Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / తిపిటక • Tipiṭaka / ధమ్మసఙ్గణీ-అనుటీకా • Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā

తతియచిత్తవణ్ణనా

Tatiyacittavaṇṇanā

౪౦౦. అపణ్ణకపదం వియ అవిరజ్ఝనకపదమ్పి కదాచి నియతభావం దీపేయ్యాతి అనియతతం దీపేతుం ‘‘ఉప్పత్తిఅరహఙ్గానీ’’తి వుత్తం మానస్స అనియతత్తా. యది హి మానో నియతో సియా, కామరాగస్స మానరహితా పవత్తి న సియా, తథా భవరాగస్స. ఏవం సతి పట్ఠానే చతుక్ఖత్తుం కామరాగేన యోజనా న సియా, తిక్ఖత్తుంయేవ సియా, భవరాగమూలికా చ న సియా, ఏవఞ్చ సంయోజనానం సంయోజనేహి అట్ఠవిధేన యోజనా సియా, న దసవిధా దస్సితాతి యథావుత్తాహి యోజనాహి మానస్స అనియతభావో పకాసితో. అథ వా మానేన సద్ధిం పఞ్చ హోన్తి యథావుత్తాని అపణ్ణకఙ్గాని, కిం పన హోన్తీతి అపేక్ఖాయం యేవాపనకాతి విదితోవాయమత్థో. యేవాపనకానఞ్హి పఞ్చభావో ఇధ విధీయతి, న అపణ్ణకఙ్గానన్తి సో యథా హోతి , తథా యోజేతబ్బం. కిలేసదుకే పటిచ్చవారాదీసు ‘‘కిలేసం ధమ్మం పటిచ్చ కిలేసో ధమ్మో ఉప్పజ్జతి హేతుపచ్చయా’’తిఆదీసు ‘‘లోభం పటిచ్చ మోహో మానో థినం ఉద్ధచ్చం అహిరికం అనోత్తప్పం. లోభం పటిచ్చ మోహో మానో ఉద్ధచ్చం అహిరికం అనోత్తప్పం. లోభం పటిచ్చ మోహో థినం ఉద్ధచ్చం అహిరికం అనోత్తప్పం. లోభం పటిచ్చ మోహో ఉద్ధచ్చం అహిరికం అనోత్తప్ప’’న్తి విభత్తత్తా ‘‘తథా కిలేసదుకేపీ’’తి వుత్తం. దిట్ఠివిప్పయుత్తససఙ్ఖారికాసఙ్ఖారికచిత్తవసేన హి అయం పాఠభేదోతి.

400. Apaṇṇakapadaṃ viya avirajjhanakapadampi kadāci niyatabhāvaṃ dīpeyyāti aniyatataṃ dīpetuṃ ‘‘uppattiarahaṅgānī’’ti vuttaṃ mānassa aniyatattā. Yadi hi māno niyato siyā, kāmarāgassa mānarahitā pavatti na siyā, tathā bhavarāgassa. Evaṃ sati paṭṭhāne catukkhattuṃ kāmarāgena yojanā na siyā, tikkhattuṃyeva siyā, bhavarāgamūlikā ca na siyā, evañca saṃyojanānaṃ saṃyojanehi aṭṭhavidhena yojanā siyā, na dasavidhā dassitāti yathāvuttāhi yojanāhi mānassa aniyatabhāvo pakāsito. Atha vā mānena saddhiṃ pañca honti yathāvuttāni apaṇṇakaṅgāni, kiṃ pana hontīti apekkhāyaṃ yevāpanakāti viditovāyamattho. Yevāpanakānañhi pañcabhāvo idha vidhīyati, na apaṇṇakaṅgānanti so yathā hoti , tathā yojetabbaṃ. Kilesaduke paṭiccavārādīsu ‘‘kilesaṃ dhammaṃ paṭicca kileso dhammo uppajjati hetupaccayā’’tiādīsu ‘‘lobhaṃ paṭicca moho māno thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappaṃ. Lobhaṃ paṭicca moho māno uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappaṃ. Lobhaṃ paṭicca moho thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappaṃ. Lobhaṃ paṭicca moho uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappa’’nti vibhattattā ‘‘tathā kilesadukepī’’ti vuttaṃ. Diṭṭhivippayuttasasaṅkhārikāsaṅkhārikacittavasena hi ayaṃ pāṭhabhedoti.

‘‘కామరాగో చతుధా ఏకతో ఉప్పజ్జతి, పటిఘో తిధా, మానో ఏకధా, తథా విచికిచ్ఛా భవరాగోతి ఉద్దిసిత్వా కామరాగో మానసంయోజనఅవిజ్జాసంయోజనేహి చేవ అవిజ్జాసంయోజనమత్తేనేవ చ సద్ధిం మానో భవరాగావిజ్జాసంయోజనేహి సద్ధిం భవరాగో అవిజ్జాసంయోజనేన సద్ధి’’న్తి అట్ఠకథాకణ్డవణ్ణనాయం (ధ॰ స॰ అట్ఠ॰ ౧౪౮౫) వక్ఖమానత్తా ‘‘ఇధ చ వక్ఖతీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థేవ ‘‘లోభో ఛధా ఏకతో ఉప్పజ్జతి, పటిఘో ద్వేధా, తథా మోహో’’తి ఉద్దిసిత్వా ‘‘లోభో అసఙ్ఖారికో దిట్ఠివిప్పయుత్తో మోహఉద్ధచ్చఅహిరికానోత్తప్పేహి, ససఙ్ఖారికో మోహథినఉద్ధచ్చఅహిరికానోత్తప్పేహి, అసఙ్ఖారికో ఏవ మోహమానఉద్ధచ్చఅహిరికఅనోత్తప్పేహి, ససఙ్ఖారికో ఏవ చ మోహమానథినఉద్ధచ్చఅహిరికఅనోత్తప్పేహీ’’తి వక్ఖమానత్తా ‘‘తథాదసవిధా కిలేసాన’’న్తి వుత్తం. ‘‘అహ’’న్తి గహణతాయ అవంకత్వా గహణమ్పి ‘‘సమ్పగ్గహో’’తి వుత్తం.

‘‘Kāmarāgo catudhā ekato uppajjati, paṭigho tidhā, māno ekadhā, tathā vicikicchā bhavarāgoti uddisitvā kāmarāgo mānasaṃyojanaavijjāsaṃyojanehi ceva avijjāsaṃyojanamatteneva ca saddhiṃ māno bhavarāgāvijjāsaṃyojanehi saddhiṃ bhavarāgo avijjāsaṃyojanena saddhi’’nti aṭṭhakathākaṇḍavaṇṇanāyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 1485) vakkhamānattā ‘‘idha ca vakkhatī’’tiādi vuttaṃ. Tattheva ‘‘lobho chadhā ekato uppajjati, paṭigho dvedhā, tathā moho’’ti uddisitvā ‘‘lobho asaṅkhāriko diṭṭhivippayutto mohauddhaccaahirikānottappehi, sasaṅkhāriko mohathinauddhaccaahirikānottappehi, asaṅkhāriko eva mohamānauddhaccaahirikaanottappehi, sasaṅkhāriko eva ca mohamānathinauddhaccaahirikaanottappehī’’ti vakkhamānattā ‘‘tathādasavidhā kilesāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Aha’’nti gahaṇatāya avaṃkatvā gahaṇampi ‘‘sampaggaho’’ti vuttaṃ.







Related texts:



తిపిటక (మూల) • Tipiṭaka (Mūla) / అభిధమ్మపిటక • Abhidhammapiṭaka / ధమ్మసఙ్గణీపాళి • Dhammasaṅgaṇīpāḷi / ద్వాదస అకుసలాని • Dvādasa akusalāni

అట్ఠకథా • Aṭṭhakathā / అభిధమ్మపిటక (అట్ఠకథా) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / ధమ్మసఙ్గణి-అట్ఠకథా • Dhammasaṅgaṇi-aṭṭhakathā / తతియచిత్తం • Tatiyacittaṃ

టీకా • Tīkā / అభిధమ్మపిటక (టీకా) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / ధమ్మసఙ్గణీ-మూలటీకా • Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā / తతియచిత్తవణ్ణనా • Tatiyacittavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact