Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā

៦. សេនកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

6. Senakattheragāthāvaṇṇanā

ស្វាគតំ វតាតិអាទិកា អាយស្មតោ សេនកត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ មោរហត្ថេន ភគវន្តំ បូជេសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ឧរុវេលកស្សបត្ថេរស្ស ភគិនិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តិ, សេនកោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ សោ វយប្បត្តោ ព្រាហ្មណានំ វិជ្ជាសិប្បេសុ និប្ផត្តិំ គតោ ឃរាវាសំ វសតិ។ តេន ច សមយេន មហាជនោ សំវច្ឆរេ សំវច្ឆរេ ផគ្គុនមាសេ ឧត្តរផគ្គុននក្ខត្តេ ឧស្សវំ អនុភវន្តោ គយាយំ តិត្ថាភិសេកំ ករោតិ។ តេន តំ ឧស្សវំ ‘‘គយាផគ្គូ’’តិ វទន្តិ។ អថ ភគវា តាទិសេ ឧស្សវទិវសេ វេនេយ្យានុកម្បាយ គយាតិត្ថសមីបេ វិហរតិ, មហាជនោបិ តិត្ថាភិសេកាធិប្បាយេន តតោ តតោ តំ ឋានំ ឧបគច្ឆតិ។ តស្មិំ ខណេ សេនកោបិ តិត្ថាភិសេកត្ថំ តំ ឋានំ ឧបគតោ សត្ថារំ ធម្មំ ទេសេន្តំ ទិស្វា ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៦.៩-១៦) –

Svāgataṃ vatātiādikā āyasmato senakattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso morahatthena bhagavantaṃ pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā uruvelakassapattherassa bhaginiyā kucchimhi nibbatti, senakotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato gharāvāsaṃ vasati. Tena ca samayena mahājano saṃvacchare saṃvacchare phaggunamāse uttaraphaggunanakkhatte ussavaṃ anubhavanto gayāyaṃ titthābhisekaṃ karoti. Tena taṃ ussavaṃ ‘‘gayāphaggū’’ti vadanti. Atha bhagavā tādise ussavadivase veneyyānukampāya gayātitthasamīpe viharati, mahājanopi titthābhisekādhippāyena tato tato taṃ ṭhānaṃ upagacchati. Tasmiṃ khaṇe senakopi titthābhisekatthaṃ taṃ ṭhānaṃ upagato satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ disvā upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.46.9-16) –

‘‘មោរហត្ថំ គហេត្វាន, ឧបេសិំ លោកនាយកំ;

‘‘Morahatthaṃ gahetvāna, upesiṃ lokanāyakaṃ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, មោរហត្ថមទាសហំ។

Pasannacitto sumano, morahatthamadāsahaṃ.

‘‘ឥមិនា មោរហត្ថេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

‘‘Iminā morahatthena, cetanāpaṇidhīhi ca;

និព្ពាយិំសុ តយោ អគ្គី, លភាមិ វិបុលំ សុខំ។

Nibbāyiṃsu tayo aggī, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ.

‘‘អហោ ពុទ្ធោ អហោ ធម្មោ, អហោ នោ សត្ថុសម្បទា;

‘‘Aho buddho aho dhammo, aho no satthusampadā;

ទត្វានហំ មោរហត្ថំ, លភាមិ វិបុលំ សុខំ។

Datvānahaṃ morahatthaṃ, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ.

‘‘តិយគ្គី និព្ពុតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

‘‘Tiyaggī nibbutā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;

សព្ពាសវា បរិក្ខីណា, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ។

Sabbāsavā parikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ ទានមទទិំ តទា;

‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, មោរហត្ថស្សិទំ ផលំ។

Duggatiṃ nābhijānāmi, morahatthassidaṃ phalaṃ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។

‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា សញ្ជាតសោមនស្សោ ឧទានវសេន –

Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā sañjātasomanasso udānavasena –

២៨៧.

287.

‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, គយាយំ គយផគ្គុយា;

‘‘Svāgataṃ vata me āsi, gayāyaṃ gayaphagguyā;

យំ អទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, ទេសេន្តំ ធម្មមុត្តមំ។

Yaṃ addasāsiṃ sambuddhaṃ, desentaṃ dhammamuttamaṃ.

២៨៨.

288.

‘‘មហប្បភំ គណាចរិយំ, អគ្គបត្តំ វិនាយកំ;

‘‘Mahappabhaṃ gaṇācariyaṃ, aggapattaṃ vināyakaṃ;

សទេវកស្ស លោកស្ស, ជិនំ អតុលទស្សនំ។

Sadevakassa lokassa, jinaṃ atuladassanaṃ.

២៨៩.

289.

‘‘មហានាគំ មហាវីរំ, មហាជុតិមនាសវំ;

‘‘Mahānāgaṃ mahāvīraṃ, mahājutimanāsavaṃ;

សព្ពាសវបរិក្ខីណំ, សត្ថារមកុតោភយំ។

Sabbāsavaparikkhīṇaṃ, satthāramakutobhayaṃ.

២៩០.

290.

‘‘ចិរសង្កិលិដ្ឋំ វត មំ, ទិដ្ឋិសន្ទានពន្ធិតំ;

‘‘Cirasaṅkiliṭṭhaṃ vata maṃ, diṭṭhisandānabandhitaṃ;

វិមោចយិ សោ ភគវា, សព្ពគន្ថេហិ សេនក’’ន្តិ។ –

Vimocayi so bhagavā, sabbaganthehi senaka’’nti. –

ចតស្សោ គាថា អភាសិ។

Catasso gāthā abhāsi.

តត្ថ ស្វាគតំ វត មេ អាសីតិ មយា សុដ្ឋុ អាគតំ វត អាសិ។ មម វា សុន្ទរំ វត អាគមនំ អាសិ។ គយាយន្តិ គយាតិត្ថសមីបេ។ គយផគ្គុយាតិ ‘‘គយាផគ្គូ’’តិ លទ្ធវោហារេ ផគ្គុនមាសស្ស ឧត្តរផគ្គុនីនក្ខត្តេ។ ‘‘យ’’ន្តិអាទិ ស្វាគតភាវស្ស ការណទស្សនំ។ តត្ថ ន្តិ យស្មា។ អទ្ទសាសិន្តិ អទ្ទក្ខិំ។ សម្ពុទ្ធន្តិ សម្មា សាមំ សព្ពធម្មានំ ពុទ្ធត្តា សម្ពុទ្ធំ។ ទេសេន្តំ ធម្មមុត្តមន្តិ ឧត្តមំ អគ្គំ សព្ពសេដ្ឋំ ឯកន្តនិយ្យានិកំ ធម្មំ វេនេយ្យជ្ឈាសយានុរូបំ ភាសន្តំ។

Tattha svāgataṃ vata me āsīti mayā suṭṭhu āgataṃ vata āsi. Mama vā sundaraṃ vata āgamanaṃ āsi. Gayāyanti gayātitthasamīpe. Gayaphagguyāti ‘‘gayāphaggū’’ti laddhavohāre phaggunamāsassa uttaraphaggunīnakkhatte. ‘‘Ya’’ntiādi svāgatabhāvassa kāraṇadassanaṃ. Tattha yanti yasmā. Addasāsinti addakkhiṃ. Sambuddhanti sammā sāmaṃ sabbadhammānaṃ buddhattā sambuddhaṃ. Desentaṃ dhammamuttamanti uttamaṃ aggaṃ sabbaseṭṭhaṃ ekantaniyyānikaṃ dhammaṃ veneyyajjhāsayānurūpaṃ bhāsantaṃ.

មហប្បភន្តិ មហតិយា សរីរប្បភាយ ញាណប្បភាយ ច សមន្នាគតំ។ គណាចរិយន្តិ ភិក្ខុបរិសាទីនំ គណានំ ឧត្តមេន ទមថេន អាចារសិក្ខាបនេន គណាចរិយំ។ អគ្គភូតានំ សីលាទីនំ គុណានំ អធិគមេន អគ្គប្បត្តំ។ ទេវមនុស្សាទីនំ បរមេន វិនយេន វិនយនតោ, សយំ នាយករហិតត្តា ច វិនាយកំ។ កេនចិ អនភិភូតោ ហុត្វា សកលំ លោកំ អភិភវិត្វា ឋិតត្តា, បញ្ចន្នម្បិ មារានំ ជិតត្តា ច សទេវកស្ស លោកស្ស ជិនំ សទេវកេ លោកេ អគ្គជិនំ, ពាត្តិំសវរមហាបុរិសលក្ខណអសីតិអនុព្យញ្ជនាទិបដិមណ្ឌិតរូបកាយតាយ ទសពលចតុវេសារជ្ជាទិគុណបដិមណ្ឌិតធម្មកាយតាយ ច សទេវកេន លោកេន អបរិមេយ្យទស្សនតាយ អសទិសទស្សនតាយ ច អតុលទស្សនំ

Mahappabhanti mahatiyā sarīrappabhāya ñāṇappabhāya ca samannāgataṃ. Gaṇācariyanti bhikkhuparisādīnaṃ gaṇānaṃ uttamena damathena ācārasikkhāpanena gaṇācariyaṃ. Aggabhūtānaṃ sīlādīnaṃ guṇānaṃ adhigamena aggappattaṃ. Devamanussādīnaṃ paramena vinayena vinayanato, sayaṃ nāyakarahitattā ca vināyakaṃ. Kenaci anabhibhūto hutvā sakalaṃ lokaṃ abhibhavitvā ṭhitattā, pañcannampi mārānaṃ jitattā ca sadevakassa lokassa jinaṃ sadevake loke aggajinaṃ, bāttiṃsavaramahāpurisalakkhaṇaasītianubyañjanādipaṭimaṇḍitarūpakāyatāya dasabalacatuvesārajjādiguṇapaṭimaṇḍitadhammakāyatāya ca sadevakena lokena aparimeyyadassanatāya asadisadassanatāya ca atuladassanaṃ.

គតិពលបរក្កមាទិសម្បត្តិយា មហានាគសទិសត្តា, នាគេសុបិ ខីណាសវេសុ មហានុភាវតាយ ច មហានាគំ។ មារសេនាវិមថនតោ មហាវិក្កន្តតាយ ច មហាវីរំ។ មហាជុតិន្តិ មហាបតាបំ មហាតេជន្តិ អត្ថោ។ នត្ថិ ឯតស្ស ចត្តារោបិ អាសវាតិ អនាសវំ។ សព្ពេ អាសវា សវាសនា បរិក្ខីណា ឯតស្សាតិ សព្ពាសវបរិក្ខីណំ។ កាមំ សាវកពុទ្ធា បច្ចេកពុទ្ធា ច ខីណាសវាវ, សព្ពញ្ញុពុទ្ធា ឯវ បន សវាសនេ អាសវេ ខេបេន្តីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘អនាសវ’’ន្តិ វត្វា បុន ‘‘សព្ពាសវបរិក្ខីណ’’ន្តិ វុត្តំ។ តេន វុត្តំ – ‘‘សព្ពេ អាសវា សវាសនា បរិក្ខីណា ឯតស្សាតិ សព្ពាសវបរិក្ខីណ’’ន្តិ។ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកបរមត្ថេហិ យថារហំ វេនេយ្យានំ អនុសាសនតោ សត្ថារំ, ចតុវេសារជ្ជវិសារទតាយ កុតោចិបិ ភយាភាវតោ អកុតោភយំ, ឯវរូបំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ យំ យស្មា អទ្ទសាសិំ, តស្មា ស្វាគតំ វត មេ អាសីតិ យោជនា។

Gatibalaparakkamādisampattiyā mahānāgasadisattā, nāgesupi khīṇāsavesu mahānubhāvatāya ca mahānāgaṃ. Mārasenāvimathanato mahāvikkantatāya ca mahāvīraṃ. Mahājutinti mahāpatāpaṃ mahātejanti attho. Natthi etassa cattāropi āsavāti anāsavaṃ. Sabbe āsavā savāsanā parikkhīṇā etassāti sabbāsavaparikkhīṇaṃ. Kāmaṃ sāvakabuddhā paccekabuddhā ca khīṇāsavāva, sabbaññubuddhā eva pana savāsane āsave khepentīti dassanatthaṃ ‘‘anāsava’’nti vatvā puna ‘‘sabbāsavaparikkhīṇa’’nti vuttaṃ. Tena vuttaṃ – ‘‘sabbe āsavā savāsanā parikkhīṇā etassāti sabbāsavaparikkhīṇa’’nti. Diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi yathārahaṃ veneyyānaṃ anusāsanato satthāraṃ, catuvesārajjavisāradatāya kutocipi bhayābhāvato akutobhayaṃ, evarūpaṃ sammāsambuddhaṃ yaṃ yasmā addasāsiṃ, tasmā svāgataṃ vata me āsīti yojanā.

ឥទានិ សត្ថុ ទស្សនេន អត្តនា លទ្ធគុណំ ទស្សេន្តោ ចតុត្ថំ គាថមាហ។ តស្សត្ថោ – កញ្ជិយបុណ្ណលាពុ វិយ តក្កភរិតចាដិ វិយ វសាបីតបិលោតិកា វិយ ច សំកិលេសវត្ថូហិ អនមតគ្គេ សំសារេ ចិរកាលំ សំកិលិដ្ឋំ។ គទ្ទុលពន្ធិតំ វិយ ថម្ភេ សារមេយំ សក្កាយថម្ភេ ទិដ្ឋិសន្ទានេន, ទិដ្ឋិពន្ធនេន ពន្ធិតំ ពទ្ធំ, តតោ វិមោចេន្តោ ច អភិជ្ឈាទីហិ សព្ពគន្ថេ ហិ មំ សេនកំ អរិយមគ្គហត្ថេន, វិមោចយិ វត សោ ភគវា មយ្ហំ សត្ថាតិ ភគវតិ អភិប្បសាទំ បវេទេតិ។

Idāni satthu dassanena attanā laddhaguṇaṃ dassento catutthaṃ gāthamāha. Tassattho – kañjiyapuṇṇalābu viya takkabharitacāṭi viya vasāpītapilotikā viya ca saṃkilesavatthūhi anamatagge saṃsāre cirakālaṃ saṃkiliṭṭhaṃ. Gaddulabandhitaṃ viya thambhe sārameyaṃ sakkāyathambhe diṭṭhisandānena, diṭṭhibandhanena bandhitaṃ baddhaṃ, tato vimocento ca abhijjhādīhi sabbaganthe hi maṃ senakaṃ ariyamaggahatthena, vimocayi vata so bhagavā mayhaṃ satthāti bhagavati abhippasādaṃ pavedeti.

សេនកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។

Senakattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៦. សេនកត្ថេរគាថា • 6. Senakattheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact