| Library / Tipiṭaka / திபிடக • Tipiṭaka / படிஸம்பி⁴தா³மக்³க³-அட்ட²கதா² • Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā |
1. ஸுத்தந்தனித்³தே³ஸவண்ணனா
1. Suttantaniddesavaṇṇanā
2. தஸ்ஸ ஸுத்தந்தஸ்ஸ நித்³தே³ஸகதா²ய தத்த² ஜாதே த⁴ம்மேதி தஸ்மிங் ஸமாதி⁴ஸ்மிங் ஜாதே சித்தசேதஸிகே த⁴ம்மே. அனிச்சதோ அனுபஸ்ஸனட்டே²னாதிஆதி³னா விபஸ்ஸனாய பே⁴த³ங் த³ஸ்ஸேதி. ஸம்மாதி³ட்டி² மக்³கோ³தி ஸம்மாதி³ட்டி²ஸங்கா²தோ மக்³கோ³. அட்ட²ஸு மக்³க³ங்கே³ஸு ஏகேகோபி ஹி மக்³கோ³தி வுச்சதி.ஆஸேவதீதி ஸோதாபத்திமக்³க³வஸேன. பா⁴வேதீதி ஸகதா³கா³மிமக்³கு³ப்பாத³னேன. ப³ஹுலீகரோதீதி அனாகா³மிஅரஹத்தமக்³கு³ப்பாத³னேன. இமேஸங் திண்ணங் அவத்தா²பே⁴தே³பி ஸதி ஆவஜ்ஜனாதீ³னங் ஸாதா⁴ரணத்தா ஸதி³ஸமேவ விஸ்ஸஜ்ஜனங் கதங்.
2. Tassa suttantassa niddesakathāya tattha jāte dhammeti tasmiṃ samādhismiṃ jāte cittacetasike dhamme. Aniccato anupassanaṭṭhenātiādinā vipassanāya bhedaṃ dasseti. Sammādiṭṭhi maggoti sammādiṭṭhisaṅkhāto maggo. Aṭṭhasu maggaṅgesu ekekopi hi maggoti vuccati.Āsevatīti sotāpattimaggavasena. Bhāvetīti sakadāgāmimagguppādanena. Bahulīkarotīti anāgāmiarahattamagguppādanena. Imesaṃ tiṇṇaṃ avatthābhedepi sati āvajjanādīnaṃ sādhāraṇattā sadisameva vissajjanaṃ kataṃ.
3. ஆலோகஸஞ்ஞாபடினிஸ்ஸக்³கா³னுபஸ்ஸனானங் அந்தராபெய்யாலே அவிக்கே²பாதீ³னி ச ஜா²ன ஸமாபத்திகஸிணானுஸ்ஸதிஅஸுபா⁴ ச தீ³க⁴ங் அஸ்ஸாஸாதீ³னி ச ஆனந்தரிகஸமாதி⁴ஞாணனித்³தே³ஸே (படி॰ ம॰ 1.80-81) நித்³தி³ட்ட²த்தா ஸங்கி²த்தானி. தத்த² ச அவிக்கே²பவஸேனாதி புப்³ப³பா⁴கா³விக்கே²பவஸேன க³ஹேதப்³ப³ங். அனிச்சானுபஸ்ஸீ அஸ்ஸாஸவஸேனாதிஆதி³கே ஸுத்³த⁴விபஸ்ஸனாவஸேன வுத்தசதுக்கே பன தருணவிபஸ்ஸனாகாலே விபஸ்ஸனாஸம்பயுத்தஸமாதி⁴புப்³ப³ங்க³மா ப³லவவிபஸ்ஸனா வேதி³தப்³பா³.
3. Ālokasaññāpaṭinissaggānupassanānaṃ antarāpeyyāle avikkhepādīni ca jhāna samāpattikasiṇānussatiasubhā ca dīghaṃ assāsādīni ca ānantarikasamādhiñāṇaniddese (paṭi. ma. 1.80-81) niddiṭṭhattā saṅkhittāni. Tattha ca avikkhepavasenāti pubbabhāgāvikkhepavasena gahetabbaṃ. Aniccānupassī assāsavasenātiādike suddhavipassanāvasena vuttacatukke pana taruṇavipassanākāle vipassanāsampayuttasamādhipubbaṅgamā balavavipassanā veditabbā.
4. விபஸ்ஸனாபுப்³ப³ங்க³மவாரே பட²மங் அனிச்சதோதிஆதி³னா ஆரம்மணங் அனியமெத்வா விபஸ்ஸனா வுத்தா, பச்சா² ரூபங் அனிச்சதோதிஆதி³னா ஆரம்மணங் நியமெத்வா வுத்தா. தத்த² ஜாதானந்தி தஸ்ஸா விபஸ்ஸனாய ஜாதானங் சித்தசேதஸிகானங் த⁴ம்மானங். வோஸக்³கா³ரம்மணதாதி எத்த² வோஸக்³கோ³ நிப்³பா³னங். நிப்³பா³னஞ்ஹி ஸங்க²தவோஸக்³க³தோ பரிச்சாக³தோ ‘‘வோஸக்³கோ³’’தி வுத்தோ. விபஸ்ஸனா ச தங்ஸம்பயுத்தத⁴ம்மா ச நிப்³பா³னநின்னதாய அஜ்ஜா²ஸயவஸேன நிப்³பா³னே பதிட்டி²தத்தா நிப்³பா³னபதிட்டா² நிப்³பா³னாரம்மணா. பதிட்டா²பி ஹி ஆலம்பீ³யதீதி ஆரம்மணங் நாம ஹோதி, நிப்³பா³னே பதிட்ட²ட்டே²னேவ நிப்³பா³னாரம்மணா. அஞ்ஞத்த² பாளியம்பி ஹி பதிட்டா² ‘‘ஆரம்மண’’ந்தி வுச்சந்தி. யதா²ஹ – ‘‘ஸெய்யதா²பி, ஆவுஸோ, நளாகா³ரங் வா திணாகா³ரங் வா ஸுக்க²ங் கோளாபங் தேரோவஸ்ஸிகங் புரத்தி²மாய சேபி தி³ஸாய புரிஸோ ஆதி³த்தாய திணுக்காய உபஸங்கமெய்ய, லபே⁴த² அக்³கி³ ஓதாரங், லபே⁴த² அக்³கி³ ஆரம்மண’’ந்திஆதி³ (ஸங்॰ நி॰ 4.243). தஸ்மா தத்த² ஜாதானங் த⁴ம்மானங் வோஸக்³கா³ரம்மணதாய நிப்³பா³னபதிட்டா²பா⁴வேன ஹேதுபூ⁴தேன உப்பாதி³தோ யோ சித்தஸ்ஸ ஏகக்³க³தாஸங்கா²தோ உபசாரப்பனாபே⁴தோ³ அவிக்கே²போ, ஸோ ஸமாதீ⁴தி விபஸ்ஸனாதோ பச்சா² உப்பாதி³தோ நிப்³பே³த⁴பா⁴கி³யோ ஸமாதி⁴ நித்³தி³ட்டோ² ஹோதி. தஸ்மாயேவ ஹி இதி பட²மங் விபஸ்ஸனா, பச்சா² ஸமதோ²தி வுத்தங்.
4. Vipassanāpubbaṅgamavāre paṭhamaṃ aniccatotiādinā ārammaṇaṃ aniyametvā vipassanā vuttā, pacchā rūpaṃ aniccatotiādinā ārammaṇaṃ niyametvā vuttā. Tattha jātānanti tassā vipassanāya jātānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ. Vosaggārammaṇatāti ettha vosaggo nibbānaṃ. Nibbānañhi saṅkhatavosaggato pariccāgato ‘‘vosaggo’’ti vutto. Vipassanā ca taṃsampayuttadhammā ca nibbānaninnatāya ajjhāsayavasena nibbāne patiṭṭhitattā nibbānapatiṭṭhā nibbānārammaṇā. Patiṭṭhāpi hi ālambīyatīti ārammaṇaṃ nāma hoti, nibbāne patiṭṭhaṭṭheneva nibbānārammaṇā. Aññattha pāḷiyampi hi patiṭṭhā ‘‘ārammaṇa’’nti vuccanti. Yathāha – ‘‘seyyathāpi, āvuso, naḷāgāraṃ vā tiṇāgāraṃ vā sukkhaṃ koḷāpaṃ terovassikaṃ puratthimāya cepi disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetha aggi otāraṃ, labhetha aggi ārammaṇa’’ntiādi (saṃ. ni. 4.243). Tasmā tattha jātānaṃ dhammānaṃ vosaggārammaṇatāya nibbānapatiṭṭhābhāvena hetubhūtena uppādito yo cittassa ekaggatāsaṅkhāto upacārappanābhedo avikkhepo, so samādhīti vipassanāto pacchā uppādito nibbedhabhāgiyo samādhi niddiṭṭho hoti. Tasmāyeva hi iti paṭhamaṃ vipassanā, pacchā samathoti vuttaṃ.
5. யுக³னத்³த⁴னித்³தே³ஸே யஸ்மா ஹெட்டா² ஸுத்தந்தவண்ணனாயங் வுத்தோ யுக³னத்³த⁴க்கமோ புரிமத்³வயனித்³தே³ஸனயேனேவ பாகடோ, மக்³க³க்க²ணே யுக³னத்³த⁴க்கமோ பன ந பாகடோ, தஸ்மா புப்³ப³பா⁴கே³ அனேகந்திகங் யுக³னத்³த⁴பா⁴வனங் அவத்வா மக்³க³க்க²ணே ஏகந்தேன லப்³ப⁴மானயுக³னத்³த⁴பா⁴வனமேவ த³ஸ்ஸெந்தோ ஸோளஸஹி ஆகாரேஹீதிஆதி³மாஹ. தத்த² ஆரம்மணட்டே²னாதிஆதீ³ஸு ஸத்தரஸஸு ஆகாரேஸு அந்தே உத்³தி³ட்ட²ங் யுக³னத்³த⁴ங் மூலபதே³ன ஏகட்ட²த்தா தங் விப்பஹாய ஸேஸானங் வஸேன ‘‘ஸோளஸஹீ’’தி வுத்தங். ஆரம்மணட்டே²னாதி ஆலம்ப³னட்டே²ன, ஆரம்மணவஸேனாதி அத்தோ². ஏவங் ஸேஸேஸுபி. கோ³சரட்டே²னாதி ஆரம்மணட்டே²பி ஸதி நிஸ்ஸயிதப்³ப³ட்டா²னட்டே²ன. பஹானட்டே²னாதி பஜஹனட்டே²ன. பரிச்சாக³ட்டே²னாதி பஹானேபி ஸதி புன அனாதி³யனேன பரிச்சாக³ட்டே²ன. வுட்டா²னட்டே²னாதி உக்³க³மனட்டே²ன. விவட்டனட்டே²னாதி உக்³க³மனேபி ஸதி அபுனராவட்டனேன நிவத்தனட்டே²ன. ஸந்தட்டே²னாதி நிப்³பு³தட்டே²ன. பணீதட்டே²னாதி நிப்³பு³தட்டே²பி ஸதி உத்தமட்டே²ன, அதப்பகட்டே²ன வா. விமுத்தட்டே²னாதி ப³ந்த⁴னாபக³தட்டே²ன. அனாஸவட்டே²னாதி ப³ந்த⁴னமொக்கே²பி ஸதி ஆரம்மணங் கத்வா பவத்தமானாஸவவிரஹிதட்டே²ன. தரணட்டே²னாதி அனோஸீதி³த்வா பிலவனட்டே²ன, அதிக்கமனட்டே²ன வா. அனிமித்தட்டே²னாதி ஸங்கா²ரனிமித்தவிரஹிதட்டே²ன. அப்பணிஹிதட்டே²னாதி பணிதி⁴விரஹிதட்டே²ன. ஸுஞ்ஞதட்டே²னாதி அபி⁴னிவேஸவிரஹிதட்டே²ன. ஏகரஸட்டே²னாதி ஏககிச்சட்டே²ன. அனதிவத்தனட்டே²னாதி அஞ்ஞமஞ்ஞங் அனதிக்கமனட்டே²ன. யுக³னத்³த⁴ட்டே²னாதி யுக³லகட்டே²ன.
5. Yuganaddhaniddese yasmā heṭṭhā suttantavaṇṇanāyaṃ vutto yuganaddhakkamo purimadvayaniddesanayeneva pākaṭo, maggakkhaṇe yuganaddhakkamo pana na pākaṭo, tasmā pubbabhāge anekantikaṃ yuganaddhabhāvanaṃ avatvā maggakkhaṇe ekantena labbhamānayuganaddhabhāvanameva dassento soḷasahi ākārehītiādimāha. Tattha ārammaṇaṭṭhenātiādīsu sattarasasu ākāresu ante uddiṭṭhaṃ yuganaddhaṃ mūlapadena ekaṭṭhattā taṃ vippahāya sesānaṃ vasena ‘‘soḷasahī’’ti vuttaṃ. Ārammaṇaṭṭhenāti ālambanaṭṭhena, ārammaṇavasenāti attho. Evaṃ sesesupi. Gocaraṭṭhenāti ārammaṇaṭṭhepi sati nissayitabbaṭṭhānaṭṭhena. Pahānaṭṭhenāti pajahanaṭṭhena. Pariccāgaṭṭhenāti pahānepi sati puna anādiyanena pariccāgaṭṭhena. Vuṭṭhānaṭṭhenāti uggamanaṭṭhena. Vivaṭṭanaṭṭhenāti uggamanepi sati apunarāvaṭṭanena nivattanaṭṭhena. Santaṭṭhenāti nibbutaṭṭhena. Paṇītaṭṭhenāti nibbutaṭṭhepi sati uttamaṭṭhena, atappakaṭṭhena vā. Vimuttaṭṭhenāti bandhanāpagataṭṭhena. Anāsavaṭṭhenāti bandhanamokkhepi sati ārammaṇaṃ katvā pavattamānāsavavirahitaṭṭhena. Taraṇaṭṭhenāti anosīditvā pilavanaṭṭhena, atikkamanaṭṭhena vā. Animittaṭṭhenāti saṅkhāranimittavirahitaṭṭhena. Appaṇihitaṭṭhenāti paṇidhivirahitaṭṭhena. Suññataṭṭhenāti abhinivesavirahitaṭṭhena. Ekarasaṭṭhenāti ekakiccaṭṭhena. Anativattanaṭṭhenāti aññamaññaṃ anatikkamanaṭṭhena. Yuganaddhaṭṭhenāti yugalakaṭṭhena.
உத்³த⁴ச்சங் பஜஹதோ, அவிஜ்ஜங் பஜஹதோதி யோகி³னோ தஸ்ஸ தஸ்ஸ படிபக்க²ப்பஹானவஸேன வுத்தங். நிரோதோ⁴ செத்த² நிப்³பா³னமேவ. அஞ்ஞமஞ்ஞங் நாதிவத்தந்தீதி ஸமதோ² சே விபஸ்ஸனங் அதிவத்தெய்ய, லீனபக்கி²கத்தா ஸமத²ஸ்ஸ சித்தங் கோஸஜ்ஜாய ஸங்வத்தெய்ய. விபஸ்ஸனா சே ஸமத²ங் அதிவத்தெய்ய, உத்³த⁴ச்சபக்கி²கத்தா விபஸ்ஸனாய சித்தங் உத்³த⁴ச்சாய ஸங்வத்தெய்ய. தஸ்மா ஸமதோ² ச விபஸ்ஸனங் அனதிவத்தமானோ கோஸஜ்ஜபாதங் ந கரோதி, விபஸ்ஸனா ஸமத²ங் அனதிவத்தமானா உத்³த⁴ச்சபாதங் ந கரோதி. ஸமதோ² ஸமங் பவத்தமானோ விபஸ்ஸனங் உத்³த⁴ச்சபாததோ ரக்க²தி, விபஸ்ஸனா ஸமங் பவத்தமானா ஸமத²ங் கோஸஜ்ஜபாததோ ரக்க²தி. ஏவமிமே உபோ⁴ அஞ்ஞமஞ்ஞங் அனதிவத்தனகிச்சேன ஏககிச்சா, ஸமா ஹுத்வா பவத்தமானேன அஞ்ஞமஞ்ஞங் அனதிவத்தமானா அத்த²ஸித்³தி⁴கரா ஹொந்தி. தேஸங் மக்³க³க்க²ணே யுக³னத்³த⁴த்தங் வுட்டா²னகா³மினிவிபஸ்ஸனாக்க²ணே யுக³னத்³த⁴த்தாயேவ ஹோதி. பஹானபரிச்சாக³வுட்டா²னவிவட்டனகரணானங் மக்³க³கிச்சவஸேன வுத்தத்தா ஸகலஸ்ஸ மக்³க³கிச்சஸ்ஸ த³ஸ்ஸனத்த²ங் உத்³த⁴ச்சஸஹக³தகிலேஸா ச க²ந்தா⁴ ச அவிஜ்ஜாஸஹக³தகிலேஸா ச க²ந்தா⁴ ச நித்³தி³ட்டா². ஸேஸானங் ந ததா² வுத்தத்தா படிபக்க²த⁴ம்மமத்தத³ஸ்ஸனவஸேன உத்³த⁴ச்சாவிஜ்ஜா ஏவ நித்³தி³ட்டா². விவட்டதோதி நிவத்தந்தஸ்ஸ.
Uddhaccaṃ pajahato, avijjaṃ pajahatoti yogino tassa tassa paṭipakkhappahānavasena vuttaṃ. Nirodho cettha nibbānameva. Aññamaññaṃ nātivattantīti samatho ce vipassanaṃ ativatteyya, līnapakkhikattā samathassa cittaṃ kosajjāya saṃvatteyya. Vipassanā ce samathaṃ ativatteyya, uddhaccapakkhikattā vipassanāya cittaṃ uddhaccāya saṃvatteyya. Tasmā samatho ca vipassanaṃ anativattamāno kosajjapātaṃ na karoti, vipassanā samathaṃ anativattamānā uddhaccapātaṃ na karoti. Samatho samaṃ pavattamāno vipassanaṃ uddhaccapātato rakkhati, vipassanā samaṃ pavattamānā samathaṃ kosajjapātato rakkhati. Evamime ubho aññamaññaṃ anativattanakiccena ekakiccā, samā hutvā pavattamānena aññamaññaṃ anativattamānā atthasiddhikarā honti. Tesaṃ maggakkhaṇe yuganaddhattaṃ vuṭṭhānagāminivipassanākkhaṇe yuganaddhattāyeva hoti. Pahānapariccāgavuṭṭhānavivaṭṭanakaraṇānaṃ maggakiccavasena vuttattā sakalassa maggakiccassa dassanatthaṃ uddhaccasahagatakilesā ca khandhā ca avijjāsahagatakilesā ca khandhā ca niddiṭṭhā. Sesānaṃ na tathā vuttattā paṭipakkhadhammamattadassanavasena uddhaccāvijjā eva niddiṭṭhā. Vivaṭṭatoti nivattantassa.
ஸமாதி⁴ காமாஸவா விமுத்தோ ஹோதீதி ஸமாதி⁴ஸ்ஸ காமச்ச²ந்த³படிபக்க²த்தா வுத்தங். ராக³விராகா³தி ராக³ஸ்ஸ விராகோ³ ஸமதிக்கமோ ஏதிஸ்ஸா அத்தீ²தி ராக³விராகா³, ‘‘ராக³விராக³தோ’’தி நிஸ்ஸக்கவசனங் வா. ததா² அவிஜ்ஜாவிராகா³. சேதோவிமுத்தீதி மக்³க³ஸம்பயுத்தோ ஸமாதி⁴. பஞ்ஞாவிமுத்தீதி மக்³க³ஸம்பயுத்தா பஞ்ஞா. தரதோதி தரந்தஸ்ஸ. ஸப்³ப³பணிதீ⁴ஹீதி ராக³தோ³ஸமோஹபணிதீ⁴ஹி, ஸப்³ப³பத்த²னாஹி வா. ஏவங் சுத்³த³ஸ ஆகாரே விஸ்ஸஜ்ஜித்வா ஏகரஸட்ட²ஞ்ச அனதிவத்தனட்ட²ஞ்ச அவிப⁴ஜித்வாவ இமேஹி ஸோளஸஹி ஆகாரேஹீதி ஆஹ. கஸ்மா? தேஸங் சுத்³த³ஸன்னங் ஆகாரானங் ஏகேகஸ்ஸ அவஸானே ‘‘ஏகரஸா ஹொந்தி, யுக³னத்³தா⁴ ஹொந்தி, அஞ்ஞமஞ்ஞங் நாதிவத்தந்தீ’’தி நித்³தி³ட்ட²த்தா தே த்³வேபி ஆகாரா நித்³தி³ட்டா²வ ஹொந்தி. தஸ்மா ‘‘ஸோளஸஹீ’’தி ஆஹ. யுக³னத்³த⁴ட்டோ² பன உத்³தே³ஸேபி ந ப⁴ணிதோயேவாதி.
Samādhi kāmāsavā vimutto hotīti samādhissa kāmacchandapaṭipakkhattā vuttaṃ. Rāgavirāgāti rāgassa virāgo samatikkamo etissā atthīti rāgavirāgā, ‘‘rāgavirāgato’’ti nissakkavacanaṃ vā. Tathā avijjāvirāgā. Cetovimuttīti maggasampayutto samādhi. Paññāvimuttīti maggasampayuttā paññā. Taratoti tarantassa. Sabbapaṇidhīhīti rāgadosamohapaṇidhīhi, sabbapatthanāhi vā. Evaṃ cuddasa ākāre vissajjitvā ekarasaṭṭhañca anativattanaṭṭhañca avibhajitvāva imehi soḷasahi ākārehīti āha. Kasmā? Tesaṃ cuddasannaṃ ākārānaṃ ekekassa avasāne ‘‘ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantī’’ti niddiṭṭhattā te dvepi ākārā niddiṭṭhāva honti. Tasmā ‘‘soḷasahī’’ti āha. Yuganaddhaṭṭho pana uddesepi na bhaṇitoyevāti.
Related texts:
திபிடக (மூல) • Tipiṭaka (Mūla) / ஸுத்தபிடக • Suttapiṭaka / கு²த்³த³கனிகாய • Khuddakanikāya / படிஸம்பி⁴தா³மக்³க³பாளி • Paṭisambhidāmaggapāḷi / 1. ஸுத்தந்தனித்³தே³ஸோ • 1. Suttantaniddeso
