| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹಪಾಳಿ • Milindapañhapāḷi |
೩. ಪಣಾಮಿತವಗ್ಗೋ
3. Paṇāmitavaggo
೧. ಸೇಟ್ಠಧಮ್ಮಪಞ್ಹೋ
1. Seṭṭhadhammapañho
೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಧಮ್ಮೋ ಹಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸೇಟ್ಠೋ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚಾ’ತಿ। ಪುನ ಚ ‘ಉಪಾಸಕೋ ಗಿಹೀ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಪಿಹಿತಾಪಾಯೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತೀ’ತಿ। ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಧಮ್ಮೋ ಹಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸೇಟ್ಠೋ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಉಪಾಸಕೋ ಗಿಹೀ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಪಿಹಿತಾಪಾಯೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ। ಯದಿ ‘ಉಪಾಸಕೋ ಗಿಹೀ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಪಿಹಿತಾಪಾಯೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತಿ’, ತೇನ ಹಿ ‘ಧಮ್ಮೋ ಹಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸೇಟ್ಠೋ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚಾತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
1. ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāye cā’ti. Puna ca ‘upāsako gihī sotāpanno pihitāpāyo diṭṭhippatto viññātasāsano bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā puthujjanaṃ abhivādeti paccuṭṭhetī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāye cā’ti, tena hi ‘upāsako gihī sotāpanno pihitāpāyo diṭṭhippatto viññātasāsano bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā puthujjanaṃ abhivādeti paccuṭṭhetī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi ‘upāsako gihī sotāpanno pihitāpāyo diṭṭhippatto viññātasāsano bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā puthujjanaṃ abhivādeti paccuṭṭheti’, tena hi ‘dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāye cāti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಧಮ್ಮೋ ಹಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸೇಟ್ಠೋ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚಾ’ತಿ, ‘ಉಪಾಸಕೋ ಚ ಗಿಹೀ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಪಿಹಿತಾಪಾಯೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತಿ’। ತತ್ಥ ಪನ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ। ಕತಮಂ ತಂ ಕಾರಣಂ?
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāye cā’ti, ‘upāsako ca gihī sotāpanno pihitāpāyo diṭṭhippatto viññātasāsano bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā puthujjanaṃ abhivādeti paccuṭṭheti’. Tattha pana kāraṇaṃ atthi. Katamaṃ taṃ kāraṇaṃ?
‘‘ವೀಸತಿ ಖೋ ಪನಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮಣಸ್ಸ ಸಮಣಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವೇ ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ, ಯೇಹಿ ಸಮಣೋ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಸಮಾನನಪೂಜನಾರಹೋ ಹೋತಿ। ಕತಮೇ ವೀಸತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಸಮಣಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವೇ ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ? ಸೇಟ್ಠೋ 1 ಧಮ್ಮಾರಾಮೋ, ಅಗ್ಗೋ ನಿಯಮೋ, ಚಾರೋ ವಿಹಾರೋ ಸಂಯಮೋ ಸಂವರೋ ಖನ್ತಿ ಸೋರಚ್ಚಂ ಏಕತ್ತಚರಿಯಾ ಏಕತ್ತಾಭಿರತಿ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಂ ವೀರಿಯಂ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾದಾನಂ 2 ಉದ್ದೇಸೋ ಪರಿಪುಚ್ಛಾ ಸೀಲಾದಿಅಭಿರತಿ ನಿರಾಲಯತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಾರಿಪೂರಿತಾ, ಕಾಸಾವಧಾರಣಂ , ಭಣ್ಡುಭಾವೋ । ಇಮೇ ಖೋ , ಮಹಾರಾಜ, ವೀಸತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಸಮಣಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವೇ ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ। ಏತೇ ಗುಣೇ ಭಿಕ್ಖು ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತತಿ, ಸೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನೂನತ್ತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣತ್ತಾ ಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಂ ಅರಹನ್ತಭೂಮಿಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಸೇಟ್ಠಂ ಭೂಮನ್ತರಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಅರಹತ್ತಾಸನ್ನಗತೋತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ।
‘‘Vīsati kho panime, mahārāja, samaṇassa samaṇakaraṇā dhammā dve ca liṅgāni, yehi samaṇo abhivādanapaccuṭṭhānasamānanapūjanāraho hoti. Katame vīsati samaṇassa samaṇakaraṇā dhammā dve ca liṅgāni? Seṭṭho 3 dhammārāmo, aggo niyamo, cāro vihāro saṃyamo saṃvaro khanti soraccaṃ ekattacariyā ekattābhirati paṭisallānaṃ hiriottappaṃ vīriyaṃ appamādo sikkhāsamādānaṃ 4 uddeso paripucchā sīlādiabhirati nirālayatā sikkhāpadapāripūritā, kāsāvadhāraṇaṃ , bhaṇḍubhāvo . Ime kho , mahārāja, vīsati samaṇassa samaṇakaraṇā dhammā dve ca liṅgāni. Ete guṇe bhikkhu samādāya vattati, so tesaṃ dhammānaṃ anūnattā paripuṇṇattā sampannattā samannāgatattā asekkhabhūmiṃ arahantabhūmiṃ okkamati, seṭṭhaṃ bhūmantaraṃ okkamati, arahattāsannagatoti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘ಖೀಣಾಸವೇಹಿ ಸೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಉಪಗತೋ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಸೋ ಸಮಯೋ’ತಿ 5 ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ।
‘‘‘Khīṇāsavehi so sāmaññaṃ upagato, natthi me so samayo’ti 6 arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘ಅಗ್ಗಪರಿಸಂ ಸೋ ಉಪಗತೋ, ನಾಹಂ ತಂ ಠಾನಂ ಉಪಗತೋ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ।
‘‘‘Aggaparisaṃ so upagato, nāhaṃ taṃ ṭhānaṃ upagato’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘ಲಭತಿ ಸೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ಸೋತುಂ, ನಾಹಂ ತಂ ಲಭಾಮಿ ಸೋತು’ನ್ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ।
‘‘‘Labhati so pātimokkhuddesaṃ sotuṃ, nāhaṃ taṃ labhāmi sotu’nti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘ಸೋ ಅಞ್ಞೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ ಜಿನಸಾಸನಂ ವಡ್ಢೇತಿ, ಅಹಮೇತಂ ನ ಲಭಾಮಿ ಕಾತು’ನ್ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ।
‘‘‘So aññe pabbājeti upasampādeti jinasāsanaṃ vaḍḍheti, ahametaṃ na labhāmi kātu’nti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣೇಸು ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಮತ್ತಕಾರೀ, ನಾಹಂ ತೇಸು ವತ್ತಾಮೀ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ।
‘‘‘Appamāṇesu so sikkhāpadesu samattakārī, nāhaṃ tesu vattāmī’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘ಉಪಗತೋ ಸೋ ಸಮಣಲಿಙ್ಗಂ, ಬುದ್ಧಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಠಿತೋ, ತೇನಾಹಂ ಲಿಙ್ಗೇನ ದೂರಮಪಗತೋ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ।
‘‘‘Upagato so samaṇaliṅgaṃ, buddhādhippāye ṭhito, tenāhaṃ liṅgena dūramapagato’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘ಪರೂಳ್ಹಕಚ್ಛಲೋಮೋ ಸೋ ಅನಞ್ಜಿತಅಮಣ್ಡಿತೋ ಅನುಲಿತ್ತಸೀಲಗನ್ಧೋ, ಅಹಂ ಪನ ಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನಾಭಿರತೋ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ।
‘‘‘Parūḷhakacchalomo so anañjitaamaṇḍito anulittasīlagandho, ahaṃ pana maṇḍanavibhūsanābhirato’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಯೇ ತೇ ವೀಸತಿ ಸಮಣಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವೇ ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ, ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಧಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಯೇವ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಧಾರೇತಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತಿ, ಸೋ ಮೇ ಆಗಮೋ ಸಿಕ್ಖಾಪನಞ್ಚ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ ।
‘‘Api ca, mahārāja, ‘ye te vīsati samaṇakaraṇā dhammā dve ca liṅgāni, sabbepete dhammā bhikkhussa saṃvijjanti, so yeva te dhamme dhāreti, aññepi tattha sikkhāpeti, so me āgamo sikkhāpanañca natthī’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ .
‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ರಾಜಕುಮಾರೋ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಜ್ಜಂ ಅಧೀಯತಿ, ಖತ್ತಿಯಧಮ್ಮಂ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ ಆಚರಿಯಂ ಅಭಿವಾದೇತಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತಿ ‘ಸಿಕ್ಖಾಪಕೋ ಮೇ ಅಯ’ನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಸಿಕ್ಖಾಪಕೋ ವಂಸಧರೋ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ।
‘‘Yathā, mahārāja, rājakumāro purohitassa santike vijjaṃ adhīyati, khattiyadhammaṃ sikkhati, so aparena samayena abhisitto ācariyaṃ abhivādeti paccuṭṭheti ‘sikkhāpako me aya’nti, evameva kho, mahārāja, ‘bhikkhu sikkhāpako vaṃsadharo’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾನಾಹಿ ಭಿಕ್ಖುಭೂಮಿಯಾ ಮಹನ್ತತಂ ಅಸಮವಿಪುಲಭಾವಂ। ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ದ್ವೇವ ತಸ್ಸ ಗತಿಯೋ ಭವನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಾ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ ವಾ, ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ವಾ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಅಚಲಾ ಹಿ ಸಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಮಹತೀ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಾ, ಯದಿದಂ ಭಿಕ್ಖುಭೂಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಞಾಣಗತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ ಸುನಿಬ್ಬೇಠಿತೋ ಬಲವತಾ ಅತಿಬುದ್ಧಿನಾ ತಯಾ, ನ ಯಿಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅಞ್ಞೋ ಏವಂ ವಿನಿವೇಠೇತುಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ತವಾದಿಸೇನ ಬುದ್ಧಿಮತಾ’’ತಿ।
‘‘Api ca, mahārāja, imināpetaṃ pariyāyena jānāhi bhikkhubhūmiyā mahantataṃ asamavipulabhāvaṃ. Yadi, mahārāja, upāsako sotāpanno arahattaṃ sacchikaroti, dveva tassa gatiyo bhavanti anaññā tasmiṃ yeva divase parinibbāyeyya vā, bhikkhubhāvaṃ vā upagaccheyya. Acalā hi sā, mahārāja, pabbajjā, mahatī accuggatā, yadidaṃ bhikkhubhūmī’’ti. ‘‘Ñāṇagato, bhante nāgasena, pañho sunibbeṭhito balavatā atibuddhinā tayā, na yimaṃ pañhaṃ samattho añño evaṃ viniveṭhetuṃ aññatra tavādisena buddhimatā’’ti.
ಸೇಟ್ಠಧಮ್ಮಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ।
Seṭṭhadhammapañho paṭhamo.
Footnotes:
