယုံ ဟေဌေယ္ယုံ ဝိဟေဌေယ္ယုံ ဃာတေယ္ယုံ ဥပဃာတေယ္ယုံ ဥပဃာတံ ကရေယ္ယုံ တေသံ ဗဟုံ ဝာစံ အနိဋ္ဌံ အကန္တံ အမနာပံ သုတ္ဝာ သုဏိတ္ဝာ ဥဂ္ဂဟိတ္ဝာ ဥပဓာရယိတ္ဝာ ဥပလက္ခယိတ္ဝာတိ – သုတ္ဝာ ရုသိတော ဗဟုံ ဝာစံ, သမဏာနံ ဝာ ပုထုဇနာနံ။
Sutvārusito bahuṃ vācaṃ, samaṇānaṃ puthujanānanti. Rusitoti dūsito khuṃsito ghaṭṭito vambhito garahito upavadito. Samaṇānanti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā. Puthujanānanti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca, te bahukāhi vācāhi aniṭṭhāhi akantāhi amanāpāhi akkoseyyuṃ paribhāseyyuṃ roseyyuṃ viroseyyuṃ hiṃseyyuṃ vihiṃseyyuṃ heṭheyyuṃ viheṭheyyuṃ ghāteyyuṃ upaghāteyyuṃ upaghātaṃ kareyyuṃ tesaṃ bahuṃ vācaṃ aniṭṭhaṃ akantaṃ amanāpaṃ sutvā suṇitvā uggahitvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti – sutvā rusito bahuṃ vācaṃ, samaṇānaṃ vā puthujanānaṃ.
ဖရုသေန နေ န ပဋိဝဇ္ဇာတိ။ ဖရုသေနာတိ ဖရုသေန ကက္ခဠေန န ပဋိဝဇ္ဇာ နပ္ပဋိဘဏေယ္ယ, အက္ကောသန္တံ န ပစ္စက္ကောသေယ္ယ, ရောသန္တံ နပ္ပဋိရောသေယ္ယ, ဘဏ္ဍနံ နပ္ပဋိဘဏ္ဍေယ္ယ န ကလဟံ ကရေယ္ယ န ဘဏ္ဍနံ ကရေယ္ယ န ဝိဂ္ဂဟံ ကရေယ္ယ န ဝိဝာဒံ ကရေယ္ယ န မေဓဂံ ကရေယ္ယ, ကလဟဘဏ္ဍနဝိဂ္ဂဟဝိဝာဒမေဓဂံ ပဇဟေယ္ယ ဝိနောဒေယ္ယ ဗ္ယန္တိံ ကရေယ္ယ အနဘာဝံ ဂမေယ္ယ, ကလဟဘဏ္ဍနဝိဂ္ဂဟဝိဝာဒမေဓဂာ အာရတော အသ္သ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိသ္သဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယ္ယာတိ – ဖရုသေန နေ န ပဋိဝဇ္ဇာ။
Pharusena ne na paṭivajjāti. Pharusenāti pharusena kakkhaḷena na paṭivajjā nappaṭibhaṇeyya, akkosantaṃ na paccakkoseyya, rosantaṃ nappaṭiroseyya, bhaṇḍanaṃ nappaṭibhaṇḍeyya na kalahaṃ kareyya na bhaṇḍanaṃ kareyya na viggahaṃ kareyya na vivādaṃ kareyya na medhagaṃ kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – pharusena ne na paṭivajjā.
န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိံ ကရောန္တီတိ။ သန္တောတိ ရာဂသ္သ သန္တတ္တာ သန္တော, ဒောသသ္သ။ မောဟသ္သ။ ကောဓသ္သ။ ဥပနာဟသ္သ။ပေ.။ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင္ခာရာနံ သန္တတ္တာ သမိတတ္တာ ဝူပသမိတတ္တာ ဝိဇ္ဈာတတ္တာ နိဗ္ဗုတတ္တာ ဝိဂတတ္တာ ပဋိပသ္သဒ္ဓတ္တာ သန္တော ဥပသန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော ပဋိပသ္သဒ္ဓောတိ – သန္တော။ န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိံ ကရောန္တီတိ။ သန္တော ပဋိသေနိံ ပဋိမလ္လံ ပဋိကဏ္ဋကံ 149 ပဋိပက္ခံ န ကရောန္တိ န ဇနေန္တိ န သဉ္ဇနေန္တိ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ – န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိံ ကရောန္တိ။
Na hi santo paṭiseniṃ karontīti. Santoti rāgassa santattā santo, dosassa… mohassa… kodhassa… upanāhassa…pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti – santo. Na hi santo paṭiseniṃ karontīti. Santo paṭiseniṃ paṭimallaṃ paṭikaṇṭakaṃ 150 paṭipakkhaṃ na karonti na janenti na sañjanenti na nibbattenti nābhinibbattentīti – na hi santo paṭiseniṃ karonti.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘သုတ္ဝာ ရုသိတော ဗဟုံ ဝာစံ၊ သမဏာနံ ဝာ ပုထုဇနာနံ။
‘‘Sutvā rusito bahuṃ vācaṃ, samaṇānaṃ vā puthujanānaṃ;
ဖရုသေန နေ န ပဋိဝဇ္ဇာ၊ န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိံ ကရောန္တီ’’တိ။
Pharusena ne na paṭivajjā, na hi santo paṭiseniṃ karontī’’ti.
၁၆၈.
168.
ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယ၊ ဝိစိနံ ဘိက္ခု သဒာ သတော သိက္ခေ။
Etañcadhammamaññāya, vicinaṃ bhikkhu sadā sato sikkhe;
သန္တီတိ နိဗ္ဗုတိံ ဉတ္ဝာ၊ သာသနေ ဂောတမသ္သ နပ္ပမဇ္ဇေယ္ယ။
Santīti nibbutiṃ ñatvā, sāsane gotamassa nappamajjeyya.
ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယာတိ။ ဧတန္တိ အာစိက္ခိတံ ဒေသိတံ ပညပိတံ ပဋ္ဌပိတံ ဝိဝဋံ ဝိဘတ္တံ ဥတ္တာနီကတံ ပကာသိတံ ဓမ္မံ အညာယ ဇာနိတ္ဝာ တုလယိတ္ဝာ တီရယိတ္ဝာ ဝိဘာဝယိတ္ဝာ ဝိဘူတံ ကတ္ဝာတိ။ ဧဝမ္ပိ ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယ။ အထ ဝာ သမဉ္စ ဝိသမဉ္စ ပထဉ္စ ဝိပထဉ္စ သာဝဇ္ဇဉ္စ အနဝဇ္ဇဉ္စ ဟီနဉ္စ ပဏီတဉ္စ ကဏ္ဟဉ္စ သုက္ကဉ္စ ဝိညူဂရဟိတဉ္စ ဝိညူပသတ္ထဉ္စ ဓမ္မံ အညာယ ဇာနိတ္ဝာ တုလယိတ္ဝာ တီရယိတ္ဝာ ဝိဘာဝယိတ္ဝာ ဝိဘူတံ ကတ္ဝာတိ။ ဧဝမ္ပိ ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယ။ အထ ဝာ သမ္မာပဋိပဒံ အနုလောမပဋိပဒံ အပစ္စနီကပဋိပဒံ အဝိရုဒ္ဓပဋိပဒံ အန္ဝတ္ထပဋိပဒံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒံ သီလေသု ပရိပူရကာရိတံ ဣန္ဒ္ရိယေသု ဂုတ္တဒ္ဝာရတံ ဘောဇနေ မတ္တညုတံ ဇာဂရိယာနုယောဂံ သတိသမ္ပဇညံ, စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပာဒေ ပဉ္စိန္ဒ္ရိယာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင္ဂေ အရိယံ အဋ္ဌင္ဂိကံ မဂ္ဂံ, နိဗ္ဗာနဉ္စ နိဗ္ဗာနဂာမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ ဓမ္မံ အညာယ ဇာနိတ္ဝာ တုလယိတ္ဝာ တီရယိတ္ဝာ ဝိဘာဝယိတ္ဝာ ဝိဘူတံ ကတ္ဝာတိ။ ဧဝမ္ပိ တဉ္စ ဓမ္မမညာယ။
Etañca dhammamaññāyāti. Etanti ācikkhitaṃ desitaṃ paññapitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaṭaṃ vibhattaṃ uttānīkataṃ pakāsitaṃ dhammaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti. Evampi etañca dhammamaññāya. Atha vā samañca visamañca pathañca vipathañca sāvajjañca anavajjañca hīnañca paṇītañca kaṇhañca sukkañca viññūgarahitañca viññūpasatthañca dhammaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti. Evampi etañca dhammamaññāya. Atha vā sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ aviruddhapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ sīlesu paripūrakāritaṃ indriyesu guttadvārataṃ bhojane mattaññutaṃ jāgariyānuyogaṃ satisampajaññaṃ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ dhammaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti. Evampi tañca dhammamaññāya.
ဝိစိနံ ဘိက္ခု သဒာ သတော သိက္ခေတိ။ ဝိစိနန္တိ ဝိစိနန္တော ပဝိစိနန္တော တုလယန္တော တီရယန္တော ဝိဘာဝယန္တော ဝိဘူတံ ကရောန္တော။ ‘‘သဗ္ဗေ သင္ခာရာ အနိစ္စာ’’တိ။ပေ.။ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဝိစိနန္တော ပဝိစိနန္တော တုလယန္တော တီရယန္တော ဝိဘာဝယန္တော ဝိဘူတံ ကရောန္တောတိ – ဝိစိနံ ဘိက္ခု။ သဒာတိ သဒာ သဗ္ဗဒာ သဗ္ဗကာလံ။ပေ.။ ပစ္ဆိမေ ဝယောခန္ဓေ။ သတောတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – ကာယေ ကာယာနုပသ္သနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော။ပေ.။ သော ဝုစ္စတိ သတော။ သိက္ခေတိ တိသ္သော သိက္ခာယော – အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာ။ပေ.။ အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။ ဣမာ တိသ္သော သိက္ခာယော အာဝဇ္ဇန္တော သိက္ခေယ္ယ။ပေ.။ သိက္ခေယ္ယ အာစရေယ္ယ သမာစရေယ္ယ သမာဒာယ ဝတ္တေယ္ယာတိ – ဝိစိနံ ဘိက္ခု သဒာ သတော သိက္ခေ။
Vicinaṃ bhikkhu sadā sato sikkheti. Vicinanti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṃ karonto. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṃ karontoti – vicinaṃ bhikkhu. Sadāti sadā sabbadā sabbakālaṃ…pe… pacchime vayokhandhe. Satoti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato…pe… so vuccati sato. Sikkheti tisso sikkhāyo – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā…pe… ayaṃ adhipaññāsikkhā. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya…pe… sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti – vicinaṃ bhikkhu sadā sato sikkhe.
သန္တီတိ နိဗ္ဗုတိံ ဉတ္ဝာတိ။ ရာဂသ္သ နိဗ္ဗုတိံ သန္တီတိ ဉတ္ဝာ, ဒောသသ္သ။ မောဟသ္သ။ပေ.။ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင္ခာရာနံ နိဗ္ဗုတိံ သန္တီတိ ဉတ္ဝာ ဇာနိတ္ဝာ တုလယိတ္ဝာ တီရယိတ္ဝာ ဝိဘာဝယိတ္ဝာ ဝိဘူတံ ကတ္ဝာတိ – သန္တီတိ နိဗ္ဗုတိံ ဉတ္ဝာ။
Santītinibbutiṃ ñatvāti. Rāgassa nibbutiṃ santīti ñatvā, dosassa… mohassa…pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ nibbutiṃ santīti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – santīti nibbutiṃ ñatvā.
သာသနေ ဂောတမသ္သ နပ္ပမဇ္ဇေယ္ယာတိ။ ဂောတမသ္သ သာသနေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဇိနသာသနေ တထာဂတသာသနေ ဒေဝသာသနေ အရဟန္တသာသနေ။ နပ္ပမဇ္ဇေယ္ယာတိ သက္ကစ္စကာရီ အသ္သ သာတစ္စကာရီ အဋ္ဌိတကာရီ အနောလီနဝုတ္တိကော အနိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ‘‘ကဒာဟံ အပရိပူရံ ဝာ သီလက္ခန္ဓံ ပရိပူရေယ္ယံ။ပေ.။ အပရိပူရံ ဝာ သမာဓိက္ခန္ဓံ။ ပညာက္ခန္ဓံ။ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒသ္သနက္ခန္ဓံ? ကဒာဟံ အပရိညာတံ ဝာ ဒုက္ခံ ပရိဇာနေယ္ယံ, အပ္ပဟီနေ ဝာ ကိလေသေ ပဇဟေယ္ယံ, အဘာဝိတံ ဝာ မဂ္ဂံ ဘာဝေယ္ယံ, အသစ္ဆိကတံ ဝာ နိရောဓံ သစ္ဆိကရေယ္ယ’’န္တိ? ယော တတ္ထ ဆန္ဒော စ ဝာယာမော စ ဥသ္သာဟော စ ဥသ္သောဠ္ဟီ စ ထာမော စ အပ္ပဋိဝာနီ စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ အာတပ္ပံ ပဓာနံ အဓိဋ္ဌာနံ အနုယောဂော အပ္ပမာဒော ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ – သာသနေ ဂောတမသ္သ နပ္ပမဇ္ဇေယ္ယ။
Sāsane gotamassa nappamajjeyyāti. Gotamassa sāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsane. Nappamajjeyyāti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. ‘‘Kadāhaṃ aparipūraṃ vā sīlakkhandhaṃ paripūreyyaṃ…pe… aparipūraṃ vā samādhikkhandhaṃ… paññākkhandhaṃ… vimuttikkhandhaṃ… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ? Kadāhaṃ apariññātaṃ vā dukkhaṃ parijāneyyaṃ, appahīne vā kilese pajaheyyaṃ, abhāvitaṃ vā maggaṃ bhāveyyaṃ, asacchikataṃ vā nirodhaṃ sacchikareyya’’nti? Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṃ padhānaṃ adhiṭṭhānaṃ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti – sāsane gotamassa nappamajjeyya.
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယ၊ ဝိစိနံ ဘိက္ခု သဒာ သတော သိက္ခေ။
‘‘Etañca dhammamaññāya, vicinaṃ bhikkhu sadā sato sikkhe;
သန္တီတိ နိဗ္ဗုတိံ ဉတ္ဝာ၊ သာသနေ ဂောတမသ္သ နပ္ပမဇ္ဇေယ္ယာ’’တိ။
Santīti nibbutiṃ ñatvā, sāsane gotamassa nappamajjeyyā’’ti.
၁၆၉.
169.
အဘိဘူ ဟိ သော အနဘိဘူတော၊ သက္ခိဓမ္မမနီတိဟမဒ္ဒသိ။
Abhibhūhi so anabhibhūto, sakkhidhammamanītihamaddasi;
တသ္မာ ဟိ တသ္သ ဘဂဝတော သာသနေ၊ အပ္ပမတ္တော သဒာ နမသ္သမနုသိက္ခေ။[ဣတိ ဘဂဝာ]
Tasmā hi tassa bhagavato sāsane, appamatto sadā namassamanusikkhe.[iti bhagavā]
သက္ခိဓမ္မမနီတိဟမဒ္ဒသီတိ။ သက္ခိဓမ္မန္တိ န ဣတိဟိတိဟံ န ဣတိကိရိယာယ န ပရမ္ပရာယ န ပိဋကသမ္ပဒာယ န တက္ကဟေတု န နယဟေတု န အာကာရပရိဝိတက္ကေန န ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ သာမံ သယမဘိညာတံ အတ္တပစ္စက္ခဓမ္မံ အဒ္ဒသိ အဒ္ဒက္ခိ အပသ္သိ ပဋိဝိဇ္ဈီတိ – သက္ခိဓမ္မမနီတိဟမဒ္ဒသိ။
Sakkhidhammamanītihamaddasīti. Sakkhidhammanti na itihitihaṃ na itikiriyāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṃ sayamabhiññātaṃ attapaccakkhadhammaṃ addasi addakkhi apassi paṭivijjhīti – sakkhidhammamanītihamaddasi.
တသ္မာ ဟိ တသ္သ ဘဂဝတော သာသနေတိ။ တသ္မာတိ တသ္မာ တံကာရဏာ တံဟေတု တပ္ပစ္စယာ တံနိဒာနာ။ တသ္သ ဘဂဝတော သာသနေတိ။ တသ္သ ဘဂဝတော သာသနေ ဂောတမသာသနေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဇိနသာသနေ တထာဂတသာသနေ ဒေဝသာသနေ အရဟန္တသာသနေတိ – တသ္မာ တသ္သ ဘဂဝတော သာသနေ။
Tasmā hi tassa bhagavato sāsaneti. Tasmāti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā. Tassa bhagavato sāsaneti. Tassa bhagavato sāsane gotamasāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsaneti – tasmā tassa bhagavato sāsane.
အပ္ပမတ္တော သဒာ နမသ္သမနုသိက္ခေ (ဣတိ ဘဂဝာ)တိ။ အပ္ပမတ္တောတိ သက္ကစ္စကာရီ။ပေ.။ အပ္ပမာဒော ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ သဒာတိ သဒာ သဗ္ဗကာလံ။ပေ.။ ပစ္ဆိမေ ဝယောခန္ဓေ။ နမသ္သန္တိ ကာယေန ဝာ နမသ္သမာနော ဝာစာယ ဝာ နမသ္သမာနော စိတ္တေန ဝာ နမသ္သမာနော အန္ဝတ္ထပဋိပတ္တိယာ ဝာ နမသ္သမာနော ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိယာ ဝာ နမသ္သမာနော သက္ကုရုမာနော ဂရုကုရုမာနော 155 မာနယမာနော ပူဇယမာနော အပစယမာနော။ အနုသိက္ခေတိ တိသ္သော သိက္ခာယော – အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာ။ပေ.။ အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။ ဣမာ တိသ္သော သိက္ခာယော အာဝဇ္ဇန္တော သိက္ခေယ္ယ။ပေ.။ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကရောန္တော သိက္ခေယ္ယ စရေယ္ယ အာစရေယ္ယ သမာစရေယ္ယ သမာဒာယ ဝတ္တေယ္ယ။ ဘဂဝာတိ ဂာရဝာဓိဝစနံ။ပေ.။ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဘဂဝာတိ – အပ္ပမတ္တော သဒာ နမသ္သမနုသိက္ခေ။ (ဣတိ ဘဂဝာ)။
Appamattosadā namassamanusikkhe (iti bhagavā)ti. Appamattoti sakkaccakārī…pe… appamādo kusalesu dhammesu. Sadāti sadā sabbakālaṃ…pe… pacchime vayokhandhe. Namassanti kāyena vā namassamāno vācāya vā namassamāno cittena vā namassamāno anvatthapaṭipattiyā vā namassamāno dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassamāno sakkurumāno garukurumāno 156 mānayamāno pūjayamāno apacayamāno. Anusikkheti tisso sikkhāyo – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā…pe… ayaṃ adhipaññāsikkhā. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkheyya careyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyya. Bhagavāti gāravādhivacanaṃ…pe… sacchikā paññatti yadidaṃ bhagavāti – appamatto sadā namassamanusikkhe. (Iti bhagavā).
တေနာဟ ဘဂဝာ –
Tenāha bhagavā –
‘‘အဘိဘူ ဟိ သော အနဘိဘူတော၊ သက္ခိဓမ္မမနီတိဟမဒ္ဒသိ။
‘‘Abhibhū hi so anabhibhūto, sakkhidhammamanītihamaddasi;
တသ္မာ ဟိ တသ္သ ဘဂဝတော သာသနေ၊ အပ္ပမတ္တော သဒာ နမသ္သမနုသိက္ခေ’’။ [ဣတိ ဘဂဝာတိ]
Tasmā hi tassa bhagavato sāsane, appamatto sadā namassamanusikkhe’’. [iti bhagavāti]
Footnotes:
Related texts:
အဋ္ဌကထာ • Aṭṭhakathā / သုတ္တပိဋက (အဋ္ဌကထာ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ခုဒ္ဒကနိကာယ (အဋ္ဌကထာ) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / မဟာနိဒ္ဒေသ-အဋ္ဌကထာ • Mahāniddesa-aṭṭhakathā / ၁၄. တုဝဋကသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ • 14. Tuvaṭakasuttaniddesavaṇṇanā
