| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / संयुत्तनिकाय • Saṃyuttanikāya |
५. सुभासितसुत्तं
5. Subhāsitasuttaṃ
२१३. सावत्थिनिदानं। तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘भिक्खवो’’ति। ‘‘भदन्ते’’ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं। भगवा एतदवोच –
213. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
‘‘चतूहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागता वाचा सुभासिता होति, नो दुब्भासिता; अनवज्जा च अननुवज्जा च विञ्ञूनं। कतमेहि चतूहि? इध, भिक्खवे, भिक्खु सुभासितंयेव भासति नो दुब्भासितं, धम्मंयेव भासति नो अधम्मं, पियंयेव भासति नो अप्पियं, सच्चंयेव भासति नो अलिकं। इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि अङ्गेहि समन्नागता वाचा सुभासिता होति, नो दुब्भासिता, अनवज्जा च अननुवज्जा च विञ्ञून’’न्ति। इदमवोच भगवा, इदं वत्वान सुगतो अथापरं एतदवोच सत्था –
‘‘Catūhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā; anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnaṃ. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu subhāsitaṃyeva bhāsati no dubbhāsitaṃ, dhammaṃyeva bhāsati no adhammaṃ, piyaṃyeva bhāsati no appiyaṃ, saccaṃyeva bhāsati no alikaṃ. Imehi kho, bhikkhave, catūhi aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūna’’nti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
‘‘सुभासितं उत्तममाहु सन्तो,
‘‘Subhāsitaṃ uttamamāhu santo,
धम्मं भणे नाधम्मं तं दुतियं।
Dhammaṃ bhaṇe nādhammaṃ taṃ dutiyaṃ;
पियं भणे नाप्पियं तं ततियं,
Piyaṃ bhaṇe nāppiyaṃ taṃ tatiyaṃ,
सच्चं भणे नालिकं तं चतुत्थ’’न्ति॥
Saccaṃ bhaṇe nālikaṃ taṃ catuttha’’nti.
अथ खो आयस्मा वङ्गीसो उट्ठायासना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा येन भगवा तेनञ्जलिं पणामेत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘पटिभाति मं भगवा, पटिभाति मं सुगता’’ति। ‘‘पटिभातु तं वङ्गीसा’’ति भगवा अवोच। अथ खो आयस्मा वङ्गीसो भगवन्तं सम्मुखा सारुप्पाहि गाथाहि अभित्थवि –
Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –
‘‘तमेव वाचं भासेय्य, यायत्तानं न तापये।
‘‘Tameva vācaṃ bhāseyya, yāyattānaṃ na tāpaye;
परे च न विहिंसेय्य, सा वे वाचा सुभासिता॥
Pare ca na vihiṃseyya, sā ve vācā subhāsitā.
‘‘पियवाचंव भासेय्य, या वाचा पटिनन्दिता।
‘‘Piyavācaṃva bhāseyya, yā vācā paṭinanditā;
यं अनादाय पापानि, परेसं भासते पियं॥
Yaṃ anādāya pāpāni, paresaṃ bhāsate piyaṃ.
‘‘सच्चं वे अमता वाचा, एस धम्मो सनन्तनो।
‘‘Saccaṃ ve amatā vācā, esa dhammo sanantano;
सच्चे अत्थे च धम्मे च, आहु सन्तो पतिट्ठिता॥
Sacce atthe ca dhamme ca, āhu santo patiṭṭhitā.
‘‘यं बुद्धो भासते वाचं, खेमं निब्बानपत्तिया।
‘‘Yaṃ buddho bhāsate vācaṃ, khemaṃ nibbānapattiyā;
दुक्खस्सन्तकिरियाय, सा वे वाचानमुत्तमा’’ति॥
Dukkhassantakiriyāya, sā ve vācānamuttamā’’ti.
Related texts:
अट्ठकथा • Aṭṭhakathā / सुत्तपिटक (अट्ठकथा) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / संयुत्तनिकाय (अट्ठकथा) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ५. सुभासितसुत्तवण्णना • 5. Subhāsitasuttavaṇṇanā
टीका • Tīkā / सुत्तपिटक (टीका) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / संयुत्तनिकाय (टीका) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) / ५. सुभासितसुत्तवण्णना • 5. Subhāsitasuttavaṇṇanā
