| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / วิภงฺค-อนุฎีกา • Vibhaṅga-anuṭīkā |
๑๔. สิกฺขาปทวิภโงฺค
14. Sikkhāpadavibhaṅgo
๑. อภิธมฺมภาชนียวณฺณนา
1. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
๗๐๓. สิกฺขาสงฺขาตานํ กุสลธมฺมานํ ปญฺจ สีลงฺคานิ นิสฺสยภาเวน วา ปติฎฺฐา สิยุํ, อุปนิสฺสยภาเวน วาติ ตทุภยํ ทเสฺสโนฺต อาห ‘‘สมฺปโยควเสน, อุปนิสฺสยวเสน จ โอกาสภาเวนา’’ติฯ
703. Sikkhāsaṅkhātānaṃ kusaladhammānaṃ pañca sīlaṅgāni nissayabhāvena vā patiṭṭhā siyuṃ, upanissayabhāvena vāti tadubhayaṃ dassento āha ‘‘sampayogavasena, upanissayavasena ca okāsabhāvenā’’ti.
๗๐๔. ‘‘กมฺมปถา เอวา’’ติ นิยมสฺส กตตฺตา วุตฺตํ ‘‘อสพฺพสาธารเณสู’’ติฯ น หิ สกฺกา อินฺทฺริยาทิสาธารณโกฎฺฐาสวเสน นิยมํ กาตุํฯ กมฺมปถโกฎฺฐาสิกา เอว, น ฌานาทิโกฎฺฐาสิกาฯ กมฺมปถภาเวน อาคตนฺติ วทนฺติ, ทุคฺคติยา, ตตฺถ อุปฺปชฺชนทุกฺขสฺส จ ปวตฺติอุปายภาวโตติ อธิปฺปาโยฯ อสฺส สุราปานสฺสฯ อุปการกตฺตํ สเพฺพสํฯ สภาคตฺตํ มิจฺฉาจารสฺสฯ
704. ‘‘Kammapathā evā’’ti niyamassa katattā vuttaṃ ‘‘asabbasādhāraṇesū’’ti. Na hi sakkā indriyādisādhāraṇakoṭṭhāsavasena niyamaṃ kātuṃ. Kammapathakoṭṭhāsikā eva, na jhānādikoṭṭhāsikā. Kammapathabhāvena āgatanti vadanti, duggatiyā, tattha uppajjanadukkhassa ca pavattiupāyabhāvatoti adhippāyo. Assa surāpānassa. Upakārakattaṃ sabbesaṃ. Sabhāgattaṃ micchācārassa.
ตถาคหิตสงฺขารารมฺมณตายาติ ‘‘สตฺตํ อวหรามิ, สเตฺต วิปฺปฎิปชฺชามี’’ติอาทินา สตฺตากาเรน คหิตสงฺขารารมฺมณตาย, น ปน สตฺตปญฺญตฺติอารมฺมณตายาติ อธิปฺปาโยฯ ‘‘ปญฺจ สิกฺขาปทา’’ติอาทินา ตเมวตฺถํ วิวรติฯ
Tathāgahitasaṅkhārārammaṇatāyāti ‘‘sattaṃ avaharāmi, satte vippaṭipajjāmī’’tiādinā sattākārena gahitasaṅkhārārammaṇatāya, na pana sattapaññattiārammaṇatāyāti adhippāyo. ‘‘Pañca sikkhāpadā’’tiādinā tamevatthaṃ vivarati.
ตสฺส ตสฺสาติ ยสฺส ยสฺส พฺยสนตฺถายฯ สยํ วา อุสุอาทิํ ขิปติ, โอปาตขณนาทิํ กโรติ, ตาทิสํ มนฺตํ ปริชปฺปติ, กมฺมชอิทฺธิํ วฬเญฺชติ, อเญฺญน วา ตํ สพฺพํ กาเรตีติ อาห ‘‘นิสฺสคฺคิย…เป.… เทฺว เอว คหิตา’’ติฯ
Tassa tassāti yassa yassa byasanatthāya. Sayaṃ vā usuādiṃ khipati, opātakhaṇanādiṃ karoti, tādisaṃ mantaṃ parijappati, kammajaiddhiṃ vaḷañjeti, aññena vā taṃ sabbaṃ kāretīti āha ‘‘nissaggiya…pe… dve eva gahitā’’ti.
ยทิปิ โกฎฺฐาสวาเร วิรติ สรูเปน นาคตา ‘‘เยวาปนา’’เตฺวว วุตฺตา, ภชาปิยมานา ปน มคฺคภาวํเยว ภชตีติ อาห ‘‘วิรติสีลํ ปน มคฺคโกฎฺฐาสิก’’นฺติฯ เสสสีลานนฺติ เสสอวีติกฺกนฺตสีลานํฯ
Yadipi koṭṭhāsavāre virati sarūpena nāgatā ‘‘yevāpanā’’tveva vuttā, bhajāpiyamānā pana maggabhāvaṃyeva bhajatīti āha ‘‘viratisīlaṃ pana maggakoṭṭhāsika’’nti. Sesasīlānanti sesaavītikkantasīlānaṃ.
๗๑๒. อภพฺพฎฺฐานาติ ปาณาติปาตาทโยฯ ยถา ปาณาติปาตาทโย เวรเหตุตาย เวรํ, เอวํ ตทเญฺญปิ อกุสลาติ วุตฺตํ ‘‘ตํสภาคตาย เวรภูตาน’’นฺติฯ วิรตีนํ อุปฺปตฺติ น น ภวิสฺสติ เสกฺขานนฺติ โยชนาฯ ‘‘อกุสลสมุฎฺฐิตานิ จา’’ติอาทินาปิ เสกฺขานํ อุภเยน วิรติสพฺภาวํเยว วิภาเวติฯ ตสฺสโตฺถ – ยานิ อกุสลสมุฎฺฐิตานิ กายกมฺมาทีนิ, ตานิ เตสํ เสกฺขานํ กายทุจฺจริตาทีนีติ เวรานิเยว , เตหิ เวเรหิ เตสํ เสกฺขานํ วิรติโย สมฺภวนฺติเยวฯ ยโตติ ยสฺมา ปาณาติปาตาทิวิรมิตพฺพนิปฺปริยายเวราภาเวปิ กายทุจฺจริตาทิเวรมตฺตโต เสกฺขานํ วิรติสมฺภวโตฯ นผลภูตสฺสาปีติ ยถา ผลสฺส มคฺคปฎิพิมฺพภูตตฺตา มคฺคสทิสํ สตฺตอฎฺฐงฺคิกตา สิยา, เอวํ อผลภูตสฺสาปิ สกทาคามิมคฺคาทิกสฺส ยโต วิรติสมฺภวโต อฎฺฐงฺคิกตา โหติ, อญฺญถา ปญฺจงฺคิโก เอว สิยาติ อธิปฺปาโยฯ
712. Abhabbaṭṭhānāti pāṇātipātādayo. Yathā pāṇātipātādayo verahetutāya veraṃ, evaṃ tadaññepi akusalāti vuttaṃ ‘‘taṃsabhāgatāya verabhūtāna’’nti. Viratīnaṃ uppatti na na bhavissati sekkhānanti yojanā. ‘‘Akusalasamuṭṭhitāni cā’’tiādināpi sekkhānaṃ ubhayena viratisabbhāvaṃyeva vibhāveti. Tassattho – yāni akusalasamuṭṭhitāni kāyakammādīni, tāni tesaṃ sekkhānaṃ kāyaduccaritādīnīti verāniyeva , tehi verehi tesaṃ sekkhānaṃ viratiyo sambhavantiyeva. Yatoti yasmā pāṇātipātādiviramitabbanippariyāyaverābhāvepi kāyaduccaritādiveramattato sekkhānaṃ viratisambhavato. Naphalabhūtassāpīti yathā phalassa maggapaṭibimbabhūtattā maggasadisaṃ sattaaṭṭhaṅgikatā siyā, evaṃ aphalabhūtassāpi sakadāgāmimaggādikassa yato viratisambhavato aṭṭhaṅgikatā hoti, aññathā pañcaṅgiko eva siyāti adhippāyo.
อภิธมฺมภาชนียวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ
Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.
๒. ปญฺหปุจฺฉกวณฺณนา
2. Pañhapucchakavaṇṇanā
๗๑๔. ยถาวิรมิตพฺพโตติ โย โย ปาณาติปาตาทิ วิรมิตโพฺพ, ตโต วิรติวเสนฯ
714. Yathāviramitabbatoti yo yo pāṇātipātādi viramitabbo, tato virativasena.
ปญฺหปุจฺฉกวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ
Pañhapucchakavaṇṇanā niṭṭhitā.
สิกฺขาปทวิภงฺควณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ
Sikkhāpadavibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ติปิฎก (มูล) • Tipiṭaka (Mūla) / อภิธมฺมปิฎก • Abhidhammapiṭaka / วิภงฺคปาฬิ • Vibhaṅgapāḷi / ๑๔. สิกฺขาปทวิภโงฺค • 14. Sikkhāpadavibhaṅgo
อฎฺฐกถา • Aṭṭhakathā / อภิธมฺมปิฎก (อฎฺฐกถา) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / สโมฺมหวิโนทนี-อฎฺฐกถา • Sammohavinodanī-aṭṭhakathā
๑. อภิธมฺมภาชนียวณฺณนา • 1. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
๓. ปญฺหาปุจฺฉกวณฺณนา • 3. Pañhāpucchakavaṇṇanā
ฎีกา • Tīkā / อภิธมฺมปิฎก (ฎีกา) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / วิภงฺค-มูลฎีกา • Vibhaṅga-mūlaṭīkā / ๑๔. สิกฺขาปทวิภโงฺค • 14. Sikkhāpadavibhaṅgo
