| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / মিলিন্দপঞ্হপাল়ি • Milindapañhapāḷi |
৩. পণামিতৰগ্গো
3. Paṇāmitavaggo
১. সেট্ঠধম্মপঞ্হো
1. Seṭṭhadhammapañho
১. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং ভগৰতা ‘ধম্মো হি, ৰাসেট্ঠ, সেট্ঠো জনেতস্মিং দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযে চা’তি। পুন চ ‘উপাসকো গিহী সোতাপন্নো পিহিতাপাযো দিট্ঠিপ্পত্তো ৰিঞ্ঞাতসাসনো ভিক্খুং ৰা সামণেরং ৰা পুথুজ্জনং অভিৰাদেতি পচ্চুট্ঠেতী’তি। যদি, ভন্তে নাগসেন, ভগৰতা ভণিতং ‘ধম্মো হি, ৰাসেট্ঠ, সেট্ঠো জনেতস্মিং দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযে চা’তি, তেন হি ‘উপাসকো গিহী সোতাপন্নো পিহিতাপাযো দিট্ঠিপ্পত্তো ৰিঞ্ঞাতসাসনো ভিক্খুং ৰা সামণেরং ৰা পুথুজ্জনং অভিৰাদেতি পচ্চুট্ঠেতী’তি যং ৰচনং, তং মিচ্ছা। যদি ‘উপাসকো গিহী সোতাপন্নো পিহিতাপাযো দিট্ঠিপ্পত্তো ৰিঞ্ঞাতসাসনো ভিক্খুং ৰা সামণেরং ৰা পুথুজ্জনং অভিৰাদেতি পচ্চুট্ঠেতি’, তেন হি ‘ধম্মো হি, ৰাসেট্ঠ, সেট্ঠো জনেতস্মিং দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযে চাতি তম্পি ৰচনং মিচ্ছা। অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো তৰানুপ্পত্তো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি।
1. ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāye cā’ti. Puna ca ‘upāsako gihī sotāpanno pihitāpāyo diṭṭhippatto viññātasāsano bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā puthujjanaṃ abhivādeti paccuṭṭhetī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāye cā’ti, tena hi ‘upāsako gihī sotāpanno pihitāpāyo diṭṭhippatto viññātasāsano bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā puthujjanaṃ abhivādeti paccuṭṭhetī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi ‘upāsako gihī sotāpanno pihitāpāyo diṭṭhippatto viññātasāsano bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā puthujjanaṃ abhivādeti paccuṭṭheti’, tena hi ‘dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāye cāti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
‘‘ভাসিতম্পেতং, মহারাজ, ভগৰতা ‘ধম্মো হি, ৰাসেট্ঠ, সেট্ঠো জনেতস্মিং দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযে চা’তি, ‘উপাসকো চ গিহী সোতাপন্নো পিহিতাপাযো দিট্ঠিপ্পত্তো ৰিঞ্ঞাতসাসনো ভিক্খুং ৰা সামণেরং ৰা পুথুজ্জনং অভিৰাদেতি পচ্চুট্ঠেতি’। তত্থ পন কারণং অত্থি। কতমং তং কারণং?
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāye cā’ti, ‘upāsako ca gihī sotāpanno pihitāpāyo diṭṭhippatto viññātasāsano bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā puthujjanaṃ abhivādeti paccuṭṭheti’. Tattha pana kāraṇaṃ atthi. Katamaṃ taṃ kāraṇaṃ?
‘‘ৰীসতি খো পনিমে, মহারাজ, সমণস্স সমণকরণা ধম্মা দ্ৰে চ লিঙ্গানি, যেহি সমণো অভিৰাদনপচ্চুট্ঠানসমাননপূজনারহো হোতি। কতমে ৰীসতি সমণস্স সমণকরণা ধম্মা দ্ৰে চ লিঙ্গানি? সেট্ঠো 1 ধম্মারামো, অগ্গো নিযমো, চারো ৰিহারো সংযমো সংৰরো খন্তি সোরচ্চং একত্তচরিযা একত্তাভিরতি পটিসল্লানং হিরিওত্তপ্পং ৰীরিযং অপ্পমাদো সিক্খাসমাদানং 2 উদ্দেসো পরিপুচ্ছা সীলাদিঅভিরতি নিরালযতা সিক্খাপদপারিপূরিতা, কাসাৰধারণং , ভণ্ডুভাৰো । ইমে খো , মহারাজ, ৰীসতি সমণস্স সমণকরণা ধম্মা দ্ৰে চ লিঙ্গানি। এতে গুণে ভিক্খু সমাদায ৰত্ততি, সো তেসং ধম্মানং অনূনত্তা পরিপুণ্ণত্তা সম্পন্নত্তা সমন্নাগতত্তা অসেক্খভূমিং অরহন্তভূমিং ওক্কমতি, সেট্ঠং ভূমন্তরং ওক্কমতি, অরহত্তাসন্নগতোতি অরহতি উপাসকো সোতাপন্নো ভিক্খুং পুথুজ্জনং অভিৰাদেতুং পচ্চুট্ঠাতুং।
‘‘Vīsati kho panime, mahārāja, samaṇassa samaṇakaraṇā dhammā dve ca liṅgāni, yehi samaṇo abhivādanapaccuṭṭhānasamānanapūjanāraho hoti. Katame vīsati samaṇassa samaṇakaraṇā dhammā dve ca liṅgāni? Seṭṭho 3 dhammārāmo, aggo niyamo, cāro vihāro saṃyamo saṃvaro khanti soraccaṃ ekattacariyā ekattābhirati paṭisallānaṃ hiriottappaṃ vīriyaṃ appamādo sikkhāsamādānaṃ 4 uddeso paripucchā sīlādiabhirati nirālayatā sikkhāpadapāripūritā, kāsāvadhāraṇaṃ , bhaṇḍubhāvo . Ime kho , mahārāja, vīsati samaṇassa samaṇakaraṇā dhammā dve ca liṅgāni. Ete guṇe bhikkhu samādāya vattati, so tesaṃ dhammānaṃ anūnattā paripuṇṇattā sampannattā samannāgatattā asekkhabhūmiṃ arahantabhūmiṃ okkamati, seṭṭhaṃ bhūmantaraṃ okkamati, arahattāsannagatoti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘খীণাসৰেহি সো সামঞ্ঞং উপগতো, নত্থি মে সো সমযো’তি 5 অরহতি উপাসকো সোতাপন্নো ভিক্খুং পুথুজ্জনং অভিৰাদেতুং পচ্চুট্ঠাতুং।
‘‘‘Khīṇāsavehi so sāmaññaṃ upagato, natthi me so samayo’ti 6 arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘অগ্গপরিসং সো উপগতো, নাহং তং ঠানং উপগতো’তি অরহতি উপাসকো সোতাপন্নো ভিক্খুং পুথুজ্জনং অভিৰাদেতুং পচ্চুট্ঠাতুং।
‘‘‘Aggaparisaṃ so upagato, nāhaṃ taṃ ṭhānaṃ upagato’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘লভতি সো পাতিমোক্খুদ্দেসং সোতুং, নাহং তং লভামি সোতু’ন্তি অরহতি উপাসকো সোতাপন্নো ভিক্খুং পুথুজ্জনং অভিৰাদেতুং পচ্চুট্ঠাতুং।
‘‘‘Labhati so pātimokkhuddesaṃ sotuṃ, nāhaṃ taṃ labhāmi sotu’nti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘সো অঞ্ঞে পব্বাজেতি উপসম্পাদেতি জিনসাসনং ৰড্ঢেতি, অহমেতং ন লভামি কাতু’ন্তি অরহতি উপাসকো সোতাপন্নো ভিক্খুং পুথুজ্জনং অভিৰাদেতুং পচ্চুট্ঠাতুং।
‘‘‘So aññe pabbājeti upasampādeti jinasāsanaṃ vaḍḍheti, ahametaṃ na labhāmi kātu’nti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘অপ্পমাণেসু সো সিক্খাপদেসু সমত্তকারী, নাহং তেসু ৰত্তামী’তি অরহতি উপাসকো সোতাপন্নো ভিক্খুং পুথুজ্জনং অভিৰাদেতুং পচ্চুট্ঠাতুং।
‘‘‘Appamāṇesu so sikkhāpadesu samattakārī, nāhaṃ tesu vattāmī’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘উপগতো সো সমণলিঙ্গং, বুদ্ধাধিপ্পাযে ঠিতো, তেনাহং লিঙ্গেন দূরমপগতো’তি অরহতি উপাসকো সোতাপন্নো ভিক্খুং পুথুজ্জনং অভিৰাদেতুং পচ্চুট্ঠাতুং।
‘‘‘Upagato so samaṇaliṅgaṃ, buddhādhippāye ṭhito, tenāhaṃ liṅgena dūramapagato’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘‘পরূল়্হকচ্ছলোমো সো অনঞ্জিতঅমণ্ডিতো অনুলিত্তসীলগন্ধো, অহং পন মণ্ডনৰিভূসনাভিরতো’তি অরহতি উপাসকো সোতাপন্নো ভিক্খুং পুথুজ্জনং অভিৰাদেতুং পচ্চুট্ঠাতুং।
‘‘‘Parūḷhakacchalomo so anañjitaamaṇḍito anulittasīlagandho, ahaṃ pana maṇḍanavibhūsanābhirato’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘অপি চ, মহারাজ, ‘যে তে ৰীসতি সমণকরণা ধম্মা দ্ৰে চ লিঙ্গানি, সব্বেপেতে ধম্মা ভিক্খুস্স সংৰিজ্জন্তি, সো যেৰ তে ধম্মে ধারেতি, অঞ্ঞেপি তত্থ সিক্খাপেতি, সো মে আগমো সিক্খাপনঞ্চ নত্থী’তি অরহতি উপাসকো সোতাপন্নো ভিক্খুং পুথুজ্জনং অভিৰাদেতুং পচ্চুট্ঠাতুং ।
‘‘Api ca, mahārāja, ‘ye te vīsati samaṇakaraṇā dhammā dve ca liṅgāni, sabbepete dhammā bhikkhussa saṃvijjanti, so yeva te dhamme dhāreti, aññepi tattha sikkhāpeti, so me āgamo sikkhāpanañca natthī’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ .
‘‘যথা, মহারাজ, রাজকুমারো পুরোহিতস্স সন্তিকে ৰিজ্জং অধীযতি, খত্তিযধম্মং সিক্খতি, সো অপরেন সমযেন অভিসিত্তো আচরিযং অভিৰাদেতি পচ্চুট্ঠেতি ‘সিক্খাপকো মে অয’ন্তি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, ‘ভিক্খু সিক্খাপকো ৰংসধরো’তি অরহতি উপাসকো সোতাপন্নো ভিক্খুং পুথুজ্জনং অভিৰাদেতুং পচ্চুট্ঠাতুং।
‘‘Yathā, mahārāja, rājakumāro purohitassa santike vijjaṃ adhīyati, khattiyadhammaṃ sikkhati, so aparena samayena abhisitto ācariyaṃ abhivādeti paccuṭṭheti ‘sikkhāpako me aya’nti, evameva kho, mahārāja, ‘bhikkhu sikkhāpako vaṃsadharo’ti arahati upāsako sotāpanno bhikkhuṃ puthujjanaṃ abhivādetuṃ paccuṭṭhātuṃ.
‘‘অপি চ, মহারাজ, ইমিনাপেতং পরিযাযেন জানাহি ভিক্খুভূমিযা মহন্ততং অসমৰিপুলভাৰং। যদি, মহারাজ, উপাসকো সোতাপন্নো অরহত্তং সচ্ছিকরোতি, দ্ৰেৰ তস্স গতিযো ভৰন্তি অনঞ্ঞা তস্মিং যেৰ দিৰসে পরিনিব্বাযেয্য ৰা, ভিক্খুভাৰং ৰা উপগচ্ছেয্য। অচলা হি সা, মহারাজ, পব্বজ্জা, মহতী অচ্চুগ্গতা, যদিদং ভিক্খুভূমী’’তি। ‘‘ঞাণগতো, ভন্তে নাগসেন, পঞ্হো সুনিব্বেঠিতো বলৰতা অতিবুদ্ধিনা তযা, ন যিমং পঞ্হং সমত্থো অঞ্ঞো এৰং ৰিনিৰেঠেতুং অঞ্ঞত্র তৰাদিসেন বুদ্ধিমতা’’তি।
‘‘Api ca, mahārāja, imināpetaṃ pariyāyena jānāhi bhikkhubhūmiyā mahantataṃ asamavipulabhāvaṃ. Yadi, mahārāja, upāsako sotāpanno arahattaṃ sacchikaroti, dveva tassa gatiyo bhavanti anaññā tasmiṃ yeva divase parinibbāyeyya vā, bhikkhubhāvaṃ vā upagaccheyya. Acalā hi sā, mahārāja, pabbajjā, mahatī accuggatā, yadidaṃ bhikkhubhūmī’’ti. ‘‘Ñāṇagato, bhante nāgasena, pañho sunibbeṭhito balavatā atibuddhinā tayā, na yimaṃ pañhaṃ samattho añño evaṃ viniveṭhetuṃ aññatra tavādisena buddhimatā’’ti.
সেট্ঠধম্মপঞ্হো পঠমো।
Seṭṭhadhammapañho paṭhamo.
Footnotes:
