| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / မဟာနိဒ္ဒေသ-အဋ္ဌကထာ • Mahāniddesa-aṭṭhakathā |
၄. သုဒ္ဓဋ္ဌကသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
4. Suddhaṭṭhakasuttaniddesavaṇṇanā
၂၃. စတုတ္ထေ သုဒ္ဓဋ္ဌကေ ပဌမဂာထာယ တာဝတ္ထော – န, ဘိက္ခဝေ, ဧဝရူပေန ဒသ္သနေန သုဒ္ဓိ ဟောတိ, အပိ စ ခော ကိလေသမလီနတ္တာ အသုဒ္ဓံ, ကိလေသရောဂာနံ အဓိဂမာ သရောဂမေဝ စန္ဒာဘံ ဗ္ရာဟ္မဏံ, အညံ ဝာ ဧဝရူပံ ဒိသ္ဝာ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဗာလော အဘိဇာနာတိ ‘‘ပသ္သာမိ သုဒ္ဓံ ပရမံ အရောဂံ, တေန စ ဒိဋ္ဌိသင္ခာတေန ဒသ္သနေန သံသုဒ္ဓိ နရသ္သ ဟောတီ’’တိ, သော ဧဝံ အဘိဇာနန္တော တံ ဒသ္သနံ ‘‘ပရမ’’န္တိ ဉတ္ဝာ တသ္မိံ ဒသ္သနေ သုဒ္ဓာနုပသ္သီ သမာနော တံ ဒသ္သနံ ‘‘မဂ္ဂဉာဏ’’န္တိ ပစ္စေတိ။ တံ ပန မဂ္ဂဉာဏံ န ဟောတိ။
23. Catutthe suddhaṭṭhake paṭhamagāthāya tāvattho – na, bhikkhave, evarūpena dassanena suddhi hoti, api ca kho kilesamalīnattā asuddhaṃ, kilesarogānaṃ adhigamā sarogameva candābhaṃ brāhmaṇaṃ, aññaṃ vā evarūpaṃ disvā diṭṭhigatiko bālo abhijānāti ‘‘passāmi suddhaṃ paramaṃ arogaṃ, tena ca diṭṭhisaṅkhātena dassanena saṃsuddhi narassa hotī’’ti, so evaṃ abhijānanto taṃ dassanaṃ ‘‘parama’’nti ñatvā tasmiṃ dassane suddhānupassī samāno taṃ dassanaṃ ‘‘maggañāṇa’’nti pacceti. Taṃ pana maggañāṇaṃ na hoti.
ပရမံ အာရောဂ္ယပ္ပတ္တန္တိ ဥတ္တမံ နိဗ္ယာဓိံ ပာပုဏိတ္ဝာ ဌိတံ။ တာဏပ္ပတ္တန္တိ တထာ ပာလနပ္ပတ္တံ။ လေဏပ္ပတ္တန္တိ နိလီယနပ္ပတ္တံ။သရဏပ္ပတ္တန္တိ ပတိဋ္ဌာပတ္တံ, ဒုက္ခနာသနံ ဝာ ပတ္တံ။ အဘယပ္ပတ္တန္တိ နိဗ္ဘယဘာဝပ္ပတ္တံ။ အစ္စုတပ္ပတ္တန္တိ နိစ္စလဘာဝံ ပတ္တံ။ အမတပ္ပတ္တန္တိ အမတံ မဟာနိဗ္ဗာနံ ပတ္တံ။ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တန္တိ ဝာနဝိရဟိတံ ပတ္တံ။
Paramaṃ ārogyappattanti uttamaṃ nibyādhiṃ pāpuṇitvā ṭhitaṃ. Tāṇappattanti tathā pālanappattaṃ. Leṇappattanti nilīyanappattaṃ.Saraṇappattanti patiṭṭhāpattaṃ, dukkhanāsanaṃ vā pattaṃ. Abhayappattanti nibbhayabhāvappattaṃ. Accutappattanti niccalabhāvaṃ pattaṃ. Amatappattanti amataṃ mahānibbānaṃ pattaṃ. Nibbānappattanti vānavirahitaṃ pattaṃ.
အဘိဇာနန္တောတိ ဝိသေသေန ဇာနန္တော။ အာဇာနန္တောတိ အာဇာနမာနော။ ဝိဇာနန္တောတိ အနေကဝိဓေန ဇာနမာနော။ ပဋိဝိဇာနန္တောတိ တံ တံ ပဋိစ္စ ဝိဇာနမာနော။ ပဋိဝိဇ္ဈန္တောတိ ဟဒယေ ကုရုမာနော။
Abhijānantoti visesena jānanto. Ājānantoti ājānamāno. Vijānantoti anekavidhena jānamāno. Paṭivijānantoti taṃ taṃ paṭicca vijānamāno. Paṭivijjhantoti hadaye kurumāno.
စက္ခုဝိညာဏံ ရူပဒသ္သနေနာတိ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပဒသ္သနံ။ ဉာဏန္တိ ပစ္စေတီတိ ပညာ ဣတိ သဒ္ဒဟတိ။ မဂ္ဂောတိ ပစ္စေတီတိ ‘‘ဥပာယော’’တိ သဒ္ဒဟတိ။ ပထောတိ သဉ္စာရော။ နီယာနန္တိ ဂဟေတ္ဝာ ယာတီတိ နီယာနံ။ ‘‘နိယ္ယာန’’န္တိ ဝာ ပာဌော။
Cakkhuviññāṇaṃ rūpadassanenāti cakkhuviññāṇena rūpadassanaṃ. Ñāṇanti paccetīti paññā iti saddahati. Maggoti paccetīti ‘‘upāyo’’ti saddahati. Pathoti sañcāro. Nīyānanti gahetvā yātīti nīyānaṃ. ‘‘Niyyāna’’nti vā pāṭho.
၂၄. ‘‘ဒိဋ္ဌေန စေ သုဒ္ဓီ’’တိ ဒုတိယဂာထာ။ တသ္သတ္ထော – တေန ရူပဒသ္သနသင္ခာတေန ဒိဋ္ဌေန ယဒိ ကိလေသသုဒ္ဓိ နရသ္သ ဟောတိ, တေန ဝာ ဉာဏေန သော ယဒိ ဇာတိအာဒိဒုက္ခံ ပဇဟာတိ, ဧဝံ သန္တေ အရိယမဂ္ဂတော အညေန အသုဒ္ဓိမဂ္ဂေနေဝ သော သုဇ္ဈတိ, ရာဂာဒီဟိ ဥပဓီဟိ သဥပဓိကော ဧဝ သမာနော သုဇ္ဈတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပန္နော ဟောတိ, န စ ဧဝံဝိဓော သုဇ္ဈတိ။ တသ္မာ ဒိဋ္ဌီ ဟိ နံ ပာဝ တထာ ဝဒာနံ, သာ နံ ဒိဋ္ဌိယေဝ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော အယ’’န္တိ ကထေတိ, ဒိဋ္ဌိအနုရူပံ ‘‘သသ္သတော လောကော’’တိအာဒိနာ နယေန တထာ တထာ ဝဒတီတိ။
24.‘‘Diṭṭhenace suddhī’’ti dutiyagāthā. Tassattho – tena rūpadassanasaṅkhātena diṭṭhena yadi kilesasuddhi narassa hoti, tena vā ñāṇena so yadi jātiādidukkhaṃ pajahāti, evaṃ sante ariyamaggato aññena asuddhimaggeneva so sujjhati, rāgādīhi upadhīhi saupadhiko eva samāno sujjhatīti vattabbataṃ āpanno hoti, na ca evaṃvidho sujjhati. Tasmā diṭṭhī hi naṃ pāva tathā vadānaṃ, sā naṃ diṭṭhiyeva ‘‘micchādiṭṭhiko aya’’nti katheti, diṭṭhianurūpaṃ ‘‘sassato loko’’tiādinā nayena tathā tathā vadatīti.
ရာဂေန သဟ ဝတ္တတီတိ သရာဂော, ရာဂဝာတိ အတ္ထော။ သဒောသောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။
Rāgena saha vattatīti sarāgo, rāgavāti attho. Sadosotiādīsupi eseva nayo.
၂၅. န ဗ္ရာဟ္မဏောတိ တတိယဂာထာ။ တသ္သတ္ထော – ယော ပန ဗာဟိတပာပတ္တာ ဗ္ရာဟ္မဏော ဟောတိ, သော မဂ္ဂေန အဓိဂတာသဝက္ခယော ခီဏာသဝဗ္ရာဟ္မဏော အရိယမဂ္ဂဉာဏတော အညေန အဘိမင္ဂလသမ္မတရူပသင္ခာတေ ဒိဋ္ဌေ, တထာဝိဓသဒ္ဒသင္ခာတေ သုတေ, အဝီတိက္ကမသင္ခာတေ သီလေ, ဟတ္ထိဝတာဒိဘေဒေ ဝတေ, ပထဝိအာဒိဘေဒေ မုတေ စ ဥပ္ပန္နေန မိစ္ဆာဉာဏေန သုဒ္ဓိံ န အာဟာတိ။ သေသမသ္သ ဗ္ရာဟ္မဏသ္သ ဝဏ္ဏဘဏနာယ ဝုတ္တံ။ သော ဟိ တေဓာတုကပုညေ သဗ္ဗသ္မိဉ္စ ပာပေ အနူပလိတ္တော, ကသ္မာ? တသ္သ ပဟီနတ္တာ တသ္သ အတ္တဒိဋ္ဌိယာ, ယသ္သ ကသ္သစိ ဝာ ဂဟဏသ္သ ပဟီနတ္တာ အတ္တဉ္ဇဟော, ပုညာဘိသင္ခာရာဒီနံ အကရဏတော ‘‘နယိဓ ပကုဗ္ဗမာနော’’တိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မာ နံ ဧဝံ ပသံသန္တော အာဟ။ သဗ္ဗသ္သေဝ စသ္သ ပုရိမပာဒေန သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော – ပုညေ စ ပာပေ စ အနူပလိတ္တော အတ္တဉ္ဇဟော နယိဓ ပကုဗ္ဗမာနော န ဗ္ရာဟ္မဏော အညတော သုဒ္ဓိမာဟာတိ။ နာတိ ပဋိက္ခေပောတိ န ဣတိ ပဋိသေဓော။
25.Na brāhmaṇoti tatiyagāthā. Tassattho – yo pana bāhitapāpattā brāhmaṇo hoti, so maggena adhigatāsavakkhayo khīṇāsavabrāhmaṇo ariyamaggañāṇato aññena abhimaṅgalasammatarūpasaṅkhāte diṭṭhe, tathāvidhasaddasaṅkhāte sute, avītikkamasaṅkhāte sīle, hatthivatādibhede vate, pathaviādibhede mute ca uppannena micchāñāṇena suddhiṃ na āhāti. Sesamassa brāhmaṇassa vaṇṇabhaṇanāya vuttaṃ. So hi tedhātukapuññe sabbasmiñca pāpe anūpalitto, kasmā? Tassa pahīnattā tassa attadiṭṭhiyā, yassa kassaci vā gahaṇassa pahīnattā attañjaho, puññābhisaṅkhārādīnaṃ akaraṇato ‘‘nayidha pakubbamāno’’ti vuccati. Tasmā naṃ evaṃ pasaṃsanto āha. Sabbasseva cassa purimapādena sambandho veditabbo – puññe ca pāpe ca anūpalitto attañjaho nayidha pakubbamāno na brāhmaṇo aññato suddhimāhāti. Nāti paṭikkhepoti na iti paṭisedho.
ဗာဟိတ္ဝာ သဗ္ဗပာပကာနီတိ ဂာထာယတ္ထော – ယော စတုတ္ထမဂ္ဂေန ဗာဟိတ္ဝာ သဗ္ဗပာပကာနိ ဌိတတ္တော ဌိတောဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဗာဟိတပာပတ္တာ ဧဝ စ ဝိမလော ဝိမလဘာဝံ ဗ္ရဟ္မဘာဝံ သေဋ္ဌဘာဝံ ပတ္တော, ပဋိနိသ္သဋ္ဌသမာဓိဝိက္ခေပကရကိလေသမလေန အဂ္ဂမဂ္ဂဖလသမာဓိနာ သာဓုသမာဟိတော, သံသာရဟေတုသမတိက္ကမေန သံသာရမတိစ္စ ပရိနိဋ္ဌိတကိစ္စတာယ ကေဝလီတိ စ, တဏ္ဟာဒိဋ္ဌီဟိ အနိသ္သိတတ္တာ အနိသ္သိတောတိ စ, လောကဓမ္မေဟိ နိဗ္ဗိကာရတ္တာ တာဒီတိ စ ပဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ထုတိရဟော သ ဗ္ရဟ္မာ သော ဗ္ရာဟ္မဏောတိ။
Bāhitvā sabbapāpakānīti gāthāyattho – yo catutthamaggena bāhitvā sabbapāpakāni ṭhitatto ṭhitoicceva vuttaṃ hoti. Bāhitapāpattā eva ca vimalo vimalabhāvaṃ brahmabhāvaṃ seṭṭhabhāvaṃ patto, paṭinissaṭṭhasamādhivikkhepakarakilesamalena aggamaggaphalasamādhinā sādhusamāhito, saṃsārahetusamatikkamena saṃsāramaticca pariniṭṭhitakiccatāya kevalīti ca, taṇhādiṭṭhīhi anissitattā anissitoti ca, lokadhammehi nibbikārattā tādīti ca pavuccati. Evaṃ thutiraho sa brahmā so brāhmaṇoti.
အညတ္ရ သတိပဋ္ဌာနေဟီတိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ မုဉ္စိတ္ဝာ။ သမ္မပ္ပဓာနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။
Aññatra satipaṭṭhānehīti cattāro satipaṭṭhāne muñcitvā. Sammappadhānādīsupi eseva nayo.
သန္တေကေ သမဏဗ္ရာဟ္မဏာတိ ဧကစ္စေ လောကသင္ကေတေန ‘‘သမဏဗ္ရာဟ္မဏာ’’တိ လဒ္ဓဝောဟာရာ သံဝိဇ္ဇန္တိ။ ဒိဋ္ဌသုဒ္ဓိကာတိ ဒိဋ္ဌေန သုဒ္ဓိံ ဣစ္ဆမာနာ။ တေ ဧကစ္စာနံ ရူပာနံ ဒသ္သနန္တိ ဧတေ ဒိဋ္ဌသုဒ္ဓိကာ ဧတေသံ ရူပာရမ္မဏာနံ ဩလောကနံ။ မင္ဂလံ ပစ္စေန္တီတိ ဣဒ္ဓိကာရဏံ ဗုဒ္ဓိကာရဏံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိကာရဏံ ပတိဋ္ဌာပေန္တိ။ အမင္ဂလံ ပစ္စေန္တီတိ အနိဒ္ဓိကာရဏံ န ဗုဒ္ဓိကာရဏံ န သမ္ပတ္တိကာရဏံ ပတိဋ္ဌာပေန္တိ။ တေ ကာလတော ဝုဋ္ဌဟိတ္ဝာတိ ဧတေ ဒိဋ္ဌာဒိမင္ဂလိကာ ပုရေတရမေဝ ဥဋ္ဌဟိတ္ဝာ။ အဘိမင္ဂလဂတာနီတိ ဝိသေသေန ဝုဍ္ဎိကာရဏဂတာနိ။ ရူပာနိ ပသ္သန္တီတိ နာနာဝိဓာနိ ရူပာရမ္မဏာနိ ဒက္ခန္တိ။ စာဋကသကုဏန္တိ ဧဝံနာမကံ။ ဖုသ္သဝေဠုဝလဋ္ဌိန္တိ ဖုသ္သနက္ခတ္တေန ဥပ္ပန္နံ တရုဏဗေဠုဝလဋ္ဌိံ။ ဂဗ္ဘိနိတ္ထိန္တိ သဂဗ္ဘံ ဣတ္ထိံ။ ကုမာရကံ ခန္ဓေ အာရောပေတ္ဝာ ဂစ္ဆန္တန္တိ တရုဏဒာရကံ အံသေ ဥသ္သာပေတ္ဝာ ဂစ္ဆမာနံ။ ပုဏ္ဏဃဋန္တိ ဥဒကပုဏ္ဏဃဋံ။ ရောဟိတမစ္ဆန္တိ ရတ္တရောဟိတမစ္ဆံ။ အာဇညရထန္တိ သိန္ဓဝယုတ္တရထံ။ ဥသဘန္တိ မင္ဂလဥသဘံ။ ဂောကပိလန္တိ ကပိလဂာဝိံ။
Santeke samaṇabrāhmaṇāti ekacce lokasaṅketena ‘‘samaṇabrāhmaṇā’’ti laddhavohārā saṃvijjanti. Diṭṭhasuddhikāti diṭṭhena suddhiṃ icchamānā. Te ekaccānaṃ rūpānaṃ dassananti ete diṭṭhasuddhikā etesaṃ rūpārammaṇānaṃ olokanaṃ. Maṅgalaṃ paccentīti iddhikāraṇaṃ buddhikāraṇaṃ sabbasampattikāraṇaṃ patiṭṭhāpenti. Amaṅgalaṃ paccentīti aniddhikāraṇaṃ na buddhikāraṇaṃ na sampattikāraṇaṃ patiṭṭhāpenti. Te kālato vuṭṭhahitvāti ete diṭṭhādimaṅgalikā puretarameva uṭṭhahitvā. Abhimaṅgalagatānīti visesena vuḍḍhikāraṇagatāni. Rūpāni passantīti nānāvidhāni rūpārammaṇāni dakkhanti. Cāṭakasakuṇanti evaṃnāmakaṃ. Phussaveḷuvalaṭṭhinti phussanakkhattena uppannaṃ taruṇabeḷuvalaṭṭhiṃ. Gabbhinitthinti sagabbhaṃ itthiṃ. Kumārakaṃ khandhe āropetvā gacchantanti taruṇadārakaṃ aṃse ussāpetvā gacchamānaṃ. Puṇṇaghaṭanti udakapuṇṇaghaṭaṃ. Rohitamacchanti rattarohitamacchaṃ. Ājaññarathanti sindhavayuttarathaṃ. Usabhanti maṅgalausabhaṃ. Gokapilanti kapilagāviṃ.
ပလာလပုဉ္ဇန္တိ ထုသရာသိံ။ တက္ကဃဋန္တိ ဂောတက္ကာဒိပူရိတစာဋိံ။ ရိတ္တဃဋန္တိ တုစ္ဆဃဋံ။ နဋန္တိ နဋကာဒိံ။ ‘‘ဓုတ္တကိရိယ’’န္တိ ဧကေ။ နဂ္ဂသမဏကန္တိ နိစ္စောဠသမဏံ ။ ခရန္တိ ဂဒ္ရဘံ။ ခရယာနန္တိ ဂဒ္ရဘယုတ္တံ ဝယ္ဟာဒိကံ။ ဧကယုတ္တယာနန္တိ ဧကေန ဝာဟနေန သံယုတ္တံ ယာနံ။ ကာဏန္တိ ဧကက္ခိဥဘယက္ခိကာဏံ။ ကုဏိန္တိ ဟတ္ထကုဏိံ။ ခဉ္ဇန္တိ ခဉ္ဇပာဒံ တိရိယဂတပာဒံ။ ပက္ခဟတန္တိ ပီဌသပ္ပိံ။ ဇိဏ္ဏကန္တိ ဇရာဇိဏ္ဏံ။ ဗ္ယာဓိကန္တိ ဗ္ယာဓိပီဠိတံ။ မတန္တိ ကာလင္ကတံ။
Palālapuñjanti thusarāsiṃ. Takkaghaṭanti gotakkādipūritacāṭiṃ. Rittaghaṭanti tucchaghaṭaṃ. Naṭanti naṭakādiṃ. ‘‘Dhuttakiriya’’nti eke. Naggasamaṇakanti niccoḷasamaṇaṃ . Kharanti gadrabhaṃ. Kharayānanti gadrabhayuttaṃ vayhādikaṃ. Ekayuttayānanti ekena vāhanena saṃyuttaṃ yānaṃ. Kāṇanti ekakkhiubhayakkhikāṇaṃ. Kuṇinti hatthakuṇiṃ. Khañjanti khañjapādaṃ tiriyagatapādaṃ. Pakkhahatanti pīṭhasappiṃ. Jiṇṇakanti jarājiṇṇaṃ. Byādhikanti byādhipīḷitaṃ. Matanti kālaṅkataṃ.
သုတသုဒ္ဓိကာတိ သောတဝိညာဏေန သုတေန သုဒ္ဓိံ ဣစ္ဆမာနာ။ သဒ္ဒာနံ သဝနန္တိ သဒ္ဒာရမ္မဏာနံ သဝနံ။ ဝဍ္ဎာတိ ဝာတိအာဒယော လောကေ ပဝတ္တသဒ္ဒမတ္တာနိ ဂဟေတ္ဝာ ဝုတ္တာ။ အမင္ဂလံ ပန ‘‘ကာဏော’’တိအာဒိနာ တေန တေန နာမေန ဝုတ္တသဒ္ဒာယေဝ။ ‘‘ဆိန္ဒ’’န္တိ ဝာတိ ဟတ္ထပာဒာဒိစ္ဆိန္နန္တိ ဝာ။ ‘‘ဘိန္ဒ’’န္တိ ဝာတိ သီသာဒိဘိန္နန္တိ ဝာ။ ‘‘ဒဍ္ဎ’’န္တိ ဝာတိ အဂ္ဂိနာ ဈာပိတန္တိ ဝာ။ ‘‘နဋ္ဌ’’န္တိ ဝာတိ စောရာဒီဟိ ဝိနာသိတန္တိ ဝာ။ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ဝာတိ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဝာ။
Sutasuddhikāti sotaviññāṇena sutena suddhiṃ icchamānā. Saddānaṃ savananti saddārammaṇānaṃ savanaṃ. Vaḍḍhāti vātiādayo loke pavattasaddamattāni gahetvā vuttā. Amaṅgalaṃ pana ‘‘kāṇo’’tiādinā tena tena nāmena vuttasaddāyeva. ‘‘Chinda’’nti vāti hatthapādādicchinnanti vā. ‘‘Bhinda’’nti vāti sīsādibhinnanti vā. ‘‘Daḍḍha’’nti vāti agginā jhāpitanti vā. ‘‘Naṭṭha’’nti vāti corādīhi vināsitanti vā. ‘‘Natthī’’ti vāti na vijjatīti vā.
သီလသုဒ္ဓိကာတိ သီလေန ဝိသုဒ္ဓိံ ဣစ္ဆနကာ။ သီလမတ္တေနာတိ သံဝရဏမတ္တေန။ သံယမမတ္တေနာတိ ဥပရမမတ္တေန။ သံဝရမတ္တေနာတိ ဒ္ဝာရထကနမတ္တေန။ အဝီတိက္ကမမတ္တေနာတိ န အတိက္ကမိတမတ္တေန။ သမဏော မုဏ္ဍိကာပုတ္တောတိ မာတိတော လဒ္ဓနာမံ။ သမ္ပန္နကုသလန္တိ ပရိပုဏ္ဏကုသလံ။ ပရမကုသလန္တိ ဥတ္တမကုသလံ။ ဥတ္တမပတ္တိပ္ပတ္တန္တိ ဥတ္တမံ အရဟတ္တံ ပာပုဏိတဗ္ဗတံ ပတ္ဝာ ဌိတံ။ အယောဇ္ဇန္တိ ပရာဇေတုံ အသက္ကုဏေယ္ယံ သမဏံ။
Sīlasuddhikāti sīlena visuddhiṃ icchanakā. Sīlamattenāti saṃvaraṇamattena. Saṃyamamattenāti uparamamattena. Saṃvaramattenāti dvārathakanamattena. Avītikkamamattenāti na atikkamitamattena. Samaṇo muṇḍikāputtoti mātito laddhanāmaṃ. Sampannakusalanti paripuṇṇakusalaṃ. Paramakusalanti uttamakusalaṃ. Uttamapattippattanti uttamaṃ arahattaṃ pāpuṇitabbataṃ patvā ṭhitaṃ. Ayojjanti parājetuṃ asakkuṇeyyaṃ samaṇaṃ.
ဝတသုဒ္ဓိကာတိ သမာဒာနေန ဝတေန သုဒ္ဓိံ ဣစ္ဆနကာ။ ဟတ္ထိဝတိကာ ဝာတိ သမာဒိန္နံ ဟတ္ထိဝတံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဟတ္ထိဝတိကာ, သဗ္ဗဟတ္ထိကိရိယံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော။ ကထံ? ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ဟတ္ထီဟိ ကာတဗ္ဗံ ကရိသ္သာမီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နစိတ္တာ ဟတ္ထီနံ ဂမနာကာရံ တိဋ္ဌနာကာရံ နိသီဒနာကာရံ သယနာကာရံ ဥစ္စာရပသ္သာဝကရဏာကာရံ, အညေ ဟတ္ထီ ဒိသ္ဝာ သောဏ္ဍံ ဥသ္သာပေတ္ဝာ ဂမနာကာရဉ္စ သဗ္ဗံ ကရောန္တီတိ ဟတ္ထိဝတိကာ။ အသ္သဝတိကာဒီသုပိ လဗ္ဘမာနဝသေန ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တေသု အဝသာနေ ဒိသာဝတိကာ ဝာတိ ပုရတ္ထိမာဒိဒိသာနံ နမသ္သနဝသေန သမာဒိန္နဒိသာဝတိကာ, ဧတေသံ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ သမဏဗ္ရာဟ္မဏာနံ ဝတသမာဒာနံ သမ္ပဇ္ဇမာနံ ဟတ္ထိအာဒီနံ သဟဗ္ယတံ ဥပနေတိ။ သစေ ခော ပနသ္သ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ ‘‘ဣမိနာဟံ သီလဝတသမာဒာနဗ္ရဟ္မစရိယေန ဒေဝော ဝာ ဒေဝညတရော ဝာ ဟောမီ’’တိ စိန္တယန္တသ္သ နိရယတိရစ္ဆာနယောနီနံ အညတရော ဟောတီတိ ဉာတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉ္ဟေတံ ဘဂဝတာ (မ. နိ. ၂.၇၉) –
Vatasuddhikāti samādānena vatena suddhiṃ icchanakā. Hatthivatikā vāti samādinnaṃ hatthivataṃ etesaṃ atthīti hatthivatikā, sabbahatthikiriyaṃ karontīti attho. Kathaṃ? ‘‘Ajja paṭṭhāya hatthīhi kātabbaṃ karissāmī’’ti evaṃ uppannacittā hatthīnaṃ gamanākāraṃ tiṭṭhanākāraṃ nisīdanākāraṃ sayanākāraṃ uccārapassāvakaraṇākāraṃ, aññe hatthī disvā soṇḍaṃ ussāpetvā gamanākārañca sabbaṃ karontīti hatthivatikā. Assavatikādīsupi labbhamānavasena yathāyogaṃ yojetabbaṃ. Tesu avasāne disāvatikā vāti puratthimādidisānaṃ namassanavasena samādinnadisāvatikā, etesaṃ vuttappakārānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ vatasamādānaṃ sampajjamānaṃ hatthiādīnaṃ sahabyataṃ upaneti. Sace kho panassa micchādiṭṭhi hoti ‘‘imināhaṃ sīlavatasamādānabrahmacariyena devo vā devaññataro vā homī’’ti cintayantassa nirayatiracchānayonīnaṃ aññataro hotīti ñātabbaṃ. Vuttañhetaṃ bhagavatā (ma. ni. 2.79) –
‘‘ဣဓ , ပုဏ္ဏ, ဧကစ္စော ကုက္ကုရဝတံ ဘာဝေတိ ပရိပုဏ္ဏံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ, ကုက္ကုရသီလံ ဘာဝေတိ ပရိပုဏ္ဏံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ, ကုက္ကုရစိတ္တံ ဘာဝေတိ ပရိပုဏ္ဏံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ, ကုက္ကုရာကပ္ပံ ဘာဝေတိ ပရိပုဏ္ဏံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ။ သော ကုက္ကုရဝတံ ဘာဝေတ္ဝာ ပရိပုဏ္ဏံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ, ကုက္ကုရသီလံ ဘာဝေတ္ဝာ ပရိပုဏ္ဏံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ, ကုက္ကုရစိတ္တံ ဘာဝေတ္ဝာ ပရိပုဏ္ဏံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ, ကုက္ကုရာကပ္ပံ ဘာဝေတ္ဝာ ပရိပုဏ္ဏံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ ကာယသ္သ ဘေဒာ ပရံ မရဏာ ကုက္ကုရာနံ သဟဗ္ယတံ ဥပပဇ္ဇတိ။ သစေ ခော ပနသ္သ ဧဝံဒိဋ္ဌိ ဟောတိ ‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဝာ ဝတေန ဝာ တပေန ဝာ ဗ္ရဟ္မစရိယေန ဝာ ဒေဝော ဝာ ဘဝိသ္သာမိ ဒေဝညတရော ဝာ’တိ, သာသ္သ ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသ္သ ခော အဟံ, ပုဏ္ဏ, ဒ္ဝိန္နံ ဂတီနံ အညတရံ ဂတိံ ဝဒာမိ နိရယံ ဝာ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝာ။ ဣတိ ခော, ပုဏ္ဏ, သမ္ပဇ္ဇမာနံ ကုက္ကုရဝတံ ကုက္ကုရာနံ သဟဗ္ယတံ ဥပနေတိ, ဝိပဇ္ဇမာနံ နိရယ’’န္တိ။
‘‘Idha , puṇṇa, ekacco kukkuravataṃ bhāveti paripuṇṇaṃ abbokiṇṇaṃ, kukkurasīlaṃ bhāveti paripuṇṇaṃ abbokiṇṇaṃ, kukkuracittaṃ bhāveti paripuṇṇaṃ abbokiṇṇaṃ, kukkurākappaṃ bhāveti paripuṇṇaṃ abbokiṇṇaṃ. So kukkuravataṃ bhāvetvā paripuṇṇaṃ abbokiṇṇaṃ, kukkurasīlaṃ bhāvetvā paripuṇṇaṃ abbokiṇṇaṃ, kukkuracittaṃ bhāvetvā paripuṇṇaṃ abbokiṇṇaṃ, kukkurākappaṃ bhāvetvā paripuṇṇaṃ abbokiṇṇaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā kukkurānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Sace kho panassa evaṃdiṭṭhi hoti ‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti, sāssa hoti micchādiṭṭhi. Micchādiṭṭhissa kho ahaṃ, puṇṇa, dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ vadāmi nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā. Iti kho, puṇṇa, sampajjamānaṃ kukkuravataṃ kukkurānaṃ sahabyataṃ upaneti, vipajjamānaṃ niraya’’nti.
ဂန္ဓဗ္ဗဝတိကာဒယော ဂန္ဓဗ္ဗာဒီနံ သဟဗ္ယတံ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဂဟိတတ္တာ နိရယတိရစ္ဆာနယောနိမေဝ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ ဂဟေတဗ္ဗော။
Gandhabbavatikādayo gandhabbādīnaṃ sahabyataṃ upagacchantīti attho na gahetabbo, micchādiṭṭhiyā gahitattā nirayatiracchānayonimeva upagacchantīti gahetabbo.
မုတသုဒ္ဓိကာတိ ဖုသိတေန သုဒ္ဓိကာ။ ပထဝိံ အာမသန္တီတိ သသမ္ဘာရိကံ မဟာပထဝိံ ကာယေန ဖုသန္တိ။ ဟရိတန္တိ အလ္လနီလသဒ္ဒလံ။ ဂောမယန္တိ ဂဝာဒိဂောမယံ။ ကစ္ဆပန္တိ အဋ္ဌိကစ္ဆပာဒိအနေကဝိဓံ။ ဖာလံ အက္ကမန္တီတိ အယဖာလံ မဒ္ဒန္တိ။ တိလဝာဟန္တိ တိလသကဋံ တိလရာသိံ ဝာ။ ဖုသ္သတိလံ ခာဒန္တီတိ မင္ဂလပဋိသံယုတ္တံ တိလံ ခာဒန္တိ။ ဖုသ္သတေလံ မက္ခေန္တီတိ တထာရူပံ တိလတေလံ သရီရဗ္ဘဉ္ဇနံ ကရောန္တိ။ ဒန္တကဋ္ဌန္တိ ဒန္တပောဏံ။ မတ္တိကာယ န္ဟာယန္တီတိ ကုင္ကုဋ္ဌာဒိကာယ သဏ္ဟမတ္တိကာယ သရီရံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတ္ဝာ န္ဟာယန္တိ။ သာဋကံ နိဝာသေန္တီတိ မင္ဂလပဋိသံယုတ္တံ ဝတ္ထံ ပရိဒဟန္တိ။ ဝေဌနံ ဝေဌေန္တီတိ သီသဝေဌနံ ပတ္တုဏ္ဏာဒိပဋံ သီသေ ဌပေန္တိ ပဋိမုစ္စန္တိ။
Mutasuddhikāti phusitena suddhikā. Pathaviṃ āmasantīti sasambhārikaṃ mahāpathaviṃ kāyena phusanti. Haritanti allanīlasaddalaṃ. Gomayanti gavādigomayaṃ. Kacchapanti aṭṭhikacchapādianekavidhaṃ. Phālaṃ akkamantīti ayaphālaṃ maddanti. Tilavāhanti tilasakaṭaṃ tilarāsiṃ vā. Phussatilaṃ khādantīti maṅgalapaṭisaṃyuttaṃ tilaṃ khādanti. Phussatelaṃ makkhentīti tathārūpaṃ tilatelaṃ sarīrabbhañjanaṃ karonti. Dantakaṭṭhanti dantapoṇaṃ. Mattikāya nhāyantīti kuṅkuṭṭhādikāya saṇhamattikāya sarīraṃ ubbaṭṭetvā nhāyanti. Sāṭakaṃ nivāsentīti maṅgalapaṭisaṃyuttaṃ vatthaṃ paridahanti. Veṭhanaṃ veṭhentīti sīsaveṭhanaṃ pattuṇṇādipaṭaṃ sīse ṭhapenti paṭimuccanti.
တေဓာတုကံ ကုသလာဘိသင္ခာရန္တိ ကာမဓာတုရူပဓာတုအရူပဓာတူသု ပဋိသန္ဓိဒာယကံ ကောသလ္လသမ္ဘူတံ ပစ္စယာဘိသင္ခာရံ။ သဗ္ဗံ အကုသလန္တိ ဒ္ဝာဒသဝိဓံ အကောသလ္လသမ္ဘူတံ အကုသလံ။ ယတောတိ ယဒာ။ တေ ဒသဝိဓော ပုညာဘိသင္ခာရော စ, ဒ္ဝာဒသဝိဓော အပုညာဘိသင္ခာရော စ, စတုဗ္ဗိဓော အာနေဉ္ဇာဘိသင္ခာရော စ ယထာနုရူပံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန ပဟီနာ ဟောန္တိ။ အတ္တဒိဋ္ဌိဇဟောတိ ‘‘ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဂဟိတဒိဋ္ဌိံ ဇဟော။ ဂာဟံ ဇဟောတိ ‘‘ဧသောဟမသ္မီ’’တိ မာနသမ္ပယုတ္တဂဟဏံ ဇဟော။ ပုန အတ္တဉ္ဇဟောတိ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိ တဏ္ဟာဂဟဏဝသေန စ ဒိဋ္ဌိဂဟဏဝသေန စ ပရာမသိတ္ဝာ ဂဟိတံ, ပရတော အာမဋ္ဌဉ္စ, တသ္မိံ အဘိနိဝိဋ္ဌဉ္စ, ဗလဝတဏ္ဟာဝသေန ဂိလိတ္ဝာ အဇ္ဈောသိတဉ္စ, ဗလဝမုစ္ဆိတဉ္စ။ သဗ္ဗံ တံ စတ္တံ ဟောတီတိအာဒယော ဝုတ္တနယာယေဝ။
Tedhātukaṃ kusalābhisaṅkhāranti kāmadhāturūpadhātuarūpadhātūsu paṭisandhidāyakaṃ kosallasambhūtaṃ paccayābhisaṅkhāraṃ. Sabbaṃ akusalanti dvādasavidhaṃ akosallasambhūtaṃ akusalaṃ. Yatoti yadā. Te dasavidho puññābhisaṅkhāro ca, dvādasavidho apuññābhisaṅkhāro ca, catubbidho āneñjābhisaṅkhāro ca yathānurūpaṃ samucchedappahānena pahīnā honti. Attadiṭṭhijahoti ‘‘eso me attā’’ti gahitadiṭṭhiṃ jaho. Gāhaṃ jahoti ‘‘esohamasmī’’ti mānasampayuttagahaṇaṃ jaho. Puna attañjahoti ‘‘etaṃ mamā’’ti taṇhāgahaṇavasena ca diṭṭhigahaṇavasena ca parāmasitvā gahitaṃ, parato āmaṭṭhañca, tasmiṃ abhiniviṭṭhañca, balavataṇhāvasena gilitvā ajjhositañca, balavamucchitañca. Sabbaṃ taṃ cattaṃ hotītiādayo vuttanayāyeva.
၂၆. ဧဝံ ‘‘န ဗ္ရာဟ္မဏော အညတော သုဒ္ဓိမာဟာ’’တိ ဝတ္ဝာ ဣဒာနိ ယေ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ အညတော သုဒ္ဓိံ ဗ္ရုဝန္တိ, တေသံ တသ္သာ ဒိဋ္ဌိယာ အနိဗ္ဗာဟကဘာဝံ ဒသ္သေန္တော ‘‘ပုရိမံ ပဟာယာ’’တိ ဂာထမာဟ။ တသ္သတ္ထော – တေဟိ အညတော သုဒ္ဓိဝာဒာ သမာနာပိ ယသ္သာ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဟီနတ္တာ ဂဟဏမုဉ္စနံ ဟောတိ, တာယ ပုရိမံ သတ္ထာရာဒိံ ပဟာယ အပရံ နိသ္သိတာ, ဧဇာသင္ခာတာယ တဏ္ဟာယ အနုဂတာ အဘိဘူတာ ရာဂာဒိဘေဒံ န တရန္တိ သင္ဂံ, တဉ္စ အတရန္တာ တံ တံ ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏ္ဟန္တိ စ နိရသ္သဇန္တိ စ မက္ကဋောဝ သာခန္တိ။
26. Evaṃ ‘‘na brāhmaṇo aññato suddhimāhā’’ti vatvā idāni ye diṭṭhigatikā aññato suddhiṃ bruvanti, tesaṃ tassā diṭṭhiyā anibbāhakabhāvaṃ dassento ‘‘purimaṃ pahāyā’’ti gāthamāha. Tassattho – tehi aññato suddhivādā samānāpi yassā diṭṭhiyā appahīnattā gahaṇamuñcanaṃ hoti, tāya purimaṃ satthārādiṃ pahāya aparaṃ nissitā, ejāsaṅkhātāya taṇhāya anugatā abhibhūtā rāgādibhedaṃ na taranti saṅgaṃ, tañca atarantā taṃ taṃ dhammaṃ uggaṇhanti ca nirassajanti ca makkaṭova sākhanti.
ပုရိမံ သတ္ထာရံ ပဟာယာတိ ပုရိမဂဟိတံ သတ္ထုပဋိညံ ဝဇ္ဇေတ္ဝာ။ ပရံ သတ္ထာရံ နိသ္သိတာတိ အညံ သတ္ထုပဋိညံ နိသ္သိတာ အလ္လီနာ။ ပုရိမံ ဓမ္မက္ခာနံ ပဟာယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။
Purimaṃ satthāraṃ pahāyāti purimagahitaṃ satthupaṭiññaṃ vajjetvā. Paraṃ satthāraṃ nissitāti aññaṃ satthupaṭiññaṃ nissitā allīnā. Purimaṃ dhammakkhānaṃ pahāyātiādīsupi eseva nayo.
ဧဇာနုဂာတိ တဏ္ဟာယ အနုဂာ။ ဧဇာနုဂတာတိ တဏ္ဟာယ အနုဂတာ။ ဧဇာနုသဋာတိ တဏ္ဟာယ အနုသဋာ ပက္ခန္ဒာ ဝာ။ ဧဇာယ ပန္နာ ပတိတာတိ တဏ္ဟာယ နိမုဂ္ဂာ စ နိက္ခိပိတာ စ။
Ejānugāti taṇhāya anugā. Ejānugatāti taṇhāya anugatā. Ejānusaṭāti taṇhāya anusaṭā pakkhandā vā. Ejāya pannā patitāti taṇhāya nimuggā ca nikkhipitā ca.
မက္ကဋောတိ ဝာနရော။ အရညေတိ ဝိပိနေ။ ပဝနေတိ မဟာဝနေ။ စရမာနောတိ ဂစ္ဆမာနော။ ဧဝမေဝာတိ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ။ ပုထူတိ နာနာ။ ပုထုဒိဋ္ဌိဂတာနီတိ နာနာဝိဓာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ။ ဂဏ္ဟန္တိ စ မုဉ္စန္တိ စာတိ ဂဟဏဝသေန ဂဏ္ဟန္တိ စ စဇနဝသေန မုဉ္စန္တိ စ။ အာဒိယန္တိ စ နိရသ္သဇန္တိ စာတိ ပလိဗောဓံ ကရောန္တိ စ ဝိသ္သဇ္ဇေန္တိ စ ခိပန္တိ စ။
Makkaṭoti vānaro. Araññeti vipine. Pavaneti mahāvane. Caramānoti gacchamāno. Evamevāti opammasaṃsandanaṃ. Puthūti nānā. Puthudiṭṭhigatānīti nānāvidhāni diṭṭhigatāni. Gaṇhanti ca muñcanti cāti gahaṇavasena gaṇhanti ca cajanavasena muñcanti ca. Ādiyanti ca nirassajanti cāti palibodhaṃ karonti ca vissajjenti ca khipanti ca.
၂၇. ပဉ္စမဂာထာယ စ သမ္ဗန္ဓော – ယော စ သော ‘‘ဒိဋ္ဌီ ဟိ နံ ပာဝ တထာ ဝဒာန’’န္တိ ဝုတ္တော, သော သယံ သမာဒာယာတိ။ တတ္ထ သယန္တိ သာမံ ။ သမာဒာယာတိ ဂဟေတ္ဝာ။ ဝတာနီတိ ဟတ္ထိဝတာဒီနိ။ ဥစ္စာဝစန္တိ အပရာပရံ, ဟီနပဏီတံ ဝာ သတ္ထာရတော သတ္ထာရာဒိံ။ သညသတ္တောတိ ကာမသညာဒီသု လဂ္ဂော။ ဝိဒ္ဝာ စ ဝေဒေဟိ သမေစ္စ ဓမ္မန္တိ ပရမတ္ထဝိဒ္ဝာ စ အရဟာ စတူဟိ မဂ္ဂဉာဏဝေဒေဟိ စတုသစ္စဓမ္မံ အဘိသမေစ္စာတိ။ သေသံ ပာကဋမေဝ။
27. Pañcamagāthāya ca sambandho – yo ca so ‘‘diṭṭhī hi naṃ pāva tathā vadāna’’nti vutto, so sayaṃ samādāyāti. Tattha sayanti sāmaṃ . Samādāyāti gahetvā. Vatānīti hatthivatādīni. Uccāvacanti aparāparaṃ, hīnapaṇītaṃ vā satthārato satthārādiṃ. Saññasattoti kāmasaññādīsu laggo. Vidvā ca vedehi samecca dhammanti paramatthavidvā ca arahā catūhi maggañāṇavedehi catusaccadhammaṃ abhisameccāti. Sesaṃ pākaṭameva.
သာမံ သမာဒာယာတိ သယမေဝ ဂဟေတ္ဝာ။ အာဒာယာတိ အာဒိယိတ္ဝာ ဂဏ္ဟိတ္ဝာ။ သမာဒာယာတိ သမ္မာ အာဒာယ။ အာဒိယိတ္ဝာတိ ပလိဗောဓံ ကတ္ဝာ။ သမာဒိယိတ္ဝာတိ သမ္မာ ပလိဗောဓံ ကတ္ဝာ။ ဂဏ္ဟိတ္ဝာတိ အဝိသ္သဇ္ဇေတ္ဝာ။ ပရာမသိတ္ဝာတိ ဒသ္သိတ္ဝာ။ အဘိနိဝိသိတ္ဝာတိ ပတိဋ္ဌဟိတ္ဝာ။ ကာမသညာဒယော ဝုတ္တနယာ ဧဝ။
Sāmaṃ samādāyāti sayameva gahetvā. Ādāyāti ādiyitvā gaṇhitvā. Samādāyāti sammā ādāya. Ādiyitvāti palibodhaṃ katvā. Samādiyitvāti sammā palibodhaṃ katvā. Gaṇhitvāti avissajjetvā. Parāmasitvāti dassitvā. Abhinivisitvāti patiṭṭhahitvā. Kāmasaññādayo vuttanayā eva.
ဝိဒ္ဝာတိ မေဓာဝီ။ ဝိဇ္ဇာဂတောတိ ဝိဇာနနဘာဝံ ဂတော။ ဉာဏီတိ ပညာသမ္ပန္နော။ ဝိဘာဝီတိ ဉာဏေန ဝီမံသကော။ မေဓာဝီတိ အနိစ္စာဒီဟိ တုလိတဉာဏော။ ပညာတိအာဒယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာယေဝ။ စတုသစ္စဓမ္မံ ဝိစိနာတီတိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင္ဂော။ ဗောဇ္ဈင္ဂတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ။ ဝီမံသာတိ စတုသစ္စဓမ္မဝိစိနနာ ပညာဝ။ ‘‘ဝီမံသာ ဓမ္မစိန္တနာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တာ။ ဝိပသ္သနာတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ ဝိဝိဓာကာရေန ပသ္သနာ ပညာဝ။ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ သောဘနာ ပသဋ္ဌာ သုန္ဒရာ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ တေဟိ ဝေဒေဟီတိ ဧတေဟေဝ စတူဟိ မဂ္ဂဉာဏေဟိ။ အန္တဂတောတိ ဇာတိဇရာမရဏသ္သ ပရိယောသာနံ ဂတော။ ကောဋိဂတောတိအာဒယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာဝ။ ဝေဒာနံ ဝာ အန္တဂတောတိ ဇာနိတဗ္ဗာနံ အဝသာနပ္ပတ္တော။ ဝေဒေဟိ ဝာ အန္တဂတောတိ စတူဟိ မဂ္ဂဉာဏဝေဒေဟိ ဝဋ္ဋဒုက္ခသ္သ ပရိယန္တဘာဝေန အန္တသင္ခာတံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော။ ဝိဒိတတ္တာတိ ဝိဒိတဘာဝေန ဇာနိတဘာဝေန။
Vidvāti medhāvī. Vijjāgatoti vijānanabhāvaṃ gato. Ñāṇīti paññāsampanno. Vibhāvīti ñāṇena vīmaṃsako. Medhāvīti aniccādīhi tulitañāṇo. Paññātiādayo heṭṭhā vuttanayāyeva. Catusaccadhammaṃ vicinātīti dhammavicayasambojjhaṅgo. Bojjhaṅgattho heṭṭhā vuttova. Vīmaṃsāti catusaccadhammavicinanā paññāva. ‘‘Vīmaṃsā dhammacintanā’’ti hi vuttā. Vipassanāti maggasampayuttā vividhākārena passanā paññāva. Sammādiṭṭhīti sobhanā pasaṭṭhā sundarā maggasampayuttā sammādiṭṭhi. Tehi vedehīti eteheva catūhi maggañāṇehi. Antagatoti jātijarāmaraṇassa pariyosānaṃ gato. Koṭigatotiādayo heṭṭhā vuttanayāva. Vedānaṃ vā antagatoti jānitabbānaṃ avasānappatto. Vedehi vā antagatoti catūhi maggañāṇavedehi vaṭṭadukkhassa pariyantabhāvena antasaṅkhātaṃ nibbānaṃ gato. Viditattāti viditabhāvena jānitabhāvena.
ဝေဒာနိ ဝိစေယ္ယ ကေဝလာနီတိ ဂာထာယ အယမတ္ထော – ယော စတူဟိ မဂ္ဂဉာဏဝေဒေဟိ ကိလေသက္ခယံ ကရောန္တော ဂတော, သော ပရမတ္ထတော ဝေဒဂူ နာမ ဟောတိ။ သောဝ သဗ္ဗသမဏဗ္ရာဟ္မဏာနံ သတ္ထသညိတာနိ ဝေဒာနိ တာယေဝ မဂ္ဂဘာဝနာယ ကိစ္စတော အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိစေယ္ယ။ တတ္ထ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန တမေဝ သဗ္ဗံ ဝေဒမတိစ္စ ယာပိ ဝေဒပစ္စယာ, အညထာ ဝာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဝေဒနာ, တာသု သဗ္ဗဝေဒနာသု ဝီတရာဂော ဟောတိ။ တသ္မာ တမတ္ထံ ဒသ္သေန္တော ‘‘ကိံ ပတ္တိနမာဟု ဝေဒဂု’’န္တိ (သု. နိ. ၅၃၃) ပုဋ္ဌော ‘‘ဣဒံ ပတ္တိန’’န္တိ အဝတ္ဝာ ‘‘ဝေဒာနိ ဝိစေယ္ယ။ပေ.။ ဝေဒဂူ သော’’တိ အာဟ။ ယသ္မာ ဝာ ယော ပဝိစယပညာယ ဝေဒာနိ ဝိစေယ္ယ, တတ္ထ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန သဗ္ဗံ ဝေဒမတိစ္စ ဝတ္တတိ။ သော သတ္ထသညိတာနိ ဝေဒာနိ ဂတော ဉာတော အတိက္ကန္တောဝ ဟောတိ။ ယော ဝေဒနာသု ဝီတရာဂော, သောပိ ဝေဒနာသညိတာနိ ဝေဒာနိ ဂတော အတိက္ကန္တော , အတိဝေဒနံ ဂတောတိပိ ဝေဒဂူ။ တသ္မာ တမ္ပိ အတ္ထံ ဒသ္သေန္တော ‘‘ဣဒံ ပတ္တိန’’န္တိ အဝတ္ဝာ ‘‘ဝေဒာနိ ဝိစေယ္ယ။ပေ.။ ဝေဒဂူ သော’’တိ အာဟ။
Vedāni viceyya kevalānīti gāthāya ayamattho – yo catūhi maggañāṇavedehi kilesakkhayaṃ karonto gato, so paramatthato vedagū nāma hoti. Sova sabbasamaṇabrāhmaṇānaṃ satthasaññitāni vedāni tāyeva maggabhāvanāya kiccato aniccādivasena viceyya. Tattha chandarāgappahānena tameva sabbaṃ vedamaticca yāpi vedapaccayā, aññathā vā uppajjanti vedanā, tāsu sabbavedanāsu vītarāgo hoti. Tasmā tamatthaṃ dassento ‘‘kiṃ pattinamāhu vedagu’’nti (su. ni. 533) puṭṭho ‘‘idaṃ pattina’’nti avatvā ‘‘vedāni viceyya…pe… vedagū so’’ti āha. Yasmā vā yo pavicayapaññāya vedāni viceyya, tattha chandarāgappahānena sabbaṃ vedamaticca vattati. So satthasaññitāni vedāni gato ñāto atikkantova hoti. Yo vedanāsuvītarāgo, sopi vedanāsaññitāni vedāni gato atikkanto , ativedanaṃ gatotipi vedagū. Tasmā tampi atthaṃ dassento ‘‘idaṃ pattina’’nti avatvā ‘‘vedāni viceyya…pe… vedagū so’’ti āha.
သမေစ္စာတိ ဉာဏေန သမာဂန္တ္ဝာ။ အဘိသမေစ္စာတိ ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတ္ဝာ။ ဓမ္မန္တိ စတုသစ္စဓမ္မံ။ သဗ္ဗေ သင္ခာရာတိ သဗ္ဗေ သပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ။ တေ ဟိ သင္ခတသင္ခာရာ နာမ။ ပစ္စယေဟိ သင္ဂမ္မ ကရီယန္တီတိ သင္ခာရာ, တေ ဧဝံ ပစ္စယေဟိ သင္ဂမ္မ ကတတ္တာ ‘‘သင္ခတာ’’တိ ဝိသေသေတ္ဝာ ဝုတ္တာ။ ‘‘ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာ တေဘူမကရူပာရူပဓမ္မာ အဘိသင္ခတသင္ခာရာ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၈၇) အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တာ။ တေပိ ‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင္ခာရာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၂၁, ၂၇၂; သံ. နိ. ၁.၁၈၆) သင္ခတသင္ခာရေသု သင္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ။ ‘‘အဝိဇ္ဇာဂတောယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ပုညဉ္စေ သင္ခာရံ အဘိသင္ခရောတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၅၁) အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင္ခာရာဝ အာဂတာ။ တေဘူမိကကုသလာကုသလစေတနာ အဘိသင္ခရဏကသင္ခာရာ နာမ။ ‘‘ယာဝတိကာ အဘိသင္ခာရသ္သ ဂတိ, တာဝတိကံ ဂန္တ္ဝာ အက္ခာဟတံ မညေ အဋ္ဌာသီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၃.၁၅) အာဂတံ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ ပယောဂာဘိသင္ခာရော နာမ။ ‘‘သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နသ္သ ခော, အာဝုသော ဝိသာခ, ဘိက္ခုနော ပဌမံ နိရုဇ္ဈတိ ဝစီသင္ခာရော, တတော ကာယသင္ခာရော, တတော စိတ္တသင္ခာရော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၆၄) အာဂတာ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝာစံ သင္ခရောန္တီတိ ဝစီသင္ခာရာ, အသ္သာသပသ္သာသာ ကာယေန သင္ခရီယန္တီတိ ကာယသင္ခာရာ, သညာ စ ဝေဒနာ စ စိတ္တေန သင္ခရီယန္တီတိ စိတ္တသင္ခာရာ။ ဣဓ ပန သင္ခတသင္ခာရာ အဓိပ္ပေတာ။ အနိစ္စာ ဟုတ္ဝာ အဘာဝဋ္ဌေန။ ဒုက္ခာ ပဋိပီဠနဋ္ဌေန။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာတိ နိဗ္ဗာနမ္ပိ အန္တောကတ္ဝာ ဝုတ္တာ။ အနတ္တာ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင္ခာရာတိ ဧတ္ထ ယံ ပဋိစ္စ ဖလမေတိ, သော ပစ္စယော။ ပဋိစ္စာတိ န ဝိနာ, အပစ္စက္ခိတ္ဝာတိ အတ္ထော။ ဧတီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ပဝတ္တတိ စာတိ အတ္ထော။ အပိစ ဥပကာရကဋ္ဌော ပစ္စယဋ္ဌော။ အဝိဇ္ဇာ စ သာ ပစ္စယော စာတိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယော, တသ္မာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ။ သင္ခာရာ သမ္ဘဝန္တီတိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဧဝံ သမ္ဘဝန္တိသဒ္ဒသ္သ သေသပဒေဟိပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။
Sameccāti ñāṇena samāgantvā. Abhisameccāti ñāṇena paṭivijjhitvā. Dhammanti catusaccadhammaṃ. Sabbe saṅkhārāti sabbe sappaccayā dhammā. Te hi saṅkhatasaṅkhārā nāma. Paccayehi saṅgamma karīyantīti saṅkhārā, te evaṃ paccayehi saṅgamma katattā ‘‘saṅkhatā’’ti visesetvā vuttā. ‘‘Kammanibbattā tebhūmakarūpārūpadhammā abhisaṅkhatasaṅkhārā’’ti (visuddhi. 2.587) aṭṭhakathāsu vuttā. Tepi ‘‘aniccā vata saṅkhārā’’tiādīsu (dī. ni. 2.221, 272; saṃ. ni. 1.186) saṅkhatasaṅkhāresu saṅgahaṃ gacchanti. ‘‘Avijjāgatoyaṃ, bhikkhave, purisapuggalo puññañce saṅkhāraṃ abhisaṅkharotī’’tiādīsu (saṃ. ni. 2.51) avijjāpaccayā saṅkhārāva āgatā. Tebhūmikakusalākusalacetanā abhisaṅkharaṇakasaṅkhārā nāma. ‘‘Yāvatikā abhisaṅkhārassa gati, tāvatikaṃ gantvā akkhāhataṃ maññe aṭṭhāsī’’tiādīsu (a. ni. 3.15) āgataṃ kāyikacetasikavīriyaṃ payogābhisaṅkhāro nāma. ‘‘Saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa kho, āvuso visākha, bhikkhuno paṭhamaṃ nirujjhati vacīsaṅkhāro, tato kāyasaṅkhāro, tato cittasaṅkhāro’’tiādīsu (ma. ni. 1.464) āgatā vitakkavicārā vācaṃ saṅkharontīti vacīsaṅkhārā, assāsapassāsā kāyena saṅkharīyantīti kāyasaṅkhārā, saññā ca vedanā ca cittena saṅkharīyantīti cittasaṅkhārā. Idha pana saṅkhatasaṅkhārā adhippetā. Aniccā hutvā abhāvaṭṭhena. Dukkhā paṭipīḷanaṭṭhena. Sabbe dhammāti nibbānampi antokatvā vuttā. Anattā avasavattanaṭṭhena. Avijjāpaccayā saṅkhārāti ettha yaṃ paṭicca phalameti, so paccayo. Paṭiccāti na vinā, apaccakkhitvāti attho. Etīti uppajjati ceva pavattati cāti attho. Apica upakārakaṭṭho paccayaṭṭho. Avijjā ca sā paccayo cāti avijjāpaccayo, tasmā avijjāpaccayā. Saṅkhārā sambhavantīti nibbattanti, evaṃ sambhavantisaddassa sesapadehipi yojanā kātabbā.
တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ? ဒုက္ခေ အညာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓဂာမိနိယာ ပဋိပဒာယ အညာဏံ, ပုဗ္ဗန္တေ အညာဏံ, အပရန္တေ အညာဏံ, ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ အညာဏံ, ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု အညာဏံ။ ကတမေ သင္ခာရာ? ပုညာဘိသင္ခာရော အပုညာဘိသင္ခာရော အာနေဉ္ဇာဘိသင္ခာရော, ကာယသင္ခာရော ဝစီသင္ခာရော စိတ္တသင္ခာရော, အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ, ပဉ္စ ရူပာဝစရကုသလစေတနာ ပုညာဘိသင္ခာရော, ဒ္ဝာဒသ အကုသလစေတနာ အပုညာဘိသင္ခာရော, စတသ္သော အရူပာဝစရကုသလစေတနာ အာနေဉ္ဇာဘိသင္ခာရော, ကာယသဉ္စေတနာ ကာယသင္ခာရော, ဝစီသဉ္စေတနာ ဝစီသင္ခာရော, မနောသဉ္စေတနာ စိတ္တသင္ခာရော။
Tattha katamā avijjā? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ. Katame saṅkhārā? Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro, kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro cittasaṅkhāro, aṭṭha kāmāvacarakusalacetanā, pañca rūpāvacarakusalacetanā puññābhisaṅkhāro, dvādasa akusalacetanā apuññābhisaṅkhāro, catasso arūpāvacarakusalacetanā āneñjābhisaṅkhāro, kāyasañcetanā kāyasaṅkhāro, vacīsañcetanā vacīsaṅkhāro, manosañcetanā cittasaṅkhāro.
တတ္ထ သိယာ – ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘ဣမေ သင္ခာရာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဟောန္တီ’’တိ? အဝိဇ္ဇာဘာဝေ ဘာဝတော။ ယသ္သ ဟိ ဒုက္ခာဒီသု အဝိဇ္ဇာသင္ခာတံ အညာဏံ အပ္ပဟီနံ ဟောတိ, သော ဒုက္ခေ တာဝ ပုဗ္ဗန္တာဒီသု စ အညာဏေန သံသာရဒုက္ခံ သုခသညာယ ဂဟေတ္ဝာ တသ္သေဝ ဟေတုဘူတေ တိဝိဓေပိ သင္ခာရေ အာရဘတိ။ သမုဒယေ အညာဏေန ဒုက္ခဟေတုဘူတေပိ တဏ္ဟာပရိက္ခာရေ သင္ခာရေ သုခဟေတုတော မညမာနော အာရဘတိ။ နိရောဓေ ပန မဂ္ဂေ စ အညာဏေန ဒုက္ခသ္သ အနိရောဓဘူတေပိ ဂတိဝိသေသေ ဒုက္ခနိရောဓသညီ ဟုတ္ဝာ နိရောဓသ္သ စ အမဂ္ဂဘူတေသုပိ ယညာမရတပာဒီသု နိရောဓမဂ္ဂသညီ ဟုတ္ဝာ ဒုက္ခနိရောဓံ ပတ္ထယမာနော ယညာမရတပာဒိမုခေန တိဝိဓေပိ သင္ခာရေ အာရဘတိ။
Tattha siyā – kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ ‘‘ime saṅkhārā avijjāpaccayā hontī’’ti? Avijjābhāve bhāvato. Yassa hi dukkhādīsu avijjāsaṅkhātaṃ aññāṇaṃ appahīnaṃ hoti, so dukkhe tāva pubbantādīsu ca aññāṇena saṃsāradukkhaṃ sukhasaññāya gahetvā tasseva hetubhūte tividhepi saṅkhāre ārabhati. Samudaye aññāṇena dukkhahetubhūtepi taṇhāparikkhāre saṅkhāre sukhahetuto maññamāno ārabhati. Nirodhe pana magge ca aññāṇena dukkhassa anirodhabhūtepi gativisese dukkhanirodhasaññī hutvā nirodhassa ca amaggabhūtesupi yaññāmaratapādīsu nirodhamaggasaññī hutvā dukkhanirodhaṃ patthayamāno yaññāmaratapādimukhena tividhepi saṅkhāre ārabhati.
အပိ စ သော တာယ စတူသု သစ္စေသု အပ္ပဟီနာဝိဇ္ဇတာယ ဝိသေသတော ဇာတိဇရာရောဂမရဏာဒိအနေကာဒီနဝဝောကိဏ္ဏမ္ပိ ပုညဖလသင္ခာတံ ဒုက္ခံ ဒုက္ခတော အဇာနန္တော တသ္သ အဓိဂမာယ ကာယဝစီစိတ္တသင္ခာရဘေဒံ ပုညာဘိသင္ခာရံ အာရဘတိ ဒေဝစ္ဆရကာမကော ဝိယ မရုပ္ပပာတံ။ သုခသမ္မတသ္သာပိ စ တသ္သ ပုညဖလသ္သ အန္တေ မဟာပရိဠာဟဇနိကံ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတံ အပ္ပသ္သာဒတဉ္စ အပသ္သန္တောပိ တပ္ပစ္စယံ ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ ပုညာဘိသင္ခာရံ အာရဘတိ သလဘော ဝိယ ဒီပသိခာဘိနိပာတံ, မဓုဗိန္ဒုဂိဒ္ဓော ဝိယ စ မဓုလိတ္တသတ္ထဓာရာလေဟနံ။
Api ca so tāya catūsu saccesu appahīnāvijjatāya visesato jātijarārogamaraṇādianekādīnavavokiṇṇampi puññaphalasaṅkhātaṃ dukkhaṃ dukkhato ajānanto tassa adhigamāya kāyavacīcittasaṅkhārabhedaṃ puññābhisaṅkhāraṃ ārabhati devaccharakāmako viya maruppapātaṃ. Sukhasammatassāpi ca tassa puññaphalassa ante mahāpariḷāhajanikaṃ vipariṇāmadukkhataṃ appassādatañca apassantopi tappaccayaṃ vuttappakārameva puññābhisaṅkhāraṃ ārabhati salabho viya dīpasikhābhinipātaṃ, madhubindugiddho viya ca madhulittasatthadhārālehanaṃ.
ကာမုပသေဝနာဒီသု စ သဝိပာကေသု အာဒီနဝံ အပသ္သန္တော သုခသညာယ စေဝ ကိလေသာဘိဘူတတာယ စ ဒ္ဝာရတ္တယပ္ပဝတ္တမ္ပိ အပုညာဘိသင္ခာရံ အာရဘတိ ဗာလော ဝိယ ဂူထကီဠနံ, မရိတုကာမော ဝိယ စ ဝိသခာဒနံ။ အာရုပ္ပဝိပာကေသု စာပိ သင္ခာရဝိပရိဏာမဒုက္ခတံ အနဝဗုဇ္ဈမာနော သသ္သတာဒိဝိပလ္လာသေန စိတ္တသင္ခာရဘူတံ အာနေဉ္ဇာဘိသင္ခာရံ အာရဘတိ ဒိသာမူဠ္ဟော ဝိယ ပိသာစနဂရာဘိမုခမဂ္ဂဂမနံ။ ဧဝံ ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာဘာဝတောဝ သင္ခာရဘာဝော, န အဘာဝတော။ တသ္မာ ဇာနိတဗ္ဗမေတံ ‘‘ဣမေ သင္ခာရာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဟောန္တီ’’တိ။
Kāmupasevanādīsu ca savipākesu ādīnavaṃ apassanto sukhasaññāya ceva kilesābhibhūtatāya ca dvārattayappavattampi apuññābhisaṅkhāraṃ ārabhati bālo viya gūthakīḷanaṃ, maritukāmo viya ca visakhādanaṃ. Āruppavipākesu cāpi saṅkhāravipariṇāmadukkhataṃ anavabujjhamāno sassatādivipallāsena cittasaṅkhārabhūtaṃ āneñjābhisaṅkhāraṃ ārabhati disāmūḷho viya pisācanagarābhimukhamaggagamanaṃ. Evaṃ yasmā avijjābhāvatova saṅkhārabhāvo, na abhāvato. Tasmā jānitabbametaṃ ‘‘ime saṅkhārā avijjāpaccayā hontī’’ti.
ဧတ္ထာဟ – ဂဏ္ဟာမ တာဝ ဧတံ ‘‘အဝိဇ္ဇာ သင္ခာရာနံ ပစ္စယော’’တိ, ကိံ ပနာယမေကာဝ အဝိဇ္ဇာ သင္ခာရာနံ ပစ္စယော, ဥဒာဟု အညေပိ ပစ္စယာ သန္တီတိ? ကိံ ပနေတ္ထ ယဒိ တာဝ ဧကာဝ, ဧကကာရဏဝာဒော အာပဇ္ဇတိ။ အထ အညေပိ သန္တိ, ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင္ခာရာ’’တိ ဧကကာရဏနိဒ္ဒေသော နုပပဇ္ဇတီတိ? န နုပပဇ္ဇတိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ –
Etthāha – gaṇhāma tāva etaṃ ‘‘avijjā saṅkhārānaṃ paccayo’’ti, kiṃ panāyamekāva avijjā saṅkhārānaṃ paccayo, udāhu aññepi paccayā santīti? Kiṃ panettha yadi tāva ekāva, ekakāraṇavādo āpajjati. Atha aññepi santi, ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti ekakāraṇaniddeso nupapajjatīti? Na nupapajjati. Kasmā? Yasmā –
‘‘ဧကံ န ဧကတော ဣဓ၊ နာနေကမနေကတောပိ နော ဧကံ။
‘‘Ekaṃ na ekato idha, nānekamanekatopi no ekaṃ;
ဖလမတ္ထိ အတ္ထိ ပန ဧက-ဟေတုဖလဒီပနေ အတ္ထော’’။ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၂၆၊ သင္ခာရပဒနိဒ္ဒေသ; ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၀၅; ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၁၇)။
Phalamatthi atthi pana eka-hetuphaladīpane attho’’. (vibha. aṭṭha. 226, saṅkhārapadaniddesa; paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.105; visuddhi. 2.617);
ဘဂဝာ ဟိ ကတ္ထစိ ပဓာနတ္တာ, ကတ္ထစိ ပာကဋတ္တာ, ကတ္ထစိ အသာဓာရဏတ္တာ ဒေသနာဝိလာသသ္သ စ ဝေနေယ္ယာနဉ္စ အနုရူပတော ဧကမေဝ ဟေတုံ ဝာ ဖလံ ဝာ ဒီပေတိ။ တသ္မာ အယမိဓ အဝိဇ္ဇာ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ အညေသု ဝတ္ထာရမ္မဏသဟဇာတဓမ္မာဒီသု သင္ခာရကာရဏေသု ‘‘အသ္သာဒာနုပသ္သိနော တဏ္ဟာ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၅၂) စ, ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ အာသဝသမုဒယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၀၄) စ ဝစနတော အညေသမ္ပိ တဏ္ဟာဒီနံ သင္ခာရဟေတူနံ ဟေတူတိ ပဓာနတ္တာ, ‘‘အဝိဒ္ဝာ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာဂတော ပုညာဘိသင္ခာရမ္ပိ အဘိသင္ခရောတီ’’တိ ပာကဋတ္တာ, အသာဓာရဏတ္တာ စ သင္ခာရာနံ ဟေတုဘာဝေန ဒီပိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧတေနေဝ စ ဧကေကဟေတုဖလဒီပနပရိဟာရဝစနေန သဗ္ဗတ္ထ ဧကေကဟေတုဖလဒီပနေ ပယောဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။
Bhagavā hi katthaci padhānattā, katthaci pākaṭattā, katthaci asādhāraṇattā desanāvilāsassa ca veneyyānañca anurūpato ekameva hetuṃ vā phalaṃ vā dīpeti. Tasmā ayamidha avijjā vijjamānesupi aññesu vatthārammaṇasahajātadhammādīsu saṅkhārakāraṇesu ‘‘assādānupassino taṇhā pavaḍḍhatī’’ti (saṃ. ni. 2.52) ca, ‘‘avijjāsamudayā āsavasamudayo’’ti (ma. ni. 1.104) ca vacanato aññesampi taṇhādīnaṃ saṅkhārahetūnaṃ hetūti padhānattā, ‘‘avidvā, bhikkhave, avijjāgato puññābhisaṅkhārampi abhisaṅkharotī’’ti pākaṭattā, asādhāraṇattā ca saṅkhārānaṃ hetubhāvena dīpitāti veditabbā. Eteneva ca ekekahetuphaladīpanaparihāravacanena sabbattha ekekahetuphaladīpane payojanaṃ veditabbanti.
ဧတ္ထာဟ – ဧဝံ သန္တေပိ ဧကန္တာနိဋ္ဌဖလာယ သာဝဇ္ဇာယ အဝိဇ္ဇာယ ကထံ ပုညာနေဉ္ဇာဘိသင္ခာရပစ္စယတ္တံ ယုဇ္ဇတိ? န ဟိ နိမ္ဗဗီဇတော ဥစ္ဆု ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ။ ကထံ န ယုဇ္ဇိသ္သတိ? လောကသ္မိဉ္ဟိ –
Etthāha – evaṃ santepi ekantāniṭṭhaphalāya sāvajjāya avijjāya kathaṃ puññāneñjābhisaṅkhārapaccayattaṃ yujjati? Na hi nimbabījato ucchu uppajjatīti. Kathaṃ na yujjissati? Lokasmiñhi –
‘‘ဝိရုဒ္ဓော စာ ဝိရုဒ္ဓော စ၊ သဒိသာသဒိသော တထာ။
‘‘Viruddho cā viruddho ca, sadisāsadiso tathā;
ဓမ္မာနံ ပစ္စယော သိဒ္ဓော၊ ဝိပာကာ ဧဝ တေ စ န’’။
Dhammānaṃ paccayo siddho, vipākā eva te ca na’’.
ဣတိ အယံ အဝိဇ္ဇာ ဝိပာကဝသေန ဧကန္တာနိဋ္ဌဖလာ, သဘာဝဝသေန စ သာဝဇ္ဇာပိ သမာနာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဧတေသံ ပုညာဘိသင္ခာရာဒီနံ ယထာနုရူပံ ဌာနကိစ္စသဘာဝဝိရုဒ္ဓာဝိရုဒ္ဓပစ္စယဝသေန, သဒိသာသဒိသပစ္စယဝသေန စ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အပိ စ အယံ အညောပိ ပရိယာယော –
Iti ayaṃ avijjā vipākavasena ekantāniṭṭhaphalā, sabhāvavasena ca sāvajjāpi samānā sabbesampi etesaṃ puññābhisaṅkhārādīnaṃ yathānurūpaṃ ṭhānakiccasabhāvaviruddhāviruddhapaccayavasena, sadisāsadisapaccayavasena ca paccayo hotīti veditabbā. Api ca ayaṃ aññopi pariyāyo –
‘‘စုတူပပာတေ သံသာရေ၊ သင္ခာရာနဉ္စ လက္ခဏေ။
‘‘Cutūpapāte saṃsāre, saṅkhārānañca lakkhaṇe;
ယော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န-ဓမ္မေသု စ ဝိမုယ္ဟတိ။
Yo paṭiccasamuppanna-dhammesu ca vimuyhati.
‘‘အဘိသင္ခရောတိ သော ဧတေ၊ သင္ခာရေ တိဝိဓေ ယတော။
‘‘Abhisaṅkharoti so ete, saṅkhāre tividhe yato;
အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယော တေသံ၊ တိဝိဓာနမ္ပယံ တတော။
Avijjā paccayo tesaṃ, tividhānampayaṃ tato.
‘‘ယထာပိ နာမ ဇစ္စန္ဓော၊ နရော အပရိဏာယကော။
‘‘Yathāpi nāma jaccandho, naro apariṇāyako;
ဧကဒာ ယာတိ မဂ္ဂေန၊ ဥမ္မဂ္ဂေနာပိ ဧကဒာ။
Ekadā yāti maggena, ummaggenāpi ekadā.
‘‘သံသာရေ သံသရံ ဗာလော၊ တထာ အပရိဏာယကော။
‘‘Saṃsāre saṃsaraṃ bālo, tathā apariṇāyako;
ကရောတိ ဧကဒာ ပုညံ၊ အပုညမပိ ဧကဒာ။
Karoti ekadā puññaṃ, apuññamapi ekadā.
‘‘ယဒာ စ ဉတ္ဝာ သော ဓမ္မံ၊ သစ္စာနိ အဘိသမေသ္သတိ။
‘‘Yadā ca ñatvā so dhammaṃ, saccāni abhisamessati;
တဒာ အဝိဇ္ဇူပသမာ၊ ဥပသန္တော စရိသ္သတီ’’တိ။
Tadā avijjūpasamā, upasanto carissatī’’ti.
သင္ခာရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ ဆဝိညာဏကာယာ စက္ခုဝိညာဏံ သောတဝိညာဏံ ဃာနဝိညာဏံ ဇိဝ္ဟာဝိညာဏံ ကာယဝိညာဏံ မနောဝိညာဏံ။ တတ္ထ စက္ခုဝိညာဏံ ကုသလဝိပာကံ အကုသလဝိပာကန္တိ ဒုဝိဓံ။ တထာ သောတဃာနဇိဝ္ဟာကာယဝိညာဏာနိ။ မနောဝိညာဏံ ပန ဒ္ဝေ ဝိပာကမနောဓာတုယော, တိသ္သော အဟေတုကဝိပာကမနောဝိညာဏဓာတုယော, အဋ္ဌ သဟေတုကဝိပာကစိတ္တာနိ, ပဉ္စ ရူပာဝစရဝိပာကစိတ္တာနိ, စတ္တာရိ အရူပာဝစရဝိပာကစိတ္တာနီတိ ဗာဝီသတိဝိဓံ။ ဣတိ သဗ္ဗာနိ ဗာတ္တိံသလောကိယဝိပာကဝိညာဏာနိ။
Saṅkhārapaccayā viññāṇanti chaviññāṇakāyā cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇaṃ ghānaviññāṇaṃ jivhāviññāṇaṃ kāyaviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ. Tattha cakkhuviññāṇaṃ kusalavipākaṃ akusalavipākanti duvidhaṃ. Tathā sotaghānajivhākāyaviññāṇāni. Manoviññāṇaṃ pana dve vipākamanodhātuyo, tisso ahetukavipākamanoviññāṇadhātuyo, aṭṭha sahetukavipākacittāni, pañca rūpāvacaravipākacittāni, cattāri arūpāvacaravipākacittānīti bāvīsatividhaṃ. Iti sabbāni bāttiṃsalokiyavipākaviññāṇāni.
တတ္ထ သိယာ – ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘ဣဒံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝိညာဏံ သင္ခာရပစ္စယာ ဟောတီ’’တိ? ဥပစိတကမ္မာဘာဝေ ဝိပာကာဘာဝတော။ ဝိပာကဉ္ဟေတံ, ဝိပာကဉ္စ န ဥပစိတကမ္မာဘာဝေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ယဒိ ဥပ္ပဇ္ဇေယ္ယ, သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗဝိပာကာနိ ဥပ္ပဇ္ဇေယ္ယုံ, န စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဇာနိတဗ္ဗမေတံ ‘‘သင္ခာရပစ္စယာ ဣဒံ ဝိညာဏံ ဟောတီ’’တိ။ သဗ္ဗမေဝ ဟိ ဣဒံ ပဝတ္တိပဋိသန္ဓိဝသေန ဒ္ဝေဓာ ပဝတ္တတိ ။ တတ္ထ ဒ္ဝေ ပဉ္စဝိညာဏာနိ, ဒ္ဝေ မနောဓာတုယော, သောမနသ္သသဟဂတာ အဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတူတိ ဣမာနိ တေရသ ပဉ္စဝောကာရဘဝေ ပဝတ္တိယံယေဝ ပဝတ္တန္တိ။ သေသာနိ ဧကူနဝီသတိ တီသု ဘဝေသု ယထာနုရူပံ ပဝတ္တိယမ္ပိ ပဋိသန္ဓိယမ္ပိ ပဝတ္တန္တိ။
Tattha siyā – kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ ‘‘idaṃ vuttappakāraṃ viññāṇaṃ saṅkhārapaccayā hotī’’ti? Upacitakammābhāve vipākābhāvato. Vipākañhetaṃ, vipākañca na upacitakammābhāve uppajjati, yadi uppajjeyya, sabbesaṃ sabbavipākāni uppajjeyyuṃ, na ca uppajjantīti jānitabbametaṃ ‘‘saṅkhārapaccayā idaṃ viññāṇaṃ hotī’’ti. Sabbameva hi idaṃ pavattipaṭisandhivasena dvedhā pavattati . Tattha dve pañcaviññāṇāni, dve manodhātuyo, somanassasahagatā ahetukamanoviññāṇadhātūti imāni terasa pañcavokārabhave pavattiyaṃyeva pavattanti. Sesāni ekūnavīsati tīsu bhavesu yathānurūpaṃ pavattiyampi paṭisandhiyampi pavattanti.
‘‘လဒ္ဓပ္ပစ္စယမိတိ ဓမ္မ-မတ္တမေတံ ဘဝန္တရမုပေတိ။
‘‘Laddhappaccayamiti dhamma-mattametaṃ bhavantaramupeti;
နာသ္သ တတော သင္ကန္တိ၊ န တတော ဟေတုံ ဝိနာ ဟောတိ’’။
Nāssa tato saṅkanti, na tato hetuṃ vinā hoti’’.
ဣတိ ဟေတံ လဒ္ဓပ္ပစ္စယံ ရူပာရူပဓမ္မမတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ‘‘ဘဝန္တရမုပေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, န သတ္တော န ဇီဝော။ တသ္သ စ နာပိ အတီတဘဝတော ဣဓ သင္ကန္တိ အတ္ထိ, နာပိ တတော ဟေတုံ ဝိနာ ဣဓ ပာတုဘာဝော။ ဧတ္ထ စ ပုရိမံ စဝနတော စုတိ, ပစ္ဆိမံ ဘဝန္တရာဒိပဋိသန္ဓာနတော ပဋိသန္ဓီတိ ဝုစ္စတိ။
Iti hetaṃ laddhappaccayaṃ rūpārūpadhammamattaṃ uppajjamānaṃ ‘‘bhavantaramupetī’’ti vuccati, na satto na jīvo. Tassa ca nāpi atītabhavato idha saṅkanti atthi, nāpi tato hetuṃ vinā idha pātubhāvo. Ettha ca purimaṃ cavanato cuti, pacchimaṃ bhavantarādipaṭisandhānato paṭisandhīti vuccati.
ဧတ္ထာဟ – နနု ဧဝံ အသင္ကန္တိပာတုဘာဝေ သတိ ယေ ဣမသ္မိံ မနုသ္သတ္တဘာဝေ ခန္ဓာ, တေသံ နိရုဒ္ဓတ္တာ, ဖလပစ္စယသ္သ စ ကမ္မသ္သ တတ္ထ အဂမနတော, အညသ္သ အညတော စ တံ ဖလံ သိယာ, ဥပဘုဉ္ဇကေ စ အသတိ ကသ္သ တံ ဖလံ သိယာ, တသ္မာ န သုန္ဒရမိဒံ ဝိဓာနန္တိ? တတ္ရိဒံ ဝုစ္စတိ –
Etthāha – nanu evaṃ asaṅkantipātubhāve sati ye imasmiṃ manussattabhāve khandhā, tesaṃ niruddhattā, phalapaccayassa ca kammassa tattha agamanato, aññassa aññato ca taṃ phalaṃ siyā, upabhuñjake ca asati kassa taṃ phalaṃ siyā, tasmā na sundaramidaṃ vidhānanti? Tatridaṃ vuccati –
‘‘သန္တာနေ ယံ ဖလံ ဧတံ၊ နာညသ္သ န စ အညတော။
‘‘Santāne yaṃ phalaṃ etaṃ, nāññassa na ca aññato;
ဗီဇာနံ အဘိသင္ခာရော၊ ဧတသ္သတ္ထသ္သ သာဓကော။
Bījānaṃ abhisaṅkhāro, etassatthassa sādhako.
‘‘ဖလသ္သုပ္ပတ္တိယာ ဧဝ၊ သိဒ္ဓာ ဘုဉ္ဇကသမ္မုတိ။
‘‘Phalassuppattiyā eva, siddhā bhuñjakasammuti;
ဖလုပ္ပာဒေန ရုက္ခသ္သ၊ ယထာ ဖလတိ သမ္မုတီ’’တိ။
Phaluppādena rukkhassa, yathā phalati sammutī’’ti.
ယောပိ ဝဒေယ္ယ ‘‘ဧဝံ သန္တေပိ ဧတေ သင္ခာရာ ဝိဇ္ဇမာနာ ဝာ ဖလသ္သ ပစ္စယာ သိယုံ, အဝိဇ္ဇမာနာ ဝာ။ ယဒိ စ ဝိဇ္ဇမာနာ, ပဝတ္တိက္ခဏေယေဝ နေသံ ဝိပာကေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ အထ အဝိဇ္ဇမာနာ, ပဝတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ပစ္ဆာ စ နိစ္စံ ဖလာဝဟာ သိယု’’န္တိ။ သော ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗော –
Yopi vadeyya ‘‘evaṃ santepi ete saṅkhārā vijjamānā vā phalassa paccayā siyuṃ, avijjamānā vā. Yadi ca vijjamānā, pavattikkhaṇeyeva nesaṃ vipākena bhavitabbaṃ. Atha avijjamānā, pavattito pubbe pacchā ca niccaṃ phalāvahā siyu’’nti. So evaṃ vattabbo –
‘‘ကတတ္တာ ပစ္စယာ ဧတေ၊ န စ နိစ္စံ ဖလာဝဟာ။
‘‘Katattā paccayā ete, na ca niccaṃ phalāvahā;
ပာဋိဘောဂာဒိကံ တတ္ထ၊ ဝေဒိတဗ္ဗံ နိဒသ္သန’’န္တိ။
Pāṭibhogādikaṃ tattha, veditabbaṃ nidassana’’nti.
ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ ဣဓ ဝေဒနာသညာသင္ခာရက္ခန္ဓာ နာမံ, စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပာဒာယရူပံ ရူပံ။ အဘာဝကဂဗ္ဘသေယ္ယကာနံ အဏ္ဍဇာနဉ္စ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝတ္ထုဒသကံ ကာယဒသကန္တိ ဝီသတိ ရူပရူပာနိ, တယော စ အရူပိနော ခန္ဓာတိ ဧတေ တေဝီသတိ ဓမ္မာ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သဘာဝကာနံ ဘာဝဒသကံ ပက္ခိပိတ္ဝာ တေတ္တိံသ, ဩပပာတိကသတ္တေသု ဗ္ရဟ္မကာယိကာဒီနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ စက္ခုသောတဝတ္ထုဒသကာနိ ဇီဝိတိန္ဒ္ရိယနဝကဉ္စာတိ ဧကူနစတ္တာလီသ ရူပရူပာနိ, တယော စ အရူပိနော ခန္ဓာတိ ဧတေ ဗာစတ္တာလီသ ဓမ္မာ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကာမဘဝေ ပန သေသဩပပာတိကာနံ, သံသေဒဇာနံ ဝာ သဘာဝကပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ စက္ခုသောတဃာနဇိဝ္ဟာကာယဝတ္ထုဘာဝဒသကာနီတိ သတ္တတိ ရူပရူပာနိ, တယော စ အရူပိနော ခန္ဓာတိ ဧတေ တေသတ္တတိ ဓမ္မာ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧသ ဥက္ကံသော, အဝကံသေန ပန တံတံဒသကဝိကလာနံ တသ္သ တသ္သ ဝသေန ဟာပေတ္ဝာ ဟာပေတ္ဝာ ပဋိသန္ဓိယံ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပသင္ခာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အရူပီနံ ပန တယောဝ အရူပိနော ခန္ဓာ။ အသညီနံ ရူပတော ဇီဝိတိန္ဒ္ရိယနဝကမေဝာတိ။ ဧသ တာဝ ပဋိသန္ဓိယံ နယော။
Viññāṇapaccayānāmarūpanti idha vedanāsaññāsaṅkhārakkhandhā nāmaṃ, cattāri mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ rūpaṃ. Abhāvakagabbhaseyyakānaṃ aṇḍajānañca paṭisandhikkhaṇe vatthudasakaṃ kāyadasakanti vīsati rūparūpāni, tayo ca arūpino khandhāti ete tevīsati dhammā ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti veditabbā. Sabhāvakānaṃ bhāvadasakaṃ pakkhipitvā tettiṃsa, opapātikasattesu brahmakāyikādīnaṃ paṭisandhikkhaṇe cakkhusotavatthudasakāni jīvitindriyanavakañcāti ekūnacattālīsa rūparūpāni, tayo ca arūpino khandhāti ete bācattālīsa dhammā ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti veditabbā. Kāmabhave pana sesaopapātikānaṃ, saṃsedajānaṃ vā sabhāvakaparipuṇṇāyatanānaṃ paṭisandhikkhaṇe cakkhusotaghānajivhākāyavatthubhāvadasakānīti sattati rūparūpāni, tayo ca arūpino khandhāti ete tesattati dhammā ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti veditabbā. Esa ukkaṃso, avakaṃsena pana taṃtaṃdasakavikalānaṃ tassa tassa vasena hāpetvā hāpetvā paṭisandhiyaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpasaṅkhā veditabbā. Arūpīnaṃ pana tayova arūpino khandhā. Asaññīnaṃ rūpato jīvitindriyanavakamevāti. Esa tāva paṭisandhiyaṃ nayo.
ပဝတ္တေ ပန သဗ္ဗတ္ထ ရူပပဝတ္တိဒေသေ ပဋိသန္ဓိစိတ္တသ္သ ဌိတိက္ခဏေ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟ ပဝတ္တဥတုတော ဥတုသမုဋ္ဌာနံ သုဒ္ဓဋ္ဌကံ ပာတုဘဝတိ။ ပဌမဘဝင္ဂတော ပဘုတိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ သုဒ္ဓဋ္ဌကံ, သဒ္ဒပာတုဘာဝကာလေ ဥတုတော စေဝ စိတ္တတော စ သဒ္ဒနဝကံ, ကဗဠီကာရာဟာရူပဇီဝီနံ အာဟာရသမုဋ္ဌာနံ သုဒ္ဓဋ္ဌကန္တိ ဧဝံ အာဟာရသမုဋ္ဌာနသ္သ, သုဒ္ဓဋ္ဌကသ္သ, ဥတုစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ဒ္ဝိန္နံ နဝကာနံ ဝသေန ဆဗ္ဗီသတိဝိဓံ, ဧကေကစိတ္တေ တိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဝုတ္တကမ္မသမုဋ္ဌာနဉ္စ သတ္တတိဝိဓန္တိ ဆန္နဝုတိဝိဓံ ရူပံ, တယော စ အရူပိနော ခန္ဓာတိ နဝနဝုတိဓမ္မာ ယထာသမ္ဘဝံ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
Pavatte pana sabbattha rūpapavattidese paṭisandhicittassa ṭhitikkhaṇe paṭisandhicittena saha pavattaututo utusamuṭṭhānaṃ suddhaṭṭhakaṃ pātubhavati. Paṭhamabhavaṅgato pabhuti cittasamuṭṭhānaṃ suddhaṭṭhakaṃ, saddapātubhāvakāle ututo ceva cittato ca saddanavakaṃ, kabaḷīkārāhārūpajīvīnaṃ āhārasamuṭṭhānaṃ suddhaṭṭhakanti evaṃ āhārasamuṭṭhānassa, suddhaṭṭhakassa, utucittasamuṭṭhānānañca dvinnaṃ navakānaṃ vasena chabbīsatividhaṃ, ekekacitte tikkhattuṃ uppajjamānaṃ vuttakammasamuṭṭhānañca sattatividhanti channavutividhaṃ rūpaṃ, tayo ca arūpino khandhāti navanavutidhammā yathāsambhavaṃ ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti veditabbā.
တတ္ထ သိယာ – ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘ပဋိသန္ဓိနာမရူပံ ဝိညာဏပစ္စယာ ဟောတီ’’တိ? သုတ္တတော ယုတ္တိတော စ။ သုတ္တေ ဟိ ‘‘စိတ္တာနုပရိဝတ္တိနော ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၆၂) နယေန ဗဟုဓာ ဝေဒနာဒီနံ ဝိညာဏပစ္စယတာ သိဒ္ဓာ။ ယုတ္တိတော ပန –
Tattha siyā – kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ ‘‘paṭisandhināmarūpaṃ viññāṇapaccayā hotī’’ti? Suttato yuttito ca. Sutte hi ‘‘cittānuparivattino dhammā’’tiādinā (dha. sa. dukamātikā 62) nayena bahudhā vedanādīnaṃ viññāṇapaccayatā siddhā. Yuttito pana –
‘‘စိတ္တဇေန ဟိ ရူပေန၊ ဣဓ ဒိဋ္ဌေန သိဇ္ဈတိ။
‘‘Cittajena hi rūpena, idha diṭṭhena sijjhati;
အဒိဋ္ဌသ္သာပိ ရူပသ္သ၊ ဝိညာဏံ ပစ္စယော ဣတီ’’တိ။
Adiṭṭhassāpi rūpassa, viññāṇaṃ paccayo itī’’ti.
နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ နာမံ ဝုတ္တမေဝ။ ဣဓ ပန ရူပံ နိယမတော စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ, ဆ ဝတ္ထူနိ, ဇီဝိတိန္ဒ္ရိယန္တိ ဧကာဒသဝိဓံ။ သဠာယတနံ ပန စက္ခာယတနံ သောတဃာနဇိဝ္ဟာကာယမနာယတနံ။
Nāmarūpapaccayā saḷāyatananti nāmaṃ vuttameva. Idha pana rūpaṃ niyamato cattāri mahābhūtāni, cha vatthūni, jīvitindriyanti ekādasavidhaṃ. Saḷāyatanaṃ pana cakkhāyatanaṃ sotaghānajivhākāyamanāyatanaṃ.
တတ္ထ သိယာ – ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘နာမရူပံ သဠာယတနသ္သ ပစ္စယော’’တိ? နာမရူပဘာဝေ ဘာဝတော။ တသ္သ တသ္သ ဟိ နာမသ္သ ရူပသ္သ စ ဘာဝေ တံ တံ အာယတနံ ဟောတိ, န အညထာတိ။
Tattha siyā – kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ ‘‘nāmarūpaṃ saḷāyatanassa paccayo’’ti? Nāmarūpabhāve bhāvato. Tassa tassa hi nāmassa rūpassa ca bhāve taṃ taṃ āyatanaṃ hoti, na aññathāti.
သဠာယတနပစ္စယာ ဖသ္သောတိ –
Saḷāyatanapaccayā phassoti –
‘‘ဆဠေဝ ဖသ္သာ သင္ခေပာ၊ စက္ခုသမ္ဖသ္သအာဒယော။
‘‘Chaḷeva phassā saṅkhepā, cakkhusamphassaādayo;
ဝိညာဏမိဝ ဗာတ္တိံသ၊ ဝိတ္ထာရေန ဘဝန္တိ တေ’’။
Viññāṇamiva bāttiṃsa, vitthārena bhavanti te’’.
ဖသ္သပစ္စယာ ဝေဒနာတိ –
Phassapaccayā vedanāti –
‘‘ဒ္ဝာရတော ဝေဒနာ ဝုတ္တာ၊ စက္ခုသမ္ဖသ္သဇာဒိကာ။
‘‘Dvārato vedanā vuttā, cakkhusamphassajādikā;
ဆဠေဝ တာ ပဘေဒေန၊ ဣဓ ဗာတ္တိံသ ဝေဒနာ’’။
Chaḷeva tā pabhedena, idha bāttiṃsa vedanā’’.
ဝေဒနာပစ္စယာ တဏ္ဟာတိ –
Vedanāpaccayā taṇhāti –
‘‘ရူပတဏ္ဟာဒိဘေဒေန၊ ဆ တဏ္ဟာ ဣဓ ဒီပိတာ။
‘‘Rūpataṇhādibhedena, cha taṇhā idha dīpitā;
ဧကေကာ တိဝိဓာ တတ္ထ၊ ပဝတ္တာကာရတော မတာ။
Ekekā tividhā tattha, pavattākārato matā.
‘‘ဒုက္ခီ သုခံ ပတ္ထယတိ၊ သုခီ ဘိယ္ယောပိ ဣစ္ဆတိ။
‘‘Dukkhī sukhaṃ patthayati, sukhī bhiyyopi icchati;
ဥပေက္ခာ ပန သန္တတ္တာ၊ သုခမိစ္စေဝ ဘာသိတာ။
Upekkhā pana santattā, sukhamicceva bhāsitā.
‘‘တဏ္ဟာယ ပစ္စယာ တသ္မာ၊ ဟောန္တိ တိသ္သောပိ ဝေဒနာ။
‘‘Taṇhāya paccayā tasmā, honti tissopi vedanā;
ဝေဒနာပစ္စယာ တဏ္ဟာ၊ ဣတိ ဝုတ္တာ မဟေသိနာ’’တိ။
Vedanāpaccayā taṇhā, iti vuttā mahesinā’’ti.
တဏ္ဟာပစ္စယာ ဥပာဒာနန္တိ စတ္တာရိ ဥပာဒာနာနိ ကာမုပာဒာနံ ဒိဋ္ဌုပာဒာနံ သီလဗ္ဗတုပာဒာနံ အတ္တဝာဒုပာဒာနံ။ ဥပာဒာနပစ္စယာ ဘဝောတိ ဣဓ ကမ္မဘဝော အဓိပ္ပေတော, ဥပပတ္တိဘဝော ပန ပဒုဒ္ဓာရဝသေန ဝုတ္တော။ ဘဝပစ္စယာ ဇာတီတိ ကမ္မဘဝပစ္စယာ ဇာတိ ပဋိသန္ဓိခန္ဓာနံ ပာတုဘဝော။
Taṇhāpaccayā upādānanti cattāri upādānāni kāmupādānaṃ diṭṭhupādānaṃ sīlabbatupādānaṃ attavādupādānaṃ. Upādānapaccayā bhavoti idha kammabhavo adhippeto, upapattibhavo pana paduddhāravasena vutto. Bhavapaccayā jātīti kammabhavapaccayā jāti paṭisandhikhandhānaṃ pātubhavo.
တတ္ထ သိယာ – ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘ဘဝော ဇာတိယာ ပစ္စယော’’တိ စေ? ဗာဟိရပစ္စယသမတ္တေပိ ဟီနပဏီတတာဒိဝိသေသဒသ္သနတော။ ဗာဟိရာနဉ္ဟိ ဇနကဇနနိသုက္ကသောဏိတာဟာရာဒီနံ ပစ္စယာနံ သမတ္တေပိ သတ္တာနံ ယမကာနမ္ပိ သတံ ဟီနပဏီတတာဒိဝိသေသော ဒိသ္သတိ။ သော စ န အဟေတုကော သဗ္ဗဒာ စ သဗ္ဗေသဉ္စ အဘာဝတော, န ကမ္မဘဝတော အညဟေတုကော တဒဘိနိဗ္ဗတ္တကသတ္တာနံ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ အညသ္သ ကာရဏသ္သ အဘာဝတောတိ ကမ္မဘဝဟေတုကောဝ။ ကမ္မဉ္ဟိ သတ္တာနံ ဟီနပဏီတတာဒိဝိသေသသ္သ ဟေတု။ တေနာဟ ဘဂဝာ – ‘‘ကမ္မံ သတ္တေ ဝိဘဇတိ ယဒိဒံ ဟီနပဏီတတာယာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၈၉)။ တသ္မာ ဇာနိတဗ္ဗမေတံ ‘‘ဘဝော ဇာတိယာ ပစ္စယော’’တိ။
Tattha siyā – kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ ‘‘bhavo jātiyā paccayo’’ti ce? Bāhirapaccayasamattepi hīnapaṇītatādivisesadassanato. Bāhirānañhi janakajananisukkasoṇitāhārādīnaṃ paccayānaṃ samattepi sattānaṃ yamakānampi sataṃ hīnapaṇītatādiviseso dissati. So ca na ahetuko sabbadā ca sabbesañca abhāvato, na kammabhavato aññahetuko tadabhinibbattakasattānaṃ ajjhattasantāne aññassa kāraṇassa abhāvatoti kammabhavahetukova. Kammañhi sattānaṃ hīnapaṇītatādivisesassa hetu. Tenāha bhagavā – ‘‘kammaṃ satte vibhajati yadidaṃ hīnapaṇītatāyā’’ti (ma. ni. 3.289). Tasmā jānitabbametaṃ ‘‘bhavo jātiyā paccayo’’ti.
ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိအာဒီသု ယသ္မာ အသတိ ဇာတိယာ ဇရာမရဏဉ္စေဝ သောကာဒယော စ ဓမ္မာ န ဟောန္တိ, ဇာတိယာ ပန သတိ ဇရာမရဏဉ္စေဝ ဇရာမရဏသင္ခာတဒုက္ခဓမ္မဖုဋ္ဌသ္သ ဗာလသ္သ ဇရာမရဏာဒိသမ္ဗန္ဓာ ဝာ တေန တေန ဒုက္ခဓမ္မေန ဖုဋ္ဌသ္သ အနဘိသမ္ဗန္ဓာ ဝာ သောကာဒယော စ ဓမ္မာ ဟောန္တိ။ တသ္မာ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ။ သမေစ္စ အဘိသမေစ္စ ဓမ္မန္တိ ဉာဏေန သမာဂန္တ္ဝာ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတ္ဝာ။
Jātipaccayā jarāmaraṇantiādīsu yasmā asati jātiyā jarāmaraṇañceva sokādayo ca dhammā na honti, jātiyā pana sati jarāmaraṇañceva jarāmaraṇasaṅkhātadukkhadhammaphuṭṭhassa bālassa jarāmaraṇādisambandhā vā tena tena dukkhadhammena phuṭṭhassa anabhisambandhā vā sokādayo ca dhammā honti. Tasmā jātipaccayā jarāmaraṇanti. Samecca abhisamecca dhammanti ñāṇena samāgantvā catusaccadhammaṃ paṭivijjhitvā.
ဧဝံ ဒ္ဝာဒသပဒိကံ ပစ္စယာကာရပ္ပဝတ္တိံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ ဝိဝဋ္ဋဝသေန အဝိဇ္ဇာဒီနံ နိရောဓဒသ္သနတ္ထံ ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင္ခာရနိရောဓောတိ သမေစ္စ အဘိသမေစ္စ ဓမ္မ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာတိ အဝိဇ္ဇာယ အနုပ္ပာဒနိရောဓာ ပုန အပ္ပဝတ္တိနိရောဓေန။ သင္ခာရနိရောဓောတိ သင္ခာရာနံ အနုပ္ပာဒနိရောဓော ဟောတိ။ ဧဝံ သေသပဒေသုပိ။ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိအာဒယော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယာ ဧဝ။ ဣမေ ဓမ္မာ အဘိညေယ္ယာတိ ဣမေ တေဘူမကာ ဓမ္မာ သဘာဝလက္ခဏာဝဗောဓဝသေန သောဘနာကာရေန, အဓိကေန ဉာဏေန ဝာ သဘာဝတော ဇာနိတဗ္ဗာ။ ပရိညေယ္ယာတိ သာမညလက္ခဏာဝဗောဓဝသေန, ကိစ္စသမာပနဝသေန စ ဗ္ယာပိတ္ဝာ ဇာနိတဗ္ဗာ။ ဣမေ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဣမေ သမုဒယပက္ခိကာ ဓမ္မာ တေန တေန ဂုဏင္ဂေန ပဟာတဗ္ဗာ။ ဘာဝေတဗ္ဗာတိ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာ။ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာတိ ပစ္စက္ခံ ကာတဗ္ဗာ။ ဒုဝိဓာ သစ္ဆိကိရိယာ ပဋိလာဘသစ္ဆိကိရိယာ စ အာရမ္မဏသစ္ဆိကိရိယာ စ။ ဆန္နံ ဖသ္သာယတနာနန္တိ စက္ခာဒီနံ ဆန္နံ အာယတနာနံ။ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင္ဂမဉ္စာတိ ဥပ္ပာဒဉ္စ နိရောဓဉ္စ။
Evaṃ dvādasapadikaṃ paccayākārappavattiṃ dassetvā idāni vivaṭṭavasena avijjādīnaṃ nirodhadassanatthaṃ ‘‘avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti samecca abhisamecca dhamma’’ntiādimāha. Tattha avijjānirodhāti avijjāya anuppādanirodhā puna appavattinirodhena. Saṅkhāranirodhoti saṅkhārānaṃ anuppādanirodho hoti. Evaṃ sesapadesupi. Idaṃ dukkhantiādayo pubbe vuttanayā eva. Ime dhammā abhiññeyyāti ime tebhūmakā dhammā sabhāvalakkhaṇāvabodhavasena sobhanākārena, adhikena ñāṇena vā sabhāvato jānitabbā. Pariññeyyāti sāmaññalakkhaṇāvabodhavasena, kiccasamāpanavasena ca byāpitvā jānitabbā. Ime dhammā pahātabbāti ime samudayapakkhikā dhammā tena tena guṇaṅgena pahātabbā. Bhāvetabbāti vaḍḍhetabbā. Sacchikātabbāti paccakkhaṃ kātabbā. Duvidhā sacchikiriyā paṭilābhasacchikiriyā ca ārammaṇasacchikiriyā ca. Channaṃ phassāyatanānanti cakkhādīnaṃ channaṃ āyatanānaṃ. Samudayañca atthaṅgamañcāti uppādañca nirodhañca.
ဘူရိပညောတိ ဘူရိ ဝိယာတိ ဘူရိ, တာယ ဘူရိပညာယ သမန္နာဂတော ဘူရိပညော။ မဟာပညောတိအာဒီသု မဟာပညာဒီဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော။
Bhūripaññoti bhūri viyāti bhūri, tāya bhūripaññāya samannāgato bhūripañño. Mahāpaññotiādīsu mahāpaññādīhi samannāgatoti attho.
တတ္ရိဒံ မဟာပညာဒီနံ နာနတ္တံ – ကတမာ မဟာပညာ? မဟန္တေ အတ္ထေ ပရိဂ္ဂဏ္ဟာတီတိ မဟာပညာ။ မဟန္တေ ဓမ္မေ။ပေ.။ မဟန္တာ နိရုတ္တိယော။ မဟန္တာနိ ပဋိဘာနာနိ ပရိဂ္ဂဏ္ဟာတီတိ မဟာပညာ။ မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏ္ဟာတီတိ မဟာပညာ။ မဟန္တေ သမာဓိက္ခန္ဓေ။ပေ.။ ပညာက္ခန္ဓေ။ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒသ္သနက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏ္ဟာတီတိ မဟာပညာ။ မဟန္တာနိ ဌာနာဌာနာနိ။ပေ.။ မဟာဝိဟာရသမာပတ္တိယော။ မဟန္တာနိ အရိယသစ္စာနိ။ မဟန္တေ သတိပဋ္ဌာနေ။ သမ္မပ္ပဓာနေ။ ဣဒ္ဓိပာဒေ။ မဟန္တာနိ ဣန္ဒ္ရိယာနိ ။ ဗလာနိ။ ဗောဇ္ဈင္ဂာနိ။ မဟန္တေ အရိယမဂ္ဂေ။ မဟန္တာနိ သာမညဖလာနိ။ မဟာအဘိညာယော။ မဟန္တံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ပရိဂ္ဂဏ္ဟာတီတိ မဟာပညာ။
Tatridaṃ mahāpaññādīnaṃ nānattaṃ – katamā mahāpaññā? Mahante atthe pariggaṇhātīti mahāpaññā. Mahante dhamme…pe… mahantā niruttiyo… mahantāni paṭibhānāni pariggaṇhātīti mahāpaññā. Mahante sīlakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā. Mahante samādhikkhandhe…pe… paññākkhandhe… vimuttikkhandhe… vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā. Mahantāni ṭhānāṭhānāni…pe… mahāvihārasamāpattiyo… mahantāni ariyasaccāni… mahante satipaṭṭhāne… sammappadhāne… iddhipāde… mahantāni indriyāni … balāni… bojjhaṅgāni… mahante ariyamagge… mahantāni sāmaññaphalāni… mahāabhiññāyo… mahantaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ pariggaṇhātīti mahāpaññā.
ကတမာ ပုထုပညာ? ပုထုနာနာခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ။ ပုထုနာနာဓာတူသု။ပေ.။ ပုထုနာနာအာယတနေသု။ ပုထုနာနာပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေသု။ ပုထုနာနာသုညတမနုပလဗ္ဘေသု။ ပုထုနာနာအတ္ထေသု။ ဓမ္မေသု။ နိရုတ္တီသု။ ပဋိဘာနေသု။ ပုထုနာနာသီလက္ခန္ဓေသု။ ပုထုနာနာသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒသ္သနက္ခန္ဓေသု။ ပုထုနာနာဌာနာဌာနေသု။ ပုထုနာနာဝိဟာရသမာပတ္တီသု။ ပုထုနာနာအရိယသစ္စေသု။ ပုထုနာနာသတိပဋ္ဌာနေသု။ သမ္မပ္ပဓာနေသု။ ဣဒ္ဓိပာဒေသု။ ဣန္ဒ္ရိယေသု။ ဗလေသု။ ဗောဇ္ဈင္ဂေသု။ ပုထုနာနာအရိယမဂ္ဂေသု။ သာမညဖလေသု။ အဘိညာသု။ ပုထုနာနာဇနသာဓာရဏေ ဓမ္မေ သမတိက္ကမ္မ ပရမတ္ထေ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ။
Katamā puthupaññā? Puthunānākhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā. Puthunānādhātūsu…pe… puthunānāāyatanesu… puthunānāpaṭiccasamuppādesu… puthunānāsuññatamanupalabbhesu… puthunānāatthesu… dhammesu… niruttīsu… paṭibhānesu… puthunānāsīlakkhandhesu… puthunānāsamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanakkhandhesu… puthunānāṭhānāṭhānesu… puthunānāvihārasamāpattīsu… puthunānāariyasaccesu… puthunānāsatipaṭṭhānesu… sammappadhānesu… iddhipādesu… indriyesu… balesu… bojjhaṅgesu… puthunānāariyamaggesu… sāmaññaphalesu… abhiññāsu… puthunānājanasādhāraṇe dhamme samatikkamma paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā.
ကတမာ ဟာသပညာ? ဣဓေကစ္စော ဟာသဗဟုလော ဝေဒဗဟုလော တုဋ္ဌိဗဟုလော ပာမောဇ္ဇဗဟုလော သီလံ ပရိပူရေတိ။ ဣန္ဒ္ရိယသံဝရံ ပရိပူရေတိ။ ဘောဇနေ မတ္တညုတံ။ပေ.။ ဇာဂရိယာနုယောဂံ။ သီလက္ခန္ဓံ။ သမာဓိက္ခန္ဓံ။ ပညာက္ခန္ဓံ။ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒသ္သနက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတီတိ ဟာသပညာ။ ဟာသဗဟုလော။ပေ.။ ပာမောဇ္ဇဗဟုလော ဌာနာဌာနံ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဟာသပညာ။ ဟာသဗဟုလော ဝိဟာရသမာပတ္တိယော ပရိပူရေတီတိ ဟာသပညာ။ ဟာသဗဟုလော အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဟာသပညာ။ သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေတိ သမ္မပ္ပဓာနေ။ ဣဒ္ဓိပာဒေ။ ဣန္ဒ္ရိယာနိ။ ဗလာနိ။ ဗောဇ္ဈင္ဂေ။ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသဗဟုလော သာမညဖလာနိ သစ္ဆိကရောတီတိ ဟာသပညာ, အဘိညာယော ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသဗဟုလော ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဟာသပညာ။
Katamā hāsapaññā? Idhekacco hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlaṃ paripūreti. Indriyasaṃvaraṃ paripūreti. Bhojane mattaññutaṃ…pe… jāgariyānuyogaṃ… sīlakkhandhaṃ… samādhikkhandhaṃ… paññākkhandhaṃ… vimuttikkhandhaṃ… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti hāsapaññā. Hāsabahulo…pe… pāmojjabahulo ṭhānāṭhānaṃ paṭivijjhatīti hāsapaññā. Hāsabahulo vihārasamāpattiyo paripūretīti hāsapaññā. Hāsabahulo ariyasaccāni paṭivijjhatīti hāsapaññā. Satipaṭṭhāne bhāveti sammappadhāne… iddhipāde… indriyāni… balāni… bojjhaṅge… ariyamaggaṃ bhāvetīti hāsapaññā, hāsabahulo sāmaññaphalāni sacchikarotīti hāsapaññā, abhiññāyo paṭivijjhatīti hāsapaññā, hāsabahulo paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti hāsapaññā.
ကတမာ ဇဝနပညာ? ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝာ ဗဟိဒ္ဓာ ဝာ ဩဠာရိကံ ဝာ သုခုမံ ဝာ ဟီနံ ဝာ ပဏီတံ ဝာ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝာ, သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ဒုက္ခတော, အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ယာ ကာစိ ဝေဒနာ။ပေ.။ ယာ ကာစိ သညာ။ ယေ ကေစိ သင္ခာရာ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ။ပေ.။ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝာ, သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ အနိစ္စတော။ ဒုက္ခတော။ အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ စက္ခုံ။ပေ.။ ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စတော။ ဒုက္ခတော။ အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။
Katamā javanapaññā? Yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ aniccato khippaṃ javatīti javanapaññā. Dukkhato, anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Yā kāci vedanā…pe… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ aniccato… dukkhato… anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato… dukkhato… anattato khippaṃ javatīti javanapaññā.
ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန, အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ တုလယိတ္ဝာ တီရယိတ္ဝာ ဝိဘာဝယိတ္ဝာ ဝိဘူတံ ကတ္ဝာ ရူပနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ဝေဒနာ။ သညာ။ သင္ခာရာ။ ဝိညာဏံ။ စက္ခုံ။ပေ.။ ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန, အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ တုလယိတ္ဝာ။ပေ.။ ဝိဘူတံ ကတ္ဝာ ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။
Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena, dukkhaṃ bhayaṭṭhena, anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā. Vedanā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ… cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena, dukkhaṃ bhayaṭṭhena, anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā…pe… vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā.
ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ သင္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ တုလယိတ္ဝာ။ပေ.။ ဝိဘူတံ ကတ္ဝာ ရူပနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ဝေဒနာ။ပေ.။ သညာ။ သင္ခာရာ။ ဝိညာဏံ။ စက္ခုံ။ပေ.။ ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ။ပေ.။ နိရောဓဓမ္မန္တိ တုလယိတ္ဝာ။ပေ.။ ဝိဘူတံ ကတ္ဝာ ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။
Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā…pe… vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā. Vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ… cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ…pe… nirodhadhammanti tulayitvā…pe… vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā.
ကတမာ တိက္ခပညာ? ခိပ္ပံ ကိလေသေ ဆိန္ဒတီတိ တိက္ခပညာ။ ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝာသေတိ။ ဥပ္ပန္နံ ဗ္ယာပာဒဝိတက္ကံ။ ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ။ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပာပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ။ ဥပ္ပန္နံ ရာဂံ။ ဥပ္ပန္နံ ဒောသံ။ မောဟံ။ ကောဓံ။ ဥပနာဟံ။ မက္ခံ။ ပဠာသံ။ ဣသ္သံ။ မစ္ဆရိယံ။ မာယံ။ သာဌေယ္ယံ။ ထမ္ဘံ။ သာရမ္ဘံ။ မာနံ။ အတိမာနံ။ မဒံ။ ပမာဒံ။ သဗ္ဗေ ကိလေသေ။ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတေ။ သဗ္ဗေ အဘိသင္ခာရေ။ သဗ္ဗေ ဘဝဂာမိကမ္မေ နာဓိဝာသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗ္ယန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတီတိ တိက္ခပညာ။ ဧကမ္ဟိ အာသနေ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂာ, စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ, စတသ္သော စ ပဋိသမ္ဘိဒာယော, ဆ အဘိညာယော အဓိဂတာ ဟောန္တိ သစ္ဆိကတာ ဖသ္သိတာ ပညာယာတိ တိက္ခပညာ။
Katamā tikkhapaññā? Khippaṃ kilese chindatīti tikkhapaññā. Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti. Uppannaṃ byāpādavitakkaṃ… uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ… uppannuppanne pāpake akusale dhamme… uppannaṃ rāgaṃ… uppannaṃ dosaṃ… mohaṃ… kodhaṃ… upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre… sabbe bhavagāmikamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti tikkhapaññā. Ekamhi āsane cattāro ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, catasso ca paṭisambhidāyo, cha abhiññāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāyāti tikkhapaññā.
ကတမာ နိဗ္ဗေဓိကပညာ? ဣဓေကစ္စော သဗ္ဗသင္ခာရေသု ဥဗ္ဗေဂဗဟုလော ဟောတိ ဥတ္တာသဗဟုလော ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော အရတိဗဟုလော အနဘိရတိဗဟုလော ဗဟိမုခော န ရမတိ သဗ္ဗသင္ခာရေသု, အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပဒာလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒာလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ။ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပဒာလိတပုဗ္ဗံ ဒောသက္ခန္ဓံ။ပေ.။ မောဟက္ခန္ဓံ။ ကောဓံ။ ဥပနာဟံ။ပေ.။ သဗ္ဗေ ဘဝဂာမိကမ္မေ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒာလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ။
Katamā nibbedhikapaññā? Idhekacco sabbasaṅkhāresu ubbegabahulo hoti uttāsabahulo ukkaṇṭhanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo bahimukho na ramati sabbasaṅkhāresu, anibbiddhapubbaṃ apadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṃ apadālitapubbaṃ dosakkhandhaṃ…pe… mohakkhandhaṃ… kodhaṃ… upanāhaṃ…pe… sabbe bhavagāmikamme nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā.
၂၈. သ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိသေနိဘူတော, ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝာတိ သော ဘူရိပညော ခီဏာသဝော ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဝာ သုတံ ဝာ မုတံ ဝာ တေသု သဗ္ဗဓမ္မေသု မာရသေနံ ဝိနာသေတ္ဝာ ဌိတဘာဝေန ဝိသေနိဘူတော။ တမေဝ ဒသ္သိန္တိ တံ ဧဝ ဝိသုဒ္ဓဒသ္သိံ။ ဝိဝဋံ စရန္တန္တိ တဏ္ဟာဆဒနာဒိဝိဂမေန ဝိဝဋံ ဟုတ္ဝာ စရန္တံ။ ကေနီဓ လောကသ္မိ ဝိကပ္ပယေယ္ယာတိ ကေန ဣဓ လောကေ တဏ္ဟာကပ္ပေန ဝာ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေန ဝာ ကောစိ ဝိကပ္ပေယ္ယ, တေသံ ဝာ ပဟီနတ္တာ ရာဂာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေနာတိ။
28.Sa sabbadhammesu visenibhūto, yaṃ kiñci diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vāti so bhūripañño khīṇāsavo yaṃ kiñci diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā mutaṃ vā tesu sabbadhammesu mārasenaṃ vināsetvā ṭhitabhāvena visenibhūto. Tameva dassinti taṃ eva visuddhadassiṃ. Vivaṭaṃ carantanti taṇhāchadanādivigamena vivaṭaṃ hutvā carantaṃ. Kenīdha lokasmi vikappayeyyāti kena idha loke taṇhākappena vā diṭṭhikappena vā koci vikappeyya, tesaṃ vā pahīnattā rāgādinā pubbe vuttenāti.
ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာတိအာဒီသု စတူသု ဂာထာသု အယမတ္ထော – ယသ္မာ အာဒိတောဝ အဂာရိယဘူတေ သတ္တေ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမာ မောဟယန္တိ, တေ အဘိဘုယ္ယ အနဂာရိယဘာဝံ ဥပဂတာနံ ပန္တေသု ဝာ သေနာသနေသု, အညတရညတရေသု ဝာ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု အရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဝုတ္တဉ္စေတံ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန ခော, အာဝုသော, အဘိရတိ ဒုက္ကရာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၃၁)။ တတော တေ ပရပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကတ္တာ ခုပ္ပိပာသာ ဗာဓေတိ, တာယ ဗာဓိတာနံ ပရိယေသနတဏ္ဟာ စိတ္တံ ကိလမယတိ, အထ နေသံ ကိလန္တစိတ္တာနံ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ တတော ဝိသေသမနဓိဂစ္ဆန္တာနံ ဒုရဘိသမ္ဘဝေသု အရညဝနပတ္ထေသု သေနာသနေသု ဝိဟရတံ ဥတ္ရာသသညိတာ ဘီရု ဇာယတိ, တေသံ ဥသ္သင္ကိတပရိသင္ကိတာနံ ဒီဃရတ္တံ ဝိဝေကရသမနသ္သာဒယမာနာနံ ဝိဟရတံ ‘‘န သိယာ နု ခော ဧသ မဂ္ဂော’’တိ ပဋိပတ္တိယံ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဝိနောဒေတ္ဝာ ဝိဟရတံ အပ္ပမတ္တကေန ဝိသေသာဓိဂမေန မာနမက္ခထမ္ဘာ ဇာယန္တိ, တေပိ ဝိနောဒေတ္ဝာ ဝိဟရတံ တတော အဓိကတရံ ဝိသေသာဓိဂမံ နိသ္သာယ လာဘသက္ကာရသိလောကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, လာဘာဒိမုစ္ဆိတာ ဓမ္မပဋိရူပကာနိ ပကာသေန္တာ မိစ္ဆာယသံ အဓိဂန္တ္ဝာ တတ္ထ ဌိတာ ဇာတိအာဒီဟိ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေန္တိ, ပရံ ဝမ္ဘေန္တိ။ တသ္မာ ကာမာဒီနံ ပဌမသေနာဒိဘာဝော ဝေဒိတဗ္ဗော။
Kāmā te paṭhamā senātiādīsu catūsu gāthāsu ayamattho – yasmā āditova agāriyabhūte satte vatthukāmesu kilesakāmā mohayanti, te abhibhuyya anagāriyabhāvaṃ upagatānaṃ pantesu vā senāsanesu, aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu arati uppajjati. Vuttañcetaṃ – ‘‘pabbajitena kho, āvuso, abhirati dukkarā’’ti (saṃ. ni. 4.331). Tato te parapaṭibaddhajīvikattā khuppipāsā bādheti, tāya bādhitānaṃ pariyesanataṇhā cittaṃ kilamayati, atha nesaṃ kilantacittānaṃ thinamiddhaṃ okkamati tato visesamanadhigacchantānaṃ durabhisambhavesu araññavanapatthesu senāsanesu viharataṃ utrāsasaññitā bhīru jāyati, tesaṃ ussaṅkitaparisaṅkitānaṃ dīgharattaṃ vivekarasamanassādayamānānaṃ viharataṃ ‘‘na siyā nu kho esa maggo’’ti paṭipattiyaṃ vicikicchā uppajjati, taṃ vinodetvā viharataṃ appamattakena visesādhigamena mānamakkhathambhā jāyanti, tepi vinodetvā viharataṃ tato adhikataraṃ visesādhigamaṃ nissāya lābhasakkārasilokā uppajjanti, lābhādimucchitā dhammapaṭirūpakāni pakāsentā micchāyasaṃ adhigantvā tattha ṭhitā jātiādīhi attānaṃ ukkaṃsenti, paraṃ vambhenti. Tasmā kāmādīnaṃ paṭhamasenādibhāvo veditabbo.
ဧဝမေတံ ဒသဝိဓံ သေနံ ဥဒ္ဒိသိတ္ဝာ ယသ္မာ သာ ကဏ္ဟဓမ္မသမန္နာဂတတ္တာ ကဏ္ဟသ္သ နမုစိနော ဥပကာရာယ သံဝတ္တတိ, တသ္မာ နံ ‘‘တဝ သေနာ’’တိ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ – ‘‘ဧသာ နမုစိ တေ သေနာ, ကဏ္ဟသ္သာဘိပ္ပဟာရိနီ’’တိ။ တတ္ထ အဘိပ္ပဟာရိနီတိ သမဏဗ္ရာဟ္မဏာနံ ဃာတိနီ နိပ္ပောထိနီ, အန္တရာယကရီတိ အတ္ထော။ န နံ အသူရော ဇိနာတိ, ဇေတ္ဝာဝ လဘတေ သုခန္တိ ဧဝံ တဝ သေနံ အသူရော ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ သာပေက္ခော ပုရိသော န ဇိနာတိ, သူရော ပန ဇိနာတိ, ဇေတ္ဝာဝ မဂ္ဂသုခံ ဖလသုခဉ္စ အဓိဂစ္ဆတိ။
Evametaṃ dasavidhaṃ senaṃ uddisitvā yasmā sā kaṇhadhammasamannāgatattā kaṇhassa namucino upakārāya saṃvattati, tasmā naṃ ‘‘tava senā’’ti niddisanto āha – ‘‘esā namuci te senā, kaṇhassābhippahārinī’’ti. Tattha abhippahārinīti samaṇabrāhmaṇānaṃ ghātinī nippothinī, antarāyakarīti attho. Na naṃ asūro jināti, jetvāva labhate sukhanti evaṃ tava senaṃ asūro kāye ca jīvite ca sāpekkho puriso na jināti, sūro pana jināti, jetvāva maggasukhaṃ phalasukhañca adhigacchati.
ယတော စတူဟိ အရိယမဂ္ဂေဟီတိ ယဒာ စတူဟိ နိဒ္ဒောသနိဗ္ဗာနမဂ္ဂနသင္ခာတေဟိ မဂ္ဂေဟိ။ မာရသေနာတိ မာရသ္သ သေနာ ဝစနကရာ ကိလေသာ။ ပဋိသေနိကရာတိ ပဋိပက္ခကရာ။ ဇိတာ စာတိ ပရာဇယမာနာ ဟနိတာ စ။ ပရာဇိတာ စာတိ နိဂ္ဂဟိတာ စ။ ဘဂ္ဂာတိ ဘိန္နာ။ ဝိပ္ပလုဂ္ဂာတိ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာ။ ပရမ္မုခာတိ ဝိမုခဘာဝံ ပာပိတာ။ ဝိသေနိဘူတောတိ နိက္ကိလေသော ဟုတ္ဝာ ဌိတော။
Yatocatūhi ariyamaggehīti yadā catūhi niddosanibbānamagganasaṅkhātehi maggehi. Mārasenāti mārassa senā vacanakarā kilesā. Paṭisenikarāti paṭipakkhakarā. Jitā cāti parājayamānā hanitā ca. Parājitā cāti niggahitā ca. Bhaggāti bhinnā. Vippaluggāti cuṇṇavicuṇṇā. Parammukhāti vimukhabhāvaṃ pāpitā. Visenibhūtoti nikkileso hutvā ṭhito.
ဝောဒာတဒသ္သိန္တိ ဗ္ယဝဒာတဒသ္သိံ။ တာနိ ဆဒနာနီတိ ဧတာနိ တဏ္ဟာဒိကိလေသဆဒနာနိ။ ဝိဝဋာနီတိ ပာကဋီကတာနိ။ ဝိဒ္ဓံသိတာနီတိ ဌိတဋ္ဌာနတော အပဟတာနိ။ ဥဂ္ဃာဋိတာနီတိ ဥပ္ပာဋိတာနိ။ သမုဂ္ဃာဋိတာနီတိ ဝိသေသေန ဥပ္ပာဋိတာနိ။
Vodātadassinti byavadātadassiṃ. Tāni chadanānīti etāni taṇhādikilesachadanāni. Vivaṭānīti pākaṭīkatāni. Viddhaṃsitānīti ṭhitaṭṭhānato apahatāni. Ugghāṭitānīti uppāṭitāni. Samugghāṭitānīti visesena uppāṭitāni.
၂၉. န ကပ္ပယန္တီတိ ဂာထာယ သမ္ဗန္ဓော အတ္ထော စ – ကိဉ္စ ဘိယ္ယော? တေ ဟိ တာဒိသာ သန္တော ဒ္ဝိန္နံ ကပ္ပာနံ ပုရေက္ခာရာနဉ္စ ကေနစိ န ကပ္ပယန္တိ, န ပုရေက္ခရောန္တိ။ ပရမတ္ထံ အစ္စန္တသုဒ္ဓိံ အဓိဂတတ္တာ အနစ္စန္တသုဒ္ဓိံယေဝ အကိရိယသသ္သတဒိဋ္ဌိံ ‘‘အစ္စန္တသုဒ္ဓီ’’တိ န တေ ဝဒန္တိ။ အာဒာနဂန္ထံ ဂတိတံ ဝိသဇ္ဇာတိ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ရူပာဒီနံ အာဒာယကတ္တာ အာဒာနဂန္ထံ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနေ ဂထိတံ ဗဒ္ဓံ အရိယမဂ္ဂသတ္ထေန ဝိသ္သဇ္ဇ ဆိန္ဒိတ္ဝာ။ သေသံ ပာကဋမေဝ။
29.Na kappayantīti gāthāya sambandho attho ca – kiñca bhiyyo? Te hi tādisā santo dvinnaṃ kappānaṃ purekkhārānañca kenaci na kappayanti, na purekkharonti. Paramatthaṃ accantasuddhiṃ adhigatattā anaccantasuddhiṃyeva akiriyasassatadiṭṭhiṃ ‘‘accantasuddhī’’ti na te vadanti. Ādānaganthaṃ gatitaṃ visajjāti catubbidhampi rūpādīnaṃ ādāyakattā ādānaganthaṃ attano cittasantāne gathitaṃ baddhaṃ ariyamaggasatthena vissajja chinditvā. Sesaṃ pākaṭameva.
အစ္စန္တသုဒ္ဓိန္တိ အစ္စန္တံ ပရမတ္ထံ သုဒ္ဓိံ။ သံသာရသုဒ္ဓိန္တိ သံသာရတော သုဒ္ဓိံ။ အကိရိယဒိဋ္ဌိန္တိ ကရောတော န ကရီယတိ ပာပန္တိ အကိရိယဒိဋ္ဌိံ။ သသ္သတဝာဒန္တိ ‘‘နိစ္စော ဓုဝော သသ္သတော’’တိ ဝစနံ။ န ဝဒန္တိ န ကထေန္တိ။
Accantasuddhinti accantaṃ paramatthaṃ suddhiṃ. Saṃsārasuddhinti saṃsārato suddhiṃ. Akiriyadiṭṭhinti karoto na karīyati pāpanti akiriyadiṭṭhiṃ. Sassatavādanti ‘‘nicco dhuvo sassato’’ti vacanaṃ. Na vadanti na kathenti.
ဂန္ထာတိ နာမကာယံ ဂန္ထေန္တိ, စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဝဋ္ဋသ္မိံ ဃဋေန္တီတိ ဂန္ထာ။ အဘိဇ္ဈာ စ သာ နာမကာယဃဋနဝသေန ဂန္ထော စာတိ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော။ ဟိတသုခံ ဗ္ယာပာဒယတီတိ ဗ္ယာပာဒော။ ဗ္ယာပာဒော စ သော ဝုတ္တနယေန ဂန္ထော စာတိ ဗ္ယာပာဒော ကာယဂန္ထော။ သီလဗ္ဗတပရာမာသောတိ ‘‘ဣတော ဗဟိဒ္ဓာ သမဏဗ္ရာဟ္မဏာနံ သီလေန သုဒ္ဓိ ဝတေန သုဒ္ဓီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၁၄၃, ၁၂၂၂) ပရတော အာမာသော။ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသောတိ သဗ္ဗညုဘာသိတမ္ပိ ပဋိက္ခိပိတ္ဝာ ‘‘သသ္သတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ, မောဃမည’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၁၄၄) ဣမိနာ အာကာရေန အဘိနိဝေသော ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော။ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိယာ ရာဂောတိ အတ္တနာ အဘိနိဝိသိတ္ဝာ ဂဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဆန္ဒရာဂော။ ပရဝာဒေသု အာဃာတောတိ ပရသ္သ ဝစနေသု ကောပော။ အပ္ပစ္စယောတိ အတုဋ္ဌာကာရော။ အတ္တနော သီလံ ဝာတိ အတ္တနာ သမာဒိန္နံ ဂောသီလာဒိသီလံ ဝာ။ အတ္တနော ဒိဋ္ဌီတိ အတ္တနာ ဂဟိတာ ပရာမဋ္ဌာ ဒိဋ္ဌိ။ တေဟိ ဂန္ထေဟီတိ ဧတေဟိ ဝုတ္တေဟိ နာမကာယဃဋနေဟိ။ ရူပံ အာဒိယန္တီတိ စတုသမုဋ္ဌာနိကံ ရူပာရမ္မဏံ အာဒိယန္တိ ဂဏ္ဟန္တိ။ ဥပာဒိယန္တီတိ ဥပဂန္တ္ဝာ ဂဏ္ဟန္တိ တဏ္ဟာဂဟဏေန။ ပရာမသန္တိ ဒိဋ္ဌိဂဟဏေန။ အဘိနိဝိသန္တိ မာနဂဟဏေန။ ဝဋ္ဋန္တိ တေဘူမကဝဋ္ဋံ။ ဂန္ထေတိ ဗန္ဓနေ။
Ganthāti nāmakāyaṃ ganthenti, cutipaṭisandhivasena vaṭṭasmiṃ ghaṭentīti ganthā. Abhijjhā ca sā nāmakāyaghaṭanavasena gantho cāti abhijjhākāyagantho. Hitasukhaṃ byāpādayatīti byāpādo. Byāpādo ca so vuttanayena gantho cāti byāpādo kāyagantho. Sīlabbataparāmāsoti ‘‘ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhī’’ti (dha. sa. 1143, 1222) parato āmāso. Idaṃsaccābhinivesoti sabbaññubhāsitampi paṭikkhipitvā ‘‘sassato loko, idameva saccaṃ, moghamañña’’nti (dha. sa. 1144) iminā ākārena abhiniveso idaṃsaccābhiniveso. Attano diṭṭhiyā rāgoti attanā abhinivisitvā gahitāya diṭṭhiyā chandarāgo. Paravādesu āghātoti parassa vacanesu kopo. Appaccayoti atuṭṭhākāro. Attano sīlaṃ vāti attanā samādinnaṃ gosīlādisīlaṃ vā. Attano diṭṭhīti attanā gahitā parāmaṭṭhā diṭṭhi. Tehi ganthehīti etehi vuttehi nāmakāyaghaṭanehi. Rūpaṃ ādiyantīti catusamuṭṭhānikaṃ rūpārammaṇaṃ ādiyanti gaṇhanti. Upādiyantīti upagantvā gaṇhanti taṇhāgahaṇena. Parāmasanti diṭṭhigahaṇena. Abhinivisanti mānagahaṇena. Vaṭṭanti tebhūmakavaṭṭaṃ. Gantheti bandhane.
ဝောသဇ္ဇိတ္ဝာ ဝာတိ သမ္မာ ဝိသ္သဇ္ဇိတ္ဝာ ဝာ။ ဂထိတေတိ ဗန္ဓနေ။ ဂန္ထိတေတိ ဂန္ထနေန ဂန္ထိတေ။ ဝိဗန္ဓေတိ ဝိသေသေန ဗန္ဓေ။ အာဗန္ဓေတိ အနေကဝိဓေန ဗန္ဓေ။ ပလိဗုဒ္ဓေတိ အမုဉ္စိတေ။ ဗန္ဓနေ ပောဋယိတ္ဝာတိ တဏ္ဟာမာနဒိဋ္ဌိဗန္ဓနာနိ ပပ္ပောဋယိတ္ဝာ။ ဝိသဇ္ဇာတိ စဇိတ္ဝာ။
Vosajjitvā vāti sammā vissajjitvā vā. Gathiteti bandhane. Ganthiteti ganthanena ganthite. Vibandheti visesena bandhe. Ābandheti anekavidhena bandhe. Palibuddheti amuñcite. Bandhane poṭayitvāti taṇhāmānadiṭṭhibandhanāni pappoṭayitvā. Visajjāti cajitvā.
ဣမေ ပန စတ္တာရော ဂန္ထေ ကိလေသပဋိပာဋိယာပိ အာဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ, မဂ္ဂပဋိပာဋိယာပိ – ကိလေသပဋိပာဋိယာ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဟီယတိ, ဗ္ယာပာဒော ကာယဂန္ထော အနာဂာမိမဂ္ဂေန, သီလဗ္ဗတပရာမာသော ကာယဂန္ထော ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထော သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန။ မဂ္ဂပဋိပာဋိယာ သီလဗ္ဗတပရာမာသော ကာယဂန္ထော ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထော သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန, ဗ္ယာပာဒော ကာယဂန္ထော အနာဂာမိမဂ္ဂေန, အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော အရဟတ္တမဂ္ဂေနာတိ။ ဧတေ စတ္တာရော ဂန္ထာ ယသ္သ သံဝိဇ္ဇန္တိ, တံ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဝဋ္ဋသ္မိံ ဂန္ထေန္တိ ဃဋေန္တီတိ ဂန္ထာ။ တေ စတုပ္ပဘေဒာ အဘိဇ္ဈာယန္တိ ဧတာယ, သယံ ဝာ အဘိဇ္ဈာယတိ, အဘိဇ္ဈာယနမတ္တမေဝ ဝာ ဧသာတိ အဘိဇ္ဈာ။ လောဘောယေဝ နာမကာယံ ဂန္ထေတိ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဝဋ္ဋသ္မိံ ဃဋေတီတိ ကာယဂန္ထော။ ဗ္ယာပဇ္ဇတိ တေန စိတ္တံ ပူတိဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, ဗ္ယာပာဒယတိ ဝာ ဝိနယာစာရရူပသမ္ပတ္တိဟိတသုခာဒီနီတိ ဗ္ယာပာဒော။ ‘‘ဣတော ဗဟိဒ္ဓာ သမဏဗ္ရာဟ္မဏာနံ သီလေန သုဒ္ဓိ ဝတေန သုဒ္ဓီ’’တိ ပရာမသနံ သီလဗ္ဗတပရာမာသော, သဗ္ဗညုဘာသိတမ္ပိ ပဋိက္ခိပိတ္ဝာ ‘‘သသ္သတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ, မောဃမည’’န္တိအာဒိနာ အာကာရေန အဘိနိဝိသတီတိ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော။ ယထာ ဝယ္ဟံ ဝာတိအာဒိံ ဝယ္ဟာဒိဝိသင္ခရဏံ ဂန္ထာနံ ဝိယောဂကရဏေ ဥပမံ ဒသ္သေန္တော အာဟ။
Ime pana cattāro ganthe kilesapaṭipāṭiyāpi āharituṃ vaṭṭati, maggapaṭipāṭiyāpi – kilesapaṭipāṭiyā abhijjhākāyagantho arahattamaggena pahīyati, byāpādo kāyagantho anāgāmimaggena, sīlabbataparāmāso kāyagantho idaṃsaccābhiniveso kāyagantho sotāpattimaggena. Maggapaṭipāṭiyā sīlabbataparāmāso kāyagantho idaṃsaccābhiniveso kāyagantho sotāpattimaggena, byāpādo kāyagantho anāgāmimaggena, abhijjhākāyagantho arahattamaggenāti. Ete cattāro ganthā yassa saṃvijjanti, taṃ cutipaṭisandhivasena vaṭṭasmiṃ ganthenti ghaṭentīti ganthā. Te catuppabhedā abhijjhāyanti etāya, sayaṃ vā abhijjhāyati, abhijjhāyanamattameva vā esāti abhijjhā. Lobhoyeva nāmakāyaṃ gantheti cutipaṭisandhivasena vaṭṭasmiṃ ghaṭetīti kāyagantho. Byāpajjati tena cittaṃ pūtibhāvaṃ gacchati, byāpādayati vā vinayācārarūpasampattihitasukhādīnīti byāpādo. ‘‘Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhī’’ti parāmasanaṃ sīlabbataparāmāso, sabbaññubhāsitampi paṭikkhipitvā ‘‘sassato loko, idameva saccaṃ, moghamañña’’ntiādinā ākārena abhinivisatīti idaṃsaccābhiniveso. Yathā vayhaṃ vātiādiṃ vayhādivisaṅkharaṇaṃ ganthānaṃ viyogakaraṇe upamaṃ dassento āha.
န ဇနေန္တီတိ န ဥပ္ပာဒေန္တိ။ န သဉ္ဇနေန္တီတိ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ။ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ ဥပသဂ္ဂဝသေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ။ န သဉ္ဇနေန္တီတိ ဥပ္ပာဒက္ခဏံ။ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ ပဝတ္တိက္ခဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။
Na janentīti na uppādenti. Na sañjanentīti na nibbattenti. Nābhinibbattentīti upasaggavasena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Na sañjanentīti uppādakkhaṇaṃ. Na nibbattenti nābhinibbattentīti pavattikkhaṇaṃ sandhāya vuttaṃ.
၃၀. သီမာတိဂောတိ ဂာထာ ဧကပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဝုတ္တာ။ ပုဗ္ဗသဒိသော ဧဝ ပနသ္သာ သမ္ဗန္ဓော, သော ဧဝံ အတ္ထဝဏ္ဏနာယ သဒ္ဓိံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ကိဉ္စ ဘိယ္ယော? သော ဤဒိသော ဘူရိပညော စတုန္နံ ကိလေသသီမာနံ အတီတတ္တာ သီမာတိဂော, ဗာဟိတပာပတ္တာ စ ဗ္ရာဟ္မဏော, ဣတ္ထမ္ဘူတသ္သ စ တသ္သ နတ္ထိ, ပရစိတ္တပုဗ္ဗေနိဝာသဉာဏေဟိ ဉတ္ဝာ ဝာ မံသဒိဗ္ဗစက္ခူဟိ ဒိသ္ဝာ ဝာ ကိဉ္စိ သမုဂ္ဂဟီတံ, အဘိနိဝိဋ္ဌန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သော စ ကာမရာဂာဘာဝတော န ရာဂရာဂီ ရူပာရူပရာဂာဘာဝတော န ဝိရာဂရတ္တော, ယတော ဧဝံဝိဓသ္သ တသ္သ ‘‘ဣဒံ ပရမ’’န္တိ ကိဉ္စိ ဣဓ ဥဂ္ဂဟီတံ နတ္ထီတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ။
30.Sīmātigoti gāthā ekapuggalādhiṭṭhānāya desanāya vuttā. Pubbasadiso eva panassā sambandho, so evaṃ atthavaṇṇanāya saddhiṃ veditabbo – kiñca bhiyyo? So īdiso bhūripañño catunnaṃ kilesasīmānaṃ atītattā sīmātigo, bāhitapāpattā ca brāhmaṇo, itthambhūtassa ca tassa natthi, paracittapubbenivāsañāṇehi ñatvā vā maṃsadibbacakkhūhi disvā vā kiñci samuggahītaṃ, abhiniviṭṭhanti vuttaṃ hoti. So ca kāmarāgābhāvato na rāgarāgī rūpārūparāgābhāvato na virāgaratto, yato evaṃvidhassa tassa ‘‘idaṃ parama’’nti kiñci idha uggahītaṃ natthīti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi.
စတသ္သော သီမာယောတိ စတ္တာရော ပရိစ္ဆေဒာ။ ဒိဋ္ဌာနုသယောတိ ဒိဋ္ဌိ စ သာ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန အနုသယော စာတိ ဒိဋ္ဌာနုသယော။ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ကေနဋ္ဌေန အနုသယာ? အနုသယနဋ္ဌေန။ ကော ဧသ အနုသယဋ္ဌော နာမာတိ? အပ္ပဟီနဋ္ဌော။ ဧတေ ဟိ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန တသ္သ တသ္သ သန္တာနေ အနုသေန္တိ နာမ, တသ္မာ ‘‘အနုသယာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ အနုသေန္တီတိ အနုရူပံ ကာရဏံ လဘိတ္ဝာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော။ အထာပိ သိယာ – အနုသယဋ္ဌော နာမ အပ္ပဟီနာကာရော, အပ္ပဟီနာကာရော စ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတ္တုံ န ယုဇ္ဇတိ, တသ္မာ န အနုသယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ။ တတ္ရိဒံ ပဋိဝစနံ – အပ္ပဟီနာကာရော အနုသယော, အနုသယောတိ ပန အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ထာမဂတာ ကိလေသာ ဝုစ္စန္တိ။ သော စိတ္တသမ္ပယုတ္တော သာရမ္မဏော သပ္ပစ္စယဋ္ဌေန သဟေတုကော ဧကန္တာကုသလော အတီတောပိ ဟောတိ အနာဂတောပိ ပစ္စုပ္ပန္နောပိ, တသ္မာ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ။
Catasso sīmāyoti cattāro paricchedā. Diṭṭhānusayoti diṭṭhi ca sā appahīnaṭṭhena anusayo cāti diṭṭhānusayo. Vicikicchānusayādīsupi eseva nayo. Kenaṭṭhena anusayā? Anusayanaṭṭhena. Ko esa anusayaṭṭho nāmāti? Appahīnaṭṭho. Ete hi appahīnaṭṭhena tassa tassa santāne anusenti nāma, tasmā ‘‘anusayā’’ti vuccanti. Anusentīti anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjantīti attho. Athāpi siyā – anusayaṭṭho nāma appahīnākāro, appahīnākāro ca ‘‘uppajjatī’’ti vattuṃ na yujjati, tasmā na anusayā uppajjantīti. Tatridaṃ paṭivacanaṃ – appahīnākāro anusayo, anusayoti pana appahīnaṭṭhena thāmagatā kilesā vuccanti. So cittasampayutto sārammaṇo sappaccayaṭṭhena sahetuko ekantākusalo atītopi hoti anāgatopi paccuppannopi, tasmā ‘‘uppajjatī’’ti vattuṃ yujjati.
တတ္ရိဒံ ပမာဏံ – ပဋိသမ္ဘိဒာယံ တာဝ အဘိသမယကထာယံ (ပဋိ. မ. ၃.၂၁) ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နေ ကိလေသေ ပဇဟတီ’’တိ ပုစ္ဆိတ္ဝာ အနုသယာနံ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝသ္သ အတ္ထိတာယ ‘‘ထာမဂတော အနုသယံ ပဇဟတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဓမ္မသင္ဂဏိယံ မောဟသ္သ ပဒဘာဇနေ (ဓ. သ. ၃၉၀) ‘‘အဝိဇ္ဇာနုသယော အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ, အဝိဇ္ဇာလင္ဂီ မောဟော အကုသလမူလံ, အယံ တသ္မိံ သမယေ မောဟော ဟောတီ’’တိ အကုသလစိတ္တေန သဒ္ဓိံ အဝိဇ္ဇာနုသယသ္သ ဥပ္ပန္နဘာဝော ဝုတ္တော။ ကထာဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အနုသယာ အဗ္ယာကတာ အနုသယာ အဟေတုကာ အနုသယာ စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တာ’’တိ (ကထာ. ၆၀၅) သဗ္ဗေ ဝာဒာ ပဋိသေဓိတာ။ အနုသယယမကေ သတ္တန္နံ မဟာဝာရာနံ အညတရသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝာရေ ‘‘ယသ္သ ကာမရာဂာနုသယော ဥပ္ပဇ္ဇတိ တသ္သ ပဋိဃာနုသယော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ ‘‘အနုသေန္တီတိ အနုရူပံ ကာရဏံ လဘိတ္ဝာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ, တံ ဣမိနာ တန္တိပ္ပမာဏေန သုဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယမ္ပိ ‘‘စိတ္တသမ္ပယုတ္တော သာရမ္မဏော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ သုဝုတ္တမေဝ။ အနုသယော ဟိ နာမေသ ပရိနိပ္ဖန္နော စိတ္တသမ္ပယုတ္တော အကုသလဓမ္မောတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ။
Tatridaṃ pamāṇaṃ – paṭisambhidāyaṃ tāva abhisamayakathāyaṃ (paṭi. ma. 3.21) ‘‘paccuppanne kilese pajahatī’’ti pucchitvā anusayānaṃ paccuppannabhāvassa atthitāya ‘‘thāmagato anusayaṃ pajahatī’’ti vuttaṃ. Dhammasaṅgaṇiyaṃ mohassa padabhājane (dha. sa. 390) ‘‘avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ, avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ, ayaṃ tasmiṃ samaye moho hotī’’ti akusalacittena saddhiṃ avijjānusayassa uppannabhāvo vutto. Kathāvatthusmiṃ ‘‘anusayā abyākatā anusayā ahetukā anusayā cittavippayuttā’’ti (kathā. 605) sabbe vādā paṭisedhitā. Anusayayamake sattannaṃ mahāvārānaṃ aññatarasmiṃ uppajjanavāre ‘‘yassa kāmarāgānusayo uppajjati tassa paṭighānusayo uppajjatī’’tiādi vuttaṃ. Tasmā ‘‘anusentīti anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjantī’’ti yaṃ vuttaṃ, taṃ iminā tantippamāṇena suvuttanti veditabbaṃ. Yampi ‘‘cittasampayutto sārammaṇo’’tiādi vuttaṃ, tampi suvuttameva. Anusayo hi nāmesa parinipphanno cittasampayutto akusaladhammoti niṭṭhamettha gantabbaṃ.
တတ္ထ ဒိဋ္ဌာနုသယော စတူသု ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တေသု, ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတေ, အဝိဇ္ဇာနုသယော ဒ္ဝာဒသသု အကုသလစိတ္တေသု သဟဇာတဝသေန အာရမ္မဏဝသေန စ; တယောပိ အဝသေသတေဘူမကဓမ္မေသု အာရမ္မဏဝသေန ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာမောဟာ။ ကာမရာဂာနုသယော စေတ္ထ လောဘသဟဂတစိတ္တေသု သဟဇာတဝသေန အာရမ္မဏဝသေန စ, မနာပေသု အဝသေသကာမာဝစရဓမ္မေသု အာရမ္မဏဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော လောဘော။ ပဋိဃာနုသယော ဒောမနသ္သသဟဂတစိတ္တေသု သဟဇာတဝသေန အာရမ္မဏဝသေန စ, အမနာပေသု အဝသေသကာမာဝစရဓမ္မေသု အာရမ္မဏဝသေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဒောသော။ မာနာနုသယော ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တလောဘသဟဂတစိတ္တေသု သဟဇာတဝသေန အာရမ္မဏဝသေန စ, ဒုက္ခဝေဒနာဝဇ္ဇေသု အဝသေသကာမာဝစရဓမ္မေသု ရူပာရူပာဝစရဓမ္မေသု စ အာရမ္မဏဝသေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော မာနော။ ဘဝရာဂာနုသယော စတူသု ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ သဟဇာတဝသေန ဝုတ္တော။ အာရမ္မဏဝသေနေဝ ပန ရူပာရူပာဝစရဓမ္မေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနော လောဘော ဝုတ္တော။
Tattha diṭṭhānusayo catūsu diṭṭhisampayuttesu, vicikicchānusayo vicikicchāsahagate, avijjānusayo dvādasasu akusalacittesu sahajātavasena ārammaṇavasena ca; tayopi avasesatebhūmakadhammesu ārammaṇavasena diṭṭhivicikicchāmohā. Kāmarāgānusayo cettha lobhasahagatacittesu sahajātavasena ārammaṇavasena ca, manāpesu avasesakāmāvacaradhammesu ārammaṇavasena uppajjamāno lobho. Paṭighānusayo domanassasahagatacittesu sahajātavasena ārammaṇavasena ca, amanāpesu avasesakāmāvacaradhammesu ārammaṇavaseneva uppajjamāno doso. Mānānusayo diṭṭhivippayuttalobhasahagatacittesu sahajātavasena ārammaṇavasena ca, dukkhavedanāvajjesu avasesakāmāvacaradhammesu rūpārūpāvacaradhammesu ca ārammaṇavaseneva uppajjamāno māno. Bhavarāgānusayo catūsu diṭṭhivippayuttesu uppajjamānopi sahajātavasena vutto. Ārammaṇavaseneva pana rūpārūpāvacaradhammesu uppajjamāno lobho vutto.
တတ္ထ ဒိဋ္ဌာနုသယောတိ ဒ္ဝာသဋ္ဌိဝိဓာ ဒိဋ္ဌိ။ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယောတိ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ ဝိစိကိစ္ဆာ။ တဒေကဋ္ဌာ စ ကိလေသာတိ သဟဇေကဋ္ဌဝသေန ဒိဋ္ဌိယာ ဝိစိကိစ္ဆာယ, သဟဇေကဋ္ဌဝသေန ဧကတော ဌိတာ။ မာနာနုသယောတိ နဝဝိဓမာနော။ ပရမတ္ထဉာဏေန ဝာ ဉတ္ဝာတိ ပရေသံ စိတ္တာစာရဇာနနပညာယ ဇာနိတ္ဝာ, စေတောပရိယဉာဏေန ဇာနိတ္ဝာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပုဗ္ဗေနိဝာသာနုသ္သတိဉာဏေန ဝာတိ အတီတေ နိဝုဋ္ဌက္ခန္ဓာနုသ္သရဏဉာဏေန ဇာနိတ္ဝာ။ မံသစက္ခုနာ ဝာတိ ပကတိစက္ခုနာ။ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဝာတိ ဒိဗ္ဗသဒိသေန ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိသ္သိတေန ဝာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ပသ္သိတ္ဝာ။ ရာဂရတ္တာတိ ရာဂေန ရဉ္ဇိတာ။ ယေ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသူတိ ယေ ပဉ္စသု ရူပာဒိဝတ္ထုကာမကောဋ္ဌာသေသု။ ဝိရာဂရတ္တာတိ ဝိရာဂသင္ခာတာသု ရူပာရူပသမာပတ္တီသု အတိရတ္တာ အလ္လီနာ။ ယတော ကာမရာဂော စာတိ ယဒာ ကာမဘဝေ ရာဂော စ။ ရူပာရူပရာဂေသုပိ ဧသေဝ နယော။
Tattha diṭṭhānusayoti dvāsaṭṭhividhā diṭṭhi. Vicikicchānusayoti aṭṭhavatthukā vicikicchā. Tadekaṭṭhā ca kilesāti sahajekaṭṭhavasena diṭṭhiyā vicikicchāya, sahajekaṭṭhavasena ekato ṭhitā. Mānānusayoti navavidhamāno. Paramatthañāṇena vā ñatvāti paresaṃ cittācārajānanapaññāya jānitvā, cetopariyañāṇena jānitvāti vuttaṃ hoti. Pubbenivāsānussatiñāṇena vāti atīte nivuṭṭhakkhandhānussaraṇañāṇena jānitvā. Maṃsacakkhunā vāti pakaticakkhunā. Dibbacakkhunā vāti dibbasadisena dibbavihārasannissitena vā dibbacakkhunā passitvā. Rāgarattāti rāgena rañjitā. Ye pañcasu kāmaguṇesūti ye pañcasu rūpādivatthukāmakoṭṭhāsesu. Virāgarattāti virāgasaṅkhātāsu rūpārūpasamāpattīsu atirattā allīnā. Yato kāmarāgo cāti yadā kāmabhave rāgo ca. Rūpārūparāgesupi eseva nayo.
သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ
Saddhammappajjotikāya mahāniddesaṭṭhakathāya
သုဒ္ဓဋ္ဌကသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Suddhaṭṭhakasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / ခုဒ္ဒကနိကာယ • Khuddakanikāya / မဟာနိဒ္ဒေသပာဠိ • Mahāniddesapāḷi / ၄. သုဒ္ဓဋ္ဌကသုတ္တနိဒ္ဒေသော • 4. Suddhaṭṭhakasuttaniddeso
