| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೧೧೭] ೭. ತಿತ್ತಿರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[117] 7. Tittirajātakavaṇṇanā
ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಾತಿಬಲತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ತೇರಸಕನಿಪಾತೇ ತಕ್ಕಾರಿಯಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧೩.೧೦೪ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸತ್ಥಾ ಪನ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಇದಾನೇವ ಅತ್ತನೋ ವಾಚಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಟ್ಠೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನಟ್ಠೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Accuggatātibalatāti idaṃ satthā jetavane viharanto kokālikaṃ ārabbha kathesi. Tassa vatthu terasakanipāte takkāriyajātake (jā. 1.13.104 ādayo) āvi bhavissati. Satthā pana ‘‘na, bhikkhave, kokāliko idāneva attano vācaṃ nissāya naṭṭho, pubbepi naṭṭhoyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ। ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ಸಬ್ಬೋ ಇಸಿಗಣೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ತಂ ಓವಾದಾಚರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇಸಿ। ಸೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಸಿಸತಾನಂ ಓವಾದಾಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಝಾನಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸತಿ। ತದಾ ಏಕೋ ಚೇತ್ಥ ಪಣ್ಡುರೋಗೀ ತಾಪಸೋ ಕುಠಾರಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಟ್ಠಂ ಫಾಲೇತಿ। ಅಥೇಕೋ ಮುಖರತಾಪಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಪಹಾರಂ ದೇಹಿ, ಇಧ ಪಹಾರಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ತಂ ತಾಪಸಂ ರೋಸೇಸಿ। ಸೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ನ ದಾನಿ ಮೇ ತ್ವಂ ದಾರುಫಾಲನಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪನಕಾಚರಿಯೋ’’ತಿ ತಿಣ್ಹಂ ಕುಠಾರಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಂ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇಸಿ। ತದಾ ಅಸ್ಸಮತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕಪಾದೇ ಏಕೋ ತಿತ್ತಿರೋ ವಸತಿ। ಸೋ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಮಹಾವಸ್ಸಿತಂ ವಸ್ಸತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ಲುದ್ದಕೋ ‘‘ತಿತ್ತಿರೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸದ್ದಸಞ್ಞಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವಧಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಗತೋ।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto udiccabrāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattesi. Himavantappadese sabbo isigaṇo sannipatitvā taṃ ovādācariyaṃ katvā parivāresi. So pañcannaṃ isisatānaṃ ovādācariyo hutvā jhānakīḷaṃ kīḷanto himavante vasati. Tadā eko cettha paṇḍurogī tāpaso kuṭhāriṃ gahetvā kaṭṭhaṃ phāleti. Atheko mukharatāpaso tassa santike nisīditvā ‘‘idha pahāraṃ dehi, idha pahāraṃ dehī’’ti taṃ tāpasaṃ rosesi. So kujjhitvā ‘‘na dāni me tvaṃ dāruphālanasippaṃ sikkhāpanakācariyo’’ti tiṇhaṃ kuṭhāriṃ ukkhipitvā naṃ ekappahāreneva jīvitakkhayaṃ pāpesi. Bodhisatto tassa sarīrakiccaṃ kāresi. Tadā assamato avidūre ekasmiṃ vammikapāde eko tittiro vasati. So sāyaṃ pātaṃ tasmiṃ vammikamatthake ṭhatvā mahāvassitaṃ vassati. Taṃ sutvā eko luddako ‘‘tittirena bhavitabba’’nti cintetvā saddasaññāya tattha gantvā taṃ vadhitvā ādāya gato.
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ತಿತ್ತಿರೋ ವಸತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ತಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ನ ಸೂಯತೀ’’ತಿ ತಾಪಸೇ ಪುಚ್ಛಿ। ತೇ ತಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸೋ ಉಭೋಪಿ ತಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಇಸಿಗಣಮಜ್ಝೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Bodhisatto tassa saddaṃ asuṇanto ‘‘asukaṭṭhāne tittiro vasati, kiṃ nu kho tassa saddo na sūyatī’’ti tāpase pucchi. Te tassa tamatthaṃ ārocesuṃ. So ubhopi tāni kāraṇāni saṃsandetvā isigaṇamajjhe imaṃ gāthamāha –
೧೧೭.
117.
‘‘ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಾತಿಬಲತಾ, ಅತಿವೇಲಂ ಪಭಾಸಿತಾ।
‘‘Accuggatātibalatā, ativelaṃ pabhāsitā;
ವಾಚಾ ಹನತಿ ದುಮ್ಮೇಧಂ, ತಿತ್ತಿರಂ ವಾತಿವಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ॥
Vācā hanati dummedhaṃ, tittiraṃ vātivassita’’nti.
ತತ್ಥ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಾತಿ ಅತಿಉಗ್ಗತಾ। ಅತಿಬಲತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭಾಸನೇನ ಅತಿಬಲಸಭಾವಾ। ಅತಿವೇಲಂ ಪಭಾಸಿತಾತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತವೇಲಾ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಭಾಸಿತಾ। ತಿತ್ತಿರಂ ವಾತಿವಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ತಿತ್ತಿರಂ ಅತಿವಸ್ಸಿತಂ ಹನತಿ, ತಥಾ ಏವರೂಪಾ ವಾಚಾ ದುಮ್ಮೇಧಂ ಬಾಲಪುಗ್ಗಲಂ ಹನತೀತಿ।
Tattha accuggatāti atiuggatā. Atibalatāti punappunaṃ bhāsanena atibalasabhāvā. Ativelaṃ pabhāsitāti atikkantavelā pamāṇātikkamena bhāsitā. Tittiraṃ vātivassitanti yathā tittiraṃ ativassitaṃ hanati, tathā evarūpā vācā dummedhaṃ bālapuggalaṃ hanatīti.
ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।
Evaṃ bodhisatto isigaṇassa ovādaṃ datvā cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.
ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಇದಾನೇವ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಟ್ಠೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನಟ್ಠೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮುಖರತಾಪಸೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಇಸಿಗಣೋ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
Satthā ‘‘na, bhikkhave, kokāliko idāneva attano vacanaṃ nissāya naṭṭho, pubbepi naṭṭhoyevā’’ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā mukharatāpaso kokāliko ahosi, isigaṇo buddhaparisā, gaṇasatthā pana ahameva ahosi’’nti.
ತಿತ್ತಿರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ।
Tittirajātakavaṇṇanā sattamā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೧೧೭. ತಿತ್ತಿರಜಾತಕಂ • 117. Tittirajātakaṃ
