| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៥. បញ្ចមវគ្គោ
5. Pañcamavaggo
១. សិរិវឌ្ឍត្ថេរគាថាវណ្ណនា
1. Sirivaḍḍhattheragāthāvaṇṇanā
វិវរមនុបតន្តិ វិជ្ជុតាតិ អាយស្មតោ សិរិវឌ្ឍត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? សោបិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ វិបស្សិំ ភគវន្តំ បស្សិត្វា កិង្កណិបុប្ផេហិ បូជំ កត្វា តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តោ អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ វិភវសម្បន្នស្ស ព្រាហ្មណស្ស គេហេ និព្ពត្តិ, សិរិវឌ្ឍោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ សោ វយប្បត្តោ ពិម្ពិសារសមាគមេ សត្ថរិ សទ្ធម្មេ ច ឧប្បន្នប្បសាទោ ហេតុសម្បន្នតាយ បព្ពជិ។ បព្ពជិត្វា ច កតបុព្ពកិច្ចោ វេភារបណ្ឌវបព្ពតានំ អវិទូរេ អញ្ញតរស្មិំ អរញ្ញាយតនេ បព្ពតគុហាយំ កម្មដ្ឋានមនុយុត្តោ វិហរតិ។ តស្មិញ្ច សមយេ មហា អកាលមេឃោ ឧដ្ឋហិ។ វិជ្ជុល្លតា បព្ពតវិវរំ បវិសន្តិយោ វិយ វិចរន្តិ។ ថេរស្ស ឃម្មបរិឡាហាភិភូតស្ស សារគព្ភេហិ មេឃវាតេហិ ឃម្មបរិឡាហោ វូបសមិ។ ឧតុសប្បាយលាភេន ចិត្តំ ឯកគ្គំ អហោសិ។ សមាហិតចិត្តោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.២១.១០-១៤) –
Vivaramanupatantivijjutāti āyasmato sirivaḍḍhattherassa gāthā. Kā uppatti? Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto ito ekanavute kappe vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto vipassiṃ bhagavantaṃ passitvā kiṅkaṇipupphehi pūjaṃ katvā tena puññakammena devaloke nibbatto aparāparaṃ puññāni katvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe vibhavasampannassa brāhmaṇassa gehe nibbatti, sirivaḍḍhotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto bimbisārasamāgame satthari saddhamme ca uppannappasādo hetusampannatāya pabbaji. Pabbajitvā ca katapubbakicco vebhārapaṇḍavapabbatānaṃ avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane pabbataguhāyaṃ kammaṭṭhānamanuyutto viharati. Tasmiñca samaye mahā akālamegho uṭṭhahi. Vijjullatā pabbatavivaraṃ pavisantiyo viya vicaranti. Therassa ghammapariḷāhābhibhūtassa sāragabbhehi meghavātehi ghammapariḷāho vūpasami. Utusappāyalābhena cittaṃ ekaggaṃ ahosi. Samāhitacitto vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.21.10-14) –
‘‘កញ្ចនគ្ឃិយសង្កាសោ, សព្ពញ្ញូ លោកនាយកោ;
‘‘Kañcanagghiyasaṅkāso, sabbaññū lokanāyako;
ឱទកំ ទហមោគ្គយ្ហ, សិនាយិ អគ្គបុគ្គលោ។
Odakaṃ dahamoggayha, sināyi aggapuggalo.
‘‘បគ្គយ្ហ កិង្កណិំ បុប្ផំ, វិបស្សិស្សាភិរោបយិំ;
‘‘Paggayha kiṅkaṇiṃ pupphaṃ, vipassissābhiropayiṃ;
ឧទគ្គចិត្តោ សុមនោ, ទ្វិបទិន្ទស្ស តាទិនោ។
Udaggacitto sumano, dvipadindassa tādino.
‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ;
‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘សត្តវីសតិកប្បម្ហិ, រាជា ភីមរថោ អហុ;
‘‘Sattavīsatikappamhi, rājā bhīmaratho ahu;
សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ។
Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា អញ្ញាបទេសេន អត្តសន្និស្សយំ ឧទានំ ឧទានេន្តោ ‘‘វិវរមនុបតន្តិ វិជ្ជុតា’’តិ គាថំ អភាសិ។
Arahattaṃ pana patvā aññāpadesena attasannissayaṃ udānaṃ udānento ‘‘vivaramanupatanti vijjutā’’ti gāthaṃ abhāsi.
៤១. តត្ថ វិវរន្តិ អន្តរា វេមជ្ឈំ។ អនុបតន្តីតិ អនុលក្ខណេ បតន្តិ បវត្តន្តិ, វិជ្ជោតន្តីតិ អត្ថោ។ វិជ្ជោតនមេវ ហិ វិជ្ជុល្លតានំ បវត្តិ នាម។ អនុ-សទ្ទយោគេន ចេត្ថ ឧបយោគវចនំ, យថា ‘‘រុក្ខមនុវិជ្ជោតន្តី’’តិ។ វិជ្ជុតាតិ សតេរតា។ វេភារស្ស ច បណ្ឌវស្ស ចាតិ វេភារបព្ពតស្ស ច បណ្ឌវបព្ពតស្ស ច វិវរមនុបតន្តីតិ យោជនា។ នគវិវរគតោតិ នគវិវរំ បព្ពតគុហំ ឧបគតោ។ ឈាយតីតិ អារម្មណូបនិជ្ឈានេន លក្ខណូបនិជ្ឈានេន ច ឈាយតិ, សមថវិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេន្តោ ភាវេតិ។ បុត្តោ អប្បដិមស្ស តាទិនោតិ សីលក្ខន្ធាទិធម្មកាយសម្បត្តិយា រូបកាយសម្បត្តិយា ច អនុបមស្ស ឧបមារហិតស្ស ឥដ្ឋានិដ្ឋាទីសុ តាទិលក្ខណសម្បត្តិយា តាទិនោ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ឱរសបុត្តោ។ បុត្តវចនេនេវ ចេត្ថ ថេរេន សត្ថុ អនុជាតភាវទីបនេន អញ្ញា ព្យាកតាតិ វេទិតព្ពំ។
41. Tattha vivaranti antarā vemajjhaṃ. Anupatantīti anulakkhaṇe patanti pavattanti, vijjotantīti attho. Vijjotanameva hi vijjullatānaṃ pavatti nāma. Anu-saddayogena cettha upayogavacanaṃ, yathā ‘‘rukkhamanuvijjotantī’’ti. Vijjutāti sateratā. Vebhārassa ca paṇḍavassa cāti vebhārapabbatassa ca paṇḍavapabbatassa ca vivaramanupatantīti yojanā. Nagavivaragatoti nagavivaraṃ pabbataguhaṃ upagato. Jhāyatīti ārammaṇūpanijjhānena lakkhaṇūpanijjhānena ca jhāyati, samathavipassanaṃ ussukkāpento bhāveti. Putto appaṭimassa tādinoti sīlakkhandhādidhammakāyasampattiyā rūpakāyasampattiyā ca anupamassa upamārahitassa iṭṭhāniṭṭhādīsu tādilakkhaṇasampattiyā tādino buddhassa bhagavato orasaputto. Puttavacaneneva cettha therena satthu anujātabhāvadīpanena aññā byākatāti veditabbaṃ.
សិរិវឌ្ឍត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Sirivaḍḍhattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១. សិរិវឌ្ឍត្ថេរគាថា • 1. Sirivaḍḍhattheragāthā
