| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ (ဋီကာ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) |
၉. သုန္ဒရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ
9. Sundarikasuttavaṇṇanā
၁၉၅. အာနေတ္ဝာ ဟုနိတဗ္ဗတော အာဟုတိ။ သပ္ပိမဓုပာယသာဒီဟိ အဂ္ဂိံ ဇုဟောတိ ဧတ္ထာတိ အဂ္ဂိဟုတ္တံ, သာဓိဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနာဟ ‘‘အဂ္ယာယတန’’န္တိအာဒိ။ သုဝိသောဓိတော စသ္သာတိ နိဟီနဇာတိကာနံ အနေန သုဋ္ဌု ဝိသောဓိတော စ ဘဝေယ္ယ။ ‘‘မေ’’တိ ပဒံ အာနေတ္ဝာ သမ္ဗန္ဓော။
195. Ānetvā hunitabbato āhuti. Sappimadhupāyasādīhi aggiṃ juhoti etthāti aggihuttaṃ, sādhiṭṭhānaṃ veditabbaṃ. Tenāha ‘‘agyāyatana’’ntiādi. Suvisodhito cassāti nihīnajātikānaṃ anena suṭṭhu visodhito ca bhaveyya. ‘‘Me’’ti padaṃ ānetvā sambandho.
အဖလံ ကရောတီတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒေမီတိ ပဒံ။ တာဝ အနန္တရသုတ္တဝဏ္ဏနာယ အာဂတသဒိသမေဝာတိ ပေယ္ယာလဝသေန ဌပေသိ, န သပ္ပိသင္ခာရဋ္ဌပနံ။ ဟိမပာတသ္သ စ သီတဝာတသ္သ စ ပဋိဗာဟနတ္ထန္တိ အကာရဏမေတန္တိ တံ အနာဒိယိတ္ဝာ အညမေဝ သုကာရဏံ ဒသ္သေတုံ ‘‘ပဋိဗလောဝာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သဉ္ဇာနိတ္ဝာတိ ‘‘နာယံ ဗ္ရာဟ္မဏော’’တိ သဉ္ဇာနိတ္ဝာ။
Aphalaṃ karotīti ito paṭṭhāya yāva demīti padaṃ. Tāva anantarasuttavaṇṇanāya āgatasadisamevāti peyyālavasena ṭhapesi, na sappisaṅkhāraṭṭhapanaṃ. Himapātassa ca sītavātassa ca paṭibāhanatthanti akāraṇametanti taṃ anādiyitvā aññameva sukāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘paṭibalovā’’tiādi vuttaṃ. Sañjānitvāti ‘‘nāyaṃ brāhmaṇo’’ti sañjānitvā.
နီစကေသန္တန္တိ ရသ္သကေသန္တံ။ ဗ္ရာဟ္မဏာနံ သုဒ္ဓိအတ္ထာ သိခာတိ အာဟ ‘‘ပဝတ္တမတ္တမ္ပိ, သိခံ အဒိသ္ဝာ’’တိ, ‘‘ပရမဟံသပရိက္ခာဒိနာ’’တိ ကေစိ။
Nīcakesantanti rassakesantaṃ. Brāhmaṇānaṃ suddhiatthā sikhāti āha ‘‘pavattamattampi, sikhaṃ adisvā’’ti, ‘‘paramahaṃsaparikkhādinā’’ti keci.
အကာရဏံ ဒက္ခိဏေယ္ယဘာဝသ္သ ဇာတိ အဒက္ခိဏေယ္ယဘာဝဟေတူနံ ပာပဓမ္မာနံ အပဋိက္ခေပဘာဝတော။ ဧတန္တိ သီလာဒိဘေဒံ စရဏံ။ ဒက္ခိဏေယ္ယဘာဝသ္သ ကာရဏံ အဒက္ခိဏေယ္ယဘာဝကာရကပာပဓမ္မာနံ တဒင္ဂာဒိဝသေန ပဇဟနတော။ အသ္သာတိ ဗ္ရာဟ္မဏသ္သ။ တမတ္ထန္တိ တံ ဒက္ခိဏေယ္ယဘာဝသ္သ ကာရဏတာသင္ခာတမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေန္တော။ သာလာဒိကဋ္ဌာ ဇာတောဝာတိ သာလာဒိဝိသုဒ္ဓကဋ္ဌာဝ ဇာတော။ သာပာနဒောဏိအာဒိအဝိသုဒ္ဓကဋ္ဌာ ဇာတော အဂ္ဂိကိစ္စံ န စ န ကရောတိ။ ဧဝန္တိ ယထာ အဂ္ဂိ ယတော ကုတောစိ ဇာတောပိ အဂ္ဂိကိစ္စံ ကရောတိယေဝ, ဧဝံ စဏ္ဍာလကုလာဒီသု ဇာတောပိ ဒက္ခိဏေယ္ယော န န ဟောတိ ဂုဏသမ္ပဒာဝသေန အရိယာနံ ဝံသေ ပဇာတတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဇာတိမာ’’တိ။ ဓိတိယာ ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ပမုခဘာဝံ ဒသ္သေတုံ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဓိတိယာတိ ဝီရိယေန။ တဉ္ဟိ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒနပရိဗ္ရူဟနေဟိ တေ ဓာရေတိ။ ဟိရိယာ ဒောသေ နိသေဓေတိ, သမ္မဒေဝ ပာပာနံ ဇိဂုစ္ဆနေ သတိ တေသံ ပဝတ္တိယာ အဝသရော ဧဝ နတ္ထိ။ မောနဓမ္မေန ဉာဏသင္ခာတေန ဩတ္တပ္ပဓမ္မေန။ ကာရဏာကာရဏဇာနနကောတိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ယထာဘူတံ ဌာနံ, ပာပဓမ္မာနံ ဝာ ဝိပ္ပကာရသဘာဝဋ္ဌာနံ ဇာနနကော။
Akāraṇaṃ dakkhiṇeyyabhāvassa jāti adakkhiṇeyyabhāvahetūnaṃ pāpadhammānaṃ apaṭikkhepabhāvato. Etanti sīlādibhedaṃ caraṇaṃ. Dakkhiṇeyyabhāvassa kāraṇaṃ adakkhiṇeyyabhāvakārakapāpadhammānaṃ tadaṅgādivasena pajahanato. Assāti brāhmaṇassa. Tamatthanti taṃ dakkhiṇeyyabhāvassa kāraṇatāsaṅkhātamatthaṃ upamāya vibhāvento. Sālādikaṭṭhā jātovāti sālādivisuddhakaṭṭhāva jāto. Sāpānadoṇiādiavisuddhakaṭṭhā jāto aggikiccaṃ na ca na karoti. Evanti yathā aggi yato kutoci jātopi aggikiccaṃ karotiyeva, evaṃ caṇḍālakulādīsu jātopi dakkhiṇeyyo na na hoti guṇasampadāvasena ariyānaṃ vaṃse pajātattāti āha ‘‘guṇasampattiyā jātimā’’ti. Dhitiyā guṇasampattiyā pamukhabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘so hī’’tiādi vuttaṃ. Tattha dhitiyāti vīriyena. Tañhi anuppannānaṃ kusaladhammānaṃ uppādanaparibrūhanehi te dhāreti. Hiriyā dose nisedheti, sammadeva pāpānaṃ jigucchane sati tesaṃ pavattiyā avasaro eva natthi. Monadhammena ñāṇasaṅkhātena ottappadhammena. Kāraṇākāraṇajānanakoti tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ yathābhūtaṃ ṭhānaṃ, pāpadhammānaṃ vā vippakārasabhāvaṭṭhānaṃ jānanako.
ပရမတ္ထသစ္စေန နိဗ္ဗာနေန အာရမ္မဏပစ္စယဘူတေန အရိယမဂ္ဂေန ဒန္တော။ ဣန္ဒ္ရိယဒမေနာတိ တတော ဧဝ အရိယေန ဣန္ဒ္ရိယသံဝရေန ဥပဂတော။ ဝိဒန္တိ တေဟိ သစ္စာနီတိ ဝေဒာ။ မဂ္ဂဝေဒာနံ အန္တန္တိ အရိယဖလံ။ ကိလေသာနံ အန္တန္တိ တေသံ အနုပ္ပာဒနိရောဓဋ္ဌာနံ။ ယညောတိ အဂ္ဂဖလံ။ နိရတ္ထကန္တိ အဖလံ တေသံ အနာဂမနတော, အာဂတာနမ္ပိ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယ္ယာဘာဝတော။ ဇုဟတိ ဒေတိ။
Paramatthasaccena nibbānena ārammaṇapaccayabhūtena ariyamaggena danto. Indriyadamenāti tato eva ariyena indriyasaṃvarena upagato. Vidanti tehi saccānīti vedā. Maggavedānaṃ antanti ariyaphalaṃ. Kilesānaṃ antanti tesaṃ anuppādanirodhaṭṭhānaṃ. Yaññoti aggaphalaṃ. Niratthakanti aphalaṃ tesaṃ anāgamanato, āgatānampi aggadakkhiṇeyyābhāvato. Juhati deti.
သုယိဋ္ဌန္တိ သုဒာနံ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယ္ယလာဘေန။ သုဟုတန္တိ တသ္သေဝ ဝေဝစနံ။ အထ ဝာ သုယိဋ္ဌန္တိ သုဋ္ဌု သမ္မဒေဝ ယိဋ္ဌံ သာရေ ဥပနီတံ မမ ဣဒံ ဒေယ္ယဝတ္ထု။ သုဟုတန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။
Suyiṭṭhanti sudānaṃ aggadakkhiṇeyyalābhena. Suhutanti tasseva vevacanaṃ. Atha vā suyiṭṭhanti suṭṭhu sammadeva yiṭṭhaṃ sāre upanītaṃ mama idaṃ deyyavatthu. Suhutanti etthāpi eseva nayo.
ဥပဟဋမတ္တေတိ ဗ္ရာဟ္မဏေန ‘‘ဘုဉ္ဇတု ဘဝ’’န္တိ ဥပနီတမတ္တေ။ နိဗ္ဗတ္တိတောဇမေဝာတိ သဝတ္ထုကံ အဂ္ဂဟေတ္ဝာ ဝတ္ထုတော ဝိဝေစိတဩဇမေဝ။ တေန တံ သုခုမတ္တံ ဂတန္တိ တံ ဟဗ္ယသေသံ သဗ္ဗသော သုခုမဘာဝံ ဂတန္တိ ဩဇာယ အနောဠာရိကတာယ ပုရိမာကာရေနေဝ ပညာယမာနတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ပန ဩဇာယ ဧဝ ကေဝလာယ ဂဟဏံ သန္ဓာယ။ သာ ဟိ အဝိနိဗ္ဘောဂဝုတ္တိတာယ ဝိသုံ ဂဏ္ဟိတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ ဒေဝတာဟိပိ သဝတ္ထုကာ ဂယ္ဟတိ။ မနုသ္သာနံ ဝတ္ထူတိ ကရဇကာယမာဟ။ ဩဠာရိကဝတ္ထုတာယ ဒေဝာနံ ဝိယ ဂဟဏီ န တိက္ခာတိ ဒိဗ္ဗောဇသမ္မိသ္သတာယ သမ္မာ ပရိဏာမံ န ဂစ္ဆတိ။ သုခုမာပိ သမာနာ ဒိဗ္ဗောဇာ တေန ပာယသေန မိသ္သိတာ ဩဠာရိကသမ္မိသ္သတာယ သုခုမဝတ္ထုကာနံ ဒေဝာနံ သုခဒာ န ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒသ္သေတိ ‘‘ဂောယူသေ ပနာ’’တိအာဒိနာ။ ပရိဘောဂဝတ္ထုနော ဩဠာရိကတာယ ဝာ ဒေဝာနံ ဒုက္ကရံ သမ္မာ ပရိဏာမေတုံ, ဒိဗ္ဗောဇာယ ဂရုတရဘာဝေန မနုသ္သာနံ။ တေနာဟ ဘဂဝာ ‘‘န ခ္ဝာဟ’’န္တိအာဒိ။ သမာပတ္တိစိတ္တသမုဋ္ဌိတာ တေဇောဓာတု ဈာနာနုဘာဝသန္တေဇိတာ တိက္ခတရာ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌ။ပေ.။ ပရိဏာမေယ္ယာ’’တိ။ ဘဂဝတော ပန သုဒ္ဓေနေဝ ပရိဏမတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပာကတိကေနေဝာ’’တိ, ဈာနာနုဘာဝပ္ပတ္တေန ဈာနေန ဝိနာ သဘာဝသိဒ္ဓေနေဝ။
Upahaṭamatteti brāhmaṇena ‘‘bhuñjatu bhava’’nti upanītamatte. Nibbattitojamevāti savatthukaṃ aggahetvā vatthuto vivecitaojameva. Tena taṃ sukhumattaṃ gatanti taṃ habyasesaṃ sabbaso sukhumabhāvaṃ gatanti ojāya anoḷārikatāya purimākāreneva paññāyamānataṃ sandhāya vuttaṃ, na pana ojāya eva kevalāya gahaṇaṃ sandhāya. Sā hi avinibbhogavuttitāya visuṃ gaṇhituṃ na sakkā, tasmā devatāhipi savatthukā gayhati. Manussānaṃ vatthūti karajakāyamāha. Oḷārikavatthutāya devānaṃ viya gahaṇī na tikkhāti dibbojasammissatāya sammā pariṇāmaṃ na gacchati. Sukhumāpi samānā dibbojā tena pāyasena missitā oḷārikasammissatāya sukhumavatthukānaṃ devānaṃ sukhadā na hotīti imamatthaṃ dasseti ‘‘goyūse panā’’tiādinā. Paribhogavatthuno oḷārikatāya vā devānaṃ dukkaraṃ sammā pariṇāmetuṃ, dibbojāya garutarabhāvena manussānaṃ. Tenāha bhagavā ‘‘na khvāha’’ntiādi. Samāpatticittasamuṭṭhitā tejodhātu jhānānubhāvasantejitā tikkhatarā hotīti vuttaṃ ‘‘aṭṭha…pe… pariṇāmeyyā’’ti. Bhagavato pana suddheneva pariṇamatīti vuttaṃ ‘‘pākatikenevā’’ti, jhānānubhāvappattena jhānena vinā sabhāvasiddheneva.
‘‘အပ္ပဟရိတေ’’တိ ဧတ္ထ အပ္ပ-သဒ္ဒော ‘‘အပ္ပိစ္ဆော’’တိအာဒီသု ဝိယ အဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အပ္ပဟရိတေတိ အဟရိတေ’’တိ။ ပာတိသတေပိ ပာယသေ။ န အာလုဠတီတိ န အာဝိလံ ဟောတိ။ အနာဂန္တာဝ ဂစ္ဆေယ္ယ ‘‘အတ္တနာပိ န ပရိဘုဉ္ဇိ, အညေသံ န ဒာပေသိ, ကေဝလံ ပာယသံ နာသေသီ’’တိ ဒောမနသ္သပ္ပတ္တော။
‘‘Appaharite’’ti ettha appa-saddo ‘‘appiccho’’tiādīsu viya abhāvatthoti āha ‘‘appahariteti aharite’’ti. Pātisatepi pāyase. Na āluḷatīti na āvilaṃ hoti. Anāgantāva gaccheyya ‘‘attanāpi na paribhuñji, aññesaṃ na dāpesi, kevalaṃ pāyasaṃ nāsesī’’ti domanassappatto.
ဒာရု သမာဒဟာနောတိ ဒာရုဟရိဒ္ဒိ ဒာရုသ္မိံ တသ္သ ဒဟန္တော။ ယဒီတိအာဒိ ဒာရုဈာပနသ္သ ဗဟိဒ္ဓဘာဝသာဓနံ အသုဒ္ဓဟေတူနံ ပဋိပက္ခာဘာဝတော တသ္သ။ ခန္ဓာဒီသု ကုသလာတိ တေသု သဘာဝတော သမုဒယတော အတ္ထင္ဂမတော အသ္သာဒတော အာဒီနဝတော နိသ္သရဏတော ဇာနနတော ဆေကာ ပဏ္ဍိတာ။ ဉာဏဇောတိန္တိ ဉာဏမယံ ဇောတိံ။ ဇာလေမီတိ ပဇ္ဇလိတံ ကရောမိ။ နိစ္စံ ပဇ္ဇလိတဂ္ဂိ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဝိဂတသမ္မောဟန္ဓကာရတာယ ဧကောဘာသဘာဝတော။ သဗ္ဗသော ဝိက္ခေပာဘာဝတော နိစ္စသမာဟိတတ္တော။ ဧဝံ ဝဒတီတိ စရိတံ ဗ္ရဟ္မစရိယံ ဂဟေတ္ဝာ စရာမီတိ ဧဝံ ဝတ္တမာနံ ဝိယ ဝဒတိ အာသန္နတံ ဟဒယေ ဌပေတ္ဝာ။
Dārusamādahānoti dāruhariddi dārusmiṃ tassa dahanto. Yadītiādi dārujhāpanassa bahiddhabhāvasādhanaṃ asuddhahetūnaṃ paṭipakkhābhāvato tassa. Khandhādīsu kusalāti tesu sabhāvato samudayato atthaṅgamato assādato ādīnavato nissaraṇato jānanato chekā paṇḍitā. Ñāṇajotinti ñāṇamayaṃ jotiṃ. Jālemīti pajjalitaṃ karomi. Niccaṃ pajjalitaggi sabbatthakameva vigatasammohandhakāratāya ekobhāsabhāvato. Sabbaso vikkhepābhāvato niccasamāhitatto. Evaṃ vadatīti caritaṃ brahmacariyaṃ gahetvā carāmīti evaṃ vattamānaṃ viya vadati āsannataṃ hadaye ṭhapetvā.
ခာရိဘာရောတိ ခာရိဘာရသဒိသော။ တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ။ ခန္ဓေန ဝယ္ဟမာနောတိ ကာဇေ ပက္ခိပိတ္ဝာ ခန္ဓေန ဝယ္ဟမာနော။ ပထဝိယာ သဒ္ဓိံ ဖုသေတိ ဘာရသ္သ ဂရုကဘာဝေန ကာဇသ္သ ပရိဏမနေန။ မာနေန အတ္တနော ဇာတိအာဒီနိ ပဂ္ဂဏ္ဟတော အညသ္သ တာနိ န သဟတီတိ အာဟ – ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ဣသ္သံ ဥပ္ပာဒေန္တော’’တိ, တတ္ထ တတ္ထ ဇာတိအာဒိမာနဝတ္ထုသ္မိံ ဂရုတရဂ္ဂဟဏေန သံသီဒေယ္ယာတိ အဓိပ္ပာယော။ ကောဓော ဓူမောတိ ယထာပိ ဘာသုရော အဂ္ဂိ ဓူမေန ဥပက္ကိလိဋ္ဌော, ဧဝံ ကောဓေန ဥပက္ကိလိဋ္ဌော။ ဉာဏဂ္ဂီတိ တသ္သ ကောဓော ဓူမော။ မုသာဝာဒောဝ မောသဝဇ္ဇံ။ ယထာ ဉာဏေ သတိ မုသာဝာဒော နတ္ထိ, ဧဝံ မုသာဝာဒေ သတိ ဉာဏမ္ပီတိ တေန တံ နိရောဓိတံ ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘မုသာဝာဒေန ပဋိစ္ဆန္နံ ဉာဏ’’န္တိ။ ယထာ သုဇာယ ဝိနာ ဗ္ရာဟ္မဏာနံ ယာဂော န ဣဇ္ဈတိ, ဧဝံ ပဟူတဇိဝ္ဟာယ ဝိနာ သတ္ထု ဓမ္မယာဂော န ဣဇ္ဈတီတိ ဇိဝ္ဟာ သုဇာပရိယာယာ ဝုတ္တာ။ ဇောတိ ဌိယတိ ဧတ္ထာတိ ဇောတိဋ္ဌာနံ ဝေဒိ, ယံ အဂ္ဂိကုဏ္ဍံ။ သတ္တာနံ ဟဒယံ ဇောတိဋ္ဌာနံ ဉာဏဂ္ဂိနော တတ္ထ သမုဇ္ဇလနတော။ အတ္တာတိ စိတ္တံ ‘‘အာဟိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာ’’တိ ကတ္ဝာ။
Khāribhāroti khāribhārasadiso. Tenāha ‘‘yathā’’tiādi. Khandhena vayhamānoti kāje pakkhipitvā khandhena vayhamāno. Pathaviyā saddhiṃ phuseti bhārassa garukabhāvena kājassa pariṇamanena. Mānena attano jātiādīni paggaṇhato aññassa tāni na sahatīti āha – ‘‘tattha tattha issaṃ uppādento’’ti, tattha tattha jātiādimānavatthusmiṃ garutaraggahaṇena saṃsīdeyyāti adhippāyo. Kodho dhūmoti yathāpi bhāsuro aggi dhūmena upakkiliṭṭho, evaṃ kodhena upakkiliṭṭho. Ñāṇaggīti tassa kodho dhūmo. Musāvādova mosavajjaṃ. Yathā ñāṇe sati musāvādo natthi, evaṃ musāvāde sati ñāṇampīti tena taṃ nirodhitaṃ viya hotīti āha – ‘‘musāvādena paṭicchannaṃ ñāṇa’’nti. Yathā sujāya vinā brāhmaṇānaṃ yāgo na ijjhati, evaṃ pahūtajivhāya vinā satthu dhammayāgo na ijjhatīti jivhā sujāpariyāyā vuttā. Joti ṭhiyati etthāti jotiṭṭhānaṃ vedi, yaṃ aggikuṇḍaṃ. Sattānaṃ hadayaṃ jotiṭṭhānaṃ ñāṇaggino tattha samujjalanato. Attāti cittaṃ ‘‘āhito ahaṃ māno etthā’’ti katvā.
ဓမ္မော ရဟဒောတိ အသ္သဒ္ဓိယာဒိအာလသိယာဘာဝတော ကိလေသမလပက္ခာလနတော ပရမဂ္ဂိနိဗ္ဗုတာဝဟနတော အရိယမဂ္ဂဓမ္မော အနာဝိလော ရဟဒော။ ဟေဋ္ဌုပရိယဝာလုကာတိ ဝိပရိဝတ္တိတဝာလုကာ ဟုတ္ဝာ။ အာလုဠာတိ အာကုလဇာတာ။ ပဏ္ဍိတာနံ ပသတ္ထောတိ ပဏ္ဍိတာနံ ပုရတော သေဋ္ဌော။ သေဋ္ဌဘာဝေန သန္တော ပာသံသော ဟုတ္ဝာ ကိလေသေ ဘိန္ဒတိ သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ သဗ္ဘီတိ ဝုစ္စတိ။ တေနာဟ ‘‘ဥတ္တမဋ္ဌေနာ’’တိ။ တထာ စာဟ ဘဂဝာ ‘‘မဂ္ဂာနဋ္ဌင္ဂိကော သေဋ္ဌော’’တိ (ဓ. ပ. ၂၇၃)။
Dhammo rahadoti assaddhiyādiālasiyābhāvato kilesamalapakkhālanato paramagginibbutāvahanato ariyamaggadhammo anāvilo rahado. Heṭṭhupariyavālukāti viparivattitavālukā hutvā. Āluḷāti ākulajātā. Paṇḍitānaṃ pasatthoti paṇḍitānaṃ purato seṭṭho. Seṭṭhabhāvena santo pāsaṃso hutvā kilese bhindati samucchindatīti sabbhīti vuccati. Tenāha ‘‘uttamaṭṭhenā’’ti. Tathā cāha bhagavā ‘‘maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho’’ti (dha. pa. 273).
ဝစီသစ္စန္တိ ဣမိနာ ‘‘စတုရင္ဂသမန္နာဂတာ ဝာစာ သုပရိသုဒ္ဓာ ဟောတီ’’တိ သမ္မာဝာစံ ဒသ္သေတိ။ သစ္စသံယမပဒေဟိ ဒသ္သိတာ မဂ္ဂဓမ္မာ ဣဓ ‘‘ဓမ္မော’’တိ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ – ‘‘ဓမ္မောတိ ဣမိနာ။ပေ.။ ဒသ္သေတီ’’တိ။ မဂ္ဂသစ္စံ ဂဟိတံ အနန္တရဂာထာယ အနေကေဟိ ဝိသေသေတ္ဝာ ဝုတ္တတ္တာ။ အတ္ထတောတိ ပုဗ္ဗင္ဂမတ္တာဒိအတ္ထတော။ တာယ ဟိ သကိစ္စံ ကရောန္တိယာ ဣတရေ သဗ္ဗေပိ တဒနုဝတ္တိကာ ဟောန္တိ။ တဂ္ဂတိကတ္တာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပကာရကဘာဝေန တာယ သမာနဂတိကတ္တာ။ အာရမ္မဏဉ္ဟိ ဝိတက္ကေနာဟဋံ ပညာ ဝိစိနိတုံ သက္ကောတိ။ တထာ ဟိ သော ပညာက္ခန္ဓေန သင္ဂဟံ ဂတော။ ဓမ္မောတိ သဘာဝတော သမာဓိ ဂဟိတော, ဣတရေ ဒ္ဝေ တဒုပကာရတ္တာ။ တထာ ဟိ ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၃; မ. နိ. ၃.၁၉၇; သံ. နိ. ၅.၃၇၈) သမာဓိ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တော။ ပရမတ္ထသစ္စံ ဂဟိတံ သဗ္ဗေသံ သေဋ္ဌဘာဝတော။ ယထာဟ – ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင္ခတာ ဝာ အသင္ခတာ ဝာ, ဝိရာဂော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (ဣတိဝု. ၉၀; အ. နိ. ၄.၃၄)။ အတ္ထတောတိ တတော ဧဝ ပရမတ္ထတော, အနန္တရံ ဝုစ္စမာနာနံ ဝာ မဂ္ဂဓမ္မာနံ အာရမ္မဏဘာဝတော။ ပဉ္စင္ဂာနိ ဂဟိတာနိ တာသံ မဂ္ဂဘာဝတော။ တီဏိ အင္ဂာနိ။ ဗ္ရဟ္မစရိယံ နာမာတိ ဧတံ နိဗ္ဗာနဂာမိ ဥတ္တမဋ္ဌေန မဂ္ဂဗ္ရဟ္မစရိယံ နာမ။ မဇ္ဈေ သိတာတိ လီနုဒ္ဓစ္စာဒိအန္တဒ္ဝယဝိဝဇ္ဇနေန မဇ္ဈေ မဇ္ဈိမပဋိပဒာဘာဝနံ နိသ္သိတာ။ သသ္သတုစ္ဆေဒဂ္ဂဟဏံ ဟေတ္ထ ပဓာနတာယ နိဒသ္သနမတ္တံ။ သေဋ္ဌပ္ပတ္တီတိ သေဋ္ဌဘာဝပ္ပတ္တိ။ တ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရောတိ ‘‘သ ဥဇုဘူတေသူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ မဇ္ဈေ တ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော, ‘‘သ ဒုဇ္ဇုဘူတေသူတိ ကေစိ ပဌန္တိ, တေသံ ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ သ-ဣတိ သုန္ဒရိကော ဗ္ရာဟ္မဏော ဝုတ္တောတိ ကတ္ဝာ အာဟ ‘‘သ တ္ဝ’’န္တိ, သော တ္ဝန္တိ အတ္ထော။ ဓမ္မော သာရိယော ပရိဓာနဘူတာ အလင္ကာရာ ဧတသ္သာတိ ဓမ္မသာရီ။ အထ ဝာ ဓမ္မေဟိ သာရိတဝာတိ ဓမ္မသာရီ, တေဟိ သာရေတ္ဝာ ဌိတဝာတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ကုသလဓမ္မေဟီ’’တိအာဒိ။
Vacīsaccanti iminā ‘‘caturaṅgasamannāgatā vācā suparisuddhā hotī’’ti sammāvācaṃ dasseti. Saccasaṃyamapadehi dassitā maggadhammā idha ‘‘dhammo’’ti adhippetāti āha – ‘‘dhammoti iminā…pe… dassetī’’ti. Maggasaccaṃ gahitaṃ anantaragāthāya anekehi visesetvā vuttattā. Atthatoti pubbaṅgamattādiatthato. Tāya hi sakiccaṃ karontiyā itare sabbepi tadanuvattikā honti. Taggatikattāti sammādiṭṭhiyā upakārakabhāvena tāya samānagatikattā. Ārammaṇañhi vitakkenāhaṭaṃ paññā vicinituṃ sakkoti. Tathā hi so paññākkhandhena saṅgahaṃ gato. Dhammoti sabhāvato samādhi gahito, itare dve tadupakārattā. Tathā hi ‘‘evaṃdhammā te bhagavanto’’tiādīsu (dī. ni. 2.13; ma. ni. 3.197; saṃ. ni. 5.378) samādhi ‘‘dhammo’’ti vutto. Paramatthasaccaṃ gahitaṃ sabbesaṃ seṭṭhabhāvato. Yathāha – ‘‘yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ aggamakkhāyatī’’ti (itivu. 90; a. ni. 4.34). Atthatoti tato eva paramatthato, anantaraṃ vuccamānānaṃ vā maggadhammānaṃ ārammaṇabhāvato. Pañcaṅgāni gahitāni tāsaṃ maggabhāvato. Tīṇi aṅgāni. Brahmacariyaṃ nāmāti etaṃ nibbānagāmi uttamaṭṭhena maggabrahmacariyaṃ nāma. Majjhe sitāti līnuddhaccādiantadvayavivajjanena majjhe majjhimapaṭipadābhāvanaṃ nissitā. Sassatucchedaggahaṇaṃ hettha padhānatāya nidassanamattaṃ. Seṭṭhappattīti seṭṭhabhāvappatti. Ta-kāro padasandhikaroti ‘‘sa ujubhūtesū’’ti vattabbe majjhe ta-kāro padasandhikaro, ‘‘sa dujjubhūtesūti keci paṭhanti, tesaṃ da-kāro padasandhikaro. Sa-iti sundariko brāhmaṇo vuttoti katvā āha ‘‘sa tva’’nti, so tvanti attho. Dhammo sāriyo paridhānabhūtā alaṅkārā etassāti dhammasārī. Atha vā dhammehi sāritavāti dhammasārī, tehi sāretvā ṭhitavāti attho. Tenāha ‘‘kusaladhammehī’’tiādi.
သုန္ဒရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Sundarikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ • Saṃyuttanikāya / ၉. သုန္ဒရိကသုတ္တံ • 9. Sundarikasuttaṃ
အဋ္ဌကထာ • Aṭṭhakathā / သုတ္တပိဋက (အဋ္ဌကထာ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / သံယုတ္တနိကာယ (အဋ္ဌကထာ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ၉. သုန္ဒရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ • 9. Sundarikasuttavaṇṇanā
