| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[১৭৭] ৭. তিন্দুকজাতকৰণ্ণনা
[177] 7. Tindukajātakavaṇṇanā
ধনুহত্থকলাপেহীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পঞ্ঞাপারমিং আরব্ভ কথেসি। সত্থা হি মহাবোধিজাতকে (জা॰ ২.১৮.১২৪ আদযো) ৰিয উমঙ্গজাতকে (জা॰ ২.২২.৫৯০ আদযো) ৰিয চ অত্তনো পঞ্ঞায ৰণ্ণং ৰণ্ণিতং সুত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ তথাগতো পঞ্ঞৰা, পুব্বেপি পঞ্ঞৰা উপাযকুসলোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Dhanuhatthakalāpehīti idaṃ satthā jetavane viharanto paññāpāramiṃ ārabbha kathesi. Satthā hi mahābodhijātake (jā. 2.18.124 ādayo) viya umaṅgajātake (jā. 2.22.590 ādayo) viya ca attano paññāya vaṇṇaṃ vaṇṇitaṃ sutvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva tathāgato paññavā, pubbepi paññavā upāyakusaloyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ৰানরযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা অসীতিসহস্সৰানরগণপরিৰারো হিমৰন্তপদেসে ৰাসং কপ্পেসি। তস্সাসন্নে একো পচ্চন্তগামকো কদাচি ৰসতি, কদাচি উব্বসতি। তস্স পন গামস্স মজ্ঝে সাখাৰিটপসম্পন্নো মধুরফলো একো তিন্দুকরুক্খো অত্থি, ৰানরগণো উব্বসিতকালে আগন্ত্ৰা তস্স ফলানি খাদতি। অথাপরস্মিং ফলৰারে সো গামো পুন আৰাসো অহোসি দল়্হপরিক্খিত্তো দ্ৰারযুত্তো, সোপি রুক্খো ফলভারনমিতসাখো অট্ঠাসি। ৰানরগণো চিন্তেসি – ‘‘মযং পুব্বে অসুকগামে তিন্দুকফলানি খাদাম, ফলিতো নু খো সো এতরহি রুক্খো, উদাহু নো, আৰসিতো সো গামো, উদাহু নো’’তি। এৰঞ্চ পন চিন্তেত্ৰা ‘‘গচ্ছ ইমং পৰত্তিং জানাহী’’তি একং ৰানরং পেসেসি। সো গন্ত্ৰা রুক্খস্স চ ফলিতভাৰং গামস্স চ গাল়্হৰাসভাৰং ঞত্ৰা আগন্ত্ৰা ৰানরানং আরোচেসি।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto vānarayoniyaṃ nibbattitvā asītisahassavānaragaṇaparivāro himavantapadese vāsaṃ kappesi. Tassāsanne eko paccantagāmako kadāci vasati, kadāci ubbasati. Tassa pana gāmassa majjhe sākhāviṭapasampanno madhuraphalo eko tindukarukkho atthi, vānaragaṇo ubbasitakāle āgantvā tassa phalāni khādati. Athāparasmiṃ phalavāre so gāmo puna āvāso ahosi daḷhaparikkhitto dvārayutto, sopi rukkho phalabhāranamitasākho aṭṭhāsi. Vānaragaṇo cintesi – ‘‘mayaṃ pubbe asukagāme tindukaphalāni khādāma, phalito nu kho so etarahi rukkho, udāhu no, āvasito so gāmo, udāhu no’’ti. Evañca pana cintetvā ‘‘gaccha imaṃ pavattiṃ jānāhī’’ti ekaṃ vānaraṃ pesesi. So gantvā rukkhassa ca phalitabhāvaṃ gāmassa ca gāḷhavāsabhāvaṃ ñatvā āgantvā vānarānaṃ ārocesi.
ৰানরা তস্স ফলিতভাৰং সুত্ৰা ‘‘মধুরানি তিন্দুকফলানি খাদিস্সামা’’তি উস্সাহজাতা ৰানরিন্দস্স তমত্থং আরোচেসুং। ৰানরিন্দো ‘‘গামো আৰাসো অনাৰাসো’’তি পুচ্ছি। ‘‘আৰাসো, দেৰা’’তি। ‘‘তেন হি ন গন্তব্বং। মনুস্সা হি বহুমাযা হোন্তী’’তি। ‘‘দেৰ, মনুস্সানং পটিসল্লানৰেলায অড্ঢরত্তসমযে খাদিস্সামা’’তি বহূ গন্ত্ৰা ৰানরিন্দং সম্পটিচ্ছাপেত্ৰা হিমৰন্তা ওতরিত্ৰা তস্স গামস্স অৰিদূরে মনুস্সানং পটিসল্লানকালং আগমযমানা মহাপাসাণপিট্ঠে সযিত্ৰা মজ্ঝিমযামে মনুস্সেসু নিদ্দং ওক্কমন্তেসু রুক্খং আরুয্হ ফলানি খাদিংসু। অথেকো পুরিসো সরীরকিচ্চেন গেহা নিক্খমিত্ৰা গামমজ্ঝগতো ৰানরে দিস্ৰা মনুস্সানং আচিক্খি। বহূ মনুস্সা ধনুকলাপং সন্নয্হিত্ৰা নানাৰুধহত্থা লেড্ডুদণ্ডাদীনি আদায ‘‘পভাতায রত্তিযা ৰানরে গণ্হিস্সামা’’তি রুক্খং পরিৰারেত্ৰা অট্ঠংসু। অসীতিসহস্সৰানরা মনুস্সে দিস্ৰা মরণভযতজ্জিতা ‘‘নত্থি নো অঞ্ঞং পটিস্সরণং অঞ্ঞত্র ৰানরিন্দেনা’’তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পঠমং গাথমাহংসু –
Vānarā tassa phalitabhāvaṃ sutvā ‘‘madhurāni tindukaphalāni khādissāmā’’ti ussāhajātā vānarindassa tamatthaṃ ārocesuṃ. Vānarindo ‘‘gāmo āvāso anāvāso’’ti pucchi. ‘‘Āvāso, devā’’ti. ‘‘Tena hi na gantabbaṃ. Manussā hi bahumāyā hontī’’ti. ‘‘Deva, manussānaṃ paṭisallānavelāya aḍḍharattasamaye khādissāmā’’ti bahū gantvā vānarindaṃ sampaṭicchāpetvā himavantā otaritvā tassa gāmassa avidūre manussānaṃ paṭisallānakālaṃ āgamayamānā mahāpāsāṇapiṭṭhe sayitvā majjhimayāme manussesu niddaṃ okkamantesu rukkhaṃ āruyha phalāni khādiṃsu. Atheko puriso sarīrakiccena gehā nikkhamitvā gāmamajjhagato vānare disvā manussānaṃ ācikkhi. Bahū manussā dhanukalāpaṃ sannayhitvā nānāvudhahatthā leḍḍudaṇḍādīni ādāya ‘‘pabhātāya rattiyā vānare gaṇhissāmā’’ti rukkhaṃ parivāretvā aṭṭhaṃsu. Asītisahassavānarā manusse disvā maraṇabhayatajjitā ‘‘natthi no aññaṃ paṭissaraṇaṃ aññatra vānarindenā’’ti tassa santikaṃ gantvā paṭhamaṃ gāthamāhaṃsu –
৫৩.
53.
‘‘ধনুহত্থকলাপেহি, নেত্তিংসৰরধারিভি।
‘‘Dhanuhatthakalāpehi, nettiṃsavaradhāribhi;
সমন্তা পরিকিণ্ণম্হ, কথং মোক্খো ভৰিস্সতী’’তি॥
Samantā parikiṇṇamha, kathaṃ mokkho bhavissatī’’ti.
তত্থ ধনুহত্থকলাপেহীতি ধনুকলাপহত্থেহি, ধনূনি চেৰ সরকলাপে চ গহেত্ৰা ঠিতেহীতি অত্থো। নেত্তিংসৰরধারিভীতি নেত্তিংসা ৰুচ্চন্তি খগ্গা, উত্তমখগ্গধারীহীতি অত্থো। পরিকিণ্ণম্হাতি পরিৰারিতম্হ। কথন্তি কেন নু খো উপাযেন অম্হাকং মোক্খো ভৰিস্সতীতি।
Tattha dhanuhatthakalāpehīti dhanukalāpahatthehi, dhanūni ceva sarakalāpe ca gahetvā ṭhitehīti attho. Nettiṃsavaradhāribhīti nettiṃsā vuccanti khaggā, uttamakhaggadhārīhīti attho. Parikiṇṇamhāti parivāritamha. Kathanti kena nu kho upāyena amhākaṃ mokkho bhavissatīti.
তেসং কথং সুত্ৰা ৰানরিন্দো ‘‘মা ভাযিত্থ, মনুস্সা নাম বহুকিচ্চা, অজ্জপি মজ্ঝিমযামো ৰত্ততি, অপি নাম তেসং ‘অম্হে মারেস্সামা’তি পরিৰারিতানং ইমস্স কিচ্চস্স অন্তরাযকরং অঞ্ঞং কিচ্চং উপ্পজ্জেয্যা’’তি ৰানরে সমস্সাসেত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –
Tesaṃ kathaṃ sutvā vānarindo ‘‘mā bhāyittha, manussā nāma bahukiccā, ajjapi majjhimayāmo vattati, api nāma tesaṃ ‘amhe māressāmā’ti parivāritānaṃ imassa kiccassa antarāyakaraṃ aññaṃ kiccaṃ uppajjeyyā’’ti vānare samassāsetvā dutiyaṃ gāthamāha –
৫৪.
54.
‘‘অপ্পেৰ বহুকিচ্চানং, অত্থো জাযেথ কোচি নং।
‘‘Appeva bahukiccānaṃ, attho jāyetha koci naṃ;
অত্থি রুক্খস্স অচ্ছিন্নং, খজ্জথঞ্ঞেৰ তিন্দুক’’ন্তি॥
Atthi rukkhassa acchinnaṃ, khajjathaññeva tinduka’’nti.
তত্থ নন্তি নিপাতমত্তং, অপ্পেৰ বহুকিচ্চানং মনুস্সানং অঞ্ঞো কোচি অত্থো উপ্পজ্জেয্যাতি অযমেৰেত্থ অত্থো। অত্থি রুক্খস্স অচ্ছিন্নন্তি ইমস্স রুক্খস্স ফলানং আকড্ঢনপরিকড্ঢনৰসেন অচ্ছিন্নং বহু ঠানং অত্থি। খজ্জথঞ্ঞেৰ তিন্দুকন্তি তিন্দুকফলং খজ্জথঞ্ঞেৰ। তুম্হে হি যাৰতকেন ৰো অত্থো অত্থি, তত্তকং খাদথ, অম্হাকং পহরণকালং জানিস্সামাতি।
Tattha nanti nipātamattaṃ, appeva bahukiccānaṃ manussānaṃ añño koci attho uppajjeyyāti ayamevettha attho. Atthi rukkhassa acchinnanti imassa rukkhassa phalānaṃ ākaḍḍhanaparikaḍḍhanavasena acchinnaṃ bahu ṭhānaṃ atthi. Khajjathaññeva tindukanti tindukaphalaṃ khajjathaññeva. Tumhe hi yāvatakena vo attho atthi, tattakaṃ khādatha, amhākaṃ paharaṇakālaṃ jānissāmāti.
এৰং মহাসত্তো কপিগণং সমস্সাসেসি। এত্তকঞ্হি অস্সাসং অলভমানা সব্বেপি তে ফলিতেন হদযেন জীৰিতক্খযং পাপুণেয্যুং। মহাসত্তো পন এৰং ৰানরগণং অস্সাসেত্ৰা ‘‘সব্বে ৰানরে সমানেথা’’তি আহ। সমানেন্তা তস্স ভাগিনেয্যং সেনকং নাম ৰানরং অদিস্ৰা ‘‘সেনকো নাগতো’’তি আরোচেসুং। ‘‘সচে সেনকো নাগতো, তুম্হে মা ভাযিত্থ, ইদানি ৰো সো সোত্থিং করিস্সতী’’তি। সেনকোপি খো ৰানরগণস্স গমনকালে নিদ্দাযিত্ৰা পচ্ছা পবুদ্ধো কঞ্চি অদিস্ৰা পদানুপদিকো হুত্ৰা আগচ্ছন্তো মনুস্সে দিস্ৰা ‘‘ৰানরগণস্স ভযং উপ্পন্ন’’ন্তি ঞত্ৰা একস্মিং পরিযন্তে গেহে অগ্গিং জালেত্ৰা সুত্তং কন্তন্তিযা মহল্লকিত্থিযা সন্তিকং গন্ত্ৰা খেত্তং গচ্ছন্তো গামদারকো ৰিয একং উম্মুকং গহেত্ৰা উপরিৰাতে ঠত্ৰা গামং পদীপেসি। মনুস্সা মক্কটে ছড্ডেত্ৰা অগ্গিং নিব্বাপেতুং অগমংসু। ৰানরা পলাযন্তা সেনকস্সত্থায একেকং ফলং গহেত্ৰা পলাযিংসু।
Evaṃ mahāsatto kapigaṇaṃ samassāsesi. Ettakañhi assāsaṃ alabhamānā sabbepi te phalitena hadayena jīvitakkhayaṃ pāpuṇeyyuṃ. Mahāsatto pana evaṃ vānaragaṇaṃ assāsetvā ‘‘sabbe vānare samānethā’’ti āha. Samānentā tassa bhāgineyyaṃ senakaṃ nāma vānaraṃ adisvā ‘‘senako nāgato’’ti ārocesuṃ. ‘‘Sace senako nāgato, tumhe mā bhāyittha, idāni vo so sotthiṃ karissatī’’ti. Senakopi kho vānaragaṇassa gamanakāle niddāyitvā pacchā pabuddho kañci adisvā padānupadiko hutvā āgacchanto manusse disvā ‘‘vānaragaṇassa bhayaṃ uppanna’’nti ñatvā ekasmiṃ pariyante gehe aggiṃ jāletvā suttaṃ kantantiyā mahallakitthiyā santikaṃ gantvā khettaṃ gacchanto gāmadārako viya ekaṃ ummukaṃ gahetvā uparivāte ṭhatvā gāmaṃ padīpesi. Manussā makkaṭe chaḍḍetvā aggiṃ nibbāpetuṃ agamaṃsu. Vānarā palāyantā senakassatthāya ekekaṃ phalaṃ gahetvā palāyiṃsu.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ভাগিনেয্যো সেনকো মহানামো সক্কো অহোসি, ৰানরগণো বুদ্ধপরিসা, ৰানরিন্দো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā bhāgineyyo senako mahānāmo sakko ahosi, vānaragaṇo buddhaparisā, vānarindo pana ahameva ahosi’’nti.
তিন্দুকজাতকৰণ্ণনা সত্তমা।
Tindukajātakavaṇṇanā sattamā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ১৭৭. তিন্দুকজাতকং • 177. Tindukajātakaṃ
