| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / महावग्गपाळि • Mahāvaggapāḷi |
६७. तस्सुद्दानं
67. Tassuddānaṃ
१३१.
131.
विनयम्हि महत्थेसु, पेसलानं सुखावहे।
Vinayamhi mahatthesu, pesalānaṃ sukhāvahe;
निग्गहानञ्च पापिच्छे, लज्जीनं पग्गहेसु च॥
Niggahānañca pāpicche, lajjīnaṃ paggahesu ca.
सासनाधारणे चेव, सब्बञ्ञुजिनगोचरे।
Sāsanādhāraṇe ceva, sabbaññujinagocare;
अनञ्ञविसये खेमे, सुपञ्ञत्ते असंसये॥
Anaññavisaye kheme, supaññatte asaṃsaye.
खन्धके विनये चेव, परिवारे च मातिके।
Khandhake vinaye ceva, parivāre ca mātike;
यथात्थकारी कुसलो, पटिपज्जति योनिसो॥
Yathātthakārī kusalo, paṭipajjati yoniso.
यो गवं न विजानाति, न सो रक्खति गोगणं।
Yo gavaṃ na vijānāti, na so rakkhati gogaṇaṃ;
एवं सीलं अजानन्तो, किं सो रक्खेय्य संवरं॥
Evaṃ sīlaṃ ajānanto, kiṃ so rakkheyya saṃvaraṃ.
पमुट्ठम्हि च सुत्तन्ते, अभिधम्मे च तावदे।
Pamuṭṭhamhi ca suttante, abhidhamme ca tāvade;
विनये अविनट्ठम्हि, पुन तिट्ठति सासनं॥
Vinaye avinaṭṭhamhi, puna tiṭṭhati sāsanaṃ.
पवक्खामि यथाञायं, सुणाथ मम भासतो॥
Pavakkhāmi yathāñāyaṃ, suṇātha mama bhāsato.
वत्थु निदानं आपत्ति, नया पेय्यालमेव च।
Vatthu nidānaṃ āpatti, nayā peyyālameva ca;
दुक्करं तं असेसेतुं, नयतो तं विजानथाति॥
Dukkaraṃ taṃ asesetuṃ, nayato taṃ vijānathāti.
बोधि राजायतनञ्च, अजपालो सहम्पति।
Bodhi rājāyatanañca, ajapālo sahampati;
ब्रह्मा आळारो उदको, भिक्खु च उपको इसि॥
Brahmā āḷāro udako, bhikkhu ca upako isi.
कोण्डञ्ञो वप्पो भद्दियो, महानामो च अस्सजि।
Koṇḍañño vappo bhaddiyo, mahānāmo ca assaji;
यसो चत्तारो पञ्ञास, सब्बे पेसेसि सो दिसा॥
Yaso cattāro paññāsa, sabbe pesesi so disā.
वत्थु मारेहि तिंसा च, उरुवेलं तयो जटी।
Vatthu mārehi tiṃsā ca, uruvelaṃ tayo jaṭī;
अग्यागारं महाराजा, सक्को ब्रह्मा च केवला॥
Agyāgāraṃ mahārājā, sakko brahmā ca kevalā.
पंसुकूलं पोक्खरणी, सिला च ककुधो सिला।
Paṃsukūlaṃ pokkharaṇī, silā ca kakudho silā;
जम्बु अम्बो च आमलो, पारिपुप्फञ्च आहरि॥
Jambu ambo ca āmalo, pāripupphañca āhari.
फालियन्तु उज्जलन्तु, विज्झायन्तु च कस्सप।
Phāliyantu ujjalantu, vijjhāyantu ca kassapa;
निमुज्जन्ति मुखी मेघो, गया लट्ठि च मागधो॥
Nimujjanti mukhī megho, gayā laṭṭhi ca māgadho.
उपतिस्सो कोलितो च, अभिञ्ञाता च पब्बजुं।
Upatisso kolito ca, abhiññātā ca pabbajuṃ;
दुन्निवत्था पणामना, किसो लूखो च ब्राह्मणो॥
Dunnivatthā paṇāmanā, kiso lūkho ca brāhmaṇo.
अनाचारं आचरति, उदरं माणवो गणो।
Anācāraṃ ācarati, udaraṃ māṇavo gaṇo;
वस्सं बालेहि पक्कन्तो, दस वस्सानि निस्सयो॥
Vassaṃ bālehi pakkanto, dasa vassāni nissayo.
न वत्तन्ति पणामेतुं, बाला पस्सद्धि पञ्च छ।
Na vattanti paṇāmetuṃ, bālā passaddhi pañca cha;
यो सो अञ्ञो च नग्गो च, अच्छिन्नजटिलसाकियो॥
Yo so añño ca naggo ca, acchinnajaṭilasākiyo.
मागधो च अनुञ्ञासि, कारा लिखि कसाहतो॥
Māgadho ca anuññāsi, kārā likhi kasāhato.
लक्खणा इणा दासो च, भण्डुको उपालि अहि।
Lakkhaṇā iṇā dāso ca, bhaṇḍuko upāli ahi;
सद्धं कुलं कण्टको च, आहुन्दरिकमेव च॥
Saddhaṃ kulaṃ kaṇṭako ca, āhundarikameva ca.
वत्थुम्हि दारको सिक्खा, विहरन्ति च किं नु खो।
Vatthumhi dārako sikkhā, viharanti ca kiṃ nu kho;
सब्बं मुखं उपज्झाये, अपलाळन कण्टको॥
Sabbaṃ mukhaṃ upajjhāye, apalāḷana kaṇṭako.
पण्डको थेय्यपक्कन्तो, अहि च मातरी पिता।
Paṇḍako theyyapakkanto, ahi ca mātarī pitā;
अरहन्तभिक्खुनीभेदा, रुहिरेन च ब्यञ्जनं॥
Arahantabhikkhunībhedā, ruhirena ca byañjanaṃ.
अनुपज्झायसङ्घेन, गणपण्डकपत्तको।
Anupajjhāyasaṅghena, gaṇapaṇḍakapattako;
अचीवरं तदुभयं, याचितेनपि ये तयो॥
Acīvaraṃ tadubhayaṃ, yācitenapi ye tayo.
हत्था पादा हत्थपादा, कण्णा नासा तदूभयं।
Hatthā pādā hatthapādā, kaṇṇā nāsā tadūbhayaṃ;
अङ्गुलिअळकण्डरं, फणं खुज्जञ्च वामनं॥
Aṅguliaḷakaṇḍaraṃ, phaṇaṃ khujjañca vāmanaṃ.
गलगण्डी लक्खणा चेव, कसा लिखितसीपदी।
Galagaṇḍī lakkhaṇā ceva, kasā likhitasīpadī;
पापपरिसदूसी च, काणं कुणि तथेव च॥
Pāpaparisadūsī ca, kāṇaṃ kuṇi tatheva ca.
खञ्जं पक्खहतञ्चेव, सच्छिन्नइरियापथं।
Khañjaṃ pakkhahatañceva, sacchinnairiyāpathaṃ;
जरान्धमूगबधिरं, अन्धमूगञ्च यं तहिं॥
Jarāndhamūgabadhiraṃ, andhamūgañca yaṃ tahiṃ.
अन्धबधिरं यं वुत्तं, मूगबधिरमेव च।
Andhabadhiraṃ yaṃ vuttaṃ, mūgabadhirameva ca;
अन्धमूगबधिरञ्च, अलज्जीनञ्च निस्सयं॥
Andhamūgabadhirañca, alajjīnañca nissayaṃ.
आगच्छतु विवदन्ति, एकुपज्झायेन कस्सपो॥
Āgacchatu vivadanti, ekupajjhāyena kassapo.
दिस्सन्ति उपसम्पन्ना, आबाधेहि च पीळिता।
Dissanti upasampannā, ābādhehi ca pīḷitā;
अननुसिट्ठा वित्थेन्ति, तत्थेव अनुसासना॥
Ananusiṭṭhā vitthenti, tattheva anusāsanā.
सङ्घेपि च अथो बाला, असम्मता च एकतो।
Saṅghepi ca atho bālā, asammatā ca ekato;
उल्लुम्पतुपसम्पदा, निस्सयो एकको तयोति॥
Ullumpatupasampadā, nissayo ekako tayoti.
इमम्हि खन्धके वत्थूनि एकसतञ्च द्वासत्तति।
Imamhi khandhake vatthūni ekasatañca dvāsattati.
महाखन्धको निट्ठितो।
Mahākhandhako niṭṭhito.
Footnotes:
Related texts:
टीका • Tīkā / विनयपिटक (टीका) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / विमतिविनोदनी-टीका • Vimativinodanī-ṭīkā / चत्तारोनिस्सयादिकथावण्णना • Cattāronissayādikathāvaṇṇanā
