| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / នេត្តិប្បករណបាឡិ • Nettippakaraṇapāḷi |
សាសនបដ្ឋានំ
Sāsanapaṭṭhānaṃ
៨៩. តត្ថ អដ្ឋារស មូលបទា កុហិំ ទដ្ឋព្ពា? សាសនបដ្ឋានេ។ តត្ថ កតមំ សាសនបដ្ឋានំ? សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ, វាសនាភាគិយំ សុត្តំ, និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ, អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ, សំកិលេសភាគិយញ្ច វាសនាភាគិយញ្ច សុត្តំ, សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ, សំកិលេសភាគិយញ្ច អសេក្ខភាគិយញ្ច សុត្តំ, សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច អសេក្ខភាគិយញ្ច សុត្តំ, សំកិលេសភាគិយញ្ច វាសនាភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ, វាសនាភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ, តណ្ហាសំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ, ទិដ្ឋិសំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ, ទុច្ចរិតសំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ, តណ្ហាវោទានភាគិយំ សុត្តំ, ទិដ្ឋិវោទានភាគិយំ សុត្តំ, ទុច្ចរិតវោទានភាគិយំ សុត្តំ។
89. Tattha aṭṭhārasa mūlapadā kuhiṃ daṭṭhabbā? Sāsanapaṭṭhāne. Tattha katamaṃ sāsanapaṭṭhānaṃ? Saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ, nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ, vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ, taṇhāsaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, diṭṭhisaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, duccaritasaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, taṇhāvodānabhāgiyaṃ suttaṃ, diṭṭhivodānabhāgiyaṃ suttaṃ, duccaritavodānabhāgiyaṃ suttaṃ.
តត្ថ សំកិលេសោ តិវិធោ – តណ្ហាសំកិលេសោ ទិដ្ឋិសំកិលេសោ ទុច្ចរិតសំកិលេសោ។ តត្ថ តណ្ហាសំកិលេសោ សមថេន វិសុជ្ឈតិ, សោ សមថោ សមាធិក្ខន្ធោ។ ទិដ្ឋិសំកិលេសោ វិបស្សនាយ វិសុជ្ឈតិ, សា វិបស្សនា បញ្ញាក្ខន្ធោ។ ទុច្ចរិតសំកិលេសោ សុចរិតេន វិសុជ្ឈតិ, តំ សុចរិតំ សីលក្ខន្ធោ។ តស្ស សីលេ បតិដ្ឋិតស្ស យទិ អាសត្តិ ឧប្បជ្ជតិ ភវេសុ, ឯវំ សាយំ សមថវិបស្សនា ភាវនាមយំ បុញ្ញក្រិយវត្ថុ ភវតិ តត្រូបបត្តិយា សំវត្តតិ។ ឥមានិ ចត្តារិ សុត្តានិ, សាធារណានិ កតានិ អដ្ឋ ភវន្តិ, តានិយេវ អដ្ឋ សុត្តានិ សាធារណានិ កតានិ សោឡស ភវន្តិ។
Tattha saṃkileso tividho – taṇhāsaṃkileso diṭṭhisaṃkileso duccaritasaṃkileso. Tattha taṇhāsaṃkileso samathena visujjhati, so samatho samādhikkhandho. Diṭṭhisaṃkileso vipassanāya visujjhati, sā vipassanā paññākkhandho. Duccaritasaṃkileso sucaritena visujjhati, taṃ sucaritaṃ sīlakkhandho. Tassa sīle patiṭṭhitassa yadi āsatti uppajjati bhavesu, evaṃ sāyaṃ samathavipassanā bhāvanāmayaṃ puññakriyavatthu bhavati tatrūpapattiyā saṃvattati. Imāni cattāri suttāni, sādhāraṇāni katāni aṭṭha bhavanti, tāniyeva aṭṭha suttāni sādhāraṇāni katāni soḷasa bhavanti.
ឥមេហិ សោឡសហិ សុត្តេហិ ភិន្នេហិ នវវិធំ សុត្តំ ភិន្នំ ភវតិ។ គាថាយ គាថា អនុមិនិតព្ពា, វេយ្យាករណេន វេយ្យាករណំ អនុមិនិតព្ពំ។ សុត្តេន សុត្តំ អនុមិនិតព្ពំ។
Imehi soḷasahi suttehi bhinnehi navavidhaṃ suttaṃ bhinnaṃ bhavati. Gāthāya gāthā anuminitabbā, veyyākaraṇena veyyākaraṇaṃ anuminitabbaṃ. Suttena suttaṃ anuminitabbaṃ.
៩០. តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ?
90. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ?
‘‘កាមន្ធា ជាលសញ្ឆន្នា, តណ្ហាឆទនឆាទិតា;
‘‘Kāmandhā jālasañchannā, taṇhāchadanachāditā;
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
ចត្តារិមានិ , ភិក្ខវេ, អគតិគមនានិ។ កតមានិ ចត្តារិ? ឆន្ទាគតិំ 5 គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អគតិគមនានិ។ ឥទមវោច ភគវា, ឥទំ វត្វាន សុគតោ, អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –
Cattārimāni , bhikkhave, agatigamanāni. Katamāni cattāri? Chandāgatiṃ 6 gacchati, dosāgatiṃ gacchati, mohāgatiṃ gacchati, bhayāgatiṃ gacchati. Imāni kho, bhikkhave, cattāri agatigamanāni. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato, athāparaṃ etadavoca satthā –
‘‘ឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា, យោ ធម្មំ អតិវត្តតិ;
‘‘Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ ativattati;
និហីយតិ តស្ស យសោ, កាឡបក្ខេវ ចន្ទិមា’’តិ។
Nihīyati tassa yaso, kāḷapakkheva candimā’’ti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា, មនោសេដ្ឋា មនោមយា;
‘‘Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;
មនសា ចេ បទុដ្ឋេន, ភាសតិ វា ករោតិ វា;
Manasā ce paduṭṭhena, bhāsati vā karoti vā;
តតោ នំ ទុក្ខមន្វេតិ, ចក្កំវ វហតោ បទ’’ន្តិ។
Tato naṃ dukkhamanveti, cakkaṃva vahato pada’’nti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘មិទ្ធី 7 យទា ហោតិ មហគ្ឃសោ ច, និទ្ទាយិតា សម្បរិវត្តសាយី;
‘‘Middhī 8 yadā hoti mahagghaso ca, niddāyitā samparivattasāyī;
មហាវរាហោវ និវាបបុដ្ឋោ, បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ មន្ទោ’’តិ។
Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, punappunaṃ gabbhamupeti mando’’ti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘អយសាវ មលំ សមុដ្ឋិតំ, តតុដ្ឋាយ 9 តមេវ ខាទតិ;
‘‘Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ, tatuṭṭhāya 10 tameva khādati;
ឯវំ អតិធោនចារិនំ, សានិ 11 កម្មានិ នយន្តិ ទុគ្គតិ’’ន្តិ។
Evaṃ atidhonacārinaṃ, sāni 12 kammāni nayanti duggati’’nti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ចោរោ យថា សន្ធិមុខេ គហីតោ, សកម្មុនា ហញ្ញតិ ពជ្ឈតេ ច;
‘‘Coro yathā sandhimukhe gahīto, sakammunā haññati bajjhate ca;
ឯវំ អយំ បេច្ច បជា បរត្ថ, សកម្មុនា ហញ្ញតិ ពជ្ឈតេ ចា’’តិ។
Evaṃ ayaṃ pecca pajā parattha, sakammunā haññati bajjhate cā’’ti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សុខកាមានិ ភូតានិ, យោ ទណ្ឌេន វិហិំសតិ;
‘‘Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena vihiṃsati;
អត្តនោ សុខមេសានោ, បេច្ច សោ ន លភតេ 13 សុខ’’ន្តិ។
Attano sukhamesāno, pecca so na labhate 14 sukha’’nti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘គុន្នំ ចេ តរមានានំ, ជិម្ហំ គច្ឆតិ បុង្គវោ;
‘‘Gunnaṃ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo;
សព្ពា តា ជិម្ហំ គច្ឆន្តិ, នេត្តេ ជិម្ហំ គតេ 15 សតិ។
Sabbā tā jimhaṃ gacchanti, nette jimhaṃ gate 16 sati.
‘‘ឯវមេវ មនុស្សេសុ, យោ ហោតិ សេដ្ឋសម្មតោ;
‘‘Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
សោ ចេ អធម្មំ ចរតិ, បគេវ ឥតរា បជា;
So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
សព្ពំ រដ្ឋំ ទុក្ខំ សេតិ, រាជា ចេ ហោតិ អធម្មិកោ’’តិ។
Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukkhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko’’ti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សុកិច្ឆរូបាវតិមេ មនុស្សា, ករោន្តិ បាបំ ឧបធីសុ រត្តា;
‘‘Sukiccharūpāvatime manussā, karonti pāpaṃ upadhīsu rattā;
គច្ឆន្តិ តេ ពហុជនសន្និវាសំ, និរយំ អវីចិំ កដុកំ ភយានក’’ន្តិ។
Gacchanti te bahujanasannivāsaṃ, nirayaṃ avīciṃ kaṭukaṃ bhayānaka’’nti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ផលំ វេ 17 កទលិំ ហន្តិ, ផលំ វេឡុំ ផលំ នឡំ;
‘‘Phalaṃ ve 18 kadaliṃ hanti, phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ;
សក្ការោ កាបុរិសំ ហន្តិ, គព្ភោ អស្សតរិំ យថា’’តិ។
Sakkāro kāpurisaṃ hanti, gabbho assatariṃ yathā’’ti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
សុខេត្តេ បូតិពីជំវ, សទ្ធម្មេ ន វិរូហតី’’តិ។
Sukhette pūtibījaṃva, saddhamme na virūhatī’’ti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
៩១. ‘‘ឥធាហំ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ បទុដ្ឋចិត្តំ ឯវំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាមិ, (យថា ខោ អយំ បុគ្គលោ ឥរិយតិ, យញ្ច បដិបទំ បដិបន្នោ, យញ្ច មគ្គំ សមារូឡ្ហោ) 21។ ឥមម្ហិ ចាយំ សមយេ កាលំ ករេយ្យ, យថាភតំ និក្ខិត្តោ, ឯវំ និរយេ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ចិត្តំ ហិស្ស, ភិក្ខវេ, បទុដ្ឋំ 22, ចេតោបទោសហេតុ 23 ខោ បន, ភិក្ខវេ, ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តី’’តិ។ ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច, តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –
91. ‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, ekaccaṃ puggalaṃ paduṭṭhacittaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi, (yathā kho ayaṃ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṃ paṭipanno, yañca maggaṃ samārūḷho) 24. Imamhi cāyaṃ samaye kālaṃ kareyya, yathābhataṃ nikkhitto, evaṃ niraye. Taṃ kissa hetu? Cittaṃ hissa, bhikkhave, paduṭṭhaṃ 25, cetopadosahetu 26 kho pana, bhikkhave, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca, tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘បទុដ្ឋចិត្តំ ញត្វាន, ឯកច្ចំ ឥធ បុគ្គលំ;
‘‘Paduṭṭhacittaṃ ñatvāna, ekaccaṃ idha puggalaṃ;
ឥមម្ហិ ចាយំ សមយេ, កាលំ កយិរាថ បុគ្គលោ;
Imamhi cāyaṃ samaye, kālaṃ kayirātha puggalo;
និរយំ ឧបបជ្ជេយ្យ, ចិត្តំ ហិស្ស បទូសិតំ;
Nirayaṃ upapajjeyya, cittaṃ hissa padūsitaṃ;
ចេតោបទោសហេតុ ហិ, សត្តា គច្ឆន្តិ ទុគ្គតិំ។
Cetopadosahetu hi, sattā gacchanti duggatiṃ.
យថាភតំ និក្ខិបេយ្យ, ឯវមេវ តថាវិធោ;
Yathābhataṃ nikkhipeyya, evameva tathāvidho;
កាយស្ស ភេទា ទុប្បញ្ញោ, និរយំ សោបបជ្ជតី’’តិ។
Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti.
អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា ឥតិ មេ សុតន្តិ។
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សចេ ភាយថ ទុក្ខស្ស, សចេ វោ ទុក្ខមប្បិយំ;
‘‘Sace bhāyatha dukkhassa, sace vo dukkhamappiyaṃ;
‘‘សចេ ច បាបកំ កម្មំ, ករិស្សថ ករោថ វា;
‘‘Sace ca pāpakaṃ kammaṃ, karissatha karotha vā;
ន វោ ទុក្ខា បមុត្យត្ថិ, ឧបេច្ចបិ បលាយត’’ន្តិ។
Na vo dukkhā pamutyatthi, upeccapi palāyata’’nti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘អធម្មេន ធនំ លទ្ធា, មុសាវាទេន ចូភយំ;
‘‘Adhammena dhanaṃ laddhā, musāvādena cūbhayaṃ;
មមេតិ ពាលា មញ្ញន្តិ, តំ កថំ នុ ភវិស្សតិ។
Mameti bālā maññanti, taṃ kathaṃ nu bhavissati.
‘‘អន្តរាយា សុ ភវិស្សន្តិ, សម្ភតស្ស វិនស្សតិ;
‘‘Antarāyā su bhavissanti, sambhatassa vinassati;
មតា សគ្គំ ន គច្ឆន្តិ, ននុ ឯត្តាវតា ហតា’’តិ។
Matā saggaṃ na gacchanti, nanu ettāvatā hatā’’ti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘កថំ ខណតិ អត្តានំ, កថំ មិត្តេហិ ជីរតិ;
‘‘Kathaṃ khaṇati attānaṃ, kathaṃ mittehi jīrati;
កថំ វិវដ្ដតេ ធម្មា, កថំ សគ្គំ ន គច្ឆតិ។
Kathaṃ vivaṭṭate dhammā, kathaṃ saggaṃ na gacchati.
‘‘លោភា ខណតិ អត្តានំ, លុទ្ធោ មិត្តេហិ ជីរតិ;
‘‘Lobhā khaṇati attānaṃ, luddho mittehi jīrati;
លោភា វិវដ្ដតេ ធម្មា, លោភា សគ្គំ ន គច្ឆតី’’តិ។
Lobhā vivaṭṭate dhammā, lobhā saggaṃ na gacchatī’’ti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ចរន្តិ ពាលា ទុម្មេធា, អមិត្តេនេវ អត្តនា;
‘‘Caranti bālā dummedhā, amitteneva attanā;
‘‘ន តំ កម្មំ កតំ សាធុ, យំ កត្វា អនុតប្បតិ;
‘‘Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā anutappati;
យស្ស អស្សុមុខោ រោទំ, វិបាកំ បដិសេវតី’’តិ។
Yassa assumukho rodaṃ, vipākaṃ paṭisevatī’’ti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ទុក្ករំ ទុត្តិតិក្ខញ្ច, អព្យត្តេន ច 33 សាមញ្ញំ;
‘‘Dukkaraṃ duttitikkhañca, abyattena ca 34 sāmaññaṃ;
ពហូ ហិ តត្ថ សម្ពាធា, យត្ថ ពាលោ វិសីទតិ។
Bahū hi tattha sambādhā, yattha bālo visīdati.
‘‘យោ ហិ អត្ថញ្ច ធម្មញ្ច, ភាសមានេ តថាគតេ;
‘‘Yo hi atthañca dhammañca, bhāsamāne tathāgate;
មនំ បទោសយេ ពាលោ, មោឃំ ខោ តស្ស ជីវិតំ។
Manaṃ padosaye bālo, moghaṃ kho tassa jīvitaṃ.
‘‘ឯតញ្ចាហំ អរហាមិ, ទុក្ខញ្ច ឥតោ ច បាបិយតរំ ភន្តេ;
‘‘Etañcāhaṃ arahāmi, dukkhañca ito ca pāpiyataraṃ bhante;
យោ អប្បមេយ្យេសុ តថាគតេសុ, ចិត្តំ បទោសេមិ អវីតរាគោ’’តិ។
Yo appameyyesu tathāgatesu, cittaṃ padosemi avītarāgo’’ti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘អប្បមេយ្យំ បមិនន្តោ, កោធ វិទ្វា វិកប្បយេ;
‘‘Appameyyaṃ paminanto, kodha vidvā vikappaye;
អប្បមេយ្យំ បមាយិនំ 35, និវុតំ តំ មញ្ញេ អកិស្សវ’’ន្តិ។
Appameyyaṃ pamāyinaṃ 36, nivutaṃ taṃ maññe akissava’’nti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
យាយ ឆិន្ទតិ អត្តានំ, ពាលោ ទុព្ភាសិតំ ភណំ។
Yāya chindati attānaṃ, bālo dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ.
‘‘ន ហិ សត្ថំ សុនិសិតំ, វិសំ ហលាហលំ ឥវ;
‘‘Na hi satthaṃ sunisitaṃ, visaṃ halāhalaṃ iva;
ឯវំ វិរទ្ធំ បាតេតិ, វាចា ទុព្ភាសិតា យថា’’តិ។
Evaṃ viraddhaṃ pāteti, vācā dubbhāsitā yathā’’ti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
៩២.
92.
‘‘យោ និន្ទិយំ បសំសតិ, តំ វា និន្ទតិ យោ បសំសិយោ។
‘‘Yo nindiyaṃ pasaṃsati, taṃ vā nindati yo pasaṃsiyo.
វិចិនាតិ មុខេន សោ កលិំ, កលិនា តេន សុខំ ន វិន្ទតិ។
Vicināti mukhena so kaliṃ, kalinā tena sukhaṃ na vindati.
‘‘អប្បមត្តោ អយំ កលិ, យោ អក្ខេសុ ធនបរាជយោ;
‘‘Appamatto ayaṃ kali, yo akkhesu dhanaparājayo;
សព្ពស្សាបិ សហាបិ អត្តនា, អយមេវ មហន្តតរោ 39 កលិ;
Sabbassāpi sahāpi attanā, ayameva mahantataro 40 kali;
យោ សុគតេសុ មនំ បទោសយេ។
Yo sugatesu manaṃ padosaye.
‘‘សតំ សហស្សានំ និរព្ពុទានំ, ឆត្តិំសតី បញ្ច ច អព្ពុទានិ;
‘‘Sataṃ sahassānaṃ nirabbudānaṃ, chattiṃsatī pañca ca abbudāni;
យមរិយគរហី និរយំ ឧបេតិ, វាចំ មនញ្ច បណិធាយ បាបក’’ន្តិ។
Yamariyagarahī nirayaṃ upeti, vācaṃ manañca paṇidhāya pāpaka’’nti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘យោ លោភគុណេ អនុយុត្តោ, សោ វចសា 41 បរិភាសតិ អញ្ញេ;
‘‘Yo lobhaguṇe anuyutto, so vacasā 42 paribhāsati aññe;
អស្សទ្ធោ កទរិយោ 43 អវទញ្ញូ, មច្ឆរិ បេសុណិយំ អនុយុត្តោ។
Assaddho kadariyo 44 avadaññū, macchari pesuṇiyaṃ anuyutto.
‘‘មុខទុគ្គ វិភូត អនរិយ, ភូនហុ បាបក ទុក្កដការិ;
‘‘Mukhadugga vibhūta anariya, bhūnahu pāpaka dukkaṭakāri;
បុរិសន្ត កលី អវជាតបុត្ត 45, មា ពហុភាណិធ នេរយិកោសិ។
Purisanta kalī avajātaputta 46, mā bahubhāṇidha nerayikosi.
‘‘រជមាកិរសី អហិតាយ, សន្តេ គរហសិ កិព្ពិសការី;
‘‘Rajamākirasī ahitāya, sante garahasi kibbisakārī;
ពហូនិ ទុច្ចរិតានិ ចរិត្វា, គច្ឆសិ ខោ បបតំ ចិររត្ត’’ន្តិ។
Bahūni duccaritāni caritvā, gacchasi kho papataṃ ciraratta’’nti.
ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
តត្ថ កតមំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ?
Tattha katamaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ?
‘‘មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា, មនោសេដ្ឋា មនោមយា;
‘‘Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;
មនសា ចេ បសន្នេន, ភាសតិ វា ករោតិ វា;
Manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā;
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
៩៣. មហានាមោ សក្កោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, កបិលវត្ថុ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច ពាហុជញ្ញំ 49 អាកិណ្ណមនុស្សំ សម្ពាធព្យូហំ, សោ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ វា បយិរុបាសិត្វា មនោភាវនីយេ វា ភិក្ខូ សាយន្ហសមយំ កបិលវត្ថុំ បវិសន្តោ ភន្តេនបិ ហត្ថិនា សមាគច្ឆាមិ, ភន្តេនបិ អស្សេន សមាគច្ឆាមិ, ភន្តេនបិ រថេន សមាគច្ឆាមិ, ភន្តេនបិ សកដេន សមាគច្ឆាមិ, ភន្តេនបិ បុរិសេន សមាគច្ឆាមិ, តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, តស្មិំ សមយេ មុស្សតេវ ភគវន្តំ អារព្ភ សតិ, មុស្សតិ ធម្មំ អារព្ភ សតិ, មុស្សតិ សង្ឃំ អារព្ភ សតិ។ តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវំ ហោតិ ‘ឥមម្ហិ ចាហំ សាយន្ហសមយេ កាលំ ករេយ្យំ, កា មយ្ហំ 50 គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ’’’តិ។
93. Mahānāmo sakko bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ, bhante, kapilavatthu iddhañceva phītañca bāhujaññaṃ 51 ākiṇṇamanussaṃ sambādhabyūhaṃ, so kho ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ vā payirupāsitvā manobhāvanīye vā bhikkhū sāyanhasamayaṃ kapilavatthuṃ pavisanto bhantenapi hatthinā samāgacchāmi, bhantenapi assena samāgacchāmi, bhantenapi rathena samāgacchāmi, bhantenapi sakaṭena samāgacchāmi, bhantenapi purisena samāgacchāmi, tassa mayhaṃ, bhante, tasmiṃ samaye mussateva bhagavantaṃ ārabbha sati, mussati dhammaṃ ārabbha sati, mussati saṅghaṃ ārabbha sati. Tassa mayhaṃ, bhante, evaṃ hoti ‘imamhi cāhaṃ sāyanhasamaye kālaṃ kareyyaṃ, kā mayhaṃ 52 gati, ko abhisamparāyo’’’ti.
‘‘មា ភាយិ, មហានាម, មា ភាយិ, មហានាម, អបាបកំ តេ មរណំ ភវិស្សតិ, អបាបិកា 53 កាលង្កិរិយា។ ចតូហិ ខោ, មហានាម, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ និព្ពាននិន្នោ ហោតិ និព្ពានបោណោ និព្ពានបព្ភារោ។ កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, មហានាម, អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ…បេ.… ពុទ្ធោ ភគវាតិ។ ធម្មេ…បេ.… សង្ឃេ…បេ.… អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ…បេ.… សមាធិសំវត្តនិកេហិ។ សេយ្យថាបិ, មហានាម, រុក្ខោ បាចីននិន្នោ បាចីនបោណោ បាចីនបព្ភារោ, សោ មូលច្ឆិន្នោ 54 កតមេន បបតេយ្យា’’តិ? ‘‘យេន, ភន្តេ, និន្នោ យេន បោណោ យេន បព្ភារោ’’តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហានាម, ឥមេហិ ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ និព្ពាននិន្នោ ហោតិ និព្ពានបោណោ និព្ពានបព្ភារោ។ មា ភាយិ, មហានាម, មា ភាយិ, មហានាម, អបាបកំ តេ មរណំ ភវិស្សតិ, អបាបិកា កាលង្កិរិយា’’តិ។
‘‘Mā bhāyi, mahānāma, mā bhāyi, mahānāma, apāpakaṃ te maraṇaṃ bhavissati, apāpikā 55 kālaṅkiriyā. Catūhi kho, mahānāma, dhammehi samannāgato ariyasāvako nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro. Katamehi catūhi? Idha, mahānāma, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti, itipi so bhagavā arahaṃ…pe… buddho bhagavāti. Dhamme…pe… saṅghe…pe… ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi…pe… samādhisaṃvattanikehi. Seyyathāpi, mahānāma, rukkho pācīnaninno pācīnapoṇo pācīnapabbhāro, so mūlacchinno 56 katamena papateyyā’’ti? ‘‘Yena, bhante, ninno yena poṇo yena pabbhāro’’ti. ‘‘Evameva kho, mahānāma, imehi catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro. Mā bhāyi, mahānāma, mā bhāyi, mahānāma, apāpakaṃ te maraṇaṃ bhavissati, apāpikā kālaṅkiriyā’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សុខកាមានិ ភូតានិ, យោ ទណ្ឌេន ន ហិំសតិ;
‘‘Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena na hiṃsati;
អត្តនោ សុខមេសានោ, បេច្ច សោ លភតេ សុខ’’ន្តិ។
Attano sukhamesāno, pecca so labhate sukha’’nti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘គុន្នញ្ចេ តរមានានំ, ឧជុំ គច្ឆតិ បុង្គវោ;
‘‘Gunnañce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;
សព្ពា តា ឧជុំ គច្ឆន្តិ, នេត្តេ ឧជុំ គតេ សតិ។
Sabbā tā ujuṃ gacchanti, nette ujuṃ gate sati.
‘‘ឯវមេវ មនុស្សេសុ, យោ ហោតិ សេដ្ឋសម្មតោ;
‘‘Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
សព្ពំ រដ្ឋំ សុខំ សេតិ, រាជា ចេ ហោតិ ធម្មិកោ’’តិ។
Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
៩៤. ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។ តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ ‘‘និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’តិ។ តេន ខោ បន សមយេន ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ សាកេតេ 59 បដិវសន្តិ កេនចិ ទេវ ករណីយេន។ អស្សោសុំ ខោ ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ ‘‘សម្ពហុលា កិរ ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ។ និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’តិ។
94. Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavato cīvarakammaṃ karonti ‘‘niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṃ pakkamissatī’’ti. Tena kho pana samayena isidattapurāṇā thapatayo sākete 60 paṭivasanti kenaci deva karaṇīyena. Assosuṃ kho isidattapurāṇā thapatayo ‘‘sambahulā kira bhikkhū bhagavato cīvarakammaṃ karonti. Niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṃ pakkamissatī’’ti.
អថ ខោ ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ មគ្គេ បុរិសំ ឋបេសុំ ‘‘យទា ត្វំ អម្ភោ បុរិស បស្សេយ្យាសិ ភគវន្តំ អាគច្ឆន្តំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ, អថ អម្ហាកំ អារោចេយ្យាសី’’តិ។ ទ្វីហតីហំ ឋិតោ ខោ សោ បុរិសោ អទ្ទស ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ, ទិស្វាន យេន ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ឥសិទត្តបុរាណេ ថបតយោ ឯតទវោច ‘‘អយំ សោ ភន្តេ 61 ភគវា អាគច្ឆតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, យស្សទានិ កាលំ មញ្ញថា’’តិ។
Atha kho isidattapurāṇā thapatayo magge purisaṃ ṭhapesuṃ ‘‘yadā tvaṃ ambho purisa passeyyāsi bhagavantaṃ āgacchantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ, atha amhākaṃ āroceyyāsī’’ti. Dvīhatīhaṃ ṭhito kho so puriso addasa bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna yena isidattapurāṇā thapatayo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā isidattapurāṇe thapatayo etadavoca ‘‘ayaṃ so bhante 62 bhagavā āgacchati arahaṃ sammāsambuddho, yassadāni kālaṃ maññathā’’ti.
អថ ខោ ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ភគវន្តំ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ អនុពន្ធិំសុ។ អថ ខោ ភគវា មគ្គា ឱក្កម្ម យេន អញ្ញតរំ រុក្ខមូលំ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ។ ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ, ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ –
Atha kho isidattapurāṇā thapatayo yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhiṃsu. Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṃ rukkhamūlaṃ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, ekamantaṃ nisinnā kho isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘យទា មយំ ភន្តេ ភគវន្តំ សុណោម ‘សាវត្ថិយា កោសលេសុ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ ‘ទូរេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ។ យទា បន មយំ ភន្តេ ភគវន្តំ សុណោម ‘សាវត្ថិយា កោសលេសុ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ ‘ទូរេ នោ ភគវា’តិ…បេ.…។
‘‘Yadā mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ ‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti. Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ ‘dūre no bhagavā’ti…pe….
‘‘យទា បន មយំ ភន្តេ ភគវន្តំ សុណោម ‘កាសីសុ មគធេសុ 63 ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ ‘ទូរេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ ។ យទា បន មយំ ភន្តេ ភគវន្តំ សុណោម ‘កាសីសុ មគធេសុ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, អនប្បកា នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ អនប្បកំ ទោមនស្សំ ‘ទូរេ នោ ភគវា’តិ។
‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘kāsīsu magadhesu 64 cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ ‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti . Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘kāsīsu magadhesu cārikaṃ pakkanto’ti, anappakā no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti anappakaṃ domanassaṃ ‘dūre no bhagavā’ti.
‘‘យទា បន មយំ ភន្តេ ភគវន្តំ សុណោម ‘មគធេសុ កាសីសុ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ ‘អាសន្នេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ។ យទា បន មយំ ភន្តេ ភគវន្តំ សុណោម ‘មគធេសុ កាសីសុ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ ‘អាសន្នេ នោ ភគវា’តិ…បេ.…។
‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘magadhesu kāsīsu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti. Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘magadhesu kāsīsu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā’ti…pe….
‘‘យទា បន មយំ ភន្តេ ភគវន្តំ សុណោម ‘កោសលេសុ សាវត្ថិំ 65 ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ។ ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ ‘អាសន្នេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ។
‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘kosalesu sāvatthiṃ 66 cārikaṃ pakkamissatī’ti. Hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti.
‘‘យទា បន មយំ ភន្តេ ភគវន្តំ សុណោម ‘សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ’តិ ហោតិ អនប្បកា នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា, ហោតិ អនប្បកំ សោមនស្សំ ‘អាសន្នេ នោ ភគវា’’’តិ។
‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme’ti hoti anappakā no tasmiṃ samaye attamanatā, hoti anappakaṃ somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā’’’ti.
‘‘តស្មាតិហ, ថបតយោ, សម្ពាធោ ឃរាវាសោ រជាបថោ, អព្ភោកាសោ បព្ពជ្ជា, អលញ្ច បន វោ, ថបតយោ, អប្បមាទាយា’’តិ។ ‘‘អត្ថិ ខោ នោ, ភន្តេ, ឯតម្ហា សម្ពាធា អញ្ញោ សម្ពាធោ សម្ពាធតរោ ចេវ សម្ពាធសង្ខាតតរោ ចា’’តិ? ‘‘កតមោ បន វោ, ថបតយោ, ឯតម្ហា សម្ពាធា អញ្ញោ សម្ពាធោ សម្ពាធតរោ ចេវ សម្ពាធសង្ខាតតរោ ចា’’តិ?
‘‘Tasmātiha, thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā, alañca pana vo, thapatayo, appamādāyā’’ti. ‘‘Atthi kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā’’ti? ‘‘Katamo pana vo, thapatayo, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā’’ti?
‘‘ឥធ មយំ, ភន្តេ, យទា រាជា បសេនទិ កោសលោ ឧយ្យានភូមិំ និយ្យាតុកាមោ 67 ហោតិ, យេ តេ រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស នាគា ឱបវយ្ហា, តេ កប្បេត្វា យា តា រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស បជាបតិយោ បិយា មនាបា, តា 68 ឯកំ បុរតោ ឯកំ បច្ឆតោ និសីទាបេម, តាសំ ខោ បន, ភន្តេ, ភគិនីនំ ឯវរូបោ គន្ធោ ហោតិ។ សេយ្យថាបិ នាម គន្ធករណ្ឌកស្ស តាវទេវ វិវរិយមានស្ស, យថា តំ រាជកញ្ញានំ 69 គន្ធេន វិភូសិតានំ។ តាសំ ខោ បន, ភន្តេ, ភគិនីនំ ឯវរូបោ កាយសម្ផស្សោ ហោតិ, សេយ្យថាបិ នាម តូលបិចុនោ វា កប្បាហបិចុនោ វា, យថា តំ រាជកញ្ញានំ សុខេធិតានំ។ តស្មិំ ខោ បន, ភន្តេ, សមយេ នាគោបិ រក្ខិតព្ពោ ហោតិ។ តាបិ ភគិនិយោ រក្ខិតព្ពា ហោតិ។ អត្តាបិ រក្ខិតព្ពា ហោតិ។ ន ខោ បន មយំ, ភន្តេ, អភិជានាម តាសុ ភគីនិសុ បាបកំ ចិត្តំ ញប្បាទេន្តា, អយំ ខោ នោ, ភន្តេ, ឯតម្ហា សម្ពាធា អញ្ញោ សម្ពាធោ សម្ពាធតរោ ចេវ សម្ពាធសង្ឃាតតរោ ចាតិ។
‘‘Idha mayaṃ, bhante, yadā rājā pasenadi kosalo uyyānabhūmiṃ niyyātukāmo 70 hoti, ye te rañño pasenadissa kosalassa nāgā opavayhā, te kappetvā yā tā rañño pasenadissa kosalassa pajāpatiyo piyā manāpā, tā 71 ekaṃ purato ekaṃ pacchato nisīdāpema, tāsaṃ kho pana, bhante, bhaginīnaṃ evarūpo gandho hoti. Seyyathāpi nāma gandhakaraṇḍakassa tāvadeva vivariyamānassa, yathā taṃ rājakaññānaṃ 72 gandhena vibhūsitānaṃ. Tāsaṃ kho pana, bhante, bhaginīnaṃ evarūpo kāyasamphasso hoti, seyyathāpi nāma tūlapicuno vā kappāhapicuno vā, yathā taṃ rājakaññānaṃ sukhedhitānaṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, samaye nāgopi rakkhitabbo hoti. Tāpi bhaginiyo rakkhitabbā hoti. Attāpi rakkhitabbā hoti. Na kho pana mayaṃ, bhante, abhijānāma tāsu bhagīnisu pāpakaṃ cittaṃ ñappādentā, ayaṃ kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅghātataro cāti.
‘‘តស្មាតិហ , ថបតយោ, សម្ពាធោ ឃរាវាសោ រជាបថោ, អព្ភោកាសោ បព្ពជ្ជា។ អលញ្ច បន វោ, ថបតយោ, អប្បមាទាយ។ ចតូហិ ខោ ថបតយោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ។
‘‘Tasmātiha , thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā. Alañca pana vo, thapatayo, appamādāya. Catūhi kho thapatayo, dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.
‘‘កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ថបតយោ, សុតវា អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ…បេ.… ពុទ្ធោ ភគវាតិ, ធម្មេ…បេ.… សង្ឃេ…បេ.… វិគតមលមច្ឆេរេន ចេតសា អគារំ អជ្ឈាវសតិ, មុត្តចាគោ បយតបាណិ វោស្សគ្គរតោ យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោ អប្បដិវិភត្តំ។ ឥមេហិ ខោ, ថបតយោ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ។
‘‘Katamehi catūhi? Idha, thapatayo, sutavā ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti itipi so bhagavā arahaṃ…pe… buddho bhagavāti, dhamme…pe… saṅghe…pe… vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati, muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato appaṭivibhattaṃ. Imehi kho, thapatayo, catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.
‘‘តុម្ហេ ខោ, ថបតយោ, ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតា ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ…បេ.… ពុទ្ធោ ភគវាតិ, ធម្មេ…បេ.… សង្ឃេ…បេ.… យំ ខោ បន កិញ្ចិ កុលេ ទេយ្យធម្មំ, សព្ពំ តំ អប្បដិវិភត្តំ សីលវន្តេហិ កល្យាណធម្មេហិ, តំ កិំ មញ្ញថ, ថបតយោ, កតិវិធា តេ កោសលេសុ មនុស្សា យេ តុម្ហាកំ សមសមា យទិទំ ទានសំវិភាគេហី’’តិ? ‘‘លាភា នោ, ភន្តេ, សុលទ្ធំ នោ, ភន្តេ, យេសំ នោ ភគវា ឯវំ បជានាតី’’តិ។
‘‘Tumhe kho, thapatayo, buddhe aveccappasādena samannāgatā itipi so bhagavā arahaṃ…pe… buddho bhagavāti, dhamme…pe… saṅghe…pe… yaṃ kho pana kiñci kule deyyadhammaṃ, sabbaṃ taṃ appaṭivibhattaṃ sīlavantehi kalyāṇadhammehi, taṃ kiṃ maññatha, thapatayo, katividhā te kosalesu manussā ye tumhākaṃ samasamā yadidaṃ dānasaṃvibhāgehī’’ti? ‘‘Lābhā no, bhante, suladdhaṃ no, bhante, yesaṃ no bhagavā evaṃ pajānātī’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
៩៥.
95.
ទេវេ ចេវ មនុស្សេ ច, សេសេន បរិនិព្ពុតោ’’តិ។
Deve ceva manusse ca, sesena parinibbuto’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘អស្សត្ថេ ហរិតោភាសេ, សំវិរូឡ្ហម្ហិ បាទបេ;
‘‘Assatthe haritobhāse, saṃvirūḷhamhi pādape;
‘‘អជ្ជ តិំសំ តតោ កប្បា, នាភិជានាមិ ទុគ្គតិំ;
‘‘Ajja tiṃsaṃ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṃ;
តិស្សោ វិជ្ជា សច្ឆិកតា, តស្សា សញ្ញាយ វាសនា’’តិ។
Tisso vijjā sacchikatā, tassā saññāya vāsanā’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘បិណ្ឌាយ កោសលំ បុរំ, បាវិសិ អគ្គបុគ្គលោ;
‘‘Piṇḍāya kosalaṃ puraṃ, pāvisi aggapuggalo;
អនុកម្បកោ បុរេភត្តំ, តណ្ហានិឃាតកោ មុនិ។
Anukampako purebhattaṃ, taṇhānighātako muni.
‘‘បុរិសស្ស វដំសកោ ហត្ថេ, សព្ពបុប្ផេហិលង្កតោ;
‘‘Purisassa vaṭaṃsako hatthe, sabbapupphehilaṅkato;
សោ អទ្ទសាសិ សម្ពុទ្ធំ, ភិក្ខុសង្ឃបុរក្ខតំ។
So addasāsi sambuddhaṃ, bhikkhusaṅghapurakkhataṃ.
‘‘បវិសន្តំ រាជមគ្គេន, ទេវមានុសបូជិតំ;
‘‘Pavisantaṃ rājamaggena, devamānusapūjitaṃ;
ហដ្ឋោ ចិត្តំ បសាទេត្វា, សម្ពុទ្ធមុបសង្កមិ។
Haṭṭho cittaṃ pasādetvā, sambuddhamupasaṅkami.
‘‘សោ តំ វដំសកំ សុរភិំ, វណ្ណវន្តំ មនោរមំ;
‘‘So taṃ vaṭaṃsakaṃ surabhiṃ, vaṇṇavantaṃ manoramaṃ;
សម្ពុទ្ធស្សុបនាមេសិ, បសន្នោ សេហិ បាណិភិ។
Sambuddhassupanāmesi, pasanno sehi pāṇibhi.
‘‘តតោ អគ្គិសិខា វណ្ណា, ពុទ្ធស្ស លបនន្តរា;
‘‘Tato aggisikhā vaṇṇā, buddhassa lapanantarā;
សហស្សរំសិ វិជ្ជុរិវ, ឱក្កា និក្ខមិ អាននា។
Sahassaraṃsi vijjuriva, okkā nikkhami ānanā.
‘‘បទក្ខិណំ ករិត្វាន, សីសេ អាទិច្ចពន្ធុនោ;
‘‘Padakkhiṇaṃ karitvāna, sīse ādiccabandhuno;
តិក្ខត្តុំ បរិវដ្ដេត្វា, មុទ្ធនន្តរធាយថ។
Tikkhattuṃ parivaṭṭetvā, muddhanantaradhāyatha.
‘‘ឥទំ ទិស្វា អច្ឆរិយំ, អព្ភុតំ លោមហំសនំ;
‘‘Idaṃ disvā acchariyaṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា, អានន្ទោ ឯតទព្រវិ។
Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, ānando etadabravi.
‘‘‘កោ ហេតុ សិតកម្មស្ស, ព្យាករោហិ មហាមុនេ;
‘‘‘Ko hetu sitakammassa, byākarohi mahāmune;
ធម្មាលោកោ ភវិស្សតិ, កង្ខំ វិតរ នោ មុនេ។
Dhammāloko bhavissati, kaṅkhaṃ vitara no mune.
‘‘‘យស្ស តំ សព្ពធម្មេសុ, សទា ញាណំ បវត្តតិ;
‘‘‘Yassa taṃ sabbadhammesu, sadā ñāṇaṃ pavattati;
កង្ខិំ វេមតិកំ ថេរំ, អានន្ទំ ឯតទព្រវិ។
Kaṅkhiṃ vematikaṃ theraṃ, ānandaṃ etadabravi.
‘‘‘យោ សោ អានន្ទ បុរិសោ, មយិ ចិត្តំ បសាទយិ;
‘‘‘Yo so ānanda puriso, mayi cittaṃ pasādayi;
ចតុរាសីតិកប្បានិ, ទុគ្គតិំ ន គមិស្សតិ។
Caturāsītikappāni, duggatiṃ na gamissati.
‘‘‘ទេវេសុ ទេវសោភគ្គំ, ទិព្ពំ រជ្ជំ បសាសិយ;
‘‘‘Devesu devasobhaggaṃ, dibbaṃ rajjaṃ pasāsiya;
មនុជេសុ មនុជិន្ទោ, រាជា រដ្ឋេ ភវិស្សតិ។
Manujesu manujindo, rājā raṭṭhe bhavissati.
‘‘‘សោ ចរិមំ បព្ពជិត្វា, សច្ឆិកត្វាន 79 ធម្មតំ;
‘‘‘So carimaṃ pabbajitvā, sacchikatvāna 80 dhammataṃ;
បច្ចេកពុទ្ធោ ធុតរាគោ, វដំសកោ នាម ភវិស្សតិ។
Paccekabuddho dhutarāgo, vaṭaṃsako nāma bhavissati.
‘‘‘នត្ថិ ចិត្តេ 81 បសន្នម្ហិ, អប្បកា នាម ទក្ខិណា;
‘‘‘Natthi citte 82 pasannamhi, appakā nāma dakkhiṇā;
តថាគតេ វា សម្ពុទ្ធេ, អថ វា តស្ស សាវកេ។
Tathāgate vā sambuddhe, atha vā tassa sāvake.
‘‘‘ឯវំ អចិន្តិយា 83 ពុទ្ធា, ពុទ្ធធម្មា អចិន្តិយា;
‘‘‘Evaṃ acintiyā 84 buddhā, buddhadhammā acintiyā;
អចិន្តិយេ បសន្នានំ, វិបាកោ ហោតិ អចិន្តិយោ’’’តិ។
Acintiye pasannānaṃ, vipāko hoti acintiyo’’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
៩៦. ‘‘ឥធាហំ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ បសន្នចិត្តំ ឯវំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាមិ ‘‘(យថា ខោ អយំ បុគ្គលោ ឥរិយតិ, យញ្ច បដិបទំ បដិបន្នោ, យញ្ច មគ្គំ សមារូឡ្ហោ) 85។ ឥមម្ហិ ចាយំ សមយេ កាលំ ករេយ្យ, យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ចិត្តំ ហិស្ស, ភិក្ខវេ, បសន្នំ, ចេតោបសាទហេតុ 86 ខោ បន ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តី’’តិ។ ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច, តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –
96. ‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, ekaccaṃ puggalaṃ pasannacittaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi ‘‘(yathā kho ayaṃ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṃ paṭipanno, yañca maggaṃ samārūḷho) 87. Imamhi cāyaṃ samaye kālaṃ kareyya, yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge. Taṃ kissa hetu? Cittaṃ hissa, bhikkhave, pasannaṃ, cetopasādahetu 88 kho pana evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca, tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘បសន្នចិត្តំ ញត្វាន, ឯកច្ចំ ឥធ បុគ្គលំ;
‘‘Pasannacittaṃ ñatvāna, ekaccaṃ idha puggalaṃ;
‘‘ឥមម្ហិ ចាយំ សមយេ, កាលំ កយិរាថ បុគ្គលោ;
‘‘Imamhi cāyaṃ samaye, kālaṃ kayirātha puggalo;
សគ្គម្ហិ ឧបបជ្ជេយ្យ, ចិត្តំ ហិស្ស បសាទិតំ។
Saggamhi upapajjeyya, cittaṃ hissa pasāditaṃ.
‘‘ចេតោបសាទហេតុ ហិ, សត្តា គច្ឆន្តិ សុគ្គតិំ;
‘‘Cetopasādahetu hi, sattā gacchanti suggatiṃ;
យថាភតំ និក្ខិបេយ្យ, ឯវមេវំ តថាវិធោ;
Yathābhataṃ nikkhipeyya, evamevaṃ tathāvidho;
កាយស្ស ភេទា សប្បញ្ញោ, សគ្គំ សោ ឧបបជ្ជតី’’តិ។
Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti.
‘‘អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា ឥតិ មេ សុត’’ន្តិ។
‘‘Ayampi attho vutto bhagavatā iti me suta’’nti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សុវណ្ណច្ឆទនំ នាវំ, នារិ អារុយ្ហ តិដ្ឋសិ;
‘‘Suvaṇṇacchadanaṃ nāvaṃ, nāri āruyha tiṭṭhasi;
‘‘កេន តេ តាទិសោ វណ្ណោ, អានុភាវោ ជុតិ ច តេ;
‘‘Kena te tādiso vaṇṇo, ānubhāvo juti ca te;
ឧប្បជ្ជន្តិ ច តេ ភោគា, យេ កេចិ មនសិច្ឆិតា។
Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manasicchitā.
‘‘បុច្ឆិតា ទេវតេ សំស, កិស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ;
‘‘Pucchitā devate saṃsa, kissa kammassidaṃ phalaṃ;
សា ទេវតា អត្តមនា, ទេវរាជេន បុច្ឆិតា។
Sā devatā attamanā, devarājena pucchitā.
‘‘បញ្ហំ បុដ្ឋា វិយាកាសិ, សក្កស្ស ឥតិ មេ សុតំ;
‘‘Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, sakkassa iti me sutaṃ;
អទ្ធានំ បដិបន្នាហំ, ទិស្វា ថូបំ មនោរមំ។
Addhānaṃ paṭipannāhaṃ, disvā thūpaṃ manoramaṃ.
‘‘តត្ថ ចិត្តំ បសាទេសិំ, កស្សបស្ស យសស្សិនោ;
‘‘Tattha cittaṃ pasādesiṃ, kassapassa yasassino;
បទ្ធបុប្ផេហិ បូជេសិំ, បសន្នា សេហិ តស្សេវ;
Paddhapupphehi pūjesiṃ, pasannā sehi tasseva;
កម្មស្ស ផលំ វិបាកោ, ឯតាទិសំ កតបុញ្ញា លភន្តី’’តិ។
Kammassa phalaṃ vipāko, etādisaṃ katapuññā labhantī’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ទានកថា សីលកថា សគ្គកថា បុញ្ញកថា បុញ្ញវិបាកកថា’’តិ;
‘‘Dānakathā sīlakathā saggakathā puññakathā puññavipākakathā’’ti;
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘អបិចាបិ បំសុថូបេសុ ឧទ្ទិស្សកតេសុ ទសពលធរានំ តត្ថបិ ការំ កត្វា សគ្គេសុ នរា បមោទន្តី’’តិ។
‘‘Apicāpi paṃsuthūpesu uddissakatesu dasabaladharānaṃ tatthapi kāraṃ katvā saggesu narā pamodantī’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
៩៧.
97.
‘‘ទេវបុត្តសរីរវណ្ណា, សព្ពេ សុភគសណ្ឋិតី។
‘‘Devaputtasarīravaṇṇā, sabbe subhagasaṇṭhitī.
ឧទកេន បំសុំ តេមេត្វា, ថូបំ វឌ្ឍេថ កស្សបំ។
Udakena paṃsuṃ temetvā, thūpaṃ vaḍḍhetha kassapaṃ.
‘‘អយំ សុគត្តេ សុគតស្ស ថូបោ, មហេសិនោ ទសពលធម្មធារិនោ;
‘‘Ayaṃ sugatte sugatassa thūpo, mahesino dasabaladhammadhārino;
តស្មិំ 93 ឥមេ ទេវមនុជា បសន្នា, ការំ ករោន្តា ជរាមរណា បមុច្ចរេ’’តិ។
Tasmiṃ 94 ime devamanujā pasannā, kāraṃ karontā jarāmaraṇā pamuccare’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ឧឡារំ វត តំ អាសិ, យាហំ ថូបំ មហេសិនោ;
‘‘Uḷāraṃ vata taṃ āsi, yāhaṃ thūpaṃ mahesino;
ឧប្បលានិ ច ចត្តារិ, មាលញ្ច អភិរោបយិំ។
Uppalāni ca cattāri, mālañca abhiropayiṃ.
‘‘អជ្ជ តិំសំ តតោ កប្បា, នាភិជានាមិ ទុគ្គតិំ;
‘‘Ajja tiṃsaṃ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṃ;
វិនិបាតំ ន គច្ឆាមិ, ថូបំ បូជេត្វ 95 សត្ថុនោ’’តិ។
Vinipātaṃ na gacchāmi, thūpaṃ pūjetva 96 satthuno’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ពាត្តិំសលក្ខណធរស្ស, វិជិតវិជយស្ស លោកនាថស្ស;
‘‘Bāttiṃsalakkhaṇadharassa, vijitavijayassa lokanāthassa;
សតសហស្សំ កប្បេ, មុទិតោ ថូបំ អបូជេសិ។
Satasahassaṃ kappe, mudito thūpaṃ apūjesi.
‘‘យំ មយា បសុតំ បុញ្ញំ, តេន ច បុញ្ញេន ទេវ សោភគ្គំ;
‘‘Yaṃ mayā pasutaṃ puññaṃ, tena ca puññena deva sobhaggaṃ;
រជ្ជានិ ច ការិតានិ, អនាគន្តុន វិនិបាតំ។
Rajjāni ca kāritāni, anāgantuna vinipātaṃ.
‘‘យំ ចក្ខុ អទន្តទមកស្ស, សាសនេ បណិហិតំ តថា;
‘‘Yaṃ cakkhu adantadamakassa, sāsane paṇihitaṃ tathā;
ចិត្តំ តំ មេ សព្ពំ, លទ្ធំ វិមុត្តចិត្តម្ហិ វិធូតលតោ’’តិ។
Cittaṃ taṃ me sabbaṃ, laddhaṃ vimuttacittamhi vidhūtalato’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
៩៨.
98.
‘‘សាមាកបត្ថោទនមត្តមេវ ហិ, បច្ចេកពុទ្ធម្ហិ អទាសិ ទក្ខិណំ។
‘‘Sāmākapatthodanamattameva hi, paccekabuddhamhi adāsi dakkhiṇaṃ.
វិមុត្តចិត្តេ អខិលេ អនាសវេ, អរណវិហារិម្ហិ អសង្គមានសេ។
Vimuttacitte akhile anāsave, araṇavihārimhi asaṅgamānase.
‘‘តស្មិញ្ច ឱកប្បយិ ធម្មមុត្តមំ, តស្មិញ្ច ធម្មេ បណិធេសិំ មានសំ;
‘‘Tasmiñca okappayi dhammamuttamaṃ, tasmiñca dhamme paṇidhesiṃ mānasaṃ;
ឯវំ វិហារីហិ មេ សង្គមោ សិយា, ភវេ កុទាសុបិ ច មា អបេក្ខវា។
Evaṃ vihārīhi me saṅgamo siyā, bhave kudāsupi ca mā apekkhavā.
‘‘តស្សេវ កម្មស្ស វិបាកតោ អហំ, សហស្សក្ខត្តុំ កុរុសូបបជ្ជថ 97;
‘‘Tasseva kammassa vipākato ahaṃ, sahassakkhattuṃ kurusūpapajjatha 98;
ទីឃាយុកេសុ អមមេសុ បាណិសុ, វិសេសគាមីសុ អហីនគាមិសុ។
Dīghāyukesu amamesu pāṇisu, visesagāmīsu ahīnagāmisu.
‘‘តស្សេវ កម្មស្ស វិបាកតោ អហំ, សហស្សក្ខត្តុំ តិទសោបបជ្ជថ;
‘‘Tasseva kammassa vipākato ahaṃ, sahassakkhattuṃ tidasopapajjatha;
វិចិត្រមាលាភរណានុលេបិសុ, វិសិដ្ឋកាយូបគតោ យសស្សិសុ។
Vicitramālābharaṇānulepisu, visiṭṭhakāyūpagato yasassisu.
‘‘តស្សេវ កម្មស្ស វិបាកតោ អហំ, វិមុត្តចិត្តោ អខិលោ អនាសវោ;
‘‘Tasseva kammassa vipākato ahaṃ, vimuttacitto akhilo anāsavo;
ឥមេហិ មេ អន្តិមទេហធារិភិ, សមាគមោ អាសិហិ តាហិ តាសិហិ។
Imehi me antimadehadhāribhi, samāgamo āsihi tāhi tāsihi.
‘‘បច្ចក្ខំ ខ្វិមំ អវច តថាគតោ ជិនោ, សមិជ្ឈតេ សីលវតោ យទិច្ឆតិ;
‘‘Paccakkhaṃ khvimaṃ avaca tathāgato jino, samijjhate sīlavato yadicchati;
យថា យថា មេ មនសា វិចិន្តិតំ, តថា សមិទ្ធំ អយមន្តិមោ ភវោ’’តិ។
Yathā yathā me manasā vicintitaṃ, tathā samiddhaṃ ayamantimo bhavo’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ឯកតិំសម្ហិ កប្បម្ហិ ជិនោ អនេជោ, អនន្តទស្សី ភគវា សិខីតិ;
‘‘Ekatiṃsamhi kappamhi jino anejo, anantadassī bhagavā sikhīti;
តស្សាបិ រាជា ភាតា សិខិទ្ធេ 99, ពុទ្ធេ ច ធម្មេ ច អភិប្បសន្នោ។
Tassāpi rājā bhātā sikhiddhe 100, buddhe ca dhamme ca abhippasanno.
‘‘បរិនិព្ពុតេ លោកវិនាយកម្ហិ, ថូបំ សកាសិ វិបុលំ មហន្តំ;
‘‘Parinibbute lokavināyakamhi, thūpaṃ sakāsi vipulaṃ mahantaṃ;
សមន្តតោ គាវុតិកំ មហេសិនោ, ទេវាតិទេវស្ស នរុត្តមស្ស។
Samantato gāvutikaṃ mahesino, devātidevassa naruttamassa.
‘‘តស្មិំ មនុស្សោ ពលិមាភិហារី, បគ្គយ្ហ ជាតិសុមនំ បហដ្ឋោ;
‘‘Tasmiṃ manusso balimābhihārī, paggayha jātisumanaṃ pahaṭṭho;
វាតេន បុប្ផំ បតិតស្ស ឯកំ, តាហំ គហេត្វាន តស្សេវ ទាសិ។
Vātena pupphaṃ patitassa ekaṃ, tāhaṃ gahetvāna tasseva dāsi.
‘‘សោ មំ អវោចាភិបសន្នចិត្តោ, តុយ្ហមេវ ឯតំ បុប្ផំ ទទាមិ;
‘‘So maṃ avocābhipasannacitto, tuyhameva etaṃ pupphaṃ dadāmi;
តាហំ គហេត្វា អភិរោបយេសិំ, បុនប្បុនំ ពុទ្ធមនុស្សរន្តោ។
Tāhaṃ gahetvā abhiropayesiṃ, punappunaṃ buddhamanussaranto.
‘‘អជ្ជ តិំសំ តតោ កប្បា, នាភិជានាមិ ទុគ្គតិំ;
‘‘Ajja tiṃsaṃ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṃ;
វិនិបាតញ្ច ន គច្ឆាមិ, ថូបបូជាយិទំ ផល’’ន្តិ។
Vinipātañca na gacchāmi, thūpapūjāyidaṃ phala’’nti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘កបិលំ នាម នគរំ, សុវិភត្តំ មហាបថំ;
‘‘Kapilaṃ nāma nagaraṃ, suvibhattaṃ mahāpathaṃ;
អាកិណ្ណមិទ្ធំ ផីតញ្ច, ព្រហ្មទត្តស្ស រាជិនោ។
Ākiṇṇamiddhaṃ phītañca, brahmadattassa rājino.
‘‘កុម្មាសំ វិក្កិណិំ តត្ថ, បញ្ចាលានំ បុរុត្តមេ;
‘‘Kummāsaṃ vikkiṇiṃ tattha, pañcālānaṃ puruttame;
សោហំ អទ្ទសិំ សម្ពុទ្ធំ, ឧបរិដ្ឋំ យសស្សិនំ។
Sohaṃ addasiṃ sambuddhaṃ, upariṭṭhaṃ yasassinaṃ.
‘‘ហដ្ឋោ ចិត្តំ បសាទេត្វា, និមន្តេសិំ នរុត្តមំ;
‘‘Haṭṭho cittaṃ pasādetvā, nimantesiṃ naruttamaṃ;
អរិដ្ឋំ ធុវភត្តេន, យំ មេ គេហម្ហិ វិជ្ជថ។
Ariṭṭhaṃ dhuvabhattena, yaṃ me gehamhi vijjatha.
នវំ ទុស្សយុគំ គយ្ហ, អរិដ្ឋស្សោបនាមយិំ។
Navaṃ dussayugaṃ gayha, ariṭṭhassopanāmayiṃ.
‘‘បសន្នចិត្តំ ញត្វាន, បដិគ្គណ្ហិ នរុត្តមោ;
‘‘Pasannacittaṃ ñatvāna, paṭiggaṇhi naruttamo;
អនុកម្បកោ ការុណិកោ, តណ្ហានិឃាតកោ មុនិ។
Anukampako kāruṇiko, taṇhānighātako muni.
‘‘តាហំ កម្មំ ករិត្វាន, កល្យាណំ ពុទ្ធវណ្ណិតំ;
‘‘Tāhaṃ kammaṃ karitvāna, kalyāṇaṃ buddhavaṇṇitaṃ;
ទេវេ ចេវ មនុស្សេ ច, សន្ធាវិត្វា តតោ ចុតោ។
Deve ceva manusse ca, sandhāvitvā tato cuto.
‘‘ពារាណសិយំ នគរេ, សេដ្ឋិស្ស ឯកបុត្តកោ;
‘‘Bārāṇasiyaṃ nagare, seṭṭhissa ekaputtako;
អឌ្ឍេ កុលស្មិំ ឧប្បជ្ជិំ, បាណេហិ ច បិយតរោ។
Aḍḍhe kulasmiṃ uppajjiṃ, pāṇehi ca piyataro.
‘‘តតោ ច វិញ្ញុតំ បត្តោ, ទេវបុត្តេន ចោទិតោ;
‘‘Tato ca viññutaṃ patto, devaputtena codito;
បាសាទា ឱរូហិត្វាន, សម្ពុទ្ធមុបសង្កមិំ។
Pāsādā orūhitvāna, sambuddhamupasaṅkamiṃ.
‘‘សោ មេ ធម្មមទេសយិ, អនុកម្បាយ គោតមោ;
‘‘So me dhammamadesayi, anukampāya gotamo;
ទុក្ខំ ទុក្ខសមុប្បាទំ, ទុក្ខស្ស ច អតិក្កមំ។
Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ.
‘‘អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ, ទុក្ខូបសមគាមិនំ;
‘‘Ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ;
ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ, មុនិ ធម្មមទេសយិ។
Cattāri ariyasaccāni, muni dhammamadesayi.
‘‘តស្សាហំ វចនំ សុត្វា, វិហរិំ សាសនេ រតោ;
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane rato;
សមថំ បដិវិជ្ឈាហំ, រត្តិន្ទិវមតន្ទិតោ។
Samathaṃ paṭivijjhāhaṃ, rattindivamatandito.
‘‘អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច, យេ មេ វិជ្ជិំសុ 103 អាសវា;
‘‘Ajjhattañca bahiddhā ca, ye me vijjiṃsu 104 āsavā;
សព្ពេ អាសុំ សមុច្ឆិន្នា, ន ច ឧប្បជ្ជរេ បុន។
Sabbe āsuṃ samucchinnā, na ca uppajjare puna.
‘‘បរិយន្តកតំ ទុក្ខំ, ចរិមោយំ សមុស្សយោ;
‘‘Pariyantakataṃ dukkhaṃ, carimoyaṃ samussayo;
ជាតិមរណសំសារោ, នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ’’តិ។
Jātimaraṇasaṃsāro, natthidāni punabbhavo’’ti.
ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
៩៩. តត្ថ កតមំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ?
99. Tattha katamaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ?
‘‘ឧទ្ធំ អធោ សព្ពធិ វិប្បមុត្តោ, អយំ អហស្មីតិ 105 អនានុបស្សី;
‘‘Uddhaṃ adho sabbadhi vippamutto, ayaṃ ahasmīti 106 anānupassī;
ឯវំ វិមុត្តោ ឧទតារិ ឱឃំ, អតិណ្ណបុព្ពំ អបុនព្ភវាយា’’តិ។
Evaṃ vimutto udatāri oghaṃ, atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyā’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សីលវតោ , អានន្ទ, ន ចេតនា 107 ករណីយា ‘កិន្តិ មេ អវិប្បដិសារោ ជាយេយ្យា’តិ។ ធម្មតា ឯសា, អានន្ទ, យំ សីលវតោ អវិប្បដិសារោ ជាយេយ្យ។ អវិប្បដិសារិនា, អានន្ទ, ន ចេតនា ករណីយា ‘កិន្តិ មេ បាមោជ្ជំ ជាយេយ្យា’តិ។ ធម្មតា ឯសា, អានន្ទ, យំ អវិប្បដិសារិនោ បាមោជ្ជំ ជាយេយ្យ។ បមុទិតេន, អានន្ទ, ន ចេតនា ករណីយា ‘កិន្តិ មេ បីតិ ជាយេយ្យា’តិ។ ធម្មតា ឯសា, អានន្ទ, យំ បមុទិតស្ស បីតិ ជាយេយ្យ។ បីតិមនស្ស, អានន្ទ, ន ចេតនា ករណីយា ‘កិន្តិ មេ កាយោ បស្សម្ភេយ្យា’តិ។ ធម្មតា ឯសា, អានន្ទ, យំ បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភេយ្យ។ បស្សទ្ធកាយស្ស អានន្ទ, ន ចេតនា ករណីយា ‘កិន្តាហំ សុខំ វេទិយេយ្យ’ន្តិ។ ធម្មតា ឯសា, អានន្ទ, យំ បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទិយេយ្យ។ សុខិនោ អានន្ទ, ន ចេតនា ករណីយា ‘កិន្តិ មេ សមាធិ ជាយេយ្យា’តិ។ ធម្មតា ឯសា, អានន្ទ, យំ សុខិនោ សមាធិ ជាយេយ្យ។ សមាហិតស្ស អានន្ទ, ន ចេតនា ករណីយា ‘កិន្តាហំ យថាភូតំ បជានេយ្យ’ន្តិ។ ធម្មតា ឯសា, អានន្ទ, យំ សមាហិតោ យថាភូតំ បជានេយ្យ។ យថាភូតំ បជានតា , អានន្ទ, ន ចេតនា ករណីយា ‘កិន្តិ មេ និព្ពិទា ជាយេយ្យា’តិ។ ធម្មតា ឯសា, អានន្ទ, យំ យថាភូតំ បជានន្តោ និព្ពិន្ទេយ្យ។ និព្ពិន្ទន្តេន, អានន្ទ, ន ចេតនា ករណីយា ‘កិន្តិ មេ វិរាគោ ជាយេយ្យា’តិ។ ធម្មតា ឯសា, អានន្ទ, យំ និព្ពិន្ទន្តោ វិរជ្ជេយ្យ។ វិរជ្ជន្តេន អានន្ទ ន ចេតនា ករណីយា ‘កិន្តិ មេ វិមុត្តិ ជាយេយ្យា’តិ។ ធម្មតា ឯសា, អានន្ទ, យំ វិរជ្ជន្តោ វិមុច្ចេយ្យ។ វិមុត្តេន, អានន្ទ, ន ចេតនា ករណីយា ‘កិន្តិ មេ វិមុត្តិញាណទស្សនំ ឧប្បជ្ជេយ្យា’តិ។ ធម្មតា ឯសា, អានន្ទ, យំ វិមុត្តស្ស វិមុត្តិញាណទស្សនំ ឧប្បជ្ជេយ្យា’’តិ។
‘‘Sīlavato , ānanda, na cetanā 108 karaṇīyā ‘kinti me avippaṭisāro jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ sīlavato avippaṭisāro jāyeyya. Avippaṭisārinā, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me pāmojjaṃ jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ avippaṭisārino pāmojjaṃ jāyeyya. Pamuditena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me pīti jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ pamuditassa pīti jāyeyya. Pītimanassa, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me kāyo passambheyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ pītimanassa kāyo passambheyya. Passaddhakāyassa ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kintāhaṃ sukhaṃ vediyeyya’nti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ passaddhakāyo sukhaṃ vediyeyya. Sukhino ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me samādhi jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ sukhino samādhi jāyeyya. Samāhitassa ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kintāhaṃ yathābhūtaṃ pajāneyya’nti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ samāhito yathābhūtaṃ pajāneyya. Yathābhūtaṃ pajānatā , ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me nibbidā jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ yathābhūtaṃ pajānanto nibbindeyya. Nibbindantena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me virāgo jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ nibbindanto virajjeyya. Virajjantena ānanda na cetanā karaṇīyā ‘kinti me vimutti jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ virajjanto vimucceyya. Vimuttena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me vimuttiñāṇadassanaṃ uppajjeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ vimuttassa vimuttiñāṇadassanaṃ uppajjeyyā’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
១០០.
100.
‘‘យទា ហវេ បាតុភវន្តិ ធម្មា, អាតាបិនោ ឈាយតោ ព្រាហ្មណស្ស។
‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa.
អថស្ស កង្ខា វបយន្តិ សព្ពា, យតោ បជានាតិ សហេតុធម្ម’’ន្តិ។
Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā, yato pajānāti sahetudhamma’’nti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘យទា ហវេ បាតុភវន្តិ ធម្មា, អាតាបិនោ ឈាយតោ ព្រាហ្មណស្ស;
‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;
អថស្ស កង្ខា វបយន្តិ សព្ពា, យតោ ខយំ បច្ចយានំ អវេទី’’តិ។
Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā, yato khayaṃ paccayānaṃ avedī’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘កិំនុ 109 កុជ្ឈសិ មា កុជ្ឈិ, អក្កោធោ តិស្ស តេ វរំ;
‘‘Kiṃnu 110 kujjhasi mā kujjhi, akkodho tissa te varaṃ;
កោធមានមក្ខវិនយត្ថំ ហិ, តិស្ស ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’’តិ។
Kodhamānamakkhavinayatthaṃ hi, tissa brahmacariyaṃ vussatī’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘កទាហំ នន្ទំ បស្សេយ្យំ, អារញ្ញំ 111 បំសុកូលិកំ;
‘‘Kadāhaṃ nandaṃ passeyyaṃ, āraññaṃ 112 paṃsukūlikaṃ;
អញ្ញាតុញ្ឆេន យាបេន្តំ, កាមេសុ អនបេក្ខិន’’ន្តិ។
Aññātuñchena yāpentaṃ, kāmesu anapekkhina’’nti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘កិំសុ ឆេត្វា សុខំ សេតិ, កិំសុ ឆេត្វា ន សោចតិ;
‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati;
‘‘កោធំ ឆេត្វា សុខំ សេតិ, កោធំ ឆេត្វា ន សោចតិ;
‘‘Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati;
កោធស្ស វិសមូលស្ស, មធុរគ្គស្ស ព្រាហ្មណ;
Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa brāhmaṇa;
វធំ អរិយា បសំសន្តិ, តំ ហិ ឆេត្វា ន សោចតី’’តិ។
Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, taṃ hi chetvā na socatī’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘កិំសុ ហនេ ឧប្បតិតំ, កិំសុ ជាតំ វិនោទយេ;
‘‘Kiṃsu hane uppatitaṃ, kiṃsu jātaṃ vinodaye;
កិញ្ចស្សុ បជហេ ធីរោ, កិស្សាភិសមយោ សុខោ។
Kiñcassu pajahe dhīro, kissābhisamayo sukho.
‘‘កោធំ ហនេ ឧប្បតិតំ, រាគំ ជាតំ វិនោទយេ;
‘‘Kodhaṃ hane uppatitaṃ, rāgaṃ jātaṃ vinodaye;
អវិជ្ជំ បជហេ ធីរោ, សច្ចាភិសមយោ សុខោ’’តិ។
Avijjaṃ pajahe dhīro, saccābhisamayo sukho’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
១០១.
101.
កាមរាគប្បហានាយ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ។
Kāmarāgappahānāya, sato bhikkhu paribbaje.
‘‘សត្តិយា វិយ ឱមដ្ឋោ, ឌយ្ហមានោវ មត្ថកេ;
‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake;
សក្កាយទិដ្ឋិប្បហានាយ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ’’តិ។
Sakkāyadiṭṭhippahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សព្ពេ ខយន្តា និចយា, បតនន្តា សមុស្សយា;
‘‘Sabbe khayantā nicayā, patanantā samussayā;
សព្ពេសំ មរណមាគម្ម, សព្ពេសំ ជីវិតមទ្ធុវំ;
Sabbesaṃ maraṇamāgamma, sabbesaṃ jīvitamaddhuvaṃ;
ឯតំ ភយំ មរណេ 117 បេក្ខមានោ, បុញ្ញានិ កយិរាថ សុខាវហានិ។
Etaṃ bhayaṃ maraṇe 118 pekkhamāno, puññāni kayirātha sukhāvahāni.
‘‘សព្ពេ ខយន្តា និចយា, បតនន្តា សមុស្សយា;
‘‘Sabbe khayantā nicayā, patanantā samussayā;
សព្ពេសំ មរណមាគម្ម, សព្ពេសំ ជីវិតមទ្ធុវំ;
Sabbesaṃ maraṇamāgamma, sabbesaṃ jīvitamaddhuvaṃ;
ឯតំ ភយំ មរណេ បេក្ខមានោ, លោកាមិសំ បជហេ សន្តិបេក្ខោ’’តិ។
Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno, lokāmisaṃ pajahe santipekkho’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សុខំ សយន្តិ មុនយោ, ន តេ សោចន្តិ មាវិធ;
‘‘Sukhaṃ sayanti munayo, na te socanti māvidha;
យេសំ ឈានរតំ ចិត្តំ, បញ្ញវា សុសមាហិតោ;
Yesaṃ jhānarataṃ cittaṃ, paññavā susamāhito;
អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ, ឱឃំ តរតិ ទុត្តរំ។
Āraddhavīriyo pahitatto, oghaṃ tarati duttaraṃ.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សទ្ទហានោ អរហតំ, ធម្មំ និព្ពានបត្តិយា;
‘‘Saddahāno arahataṃ, dhammaṃ nibbānapattiyā;
សុស្សូសំ លភតេ បញ្ញំ, អប្បមត្តោ វិចក្ខណោ។
Sussūsaṃ labhate paññaṃ, appamatto vicakkhaṇo.
បតិរូបការី ធុរវា, ឧដ្ឋាតា វិន្ទតេ ធនំ;
Patirūpakārī dhuravā, uṭṭhātā vindate dhanaṃ;
សច្ចេន កិត្តិំ បប្បោតិ, ទទំ មិត្តានិ គន្ថតិ;
Saccena kittiṃ pappoti, dadaṃ mittāni ganthati;
អស្មា លោកា បរំ លោកំ, ឯវំ 123 បេច្ច ន សោចតី’’តិ។
Asmā lokā paraṃ lokaṃ, evaṃ 124 pecca na socatī’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សព្ពគន្ថបហីនស្ស, វិប្បមុត្តស្ស តេ សតោ;
‘‘Sabbaganthapahīnassa, vippamuttassa te sato;
សមណស្ស ន តំ សាធុ, យទញ្ញមនុសាសសីតិ។
Samaṇassa na taṃ sādhu, yadaññamanusāsasīti.
‘‘យេន កេនចិ វណ្ណេន, សំវាសោ សក្ក ជាយតិ;
‘‘Yena kenaci vaṇṇena, saṃvāso sakka jāyati;
‘‘មនសា ចេ បសន្នេន, យទញ្ញមនុសាសតិ;
‘‘Manasā ce pasannena, yadaññamanusāsati;
ន តេន ហោតិ សំយុត្តោ, យានុកម្បា អនុទ្ទយា’’តិ។
Na tena hoti saṃyutto, yānukampā anuddayā’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
១០២.
102.
‘‘រាគោ ច ទោសោ ច កុតោនិទានា, អរតី រតី 127 លោមហំសោ កុតោជា។
‘‘Rāgo ca doso ca kutonidānā, aratī ratī 128 lomahaṃso kutojā.
កុតោ សមុដ្ឋាយ មនោវិតក្កា, កុមារកា ធង្កមិវោស្សជន្តិ។
Kuto samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajanti.
‘‘រាគោ ច ទោសោ ច ឥតោនិទានា, អរតី រតី លោមហំសោ ឥតោជា;
‘‘Rāgo ca doso ca itonidānā, aratī ratī lomahaṃso itojā;
ឥតោ សមុដ្ឋាយ មនោវិតក្កា, កុមារកា ធង្កមិវោស្សជន្តិ។
Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajanti.
‘‘ស្នេហជា អត្តសម្ភូតា, និគ្រោធស្សេវ ខន្ធជា;
‘‘Snehajā attasambhūtā, nigrodhasseva khandhajā;
បុថុ វិសត្តា កាមេសុ, មាលុវាវ វិតតា វនេ។
Puthu visattā kāmesu, māluvāva vitatā vane.
‘‘យេ នំ បជានន្តិ យតោនិទានំ, តេ នំ វិនោទេន្តិ សុណោហិ យក្ខ;
‘‘Ye naṃ pajānanti yatonidānaṃ, te naṃ vinodenti suṇohi yakkha;
តេ ទុត្តរំ ឱឃមិមំ តរន្តិ, អតិណ្ណបុព្ពំ អបុនព្ភវាយា’’តិ។
Te duttaraṃ oghamimaṃ taranti, atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyā’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ទុក្ករំ ភគវា សុទុក្ករំ ភគវា’’តិ;
‘‘Dukkaraṃ bhagavā sudukkaraṃ bhagavā’’ti;
‘‘ទុក្ករំ វាបិ ករោន្តិ, [កាមទាតិ ភគវា]
‘‘Dukkaraṃ vāpi karonti, [kāmadāti bhagavā]
សេក្ខា សីលសមាហិតា;
Sekkhā sīlasamāhitā;
ឋិតត្តា អនគារិយុបេតស្ស, តុដ្ឋិ ហោតិ សុខាវហា’’តិ។
Ṭhitattā anagāriyupetassa, tuṭṭhi hoti sukhāvahā’’ti.
‘‘ទុល្លភំ វាបិ លភន្តិ, [កាមទាតិ ភគវា]
‘‘Dullabhaṃ vāpi labhanti, [kāmadāti bhagavā]
ចិត្តវូបសមេ រតា;
Cittavūpasame ratā;
យេសំ ទិវា ច រត្តោ ច, ភាវនាយ រតោ មនោ’’តិ។
Yesaṃ divā ca ratto ca, bhāvanāya rato mano’’ti.
‘‘ទុស្សមាទហំ ភគវា យទិទំ ចិត្ត’’ន្តិ;
‘‘Dussamādahaṃ bhagavā yadidaṃ citta’’nti;
‘‘ទុស្សមាទហំ វាបិ សមាទហន្តិ, [កាមទាតិ ភគវា]
‘‘Dussamādahaṃ vāpi samādahanti, [kāmadāti bhagavā]
ឥន្ទ្រិយូបសមេ រតា;
Indriyūpasame ratā;
តេ ឆេត្វា មច្ចុនោ ជាលំ, អរិយា គច្ឆន្តិ កាមទា’’តិ។
Te chetvā maccuno jālaṃ, ariyā gacchanti kāmadā’’ti.
‘‘ទុគ្គមោ ភគវា វិសមោ មគ្គោ’’តិ;
‘‘Duggamo bhagavā visamo maggo’’ti;
អនរិយា វិសមេ មគ្គេ, បបតន្តិ អវំសិរា;
Anariyā visame magge, papatanti avaṃsirā;
អរិយានំ សមោ មគ្គោ, អរិយា ហិ វិសមេ សមា’’តិ។
Ariyānaṃ samo maggo, ariyā hi visame samā’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
១០៣.
103.
អាវុត្ថំ ធម្មរាជេន, បីតិសញ្ជននំ មម។
Āvutthaṃ dhammarājena, pītisañjananaṃ mama.
‘‘កម្មំ វិជ្ជា ច ធម្មោ ច, សីលំ ជីវិតមុត្តមំ;
‘‘Kammaṃ vijjā ca dhammo ca, sīlaṃ jīvitamuttamaṃ;
ឯតេន មច្ចា សុជ្ឈន្តិ, ន គោត្តេន ធនេន វា។
Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.
‘‘តស្មា ហិ បណ្ឌិតោ បោសោ, សម្បស្សំ អត្ថមត្តនោ;
‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;
យោនិសោ វិចិនេ ធម្មំ, ឯវំ តត្ថ វិសុជ្ឈតិ។
Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.
‘‘សារិបុត្តោវ បញ្ញាយ, សីលេន ឧបសមេន ច;
‘‘Sāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;
យោបិ បារង្គតោ ភិក្ខុ, ឯតាវបរមោ សិយា’’តិ។
Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘អតីតំ នាន្វាគមេយ្យ, នប្បដិកង្ខេ អនាគតំ;
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṃ;
‘‘បច្ចុប្បន្នញ្ច យោ ធម្មំ, តត្ថ តត្ថ វិបស្សតិ;
‘‘Paccuppannañca yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati;
អសំហីរំ អសំកុប្បំ, តំ វិទ្វា មនុព្រូហយេ។
Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye.
ន ហិ នោ សង្គរំ តេន, មហាសេនេន មច្ចុនា។
Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā.
‘‘ឯវំ វិហារិំ អាតាបិំ, អហោរត្តមតន្ទិតំ;
‘‘Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ;
តំ វេ ‘‘ភទ្ទេករត្តោ’’តិ, សន្តោ អាចិក្ខតេ មុនី’’តិ។
Taṃ ve ‘‘bhaddekaratto’’ti, santo ācikkhate munī’’ti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ចត្តារិមានិ , ភិក្ខវេ, សច្ឆិកាតព្ពានិ។ កតមានិ ចត្តារិ? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា ចក្ខុនា បញ្ញាយ ច សច្ឆិកាតព្ពា, អត្ថិ ធម្មា សតិយា បញ្ញាយ ច សច្ឆិកាតព្ពា, អត្ថិ ធម្មា កាយេន បញ្ញាយ ច សច្ឆិកាតព្ពា, អត្ថិ ធម្មា បញ្ញាយ វេទិតព្ពា, បញ្ញាយ ច សច្ឆិកាតព្ពា។
‘‘Cattārimāni , bhikkhave, sacchikātabbāni. Katamāni cattāri? Atthi, bhikkhave, dhammā cakkhunā paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā satiyā paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā kāyena paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā paññāya veditabbā, paññāya ca sacchikātabbā.
‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា ចក្ខុនា បញ្ញាយ ច សច្ឆិកាតព្ពា? ទិព្ពចក្ខុ សុវិសុទ្ធំ អតិក្កន្តមានុសកំ ចក្ខុនា បញ្ញាយ ច សច្ឆិកាតព្ពំ។
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā cakkhunā paññāya ca sacchikātabbā? Dibbacakkhu suvisuddhaṃ atikkantamānusakaṃ cakkhunā paññāya ca sacchikātabbaṃ.
‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា សតិយា បញ្ញាយ ច សច្ឆិកាតព្ពា? បុព្ពេនិវាសានុស្សតិ សតិយា បញ្ញាយ ច សច្ឆិកាតព្ពា។
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā satiyā paññāya ca sacchikātabbā? Pubbenivāsānussati satiyā paññāya ca sacchikātabbā.
‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា កាយេន បញ្ញាយ ច សច្ឆិកាតព្ពា? ឥទ្ធិវិធា និរោធា កាយេន បញ្ញាយ ច សច្ឆិកាតព្ពា។
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā kāyena paññāya ca sacchikātabbā? Iddhividhā nirodhā kāyena paññāya ca sacchikātabbā.
‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា បញ្ញាយ វេទិតព្ពា, បញ្ញាយ សច្ឆិកាតព្ពា? អាសវានំ ខយេ ញាណំ បញ្ញាយ វេទិតព្ពំ, បញ្ញាយ ច សច្ឆិកាតព្ព’’ន្តិ។
‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā paññāya veditabbā, paññāya sacchikātabbā? Āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ paññāya veditabbaṃ, paññāya ca sacchikātabba’’nti.
ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.
១០៤. តត្ថ កតមំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ?
104. Tattha katamaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ?
‘‘យស្ស សេលូបមំ ចិត្តំ, ឋិតំ នានុបកម្បតិ;
‘‘Yassa selūpamaṃ cittaṃ, ṭhitaṃ nānupakampati;
វិរត្តំ រជនីយេសុ, កោបនេយ្យេ ន កុប្បតិ;
Virattaṃ rajanīyesu, kopaneyye na kuppati;
យស្សេវំ ភាវិតំ ចិត្តំ, កុតោ នំ 139 ទុក្ខមេស្សតី’’តិ។
Yassevaṃ bhāvitaṃ cittaṃ, kuto naṃ 140 dukkhamessatī’’ti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
អាយស្មតោ ច សារិបុត្តស្ស ចារិកាទសមំ វេយ្យាករណំ កាតព្ពន្តិ។
Āyasmato ca sāriputtassa cārikādasamaṃ veyyākaraṇaṃ kātabbanti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘យោ ព្រាហ្មណោ ពាហិតបាបធម្មោ, និហុំហុង្កោ 141 និក្កសាវោ យតត្តោ;
‘‘Yo brāhmaṇo bāhitapāpadhammo, nihuṃhuṅko 142 nikkasāvo yatatto;
វេទន្តគូ វូសិតព្រហ្មចរិយោ, ធម្មេន សោ ព្រហ្មវាទំ វទេយ្យ;
Vedantagū vūsitabrahmacariyo, dhammena so brahmavādaṃ vadeyya;
យស្សុស្សទា នត្ថិ កុហិញ្ចិ លោកេ’’តិ។
Yassussadā natthi kuhiñci loke’’ti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ពាហិត្វា បាបកេ ធម្មេ, យេ ចរន្តិ សទា សតា;
‘‘Bāhitvā pāpake dhamme, ye caranti sadā satā;
ខីណសំយោជនា ពុទ្ធា, តេ វេ លោកស្មិ 143 ព្រាហ្មណា’’តិ។
Khīṇasaṃyojanā buddhā, te ve lokasmi 144 brāhmaṇā’’ti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘យត្ថ អាបោ ច បថវី, តេជោ វាយោ ន គាធតិ;
‘‘Yattha āpo ca pathavī, tejo vāyo na gādhati;
ន តត្ថ សុក្កា ជោតន្តិ, អាទិច្ចោ នប្បកាសតិ;
Na tattha sukkā jotanti, ādicco nappakāsati;
ន តត្ថ ចន្ទិមា ភាតិ, តមោ តត្ថ ន វិជ្ជតិ។
Na tattha candimā bhāti, tamo tattha na vijjati.
អថ រូបា អរូបា ច, សុខទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ។
Atha rūpā arūpā ca, sukhadukkhā pamuccatī’’ti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
អថ ឯតំ បិសាចញ្ច, បក្កុលញ្ចាតិវត្តតី’’តិ។
Atha etaṃ pisācañca, pakkulañcātivattatī’’ti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
សង្គា សង្គាមជិំ មុត្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ។
Saṅgā saṅgāmajiṃ muttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
យម្ហិ សច្ចញ្ច ធម្មោ ច, សោ សុចី សោ ច ព្រាហ្មណោ’’តិ។
Yamhi saccañca dhammo ca, so sucī so ca brāhmaṇo’’ti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘យទា ហវេ បាតុភវន្តិ ធម្មា, អាតាបិនោ ឈាយតោ ព្រាហ្មណស្ស;
‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;
វិធូបយំ តិដ្ឋតិ មារសេនំ, សូរិយោវ ឱភាសយមន្តលិក្ខ’’ន្តិ។
Vidhūpayaṃ tiṭṭhati mārasenaṃ, sūriyova obhāsayamantalikkha’’nti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សន្តិន្ទ្រិយំ បស្សថ ឥរិយមានំ, តេវិជ្ជបត្តំ អបហានធម្មំ;
‘‘Santindriyaṃ passatha iriyamānaṃ, tevijjapattaṃ apahānadhammaṃ;
សព្ពានិ យោគានិ ឧបាតិវត្តោ, អកិញ្ចនោ ឥរិយតិ បំសុកូលិកោ។
Sabbāni yogāni upātivatto, akiñcano iriyati paṃsukūliko.
‘‘តំ ទេវតា សម្ពហុលា ឧឡារា, ព្រហ្មវិមានំ ឧបសង្កមិត្វា;
‘‘Taṃ devatā sambahulā uḷārā, brahmavimānaṃ upasaṅkamitvā;
អាជានិយំ ជាតិពលំ និសេធំ, និធ នមស្សន្តិ បសន្នចិត្តា។
Ājāniyaṃ jātibalaṃ nisedhaṃ, nidha namassanti pasannacittā.
‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, នមោ តេ បុរិសុត្តម;
‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
យស្ស តេ នាភិជានាម, កិំ ត្វំ និស្សាយ ឈាយសី’’តិ។
Yassa te nābhijānāma, kiṃ tvaṃ nissāya jhāyasī’’ti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘សហាយា វតិមេ ភិក្ខូ, ចិររត្តំ សមេតិកា;
‘‘Sahāyā vatime bhikkhū, cirarattaṃ sametikā;
សមេតិ នេសំ សទ្ធម្មោ, ធម្មេ ពុទ្ធប្បវេទិតេ’’។
Sameti nesaṃ saddhammo, dhamme buddhappavedite’’.
‘‘សុវិនីតា កប្បិនេន, ធម្មេ អរិយប្បវេទិតេ;
‘‘Suvinītā kappinena, dhamme ariyappavedite;
ធារេន្តិ អន្តិមំ ទេហំ, ជេត្វា មារំ សវាហិនិ’’ន្តិ 155។
Dhārenti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti 156.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘នយិទំ សិថិលមារព្ភ, នយិទំ អប្បេន ថាមសា;
‘‘Nayidaṃ sithilamārabbha, nayidaṃ appena thāmasā;
‘‘អយញ្ច ទហរោ ភិក្ខុ, អយមុត្តមបុរិសោ;
‘‘Ayañca daharo bhikkhu, ayamuttamapuriso;
ធារេតិ អន្តិមំ ទេហំ, ជេត្វា មារំ សវាហិនិ’’ន្តិ។
Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
‘‘ទុព្ពណ្ណកោ លូខចីវរោ, មោឃរាជា សទា សតោ;
‘‘Dubbaṇṇako lūkhacīvaro, mogharājā sadā sato;
ខីណាសវោ វិសំយុត្តោ, កតកិច្ចោ អនាសវោ។
Khīṇāsavo visaṃyutto, katakicco anāsavo.
ធារេតិ អន្តិមំ ទេហំ, ជេត្វា មារំ សវាហិនិ’’ន្តិ។
Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
១០៥. ‘‘តថាគតោ, ភិក្ខវេ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ រូបស្ស និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទា វិមុត្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធោតិ វុច្ចតិ។ ភិក្ខុបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ញាវិមុត្តោ រូបស្ស និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទា វិមុត្តោ បញ្ញាវិមុត្តោតិ វុច្ចតិ។
105. ‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.
‘‘តថាគតោ, ភិក្ខវេ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វេទនាយ…បេ.… សញ្ញាយ…បេ.… សង្ខារានំ…បេ.… វិញ្ញាណស្ស និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទា វិមុត្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធោតិ វុច្ចតិ។ ភិក្ខុបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ញាវិមុត្តោ វិញ្ញាណស្ស និព្ពិទា វិរាគា និរោធា អនុបាទា វិមុត្តោ បញ្ញាវិមុត្តោតិ វុច្ចតិ។
‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho vedanāya…pe… saññāya…pe… saṅkhārānaṃ…pe… viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.
‘‘តត្រ ខោ, ភិក្ខវេ, កោ វិសេសោ កោ អធិប្បយាសោ 161 កិំ នានាករណំ តថាគតស្ស អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស បញ្ញាវិមុត្តេន ភិក្ខុនាតិ? ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា…បេ.…
‘‘Tatra kho, bhikkhave, ko viseso ko adhippayāso 162 kiṃ nānākaraṇaṃ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunāti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe…
‘‘តថាគតោ, ភិក្ខវេ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អនុប្បន្នស្ស មគ្គស្ស ឧប្បាទេតា, អសញ្ជាតស្ស មគ្គស្ស សញ្ជនេតា, អនក្ខាតស្ស មគ្គស្ស អក្ខាតា , មគ្គញ្ញូ មគ្គវិទូ មគ្គកោវិទោ, មគ្គានុគា ច, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ សាវកា វិហរន្តិ បច្ឆាសមន្នាគតា។ អយំ ខោ, ភិក្ខវេ, វិសេសោ, អយំ អធិប្បយាសោ, ឥទំ នានាករណំ តថាគតស្ស អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស បញ្ញាវិមុត្តេន ភិក្ខុនា’’តិ។
‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā , maggaññū maggavidū maggakovido, maggānugā ca, bhikkhave, etarahi sāvakā viharanti pacchāsamannāgatā. Ayaṃ kho, bhikkhave, viseso, ayaṃ adhippayāso, idaṃ nānākaraṇaṃ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunā’’ti.
ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ។
Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.
១០៦. តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយញ្ច វាសនាភាគិយញ្ច សុត្តំ?
106. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ?
តស្មា ឆន្នំ វិវរេថ, ឯវំ តំ នាតិវស្សតី’’តិ។
Tasmā channaṃ vivaretha, evaṃ taṃ nātivassatī’’ti.
‘‘ឆន្នមតិវស្សតី’’តិ សំកិលេសោ, ‘‘វិវដំ នាតិវស្សតី’’តិ វាសនា, ‘‘តស្មា ឆន្នំ វិវរេថ, ឯវំ តំ នាតិវស្សតី’’តិ អយំ សំកិលេសោ ច វាសនា ច។ ឥទំ សំកិលេសភាគិយញ្ច វាសនាភាគិយញ្ច សុត្តំ។
‘‘Channamativassatī’’ti saṃkileso, ‘‘vivaṭaṃ nātivassatī’’ti vāsanā, ‘‘tasmā channaṃ vivaretha, evaṃ taṃ nātivassatī’’ti ayaṃ saṃkileso ca vāsanā ca. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ.
‘‘ចត្តារោមេ, មហារាជ 165, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ។ កតមេ ចត្តារោ? តមោ តមបរាយណោ តមោ ជោតិបរាយណោ ជោតិ តមបរាយណោ ជោតិ ជោតិបរាយណោ’’តិ។ តត្ថ យោ ច បុគ្គលោ ជោតិ តមបរាយណោ យោ ច បុគ្គលោ តមោ តមបរាយណោ, ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា សំកិលេសភាគិយា, យោ ច បុគ្គលោ តមោ ជោតិបរាយណោ យោ ច បុគ្គលោ ជោតិ ជោតិបរាយណោ, ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា វាសនាភាគិយា។ ឥទំ សំកិលេសភាគិយញ្ច វាសនាភាគិយញ្ច សុត្តំ។
‘‘Cattārome, mahārāja 166, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Tamo tamaparāyaṇo tamo jotiparāyaṇo joti tamaparāyaṇo joti jotiparāyaṇo’’ti. Tattha yo ca puggalo joti tamaparāyaṇo yo ca puggalo tamo tamaparāyaṇo, ime dve puggalā saṃkilesabhāgiyā, yo ca puggalo tamo jotiparāyaṇo yo ca puggalo joti jotiparāyaṇo, ime dve puggalā vāsanābhāgiyā. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ.
តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ?
Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ?
‘‘ន តំ ទឡ្ហំ ពន្ធនមាហុ ធីរា, យទាយសំ ទារុជបព្ពជញ្ច 167;
‘‘Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca 168;
សារត្តរត្តា មណិកុណ្ឌលេសុ, បុត្តេសុ ទារេសុ ច យា អបេក្ខា’’តិ;
Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā’’ti;
អយំ សំកិលេសោ។
Ayaṃ saṃkileso.
‘‘ឯតំ ទឡ្ហំ ពន្ធនមាហុ ធីរា, ឱហារិនំ សិថិលំ ទុប្បមុញ្ចំ;
‘‘Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ;
ឯតម្បិ ឆេត្វាន បរិព្ពជន្តិ, អនបេក្ខិនោ កាមសុខំ បហាយា’’តិ។
Etampi chetvāna paribbajanti, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā’’ti.
អយំ និព្ពេធោ ។ ឥទំ សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ។
Ayaṃ nibbedho . Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
១០៧. ‘‘យញ្ច, ភិក្ខវេ, ចេតេតិ, យញ្ច បកប្បេតិ, យញ្ច អនុសេតិ។ អារម្មណមេតំ ហោតិ វិញ្ញាណស្ស ឋិតិយា, អារម្មណេ សតិ បតិដ្ឋា វិញ្ញាណស្ស ហោតិ, តស្មិំ បតិដ្ឋិតេ វិញ្ញាណេ វិរូឡ្ហេ អាយតិំ 169 បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ ហោតិ, អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិយា សតិ អាយតិំ 170 ជាតិជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា សម្ភវន្តិ, ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ។
107. ‘‘Yañca, bhikkhave, ceteti, yañca pakappeti, yañca anuseti. Ārammaṇametaṃ hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti, tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe āyatiṃ 171 punabbhavābhinibbatti hoti, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyā sati āyatiṃ 172 jātijarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
‘‘នោ ចេ, ភិក្ខវេ, ចេតេតិ, នោ ចេ បកប្បេតិ, អថ ចេ អនុសេតិ។ អារម្មណមេតំ ហោតិ វិញ្ញាណស្ស ឋិតិយា, អារម្មណេ សតិ បតិដ្ឋា វិញ្ញាណស្ស 173 ហោតិ, តស្មិំ បតិដ្ឋិតេ វិញ្ញាណេ វិរូឡ្ហេ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ ហោតិ, អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិយា សតិ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា សម្ភវន្តិ, ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតី’’តិ។ អយំ សំកិលេសោ។
‘‘No ce, bhikkhave, ceteti, no ce pakappeti, atha ce anuseti. Ārammaṇametaṃ hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa 174 hoti, tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hoti, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyā sati āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti. Ayaṃ saṃkileso.
‘‘យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, នោ ចេវ 175 ចេតេតិ, នោ ច បកប្បេតិ, នោ ច អនុសេតិ។ អារម្មណមេតំ ន ហោតិ វិញ្ញាណស្ស ឋិតិយា, អារម្មណេ អសតិ បតិដ្ឋា វិញ្ញាណស្ស ន ហោតិ, តស្មិំ អប្បតិដ្ឋិតេ វិញ្ញាណេ អវិរូឡ្ហេ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ ន ហោតិ, អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិយា អសតិ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា និរុជ្ឈន្តិ។ ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតី’’តិ, អយំ និព្ពេធោ។ ឥទំ សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ។
‘‘Yato ca kho, bhikkhave, no ceva 176 ceteti, no ca pakappeti, no ca anuseti. Ārammaṇametaṃ na hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe asati patiṭṭhā viññāṇassa na hoti, tasmiṃ appatiṭṭhite viññāṇe avirūḷhe āyatiṃ punabbhavābhinibbatti na hoti, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyā asati āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’ti, ayaṃ nibbedho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
១០៨. តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយញ្ច អសេក្ខភាគិយញ្ច សុត្តំ?
108. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ?
‘‘‘សមុទ្ទោ សមុទ្ទោ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ ភាសតិ, នេសោ, ភិក្ខវេ, អរិយស្ស វិនយេ សមុទ្ទោ, មហា ឯសោ ភិក្ខវេ, ឧទករាសិ មហាឧទកណ្ណវោ។ ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, បុរិសស្ស សមុទ្ទោ, តស្ស រូបមយោ វេគោ។ អយំ សំកិលេសោ។
‘‘‘Samuddo samuddo’ti kho, bhikkhave, assutavā puthujjano bhāsati, neso, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo, mahā eso bhikkhave, udakarāsi mahāudakaṇṇavo. Cakkhu, bhikkhave, purisassa samuddo, tassa rūpamayo vego. Ayaṃ saṃkileso.
‘‘‘សោតំ, ភិក្ខវេ…បេ.… ឃានំ…បេ.… ជិវ្ហា…បេ.… កាយោ…បេ.… មនោ, ភិក្ខវេ, បុរិសស្ស សមុទ្ទោ តស្ស ធម្មមយោ វេគោតិ។ អយំ សំកិលេសោ។
‘‘‘Sotaṃ, bhikkhave…pe… ghānaṃ…pe… jivhā…pe… kāyo…pe… mano, bhikkhave, purisassa samuddo tassa dhammamayo vegoti. Ayaṃ saṃkileso.
‘‘យោ តំ ធម្មមយំ វេគំ សហតិ, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតរិ មនោសមុទ្ទំ សឩមិំ សាវដ្ដំ សគហំ សរក្ខសំ តិណ្ណោ បារង្គតោ ថលេ តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោ’’តិ។ អយំ អសេក្ខោ។ ឥទមវោច ភគវា, ឥទំ វត្វាន សុគតោ, អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –
‘‘Yo taṃ dhammamayaṃ vegaṃ sahati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, atari manosamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’ti. Ayaṃ asekkho. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato, athāparaṃ etadavoca satthā –
‘‘យោ ឥមំ សមុទ្ទំ សគហំ សរក្ខសំ,
‘‘Yo imaṃ samuddaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ,
សឩមិំ សាវដ្ដំ សភយំ ទុត្តរំ អច្ចតរិ;
Saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sabhayaṃ duttaraṃ accatari;
ស វេទន្តគូ វុសិតព្រហ្មចរិយោ, លោកន្តគូ បារគតោតិ វុច្ចតី’’តិ។
Sa vedantagū vusitabrahmacariyo, lokantagū pāragatoti vuccatī’’ti.
អយំ អសេក្ខោ។ ឥទំ សំកិលេសភាគិយញ្ច អសេក្ខភាគិយញ្ច សុត្តំ។
Ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.
‘‘ឆយិមេ, ភិក្ខវេ, ពឡិសា លោកស្មិំ អនយាយ សត្តានំ ព្យាពាធាយ 181 បាណីនំ។ កតមេ ឆ? សន្តិ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា, តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គិលិតពឡិសោ 182 មារស្ស អនយំ អាបន្នោ, ព្យសនំ អាបន្នោ, យថាកាមំ ករណីយោ បាបិមតោ។
‘‘Chayime, bhikkhave, baḷisā lokasmiṃ anayāya sattānaṃ byābādhāya 183 pāṇīnaṃ. Katame cha? Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso 184 mārassa anayaṃ āpanno, byasanaṃ āpanno, yathākāmaṃ karaṇīyo pāpimato.
‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, សោតវិញ្ញេយ្យា សទ្ទា…បេ.… ឃានវិញ្ញេយ្យា គន្ធា…បេ.… ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ.… កាយវិញ្ញេយ្យា ផោដ្ឋព្ពា…បេ.… មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា, តញ្ចេ ភិក្ខុ អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គិលិតពឡិសោ មារស្ស អនយំ អាបន្នោ, ព្យសនំ អាបន្នោ, យថាកាមំ ករណីយោ 185 បាបិមតោ’’តិ។ អយំ សំកិលេសោ។
‘‘Santi, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā…pe… jivhāviññeyyā rasā…pe… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā…pe… manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso mārassa anayaṃ āpanno, byasanaṃ āpanno, yathākāmaṃ karaṇīyo 186 pāpimato’’ti. Ayaṃ saṃkileso.
‘‘សន្តិ ច, ភិក្ខវេ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា, តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ន គិលិតពឡិសោ មារស្ស, អភេទិ ពឡិសំ, បរិភេទិ ពឡិសំ, ន អនយំ អាបន្នោ, ន ព្យសនំ អាបន្នោ, ន យថាកាមំ ករណីយោ បាបិមតោ។
‘‘Santi ca, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa, abhedi baḷisaṃ, paribhedi baḷisaṃ, na anayaṃ āpanno, na byasanaṃ āpanno, na yathākāmaṃ karaṇīyo pāpimato.
‘‘សន្តិ ច, ភិក្ខវេ, សោតវិញ្ញេយ្យា សទ្ទា…បេ.… មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា, តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ, នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ន គិលិតពឡិសោ មារស្ស, អភេទិ ពឡិសំ, បរិភេទិ ពឡិសំ, ន អនយំ អាបន្នោ, ន ព្យសនំ អាបន្នោ, ន យថាកាមំ ករណីយោ បាបិមតោ’’តិ។ អយំ អសេក្ខោ។ ឥទំ សំកិលេសភាគិយញ្ច អសេក្ខភាគិយញ្ច សុត្តំ។
‘‘Santi ca, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā…pe… manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati, nājjhosāya tiṭṭhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa, abhedi baḷisaṃ, paribhedi baḷisaṃ, na anayaṃ āpanno, na byasanaṃ āpanno, na yathākāmaṃ karaṇīyo pāpimato’’ti. Ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.
១០៩. តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច អសេក្ខភាគិយញ្ច សុត្តំ?
109. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ?
‘‘អយំ លោកោ សន្តាបជាតោ, ផស្សបរេតោ រោគំ វទតិ អត្តតោ 187;
‘‘Ayaṃ loko santāpajāto, phassapareto rogaṃ vadati attato 188;
‘‘អញ្ញថាភាវី ភវសត្តោ លោកោ, ភវបរេតោ ភវមេវាភិនន្ទតិ;
‘‘Aññathābhāvī bhavasatto loko, bhavapareto bhavamevābhinandati;
យទភិនន្ទតិ តំ ភយំ;
Yadabhinandati taṃ bhayaṃ;
យស្ស ភាយតិ តំ ទុក្ខ’’ន្តិ; អយំ សំកិលេសោ។
Yassa bhāyati taṃ dukkha’’nti; Ayaṃ saṃkileso.
‘‘ភវវិប្បហានាយ ខោ បនិទំ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’’តិ; អយំ និព្ពេធោ;
‘‘Bhavavippahānāya kho panidaṃ brahmacariyaṃ vussatī’’ti; Ayaṃ nibbedho;
‘‘យេ ហិ កេចិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ភវេន ភវស្ស វិប្បមោក្ខមាហំសុ, សព្ពេ តេ ‘អវិប្បមុត្តា ភវស្មា’តិ វទាមិ។ យេ វា បន កេចិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា វិភវេន ភវស្ស និស្សរណមាហំសុ, សព្ពេ តេ ‘អនិស្សដា ភវស្មា’តិ វទាមិ។ ឧបធិំ 191 ហិ បដិច្ច ទុក្ខមិទំ សម្ភោតី’’តិ។ អយំ សំកិលេសោ។
‘‘Ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavena bhavassa vippamokkhamāhaṃsu, sabbe te ‘avippamuttā bhavasmā’ti vadāmi. Ye vā pana keci samaṇā vā brāhmaṇā vā vibhavena bhavassa nissaraṇamāhaṃsu, sabbe te ‘anissaṭā bhavasmā’ti vadāmi. Upadhiṃ 192 hi paṭicca dukkhamidaṃ sambhotī’’ti. Ayaṃ saṃkileso.
‘‘សព្ពុបាទានក្ខយា នត្ថិ ទុក្ខស្ស សម្ភវោ’’តិ។ អយំ និព្ពេធោ។
‘‘Sabbupādānakkhayā natthi dukkhassa sambhavo’’ti. Ayaṃ nibbedho.
‘‘លោកមិមំ បស្ស, បុថូ អវិជ្ជាយ បរេតា ភូតា ភូតរតា, ភវា អបរិមុត្តា, យេ ហិ កេចិ ភវា សព្ពធិ សព្ពត្ថតាយ, សព្ពេ តេ ភវា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា’’តិ។ អយំ សំកិលេសោ។
‘‘Lokamimaṃ passa, puthū avijjāya paretā bhūtā bhūtaratā, bhavā aparimuttā, ye hi keci bhavā sabbadhi sabbatthatāya, sabbe te bhavā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’’ti. Ayaṃ saṃkileso.
‘‘ឯវមេតំ យថាភូតំ, សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ;
‘‘Evametaṃ yathābhūtaṃ, sammappaññāya passato;
ភវតណ្ហា បហីយតិ, វិភវំ នាភិនន្ទតិ;
Bhavataṇhā pahīyati, vibhavaṃ nābhinandati;
សព្ពសោ តណ្ហានំ ខយា, អសេសវិរាគនិរោធោ និព្ពាន’’ន្តិ;
Sabbaso taṇhānaṃ khayā, asesavirāganirodho nibbāna’’nti;
អយំ និព្ពេធោ។
Ayaṃ nibbedho.
‘‘តស្ស និព្ពុតស្ស ភិក្ខុនោ, អនុបាទា បុនព្ភវោ ន ហោតិ;
‘‘Tassa nibbutassa bhikkhuno, anupādā punabbhavo na hoti;
អភិភូតោ មារោ វិជិតសង្គាមោ, ឧបច្ចគា សព្ពភវានិ តាទី’’តិ។
Abhibhūto māro vijitasaṅgāmo, upaccagā sabbabhavāni tādī’’ti.
អយំ អសេក្ខោ។ ឥទំ សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច អសេក្ខភាគិយញ្ច សុត្តំ។
Ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.
‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ 193, បុគ្គលា។ កតមេ ចត្តារោ? អនុសោតគាមី បដិសោតគាមី ឋិតត្តោ តិណ្ណោ បារង្គតោ ថលេ តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោ’’តិ។ តត្ថ យោយំ បុគ្គលោ អនុសោតគាមី, អយំ បុគ្គលោ សំកិលេសភាគិយោ។ តត្ថ យោយំ បុគ្គលោ បដិសោតគាមី យោ ច ឋិតត្តោ, ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា និព្ពេធភាគិយា។ តត្ថ យោយំ បុគ្គលោ តិណ្ណោ បារង្គតោ ថលេ តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោ, អយំ អសេក្ខោ។ ឥទំ សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច អសេក្ខភាគិយញ្ច សុត្តំ។
‘‘Cattārome, bhikkhave 194, puggalā. Katame cattāro? Anusotagāmī paṭisotagāmī ṭhitatto tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’ti. Tattha yoyaṃ puggalo anusotagāmī, ayaṃ puggalo saṃkilesabhāgiyo. Tattha yoyaṃ puggalo paṭisotagāmī yo ca ṭhitatto, ime dve puggalā nibbedhabhāgiyā. Tattha yoyaṃ puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo, ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.
១១០. តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយញ្ច វាសនាភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ?
110. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ?
ឆឡាភិជាតិកោ អត្ថិ បុគ្គលោ កណ្ហោ កណ្ហាភិជាតិកោ កណ្ហំ ធម្មំ អភិជាយតិ, អត្ថិ បុគ្គលោ កណ្ហោ កណ្ហាភិជាតិកោ សុក្កំ ធម្មំ អភិជាយតិ, អត្ថិ បុគ្គលោ កណ្ហោ កណ្ហាភិជាតិកោ អកណ្ហំ អសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ អច្ចន្តទិដ្ឋំ 195 និព្ពានំ អារាធេតិ, អត្ថិ បុគ្គលោ សុក្កោ សុក្កាភិជាតិកោ កណ្ហំ ធម្មំ អភិជាយតិ, អត្ថិ បុគ្គលោ សុក្កោ សុក្កាភិជាតិកោ សុក្កំ ធម្មំ អភិជាយតិ, អត្ថិ បុគ្គលោ សុក្កោ សុក្កាភិជាតិកោ អកណ្ហំ អសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ អច្ចន្តទិដ្ឋំ និព្ពានំ អារាធេតិ។
Chaḷābhijātiko atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ 196 nibbānaṃ ārādheti, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādheti.
តត្ថ យោ ច បុគ្គលោ កណ្ហោ កណ្ហាភិជាតិកោ កណ្ហំ ធម្មំ អភិជាយតិ, យោ ច បុគ្គលោ សុក្កោ សុក្កាភិជាតិកោ កណ្ហំ ធម្មំ អភិជាយតិ, ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា សំកិលេសភាគិយា។
Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, ime dve puggalā saṃkilesabhāgiyā.
តត្ថ យោ ច បុគ្គលោ កណ្ហោ កណ្ហាភិជាតិកោ សុក្កំ ធម្មំ អភិជាយតិ, យោ ច បុគ្គលោ សុក្កោ សុក្កាភិជាតិកោ សុក្កំ ធម្មំ អភិជាយតិ, ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា វាសនាភាគិយា។
Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, ime dve puggalā vāsanābhāgiyā.
តត្ថ យោ ច បុគ្គលោ កណ្ហោ កណ្ហាភិជាតិកោ អកណ្ហំ អសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ អច្ចន្តទិដ្ឋំ និព្ពានំ អារាធេតិ, យោ ច បុគ្គលោ សុក្កោ សុក្កាភិជាតិកោ អកណ្ហំ អសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ អច្ចន្តទិដ្ឋំ និព្ពានំ អារាធេតិ, ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា និព្ពេធភាគិយា, ឥទំ សំកិលេសភាគិយញ្ច វាសនាភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ។
Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādheti, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādheti, ime dve puggalā nibbedhabhāgiyā, idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ 197, កម្មានិ។ កតមានិ ចត្តារិ? អត្ថិ កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ, អត្ថិ កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ, អត្ថិ កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ, អត្ថិ កម្មំ អកណ្ហំ អសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មុត្តមំ កម្មសេដ្ឋំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ’’។
‘‘Cattārimāni, bhikkhave 198, kammāni. Katamāni cattāri? Atthi kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ, atthi kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ, atthi kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ, atthi kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammuttamaṃ kammaseṭṭhaṃ kammakkhayāya saṃvattati’’.
តត្ថ យញ្ច កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ, យញ្ច កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ, អយំ សំកិលេសោ។ យញ្ច កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ, អយំ វាសនា។ យញ្ច កម្មំ អកណ្ហំ អសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មុត្តមំ កម្មសេដ្ឋំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ, អយំ និព្ពេធោ។ ឥទំ សំកិលេសភាគិយញ្ច វាសនាភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ។
Tattha yañca kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ, yañca kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ, ayaṃ saṃkileso. Yañca kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ, ayaṃ vāsanā. Yañca kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammuttamaṃ kammaseṭṭhaṃ kammakkhayāya saṃvattati, ayaṃ nibbedho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
១១១. តត្ថ កតមំ វាសនាភាគិយញ្ច, និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ?
111. Tattha katamaṃ vāsanābhāgiyañca, nibbedhabhāgiyañca suttaṃ?
‘‘លទ្ធាន មានុសត្តំ ទ្វេ, កិច្ចំ អកិច្ចមេវ ច;
‘‘Laddhāna mānusattaṃ dve, kiccaṃ akiccameva ca;
សុកិច្ចំ ចេវ បុញ្ញានិ, សំយោជនវិប្បហានំ វា’’តិ។
Sukiccaṃ ceva puññāni, saṃyojanavippahānaṃ vā’’ti.
‘‘សុកិច្ចំ ចេវ បុញ្ញានី’’តិ វាសនា។ ‘‘សំយោជនវិប្បហានំ វា’’តិ និព្ពេធោ។
‘‘Sukiccaṃ ceva puññānī’’ti vāsanā. ‘‘Saṃyojanavippahānaṃ vā’’ti nibbedho.
‘‘បុញ្ញានិ ករិត្វាន, សគ្គា សគ្គំ វជន្តិ កតបុញ្ញា;
‘‘Puññāni karitvāna, saggā saggaṃ vajanti katapuññā;
សំយោជនប្បហានា, ជរាមរណា វិប្បមុច្ចន្តី’’តិ។
Saṃyojanappahānā, jarāmaraṇā vippamuccantī’’ti.
‘‘បុញ្ញានិ ករិត្វាន, សគ្គា សគ្គំ វជន្តិ កតបុញ្ញា’’តិ វាសនា។ ‘‘សំយោជនប្បហានា ជរាមរណា វិប្បមុច្ចន្តី’’តិ និព្ពេធោ។ ឥទំ វាសនាភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ។
‘‘Puññāni karitvāna, saggā saggaṃ vajanti katapuññā’’ti vāsanā. ‘‘Saṃyojanappahānā jarāmaraṇā vippamuccantī’’ti nibbedho. Idaṃ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
‘‘ទ្វេមានិ, ភិក្ខវេ, បធានានិ 199។ កតមានិ ទ្វេ? យោ ច អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតេសុ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ បរិច្ចជតិ, យោ ច អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតេសុ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពាន’’ន្តិ។ តត្ថ យោ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតេសុ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ បរិច្ចជតិ, អយំ វាសនា។
‘‘Dvemāni, bhikkhave, padhānāni 200. Katamāni dve? Yo ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ pariccajati, yo ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbāna’’nti. Tattha yo agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ pariccajati, ayaṃ vāsanā.
យោ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតេសុ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ, អយំ និព្ពេធោ។ ឥទំ វាសនាភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ។
Yo agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ, ayaṃ nibbedho. Idaṃ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.
តត្ថ តណ្ហាសំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ តណ្ហាបក្ខេនេវ និទ្ទិសិតព្ពំ តីហិ តណ្ហាហិ – កាមតណ្ហាយ ភវតណ្ហាយ វិភវតណ្ហាយ។ យេន យេន វា បន វត្ថុនា អជ្ឈោសិតា, តេន តេនេវ និទ្ទិសិតព្ពំ, តស្សា វិត្ថារោ ឆត្តិំសតណ្ហាជាលិនិយាវិចរិតានិ។
Tattha taṇhāsaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ taṇhāpakkheneva niddisitabbaṃ tīhi taṇhāhi – kāmataṇhāya bhavataṇhāya vibhavataṇhāya. Yena yena vā pana vatthunā ajjhositā, tena teneva niddisitabbaṃ, tassā vitthāro chattiṃsataṇhājāliniyāvicaritāni.
តត្ថ ទិដ្ឋិសំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ ទិដ្ឋិបក្ខេនេវ និទ្ទិសិតព្ពំ ឧច្ឆេទសស្សតេន, យេន យេន វា បន វត្ថុនា ទិដ្ឋិវសេន អភិនិវិសតិ ‘‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ, តេន តេនេវ និទ្ទិសិតព្ពំ, តស្សា វិត្ថារោ ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិគតានិ។
Tattha diṭṭhisaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ diṭṭhipakkheneva niddisitabbaṃ ucchedasassatena, yena yena vā pana vatthunā diṭṭhivasena abhinivisati ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti, tena teneva niddisitabbaṃ, tassā vitthāro dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni.
តត្ថ ទុច្ចរិតសំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ ចេតនាយ ចេតសិកកម្មេន និទ្ទិសិតព្ពំ តីហិ ទុច្ចរិតេហិ – កាយទុច្ចរិតេន វចីទុច្ចរិតេន មនោទុច្ចរិតេន, តស្ស វិត្ថារោ ទសអកុសលកម្មបថា។
Tattha duccaritasaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ cetanāya cetasikakammena niddisitabbaṃ tīhi duccaritehi – kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena, tassa vitthāro dasaakusalakammapathā.
តត្ថ តណ្ហាវោទានភាគិយំ សុត្តំ សមថេន និទ្ទិសិតព្ពំ, ទិដ្ឋិវោទានភាគិយំ សុត្តំ វិបស្សនា និទ្ទិសិតព្ពំ, ទុច្ចរិតវោទានភាគិយំ សុត្តំ សុចរិតេន និទ្ទិសិតព្ពំ។ តីណិ អកុសលមូលានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? សំសារស្ស និព្ពត្តិយា។ តថា និព្ពត្តេ សំសារេ កាយទុច្ចរិតំ កាយសុចរិតំ វចីទុច្ចរិតំ វចីសុចរិតំ មនោទុច្ចរិតំ មនោសុចរិតំ ឥមិនា អសុភេន កម្មវិបាកេន ឥទំ ពាលលក្ខណំ និព្ពត្តតីតិ។ ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Tattha taṇhāvodānabhāgiyaṃ suttaṃ samathena niddisitabbaṃ, diṭṭhivodānabhāgiyaṃ suttaṃ vipassanā niddisitabbaṃ, duccaritavodānabhāgiyaṃ suttaṃ sucaritena niddisitabbaṃ. Tīṇi akusalamūlāni. Taṃ kissa hetu? Saṃsārassa nibbattiyā. Tathā nibbatte saṃsāre kāyaduccaritaṃ kāyasucaritaṃ vacīduccaritaṃ vacīsucaritaṃ manoduccaritaṃ manosucaritaṃ iminā asubhena kammavipākena idaṃ bālalakkhaṇaṃ nibbattatīti. Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
ឥមិនា សុភេន កម្មវិបាកេន ឥទំ មហាបុរិសលក្ខណំ និព្ពត្តតីតិ។ ឥទំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ។
Iminā subhena kammavipākena idaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ nibbattatīti. Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.
តត្ថ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ ចតូហិ កិលេសភូមីហិ និទ្ទិសិតព្ពំ – អនុសយភូមិយា បរិយុដ្ឋានភូមិយា សំយោជនភូមិយា ឧបាទានភូមិយា។ សានុសយស្ស បរិយុដ្ឋានំ ជាយតិ, បរិយុដ្ឋិតោ សំយុជ្ជតិ, សំយុជ្ជន្តោ ឧបាទិយតិ, ឧបាទានបច្ចយា ភវោ, ភវបច្ចយា ជាតិ, ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា សម្ភវន្តិ, ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ។ ឥមាហិ ចតូហិ កិលេសភូមីហិ សព្ពេ កិលេសា សង្គហំ សមោសរណំ គច្ឆន្តិ, ឥទំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ។
Tattha saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ catūhi kilesabhūmīhi niddisitabbaṃ – anusayabhūmiyā pariyuṭṭhānabhūmiyā saṃyojanabhūmiyā upādānabhūmiyā. Sānusayassa pariyuṭṭhānaṃ jāyati, pariyuṭṭhito saṃyujjati, saṃyujjanto upādiyati, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Imāhi catūhi kilesabhūmīhi sabbe kilesā saṅgahaṃ samosaraṇaṃ gacchanti, idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.
វាសនាភាគិយំ សុត្តំ តីហិ សុចរិតេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ, និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ ចតូហិ សច្ចេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ, អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ តីហិ ធម្មេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ – ពុទ្ធធម្មេហិ បច្ចេកពុទ្ធធម្មេហិ សាវកភូមិយា។ ឈាយិវិសយេ និទ្ទិសិតព្ពន្តិ។
Vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ tīhi sucaritehi niddisitabbaṃ, nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ catūhi saccehi niddisitabbaṃ, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ tīhi dhammehi niddisitabbaṃ – buddhadhammehi paccekabuddhadhammehi sāvakabhūmiyā. Jhāyivisaye niddisitabbanti.
១១២. តត្ថ កតមេ អដ្ឋារស មូលបទា? លោកិយំ លោកុត្តរំ លោកិយញ្ច លោកុត្តរញ្ច, សត្តាធិដ្ឋានំ ធម្មាធិដ្ឋានំ សត្តាធិដ្ឋានញ្ច ធម្មាធិដ្ឋានញ្ច, ញាណំ ញេយ្យំ ញាណញ្ច ញេយ្យញ្ច, ទស្សនំ ភាវនា ទស្សនញ្ច ភាវនា ច, សកវចនំ បរវចនំ សកវចនញ្ច បរវចនញ្ច, វិសជ្ជនីយំ អវិសជ្ជនីយំ វិសជ្ជនីយញ្ច អវិសជ្ជនីយញ្ច, កម្មំ វិបាកោ កម្មញ្ច វិបាកោ ច, កុសលំ អកុសលំ កុសលញ្ច អកុសលញ្ច, អនុញ្ញាតំ បដិក្ខិត្តំ អនុញ្ញាតញ្ច បដិក្ខិត្តញ្ច, ថវោ ចាតិ។
112. Tattha katame aṭṭhārasa mūlapadā? Lokiyaṃ lokuttaraṃ lokiyañca lokuttarañca, sattādhiṭṭhānaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca, ñāṇaṃ ñeyyaṃ ñāṇañca ñeyyañca, dassanaṃ bhāvanā dassanañca bhāvanā ca, sakavacanaṃ paravacanaṃ sakavacanañca paravacanañca, visajjanīyaṃ avisajjanīyaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca, kammaṃ vipāko kammañca vipāko ca, kusalaṃ akusalaṃ kusalañca akusalañca, anuññātaṃ paṭikkhittaṃ anuññātañca paṭikkhittañca, thavo cāti.
តត្ថ កតមំ លោកិយំ?
Tattha katamaṃ lokiyaṃ?
‘‘ន ហិ បាបំ កតំ កម្មំ, សជ្ជុខីរំវ មុច្ចតិ;
‘‘Na hi pāpaṃ kataṃ kammaṃ, sajjukhīraṃva muccati;
ឥទំ លោកិយំ។
Idaṃ lokiyaṃ.
‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អគតិគមនានិ សព្ពំ…បេ.… និហីយតេ តស្ស យសោ កាឡបក្ខេវ ចន្ទិមា’’តិ។ ឥទំ លោកិយំ។
‘‘Cattārimāni, bhikkhave, agatigamanāni sabbaṃ…pe… nihīyate tassa yaso kāḷapakkheva candimā’’ti. Idaṃ lokiyaṃ.
‘‘អដ្ឋិមេ, ភិក្ខវេ, លោកធម្មា 205។ កតមេ អដ្ឋ? លាភោ អលាភោ, យសោ អយសោ, និន្ទា បសំសា, សុខំ ទុក្ខំ។ ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ លោកធម្មា’’តិ។ ឥទំ លោកិយំ។
‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, lokadhammā 206. Katame aṭṭha? Lābho alābho, yaso ayaso, nindā pasaṃsā, sukhaṃ dukkhaṃ. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha lokadhammā’’ti. Idaṃ lokiyaṃ.
តត្ថ កតមំ លោកុត្តរំ?
Tattha katamaṃ lokuttaraṃ?
‘‘យស្សិន្ទ្រិយានិ សមថង្គតានិ 207; អស្សា យថា សារថិនា សុទន្តា;
‘‘Yassindriyāni samathaṅgatāni 208; Assā yathā sārathinā sudantā;
បហីនមានស្ស អនាសវស្ស, ទេវាបិ តស្ស បិហយន្តិ តាទិនោ’’តិ។
Pahīnamānassa anāsavassa, devāpi tassa pihayanti tādino’’ti.
ឥទំ លោកុត្តរំ។
Idaṃ lokuttaraṃ.
‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ លោកុត្តរានិ។ កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ វីរិយិន្ទ្រិយំ សតិន្ទ្រិយំ សមាធិន្ទ្រិយំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិន្ទ្រិយានិ លោកុត្តរានី’’តិ។ ឥទំ លោកុត្តរំ។
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni lokuttarāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni lokuttarānī’’ti. Idaṃ lokuttaraṃ.
តត្ថ កតមំ លោកិយញ្ច លោកុត្តរញ្ច?
Tattha katamaṃ lokiyañca lokuttarañca?
‘‘លទ្ធាន មានុសត្តំ ទ្វេ, កិច្ចំ អកិច្ចមេវ ចា’’តិ ទ្វេ គាថា។ យំ ឥហ ‘‘សុកិច្ចំ ចេវ បុញ្ញានី’’តិ ច ‘‘បុញ្ញានិ ករិត្វាន, សគ្គា សគ្គំ វជន្តិ កតបុញ្ញា’’តិ ច។ ឥទំ លោកិយំ។
‘‘Laddhāna mānusattaṃ dve, kiccaṃ akiccameva cā’’ti dve gāthā. Yaṃ iha ‘‘sukiccaṃ ceva puññānī’’ti ca ‘‘puññāni karitvāna, saggā saggaṃ vajanti katapuññā’’ti ca. Idaṃ lokiyaṃ.
យំ ឥហ ‘‘សំយោជនវិប្បហានំ វា’’តិ ច ‘‘សំយោជនប្បហានា, ជរាមរណា វិប្បមុច្ចន្តី’’តិ ច, ឥទំ លោកុត្តរំ។ ឥទំ លោកិយញ្ច លោកុត្តរញ្ច។
Yaṃ iha ‘‘saṃyojanavippahānaṃ vā’’ti ca ‘‘saṃyojanappahānā, jarāmaraṇā vippamuccantī’’ti ca, idaṃ lokuttaraṃ. Idaṃ lokiyañca lokuttarañca.
‘‘វិញ្ញាណេ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ សតិ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ ហោតិ, នាមរូបស្ស អវក្កន្តិយា សតិ បុនព្ភវោ ហោតិ, បុនព្ភវេ សតិ ជាតិ ហោតិ, ជាតិយា សតិ ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា សម្ភវន្តិ។ ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ 209, មហារុក្ខោ, តស្ស យានិ ចេវ មូលានិ អធោគមានិ យានិ ច តិរិយំ គមានិ, សព្ពានិ តានិ ឧទ្ធំ ឱជំ អភិហរន្តិ។ ឯវំ ហិ សោ, ភិក្ខវេ, មហារុក្ខោ តទាហារោ តទុបាទានោ ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ តិដ្ឋេយ្យ។ ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណេ អាហារេ សតិ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ ហោតិ សព្ពំ…បេ.… ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតី’’តិ។ ឥទំ លោកិយំ។
‘‘Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre sati nāmarūpassa avakkanti hoti, nāmarūpassa avakkantiyā sati punabbhavo hoti, punabbhave sati jāti hoti, jātiyā sati jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Seyyathāpi, bhikkhave 210, mahārukkho, tassa yāni ceva mūlāni adhogamāni yāni ca tiriyaṃ gamāni, sabbāni tāni uddhaṃ ojaṃ abhiharanti. Evaṃ hi so, bhikkhave, mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya. Evameva kho, bhikkhave, viññāṇe āhāre sati nāmarūpassa avakkanti hoti sabbaṃ…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti. Idaṃ lokiyaṃ.
‘‘វិញ្ញាណេ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ អសតិ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ ន ហោតិ, នាមរូបស្ស អវក្កន្តិយា អសតិ បុនព្ភវោ ន ហោតិ, បុនព្ភវេ អសតិ ជាតិ ន ហោតិ, ជាតិយា អសតិ ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា និរុជ្ឈន្តិ។ ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតិ។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មហារុក្ខោ អថ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ កុទ្ទាលបិដកំ 211 អាទាយ, សោ តំ រុក្ខំ មូលេ ឆិន្ទេយ្យ, មូលេ 212 ឆេត្វា បលិខណេយ្យ, បលិខណិត្វា មូលានិ ឧទ្ធរេយ្យ អន្តមសោ ឧសីរនាឡិមត្តានិបិ។ សោ តំ រុក្ខំ ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ ឆិន្ទេយ្យ, ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ ឆិន្ទិត្វា 213 ផាលេយ្យ, ផាលេត្វា សកលិកំ សកលិកំ ករេយ្យ, សកលិកំ សកលិកំ ករិត្វា វាតាតបេ វិសោសេយ្យ, វាតាតបេ វិសោសេត្វា អគ្គិនា ឌហេយ្យ, អគ្គិនា ឌហេត្វា មសិំ ករេយ្យ, មសិំ ករិត្វា មហាវាតេ វា ឱផុនេយ្យ, នទិយា វា សីឃសោតាយ បវាហេយ្យ, ឯវំ ហិ សោ, ភិក្ខវេ, មហារុក្ខោ ឧច្ឆិន្នមូលោ អស្ស តាលាវត្ថុកតោ អនភាវំកតោ 214 អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ។ ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណេ អាហារេ អសតិ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ ន ហោតិ, នាមរូបស្ស អវក្កន្តិយា អសតិ សព្ពំ…បេ.… ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតី’’តិ។ ឥទំ លោកុត្តរំ។ ឥទំ លោកិយញ្ច លោកុត្តរញ្ច។
‘‘Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre asati nāmarūpassa avakkanti na hoti, nāmarūpassa avakkantiyā asati punabbhavo na hoti, punabbhave asati jāti na hoti, jātiyā asati jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ 215 ādāya, so taṃ rukkhaṃ mūle chindeyya, mūle 216 chetvā palikhaṇeyya, palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷimattānipi. So taṃ rukkhaṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindeyya, khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā 217 phāleyya, phāletvā sakalikaṃ sakalikaṃ kareyya, sakalikaṃ sakalikaṃ karitvā vātātape visoseyya, vātātape visosetvā agginā ḍaheyya, agginā ḍahetvā masiṃ kareyya, masiṃ karitvā mahāvāte vā ophuneyya, nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya, evaṃ hi so, bhikkhave, mahārukkho ucchinnamūlo assa tālāvatthukato anabhāvaṃkato 218 āyatiṃ anuppādadhammo. Evameva kho, bhikkhave, viññāṇe āhāre asati nāmarūpassa avakkanti na hoti, nāmarūpassa avakkantiyā asati sabbaṃ…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’ti. Idaṃ lokuttaraṃ. Idaṃ lokiyañca lokuttarañca.
១១៣. តត្ថ កតមំ សត្តាធិដ្ឋានំ?
113. Tattha katamaṃ sattādhiṭṭhānaṃ?
‘‘សព្ពា ទិសា អនុបរិគម្ម ចេតសា, នេវជ្ឈគា បិយតរមត្តនា ក្វចិ;
‘‘Sabbā disā anuparigamma cetasā, nevajjhagā piyataramattanā kvaci;
ឯវំ បិយោ បុថុ អត្តា បរេសំ, តស្មា ន ហិំសេ បរមត្តកាមោ’’តិ 219។
Evaṃ piyo puthu attā paresaṃ, tasmā na hiṃse paramattakāmo’’ti 220.
ឥទំ សត្តាធិដ្ឋានំ។
Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ.
‘‘យេ កេចិ ភូតា ភវិស្សន្តិ យេ វាបិ 221, សព្ពេ គមិស្សន្តិ បហាយ ទេហំ;
‘‘Ye keci bhūtā bhavissanti ye vāpi 222, sabbe gamissanti pahāya dehaṃ;
តំ សព្ពជានិំ កុសលោ វិទិត្វា, អាតាបិយោ 223 ព្រហ្មចរិយំ ចរេយ្យា’’តិ។
Taṃ sabbajāniṃ kusalo viditvā, ātāpiyo 224 brahmacariyaṃ careyyā’’ti.
ឥទំ សត្តាធិដ្ឋានំ។
Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ.
‘‘សត្តហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតំ កល្យាណមិត្តំ អបិ វិវេចិយមានេន បណាមិយមានេន គលេ បិសនមជ្ជមានេន 225 យាវជីវំ ន វិជហិតព្ពំ។ កតមេហិ សត្តហិ? បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ច វត្តា ច វចនក្ខមោ ច គម្ភីរញ្ច កថំ កត្តា ហោតិ, នោ ច អដ្ឋានេ 226 និយោជេតិ។ ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តហិ…បេ.… ន វិជហិតព្ពំ។ ឥទមវោច ភគវា, ឥទំ វត្វាន សុគតោ។ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –
‘‘Sattahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṃ kalyāṇamittaṃ api viveciyamānena paṇāmiyamānena gale pisanamajjamānena 227 yāvajīvaṃ na vijahitabbaṃ. Katamehi sattahi? Piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca vattā ca vacanakkhamo ca gambhīrañca kathaṃ kattā hoti, no ca aṭṭhāne 228 niyojeti. Imehi kho, bhikkhave, sattahi…pe… na vijahitabbaṃ. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato. Athāparaṃ etadavoca satthā –
‘‘បិយោ គរុ ភាវនីយោ, វត្តា ច វចនក្ខមោ;
‘‘Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo;
គម្ភីរញ្ច កថំ កត្តា, ន ចដ្ឋានេ និយោជកោ;
Gambhīrañca kathaṃ kattā, na caṭṭhāne niyojako;
តំ មិត្តំ មិត្តកាមេន, យាវជីវម្បិ សេវិយ’’ន្តិ។
Taṃ mittaṃ mittakāmena, yāvajīvampi seviya’’nti.
ឥទំ សត្តាធិដ្ឋានំ។
Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ ធម្មាធិដ្ឋានំ?
Tattha katamaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ?
‘‘យញ្ច កាមសុខំ លោកេ, យញ្ចិទំ ទិវិយំ សុខំ;
‘‘Yañca kāmasukhaṃ loke, yañcidaṃ diviyaṃ sukhaṃ;
តណ្ហក្ខយសុខស្សេតេ 229, កលំ នាគ្ឃន្តិ សោឡសិ’’ន្តិ។
Taṇhakkhayasukhassete 230, kalaṃ nāgghanti soḷasi’’nti.
ឥទំ ធម្មាធិដ្ឋានំ។
Idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ.
អសោកំ វិរជំ ខេមំ, យត្ថ ទុក្ខំ និរុជ្ឈតី’’តិ។
Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, yattha dukkhaṃ nirujjhatī’’ti.
ឥទំ ធម្មាធិដ្ឋានំ។
Idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ សត្តាធិដ្ឋានញ្ច ធម្មាធិដ្ឋានញ្ច
Tattha katamaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca
‘‘មាតរំ បិតរំ ហន្ត្វា, រាជានោ ទ្វេ ច ខត្តិយេ;
‘‘Mātaraṃ pitaraṃ hantvā, rājāno dve ca khattiye;
រដ្ឋំ សានុចរំ ហន្ត្វា’’តិ ឥទំ ធម្មាធិដ្ឋានំ។
Raṭṭhaṃ sānucaraṃ hantvā’’ti idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ.
‘‘អនីឃោ យាតិ ព្រាហ្មណោ’’តិ; ឥទំ សត្តាធិដ្ឋានំ;
‘‘Anīgho yāti brāhmaṇo’’ti; Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ;
ឥទំ សត្តាធិដ្ឋានញ្ច ធម្មាធិដ្ឋានញ្ច។
Idaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.
‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិបាទា 233។ កតមេ ចត្តារោ? ឆន្ទសមាធិបធានសង្ខារសមន្នាគតោ ឥទ្ធិបាទោ, វីរិយ…បេ.… ចិត្ត។ វីមំសាសមាធិបធានសង្ខារសមន្នាគតោ ឥទ្ធិបាទោ’’តិ។ ឥទំ ធម្មាធិដ្ឋានំ។
‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā 234. Katame cattāro? Chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo, vīriya…pe… citta. Vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’’ti. Idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ.
សោ កាយេបិ ចិត្តំ សមោទហតិ, ចិត្តេបិ កាយំ សមោទហតិ, កាយេ សុខសញ្ញញ្ច លហុសញ្ញញ្ច ឱក្កមិត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ ឥទំ សត្តាធិដ្ឋានំ, ឥទំ សត្តាធិដ្ឋានញ្ច ធម្មាធិដ្ឋានញ្ច។
So kāyepi cittaṃ samodahati, cittepi kāyaṃ samodahati, kāye sukhasaññañca lahusaññañca okkamitvā upasampajja viharati. Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ, idaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.
១១៤. តត្ថ កតមំ ញាណំ?
114. Tattha katamaṃ ñāṇaṃ?
‘‘យំ តំ លោកុត្តរំ ញាណំ, សព្ពញ្ញូ យេន វុច្ចតិ;
‘‘Yaṃ taṃ lokuttaraṃ ñāṇaṃ, sabbaññū yena vuccati;
ន តស្ស បរិហានត្ថិ, សព្ពកាលេ បវត្តតី’’តិ។
Na tassa parihānatthi, sabbakāle pavattatī’’ti.
ឥទំ ញាណំ។
Idaṃ ñāṇaṃ.
‘‘បញ្ញា ហិ សេដ្ឋា លោកស្មិំ, យាយំ និព្ពានគាមិនី 235;
‘‘Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, yāyaṃ nibbānagāminī 236;
យាយ សម្មា បជានាតិ, ជាតិមរណសង្ខយ’’ន្តិ។
Yāya sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhaya’’nti.
ឥទំ ញាណំ។
Idaṃ ñāṇaṃ.
តត្ថ កតមំ ញេយ្យំ?
Tattha katamaṃ ñeyyaṃ?
ទិដ្ឋេ ធម្មេ អនីតិហំ;
Diṭṭhe dhamme anītihaṃ;
យំ វិទិត្វា សតោ ចរំ, តរេ លោកេ វិសត្តិកំ។
Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ.
‘‘តញ្ចាហំ អភិនន្ទាមិ, មហេសិ សន្តិមុត្តមំ;
‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi santimuttamaṃ;
យំ វិទិត្វា សតោ ចរំ, តរេ លោកេ វិសត្តិកំ។
Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ.
‘‘យំ កិញ្ចិ សម្បជានាសិ, [ធោតកាតិ ភគវា]
‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, [dhotakāti bhagavā]
ឧទ្ធំ អធោ តិរិយញ្ចាបិ មជ្ឈេ;
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;
ឯតំ វិទិត្វា សង្គោតិ លោកេ,
Etaṃ viditvā saṅgoti loke,
ភវាភវាយ មាកាសិ តណ្ហ’’ន្តិ។
Bhavābhavāya mākāsi taṇha’’nti.
ឥទំ ញេយ្យំ។
Idaṃ ñeyyaṃ.
‘‘ចតុន្នំ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានំ អននុពោធា អប្បដិវេធា ឯវមិទំ ទីឃមទ្ធានំ សន្ធាវិតំ សំសរិតំ មមញ្ចេវ តុម្ហាកញ្ច…បេ.… តយិទំ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ, ទុក្ខសមុទយំ 239 អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ, ទុក្ខនិរោធំ 240 អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ។ ឧច្ឆិន្នា ភវតណ្ហា, ខីណា ភវនេត្តិ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ។ ឥទមវោច ភគវា, ឥទំ វត្វាន សុគតោ, អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –
‘‘Catunnaṃ, bhikkhave, ariyasaccānaṃ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca…pe… tayidaṃ, bhikkhave, dukkhaṃ ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhasamudayaṃ 241 ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhanirodhaṃ 242 ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ. Ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato, athāparaṃ etadavoca satthā –
‘‘ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ, យថាភូតំ អទស្សនា;
‘‘Catunnaṃ ariyasaccānaṃ, yathābhūtaṃ adassanā;
‘‘តានិ ឯតានិ ទិដ្ឋានិ, ភវនេត្តិ សមូហតា;
‘‘Tāni etāni diṭṭhāni, bhavanetti samūhatā;
ឧច្ឆិន្នំ មូលំ ទុក្ខស្ស, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ។
Ucchinnaṃ mūlaṃ dukkhassa, natthi dāni punabbhavo’’ti.
ឥទំ ញេយ្យំ។
Idaṃ ñeyyaṃ.
តត្ថ កតមំ ញាណញ្ច ញេយ្យញ្ច? រូបំ អនិច្ចំ, វេទនា អនិច្ចា, សញ្ញា អនិច្ចា, សង្ខារា អនិច្ចា, វិញ្ញាណំ អនិច្ចន្តិ។ ឥទំ ញេយ្យំ។
Tattha katamaṃ ñāṇañca ñeyyañca? Rūpaṃ aniccaṃ, vedanā aniccā, saññā aniccā, saṅkhārā aniccā, viññāṇaṃ aniccanti. Idaṃ ñeyyaṃ.
ឯវំ ជានំ ឯវំ បស្សំ អរិយសាវកោ ‘‘រូបំ អនិច្ច’’ន្តិ បស្សតិ, ‘‘វេទនា អនិច្ចា’’តិ បស្សតិ, ‘‘សញ្ញំ…បេ.… សង្ខារេ…បេ.… វិញ្ញាណំ អនិច្ច’’ន្តិ បស្សតីតិ។ ឥទំ ញាណំ។
Evaṃ jānaṃ evaṃ passaṃ ariyasāvako ‘‘rūpaṃ anicca’’nti passati, ‘‘vedanā aniccā’’ti passati, ‘‘saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ anicca’’nti passatīti. Idaṃ ñāṇaṃ.
សោ បរិមុច្ចតិ រូបេន, បរិមុច្ចតិ វេទនាយ, បរិមុច្ចតិ សញ្ញាយ, បរិមុច្ចតិ សង្ខារេហិ, បរិមុច្ចតិ វិញ្ញាណម្ហា, បរិមុច្ចតិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមីតិ។ ឥទំ ញាណញ្ច ញេយ្យញ្ច។
So parimuccati rūpena, parimuccati vedanāya, parimuccati saññāya, parimuccati saṅkhārehi, parimuccati viññāṇamhā, parimuccati dukkhasmāti vadāmīti. Idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.
‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ ឥទំ ញេយ្យំ។ ‘‘យទា បញ្ញាយ បស្សតី’’តិ ឥទំ ញាណំ។ ‘‘អថ និព្ពិន្ទតិ ទុក្ខេ ឯស មគ្គោ វិសុទ្ធិយា’’តិ ឥទំ ញាណញ្ច ញេយ្យញ្ច។
‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti idaṃ ñeyyaṃ. ‘‘Yadā paññāya passatī’’ti idaṃ ñāṇaṃ. ‘‘Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā’’ti idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.
‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ ឥទំ ញេយ្យំ។ ‘‘យទា បញ្ញាយ បស្សតី’’តិ ឥទំ ញាណំ។ ‘‘អថ និព្ពិន្ទតិ ទុក្ខេ ឯស មគ្គោ វិសុទ្ធិយា’’តិ ឥទំ ញាណញ្ច ញេយ្យញ្ច។
‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti idaṃ ñeyyaṃ. ‘‘Yadā paññāya passatī’’ti idaṃ ñāṇaṃ. ‘‘Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā’’ti idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.
‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ ឥទំ ញេយ្យំ។ ‘‘យទា បញ្ញាយ បស្សតី’’តិ ឥទំ ញាណំ។ ‘‘អថ និព្ពិន្ទតិ ទុក្ខេ ឯស មគ្គោ វិសុទ្ធិយា’’តិ ឥទំ ញាណញ្ច ញេយ្យញ្ច។
‘‘Sabbe dhammā anattā’’ti idaṃ ñeyyaṃ. ‘‘Yadā paññāya passatī’’ti idaṃ ñāṇaṃ. ‘‘Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā’’ti idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.
‘‘យេ ហិ កេចិ, សោណ 245, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អនិច្ចេន រូបេន ទុក្ខេន វិបរិណាមធម្មេន ‘សេយ្យោហមស្មី’តិ វា សមនុបស្សន្តិ, ‘សទិសោហមស្មី’តិ វា សមនុបស្សន្តិ, ‘ហីនោហមស្មី’តិ វា សមនុបស្សន្តិ។ កិមញ្ញត្រ យថាភូតស្ស អទស្សនា។ អនិច្ចាយ វេទនាយ…បេ.… អនិច្ចាយ សញ្ញាយ…បេ.… អនិច្ចេហិ សង្ខារេហិ…បេ.… អនិច្ចេន វិញ្ញាណេន ទុក្ខេន វិបរិណាមធម្មេន ‘សេយ្យោហមស្មី’តិ វា សមនុបស្សន្តិ, ‘សទិសោហមស្មី’តិ វា សមនុបស្សន្តិ, ‘ហីនោហមស្មី’តិ វា សមនុបស្សន្តិ, កិមញ្ញត្រ យថាភូតស្ស អទស្សនា’’តិ។ ឥទំ ញេយ្យំ។
‘‘Ye hi keci, soṇa 246, samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti. Kimaññatra yathābhūtassa adassanā. Aniccāya vedanāya…pe… aniccāya saññāya…pe… aniccehi saṅkhārehi…pe… aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa adassanā’’ti. Idaṃ ñeyyaṃ.
‘‘យេ ច ខោ កេចិ, សោណ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អនិច្ចេន រូបេន ទុក្ខេន វិបរិណាមធម្មេន ‘សេយ្យោហមស្មី’តិបិ ន សមនុបស្សន្តិ, ‘សទិសោហមស្មី’តិបិ ន សមនុបស្សន្តិ, ‘ហីនោហមស្មី’តិបិ ន សមនុបស្សន្តិ, កិមញ្ញត្រ យថាភូតស្ស ទស្សនា។ អនិច្ចាយ វេទនាយ…បេ.… អនិច្ចាយ សញ្ញាយ…បេ.… អនិច្ចេហិ សង្ខារេហិ…បេ.… អនិច្ចេន វិញ្ញាណេន ទុក្ខេន វិបរិណាមធម្មេន ‘សេយ្យោហមស្មី’តិបិ ន សមនុបស្សន្តិ, ‘សទិសោហមស្មី’តិបិ ន សមនុបស្សន្តិ, ‘ហីនោហមស្មី’តិបិ ន សមនុបស្សន្តិ, កិមញ្ញត្រ យថាភូតស្ស ទស្សនាតិ។ ឥទំ ញាណំ។
‘‘Ye ca kho keci, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa dassanā. Aniccāya vedanāya…pe… aniccāya saññāya…pe… aniccehi saṅkhārehi…pe… aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa dassanāti. Idaṃ ñāṇaṃ.
ឥទំ ញាណញ្ច ញេយ្យញ្ច។
Idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.
តត្ថ កតមំ ទស្សនំ?
Tattha katamaṃ dassanaṃ?
១១៥.
115.
‘‘យេ អរិយសច្ចានិ វិភាវយន្តិ, គម្ភីរបញ្ញេន សុទេសិតានិ។
‘‘Ye ariyasaccāni vibhāvayanti, gambhīrapaññena sudesitāni.
កិញ្ចាបិ តេ ហោន្តិ ភុសំ បមត្តា 247, ន តេ ភវំ អដ្ឋមមាទិយន្តី’’តិ។
Kiñcāpi te honti bhusaṃ pamattā 248, na te bhavaṃ aṭṭhamamādiyantī’’ti.
ឥទំ ទស្សនំ។
Idaṃ dassanaṃ.
‘‘យថិន្ទខីលោ បថវិស្សិតោ សិយា, ចតុព្ភិ វាតេហិ អសម្បកម្បិយោ;
‘‘Yathindakhīlo pathavissito siyā, catubbhi vātehi asampakampiyo;
តថូបមំ សប្បុរិសំ វទាមិ, យោ អរិយសច្ចានិ អវេច្ច បស្សតី’’តិ។
Tathūpamaṃ sappurisaṃ vadāmi, yo ariyasaccāni avecca passatī’’ti.
ឥទំ ទស្សនំ។
Idaṃ dassanaṃ.
‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, សោតាបត្តិយង្គេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ ‘ខីណនិរយោម្ហិ, ខីណតិរច្ឆានយោនិ, ខីណបេត្តិវិសយោ, ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ, សត្តក្ខត្តុបរមំ 249 ទេវេ ច មនុស្សេ ច សន្ធាវិត្វា សំសរិត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សាមី’តិ។ កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកស្ស តថាគតេ សទ្ធា និវិដ្ឋា បតិដ្ឋិតា វិរូឡ្ហា មូលជាតា អសំហារិយា សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ សហ ធម្មេន, ធម្មេ ខោ បន និដ្ឋំ គតោ ហោតិ, ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហិ, យទិទំ មទនិម្មទនោ…បេ.… និរោធោ និព្ពានំ, សហ ធម្មិយា ខោ បនស្ស ហោន្តិ ឥដ្ឋា កន្តា បិយា មនាបា គិហី ចេវ បព្ពជិតា ច។ អរិយកន្តេហិ ខោ បន សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ អច្ឆិទ្ទេហិ អសពលេហិ អកម្មាសេហិ ភុជិស្សេហិ វិញ្ញុប្បសដ្ឋេហិ អបរាមដ្ឋេហិ សមាធិសំវត្តនិកេហិ។ ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ សោតាបត្តិយង្គេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ ‘ខីណនិរយោម្ហិ, ខីណតិរច្ឆានយោនិ, ខីណបេត្តិវិសយោ, ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ, សត្តក្ខត្តុបរមំ ទេវេ ច មនុស្សេ ច សន្ធាវិត្វា សំសរិត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សាមី’’’តិ។
‘‘Catūhi, bhikkhave, sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṃ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṃ 250 deve ca manusse ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissāmī’ti. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, ariyasāvakassa tathāgate saddhā niviṭṭhā patiṭṭhitā virūḷhā mūlajātā asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ saha dhammena, dhamme kho pana niṭṭhaṃ gato hoti, svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhi, yadidaṃ madanimmadano…pe… nirodho nibbānaṃ, saha dhammiyā kho panassa honti iṭṭhā kantā piyā manāpā gihī ceva pabbajitā ca. Ariyakantehi kho pana sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasaṭṭhehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṃvattanikehi. Imehi kho, bhikkhave, catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṃ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṃ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissāmī’’’ti.
ឥទំ ទស្សនំ។
Idaṃ dassanaṃ.
តត្ថ កតមា ភាវនា?
Tattha katamā bhāvanā?
‘‘យស្សិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ 251, អជ្ឈត្តំ ពហិទ្ធា ច សព្ពលោកេ;
‘‘Yassindriyāni bhāvitāni 252, ajjhattaṃ bahiddhā ca sabbaloke;
និព្ពិជ្ឈ ឥមំ បរញ្ច លោកំ, កាលំ កង្ខតិ ភាវិតោ សទន្តោ’’តិ។
Nibbijjha imaṃ parañca lokaṃ, kālaṃ kaṅkhati bhāvito sadanto’’ti.
អយំ ភាវនា។
Ayaṃ bhāvanā.
‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, ធម្មបទានិ 253។ កតមានិ ចត្តារិ? អនភិជ្ឈា ធម្មបទំ, អព្យាបាទោ ធម្មបទំ, សម្មាសតិ ធម្មបទំ, សម្មាសមាធិ ធម្មបទំ, ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ ធម្មបទានី’’តិ។ អយំ ភាវនា។
‘‘Cattārimāni, bhikkhave, dhammapadāni 254. Katamāni cattāri? Anabhijjhā dhammapadaṃ, abyāpādo dhammapadaṃ, sammāsati dhammapadaṃ, sammāsamādhi dhammapadaṃ, imāni kho, bhikkhave, cattāri dhammapadānī’’ti. Ayaṃ bhāvanā.
តត្ថ កតមំ ទស្សនញ្ច ភាវនា ច? ‘‘បញ្ច ឆិន្ទេ បញ្ច ជហេ’’តិ ឥទំ ទស្សនំ។ ‘‘បញ្ច ចុត្តរិ ភាវយេ។ បញ្ច សង្គាតិគោ ភិក្ខុ, ឱឃតិណ្ណោតិ វុច្ចតី’’តិ អយំ ភាវនា។ ឥទំ ទស្សនញ្ច ភាវនា ច។
Tattha katamaṃ dassanañca bhāvanā ca? ‘‘Pañca chinde pañca jahe’’ti idaṃ dassanaṃ. ‘‘Pañca cuttari bhāvaye. Pañca saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī’’ti ayaṃ bhāvanā. Idaṃ dassanañca bhāvanā ca.
‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ 255។ កតមានិ តីណិ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ អញ្ញិន្ទ្រិយំ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ។ កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនភិសមេតស្ស ទុក្ខស្ស អរិយសច្ចស្ស អភិសមយាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ, អនភិសមេតស្ស ទុក្ខសមុទយស្ស អរិយសច្ចស្ស…បេ.… ទុក្ខនិរោធស្ស…បេ.… ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អរិយសច្ចស្ស អភិសមយាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ។ ឥទំ, ភិក្ខវេ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ’’ន្តិ។ ឥទំ ទស្សនំ។
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni 256. Katamāni tīṇi, anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyaṃ. Katamañca, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, anabhisametassa dukkhasamudayassa ariyasaccassa…pe… dukkhanirodhassa…pe… dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa abhisamayāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Idaṃ, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriya’’nti. Idaṃ dassanaṃ.
‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ…បេ.… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ។ ឥទំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ។
‘‘Katamañca, bhikkhave, aññindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Idaṃ, bhikkhave, aññindriyaṃ.
‘‘កតមញ្ច , ភិក្ខវេ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតិ។ ឥទំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ’’ន្តិ។ អយំ ភាវនា។
‘‘Katamañca , bhikkhave, aññātāvindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyāti pajānāti. Idaṃ, bhikkhave, aññātāvindriya’’nti. Ayaṃ bhāvanā.
ឥទំ ទស្សនញ្ច ភាវនា ច។
Idaṃ dassanañca bhāvanā ca.
១១៦. តត្ថ កតមំ សកវចនំ?
116. Tattha katamaṃ sakavacanaṃ?
‘‘សព្ពបាបស្ស អករណំ, កុសលស្ស ឧបសម្បទា;
‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;
សចិត្តបរិយោទាបនំ, ឯតំ ពុទ្ធាន សាសន’’ន្តិ។
Sacittapariyodāpanaṃ, etaṃ buddhāna sāsana’’nti.
ឥទំ សកវចនំ។
Idaṃ sakavacanaṃ.
‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, ពាលស្ស ពាលលក្ខណានិ ពាលនិមិត្តានិ ពាលាបទានានិ, យេហិ ពាលំ ពាលោតិ បរេ សញ្ជានន្តិ។ កតមានិ តីណិ? ពាលោ, ភិក្ខវេ, ទុច្ចិន្តិតចិន្តី ច ហោតិ, ទុព្ភាសិតភាសី ច ហោតិ, ទុក្កដកម្មការី 257 ច ហោតិ។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ ពាលស្ស ពាលលក្ខណានិ ពាលនិមិត្តានិ ពាលាបទានានិ។
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni, yehi bālaṃ bāloti pare sañjānanti. Katamāni tīṇi? Bālo, bhikkhave, duccintitacintī ca hoti, dubbhāsitabhāsī ca hoti, dukkaṭakammakārī 258 ca hoti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni.
‘‘តីណិមានិ , ភិក្ខវេ, បណ្ឌិតស្ស បណ្ឌិតលក្ខណានិ បណ្ឌិតនិមិត្តានិ បណ្ឌិតាបទានានិ, យេហិ បណ្ឌិតំ បណ្ឌិតោតិ បរេ សញ្ជានន្តិ។ កតមានិ តីណិ? បណ្ឌិតោ, ភិក្ខវេ, សុចិន្តិតចិន្តី ច ហោតិ, សុភាសិតភាសី ច ហោតិ, សុកតកម្មការី ច ហោតិ។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ បណ្ឌិតស្ស បណ្ឌិតលក្ខណានិ បណ្ឌិតនិមិត្តានិ បណ្ឌិតាបទានានី’’តិ។
‘‘Tīṇimāni , bhikkhave, paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni, yehi paṇḍitaṃ paṇḍitoti pare sañjānanti. Katamāni tīṇi? Paṇḍito, bhikkhave, sucintitacintī ca hoti, subhāsitabhāsī ca hoti, sukatakammakārī ca hoti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānānī’’ti.
ឥទំ សកវចនំ។
Idaṃ sakavacanaṃ.
តត្ថ កតមំ បរវចនំ?
Tattha katamaṃ paravacanaṃ?
‘‘បថវីសមោ នត្ថិ វិត្ថតោ, និន្នោ បាតាលសមោ ន វិជ្ជតិ;
‘‘Pathavīsamo natthi vitthato, ninno pātālasamo na vijjati;
មេរុសមោ នត្ថិ ឧន្នតោ, ចក្កវត្តិសទិសោ នត្ថិ បោរិសោ’’តិ។
Merusamo natthi unnato, cakkavattisadiso natthi poriso’’ti.
ឥទំ បរវចនំ។
Idaṃ paravacanaṃ.
‘‘‘ហោតុ , ទេវានមិន្ទ, សុភាសិតេន ជយោតិ។ ហោតុ, វេបចិត្តិ សុភាសិតេន ជយោតិ។ ភណ, វេបចិត្តិ, គាថ’ន្តិ។ អថ ខោ, ភិក្ខវេ, វេបចិត្តិ អសុរិន្ទោ ឥមំ គាថំ អភាសិ –
‘‘‘Hotu , devānaminda, subhāsitena jayoti. Hotu, vepacitti subhāsitena jayoti. Bhaṇa, vepacitti, gātha’nti. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘ភិយ្យោ ពាលា បភិជ្ជេយ្យុំ 259, នោ ចស្ស បដិសេធកោ;
‘‘Bhiyyo bālā pabhijjeyyuṃ 260, no cassa paṭisedhako;
តស្មា ភុសេន ទណ្ឌេន, ធីរោ ពាលំ និសេធយេ’’តិ។
Tasmā bhusena daṇḍena, dhīro bālaṃ nisedhaye’’ti.
‘‘ភាសិតាយ ខោ បន, ភិក្ខវេ, វេបចិត្តិនា អសុរិន្ទេន គាថាយ អសុរា អនុមោទិំសុ, ទេវា តុណ្ហី អហេសុំ។ អថ ខោ, ភិក្ខវេ, វេបចិត្តិ អសុរិន្ទោ សក្កំ ទេវានមិន្ទំ ឯតទវោច ‘ភណ, ទេវានមិន្ទ, គាថ’ន្តិ។ ឯវំ វុត្តេ, ភិក្ខវេ, សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ឥមំ គាថំ អភាសិ –
‘‘Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṃsu, devā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca ‘bhaṇa, devānaminda, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘ឯតទេវ អហំ មញ្ញេ, ពាលស្ស បដិសេធនំ;
‘‘Etadeva ahaṃ maññe, bālassa paṭisedhanaṃ;
បរំ សង្កុបិតំ ញត្វា, យោ សតោ ឧបសម្មតី’’តិ។
Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammatī’’ti.
‘‘ភាសិតាយ ខោ បន, ភិក្ខវេ, សក្កេន ទេវានមិន្ទេន គាថាយ ទេវា អនុមោទិំសុ, អសុរា តុណ្ហី អហេសុំ។ អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សក្កោ ទេវានមិន្ទោ វេបចិត្តិំ អសុរិន្ទំ ឯតទវោច ‘ភណ, វេបចិត្តិ, គាថ’ន្តិ។ ឯវំ វុត្តេ, ភិក្ខវេ, វេបចិត្តិ អសុរិន្ទោ ឥមំ គាថំ អភាសិ –
‘‘Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāya devā anumodiṃsu, asurā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vepacittiṃ asurindaṃ etadavoca ‘bhaṇa, vepacitti, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘ឯតទេវ តិតិក្ខាយ, វជ្ជំ បស្សាមិ វាសវ;
‘‘Etadeva titikkhāya, vajjaṃ passāmi vāsava;
អជ្ឈារុហតិ ទុម្មេធោ, គោវ ភិយ្យោ បលាយិន’’ន្តិ។
Ajjhāruhati dummedho, gova bhiyyo palāyina’’nti.
‘‘ភាសិតាយ ខោ បន, ភិក្ខវេ, វេបចិត្តិនា អសុរិន្ទេន គាថាយ អសុរា អនុមោទិំសុ, ទេវា តុណ្ហី អហេសុំ។ អថ ខោ វេបចិត្តិ អសុរិន្ទោ សក្កំ ទេវានមិន្ទំ ឯតទវោច ‘ភណ, ទេវានមិន្ទ, គាថ’ន្តិ។ ឯវំ វុត្តេ, ភិក្ខវេ, សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –
‘‘Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṃsu, devā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca ‘bhaṇa, devānaminda, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imā gāthāyo abhāsi –
‘‘កាមំ មញ្ញតុ វា មា វា, ភយា ម្យាយំ តិតិក្ខតិ;
‘‘Kāmaṃ maññatu vā mā vā, bhayā myāyaṃ titikkhati;
សទត្ថបរមា អត្ថា, ខន្តា ភិយ្យោ ន វិជ្ជតិ។
Sadatthaparamā atthā, khantā bhiyyo na vijjati.
‘‘យោ ហវេ ពលវា សន្តោ, ទុព្ពលស្ស តិតិក្ខតិ;
‘‘Yo have balavā santo, dubbalassa titikkhati;
តមាហុ បរមំ ខន្តិំ, និច្ចំ ខមតិ ទុព្ពលោ។
Tamāhu paramaṃ khantiṃ, niccaṃ khamati dubbalo.
‘‘អពលំ តំ ពលំ អាហុ, យស្ស ពាលពលំ ពលំ;
‘‘Abalaṃ taṃ balaṃ āhu, yassa bālabalaṃ balaṃ;
ពលស្ស ធម្មគុត្តស្ស, បដិវត្តា ន វិជ្ជតិ។
Balassa dhammaguttassa, paṭivattā na vijjati.
‘‘តស្សេវ តេន បាបិយោ, យោ កុទ្ធំ បដិកុជ្ឈតិ;
‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;
កុទ្ធំ អប្បដិកុជ្ឈន្តោ, សង្គាមំ ជេតិ ទុជ្ជយំ។
Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
‘‘ឧភិន្នមត្ថំ ចរតិ, អត្តនោ ច បរស្ស ច;
‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca;
បរំ សង្កុបិតំ ញត្វា, យោ សតោ ឧបសម្មតិ។
Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.
‘‘ឧភិន្នំ តិកិច្ឆន្តានំ, អត្តនោ ច បរស្ស ច;
‘‘Ubhinnaṃ tikicchantānaṃ, attano ca parassa ca;
ជនា មញ្ញន្តិ ពាលោតិ, យេ ធម្មស្ស អកោវិទា’’តិ។
Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’’ti.
‘‘ភាសិតាសុ ខោ បន, ភិក្ខវេ, សក្កេន ទេវានមិន្ទេន គាថាសុ ទេវា អនុមោទិំសុ, អសុរា តុណ្ហី អហេសុ’’ន្តិ។ ឥទំ បរវចនំ។
‘‘Bhāsitāsu kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāsu devā anumodiṃsu, asurā tuṇhī ahesu’’nti. Idaṃ paravacanaṃ.
១១៧. តត្ថ កតមំ សកវចនញ្ច បរវចនញ្ច?
117. Tattha katamaṃ sakavacanañca paravacanañca?
យញ្ច បត្តំ យញ្ច បត្តព្ពំ ឧភយមេតំ រជានុកិណ្ណំ អាតុរស្សានុសិក្ខតោ។ យេ ច សិក្ខាសារា សីលំ វតំ ជីវិតំ ព្រហ្មចរិយំ ឧបដ្ឋានសារា, អយមេកោ អន្តោ។ យេ ច ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ ‘‘នត្ថិ កាមេសុ ទោសោ’’តិ, អយំ ទុតិយោ អន្តោ។ ឥច្ចេតេ ឧភោ អន្តា កដសិវឌ្ឍនា កដសិយោ ទិដ្ឋិំ វឌ្ឍេន្តិ។ ឯតេ ឧភោ អន្តេ អនភិញ្ញាយ ឱលីយន្តិ ឯកេ អតិធាវន្តិ ឯកេតិ។ ឥទំ បរវចនំ។
Yañca pattaṃ yañca pattabbaṃ ubhayametaṃ rajānukiṇṇaṃ āturassānusikkhato. Ye ca sikkhāsārā sīlaṃ vataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ upaṭṭhānasārā, ayameko anto. Ye ca evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘‘natthi kāmesu doso’’ti, ayaṃ dutiyo anto. Iccete ubho antā kaṭasivaḍḍhanā kaṭasiyo diṭṭhiṃ vaḍḍhenti. Ete ubho ante anabhiññāya olīyanti eke atidhāvanti eketi. Idaṃ paravacanaṃ.
យេ ច ខោ តេ ឧភោ អន្តេ អភិញ្ញាយ តត្រ ច ន អហេសុំ, តេន ច អមញ្ញិំសុ, វដ្ដំ តេសំ នត្ថិ បញ្ញាបនាយាតិ។ ឥទំ សកវចនំ។ អយំ ឧទានោ សកវចនញ្ច បរវចនញ្ច។
Ye ca kho te ubho ante abhiññāya tatra ca na ahesuṃ, tena ca amaññiṃsu, vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāyāti. Idaṃ sakavacanaṃ. Ayaṃ udāno sakavacanañca paravacanañca.
រាជា បសេនទិ 263 កោសលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ ‘‘កេសំ នុ ខោ បិយោ អត្តា, កេសំ អប្បិយោ អត្តា’’តិ។ តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯតទហោសិ ‘‘យេ ច ខោ កេចិ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, តេសំ អប្បិយោ អត្តា។ កិញ្ចាបិ តេ ឯវំ វទេយ្យុំ ‘បិយោ នោ អត្តា’តិ, អថ ខោ តេសំ អប្បិយោ អត្តា។ តំ កិស្ស ហេតុ? យំ ហិ អប្បិយោ អប្បិយស្ស ករេយ្យ, តំ តេ អត្តនាវ អត្តនោ ករោន្តិ, តស្មា តេសំ អប្បិយោ អត្តា។ យេ ច ខោ កេចិ កាយេន សុចរិតំ ចរន្តិ, វាចាយ សុចរិតំ ចរន្តិ, មនសា សុចរិតំ ចរន្តិ, តេសំ បិយោ អត្តា។ កិញ្ចាបិ តេ ឯវំ វទេយ្យុំ ‘អប្បិយោ នោ អត្តា’តិ, អថ ខោ តេសំ បិយោ អត្តា។ តំ កិស្ស ហេតុ? យំ ហិ បិយោ បិយស្ស ករេយ្យ ។ តំ តេ អត្តនាវ អត្តនោ ករោន្តិ។ តស្មា តេសំ បិយោ អត្តា’’តិ។
Rājā pasenadi 264 kosalo bhagavantaṃ etadavoca – idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘kesaṃ nu kho piyo attā, kesaṃ appiyo attā’’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi ‘‘ye ca kho keci kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti, tesaṃ appiyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti, tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi piyo piyassa kareyya . Taṃ te attanāva attano karonti. Tasmā tesaṃ piyo attā’’ti.
‘‘ឯវមេតំ, មហារាជ, ឯវមេតំ, មហារាជ, យេ ហិ កេចិ, មហារាជ, កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ តស្មា តេសំ អប្បិយោ អត្តា។ កិញ្ចាបិ តេ ឯវំ វទេយ្យុំ ‘បិយោ នោ អត្តា’តិ, អថ ខោ តេសំ អប្បិយោ អត្តា។ តំ កិស្ស ហេតុ? យំ ហិ, មហារាជ, អប្បិយោ អប្បិយស្ស ករេយ្យ, តំ តេ អត្តនាវ អត្តនោ ករោន្តិ, តស្មា តេសំ អប្បិយោ អត្តា។ យេ ច ខោ កេចិ មហារាជ កាយេន សុចរិតំ ចរន្តិ, វាចាយ សុចរិតំ ចរន្តិ, មនសា សុចរិតំ ចរន្តិ, តេសំ បិយោ អត្តា។ កិញ្ចាបិ តេ ឯវំ វទេយ្យុំ ‘អប្បិយោ នោ អត្តា’តិ, អថ ខោ តេសំ បិយោ អត្តា។ តំ កិស្ស ហេតុ? យំ ហិ, មហារាជ, បិយោ បិយស្ស ករេយ្យ, តំ តេ អត្តនាវ អត្តនោ ករោន្តិ, តស្មា តេសំ បិយោ អត្តាតិ។ ឥទមវោច ភគវា…បេ.… សត្ថា –
‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja, ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti tasmā tesaṃ appiyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi, mahārāja, appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci mahārāja kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti, tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi, mahārāja, piyo piyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṃ piyo attāti. Idamavoca bhagavā…pe… satthā –
‘‘អត្តានញ្ចេ បិយំ ជញ្ញា, ន នំ បាបេន សំយុជេ;
‘‘Attānañce piyaṃ jaññā, na naṃ pāpena saṃyuje;
ន ហិ តំ សុលភំ ហោតិ, សុខំ ទុក្កដការិនា។
Na hi taṃ sulabhaṃ hoti, sukhaṃ dukkaṭakārinā.
កិំ ហិ តស្ស សកំ ហោតិ, កិញ្ច អាទាយ គច្ឆតិ;
Kiṃ hi tassa sakaṃ hoti, kiñca ādāya gacchati;
កិញ្ចស្ស អនុគំ ហោតិ, ឆាយាវ អនបាយិនី។
Kiñcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.
‘‘ឧភោ បុញ្ញញ្ច បាបញ្ច, យំ មច្ចោ កុរុតេ ឥធ;
‘‘Ubho puññañca pāpañca, yaṃ macco kurute idha;
តញ្ហិ តស្ស សកំ ហោតិ, តំវ អាទាយ គច្ឆតិ;
Tañhi tassa sakaṃ hoti, taṃva ādāya gacchati;
តំវស្ស អនុគំ ហោតិ, ឆាយាវ អនបាយិនី។
Taṃvassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.
‘‘តស្មា ករេយ្យ កល្យាណំ, និចយំ សម្បរាយិកំ;
‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;
បុញ្ញានិ បរលោកស្មិំ, បតិដ្ឋា ហោន្តិ បាណិន’’ន្តិ។
Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
ឥទំ សុត្តំ បរវចនំ។ អនុគីតិ សកវចនំ។ ឥទំ សកវចនញ្ច បរវចនញ្ច។
Idaṃ suttaṃ paravacanaṃ. Anugīti sakavacanaṃ. Idaṃ sakavacanañca paravacanañca.
១១៨. តត្ថ កតមំ វិសជ្ជនីយំ?
118. Tattha katamaṃ visajjanīyaṃ?
បញ្ហេ បុច្ឆិតេ ឥទំ អភិញ្ញេយ្យំ, ឥទំ បរិញ្ញេយ្យំ, ឥទំ បហាតព្ពំ, ឥទំ ភាវេតព្ពំ, ឥទំ សច្ឆិកាតព្ពំ, ឥមេ ធម្មា ឯវំគហិតា ឥទំ ផលំ និព្ពត្តយន្តិ។ តេសំ ឯវំគហិតានំ អយមត្ថោ ឥតិ ឥទំ វិសជ្ជនីយំ។ ‘‘ឧឡារោ ពុទ្ធោ ភគវា’’តិ ពុទ្ធឧឡារតំ ធម្មស្វាក្ខាតតំ សង្ឃសុប្បដិបត្តិញ្ច ឯកំសេនេវ និទ្ទិសេ។ ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ ឯកំសេនេវ និទ្ទិសេ។ យំ វា បនញ្ញម្បិ ឯវំ ជាតិយំ។ ឥទំ វិសជ្ជនីយំ។
Pañhe pucchite idaṃ abhiññeyyaṃ, idaṃ pariññeyyaṃ, idaṃ pahātabbaṃ, idaṃ bhāvetabbaṃ, idaṃ sacchikātabbaṃ, ime dhammā evaṃgahitā idaṃ phalaṃ nibbattayanti. Tesaṃ evaṃgahitānaṃ ayamattho iti idaṃ visajjanīyaṃ. ‘‘Uḷāro buddho bhagavā’’ti buddhauḷārataṃ dhammasvākkhātataṃ saṅghasuppaṭipattiñca ekaṃseneva niddise. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti ekaṃseneva niddise. Yaṃ vā panaññampi evaṃ jātiyaṃ. Idaṃ visajjanīyaṃ.
តត្ថ កតមំ អវិសជ្ជនីយំ?
Tattha katamaṃ avisajjanīyaṃ?
‘‘អាកង្ខតោ តេ នរទម្មសារថិ 267, ទេវា មនុស្សា មនសា វិចិន្តិតំ;
‘‘Ākaṅkhato te naradammasārathi 268, devā manussā manasā vicintitaṃ;
សព្ពេ ន ជញ្ញា កសិណាបិ បាណិនោ, សន្តំ សមាធិំ អរណំ និសេវតោ;
Sabbe na jaññā kasiṇāpi pāṇino, santaṃ samādhiṃ araṇaṃ nisevato;
កិន្តំ ភគវា អាកង្ខតី’’តិ។
Kintaṃ bhagavā ākaṅkhatī’’ti.
ឥទំ អវិសជ្ជនីយំ។
Idaṃ avisajjanīyaṃ.
ឯត្តកោ ភគវា សីលក្ខន្ធេ សមាធិក្ខន្ធេ បញ្ញាក្ខន្ធេ វិមុត្តិក្ខន្ធេ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេ ឥរិយាយំ បភាវេ ហិតេសិតាយំ ករុណាយំ ឥទ្ធិយន្តិ។ ឥទំ អវិសជ្ជនីយំ។
Ettako bhagavā sīlakkhandhe samādhikkhandhe paññākkhandhe vimuttikkhandhe vimuttiñāṇadassanakkhandhe iriyāyaṃ pabhāve hitesitāyaṃ karuṇāyaṃ iddhiyanti. Idaṃ avisajjanīyaṃ.
‘‘តថាគតស្ស, ភិក្ខវេ, អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស លោកេ ឧប្បាទា តិណ្ណំ រតនានំ ឧប្បាទោ ពុទ្ធរតនស្ស ធម្មរតនស្ស សង្ឃរតនស្ស’’។ កិំ បមាណានិ តីណិ រតនានីតិ? ឥទំ អវិសជ្ជនីយំ។
‘‘Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa loke uppādā tiṇṇaṃ ratanānaṃ uppādo buddharatanassa dhammaratanassa saṅgharatanassa’’. Kiṃ pamāṇāni tīṇi ratanānīti? Idaṃ avisajjanīyaṃ.
ពុទ្ធវិសយោ អវិសជ្ជនីយោ។ បុគ្គលបរោបរញ្ញុតា អវិសជ្ជនីយា។ ‘‘បុព្ពា, ភិក្ខវេ, កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សកិំ និរយំ សកិំ តិរច្ឆានយោនិំ សកិំ បេត្តិវិសយំ សកិំ អសុរយោនិំ សកិំ ទេវេ សកិំ មនុស្សេ សន្ធាវិតំ សំសរិតំ’’។ កតមា បុព្ពា កោដីតិ អវិសជ្ជនីយំ។ ន បញ្ញាយតីតិ សាវកានំ ញាណវេកល្លេន។ ទុវិធា ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ ទេសនា អត្តូបនាយិកា ច បរូបនាយិកា ច។ ន បញ្ញាយតីតិ បរូបនាយិកា។ នត្ថិ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ អវិជាននាតិ 269 អត្តូបនាយិកា។ យថា ភគវា កោកាលិកំ ភិក្ខុំ អារព្ភ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ ឯវមាហ –
Buddhavisayo avisajjanīyo. Puggalaparoparaññutā avisajjanīyā. ‘‘Pubbā, bhikkhave, koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sakiṃ nirayaṃ sakiṃ tiracchānayoniṃ sakiṃ pettivisayaṃ sakiṃ asurayoniṃ sakiṃ deve sakiṃ manusse sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ’’. Katamā pubbā koṭīti avisajjanīyaṃ. Na paññāyatīti sāvakānaṃ ñāṇavekallena. Duvidhā buddhānaṃ bhagavantānaṃ desanā attūpanāyikā ca parūpanāyikā ca. Na paññāyatīti parūpanāyikā. Natthi buddhānaṃ bhagavantānaṃ avijānanāti 270 attūpanāyikā. Yathā bhagavā kokālikaṃ bhikkhuṃ ārabbha aññataraṃ bhikkhuṃ evamāha –
‘‘សេយ្យថាបិ , ភិក្ខុ, វីសតិខារិកោ កោសលកោ តិលវាហោ…បេ.… ន ត្វេវ ឯកោ អព្ពុទោ និរយោ។ សេយ្យថាបិ ភិក្ខុ, វីសតិ អព្ពុទា និរយា, ឯវមេកោ និរព្ពុទោ និរយោ 271។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ និរព្ពុទា និរយា, ឯវមេកោ អពពោ និរយោ។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ អពពា និរយា, ឯវមេកោ អដដោ និរយោ។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ អដដា និរយា, ឯវមេកោ អហហោ និរយោ។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ អហហា និរយា, ឯវមេកោ កុមុទោ និរយោ។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ កុមុទា និរយា, ឯវមេកោ សោគន្ធិកោ និរយោ។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ សោគន្ធិកា និរយា, ឯវមេកោ ឧប្បលកោ និរយោ 272។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ ឧប្បលកា និរយា, ឯវមេកោ បុណ្ឌរីកោ និរយោ។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ បុណ្ឌរីកា និរយា, ឯវមេកោ បទុមោ និរយោ។ បទុមេ បន, ភិក្ខុ, និរយេ កោកាលិកោ ភិក្ខុ ឧបបន្នោ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេសុ ចិត្តំ អាឃាតេត្វា’’តិ។ យំ វា បន កិញ្ចិ ភគវា អាហ ‘‘អយំ អប្បមេយ្យោ អសង្ខ្យេយោ’’តិ។ សព្ពំ តំ អវិសជ្ជនីយំ។ ឥទំ អវិសជ្ជនីយំ។
‘‘Seyyathāpi , bhikkhu, vīsatikhāriko kosalako tilavāho…pe… na tveva eko abbudo nirayo. Seyyathāpi bhikkhu, vīsati abbudā nirayā, evameko nirabbudo nirayo 273. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati nirabbudā nirayā, evameko ababo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ababā nirayā, evameko aṭaṭo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati aṭaṭā nirayā, evameko ahaho nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ahahā nirayā, evameko kumudo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati kumudā nirayā, evameko sogandhiko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati sogandhikā nirayā, evameko uppalako nirayo 274. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati uppalakā nirayā, evameko puṇḍarīko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati puṇḍarīkā nirayā, evameko padumo nirayo. Padume pana, bhikkhu, niraye kokāliko bhikkhu upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā’’ti. Yaṃ vā pana kiñci bhagavā āha ‘‘ayaṃ appameyyo asaṅkhyeyo’’ti. Sabbaṃ taṃ avisajjanīyaṃ. Idaṃ avisajjanīyaṃ.
១១៩. តត្ថ កតមំ វិសជ្ជនីយញ្ច អវិសជ្ជនីយញ្ច, យទា សោ ឧបកោ អាជីវកោ ភគវន្តំ អាហ ‘‘កុហិំ, អាវុសោ គោតម, គមិស្សសី’’តិ។ ភគវា អាហ –
119. Tattha katamaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca, yadā so upako ājīvako bhagavantaṃ āha ‘‘kuhiṃ, āvuso gotama, gamissasī’’ti. Bhagavā āha –
‘‘ពារាណសិំ គមិស្សាមិ, អហំ តំ អមតទុន្ទុភិំ;
‘‘Bārāṇasiṃ gamissāmi, ahaṃ taṃ amatadundubhiṃ;
ធម្មចក្កំ បវត្តេតុំ, លោកេ អប្បដិវត្តិយ’’ន្តិ។
Dhammacakkaṃ pavattetuṃ, loke appaṭivattiya’’nti.
ឧបកោ អាជីវកោ អាហ ‘‘‘ជិនោ’តិ ខោ អាវុសោ, ភោ គោតម, បដិជានាសី’’តិ។ ភគវា អាហ –
Upako ājīvako āha ‘‘‘jino’ti kho āvuso, bho gotama, paṭijānāsī’’ti. Bhagavā āha –
ជិតា មេ បាបកា ធម្មា, តស្មាហំ ឧបកា ជិនោ’’តិ។
Jitā me pāpakā dhammā, tasmāhaṃ upakā jino’’ti.
កថំ ជិនោ កេន ជិនោតិ វិសជ្ជនីយំ។ កតមោ ជិនោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ កតមោ អាសវក្ខយោ, រាគក្ខយោ ទោសក្ខយោ មោហក្ខយោតិ វិសជ្ជនីយំ។ កិត្តកោ អាសវក្ខយោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ ឥទំ វិសជ្ជនីយញ្ច អវិសជ្ជនីយញ្ច។
Kathaṃ jino kena jinoti visajjanīyaṃ. Katamo jinoti avisajjanīyaṃ. Katamo āsavakkhayo, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti visajjanīyaṃ. Kittako āsavakkhayoti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
អត្ថិ តថាគតោតិ វិសជ្ជនីយំ។ អត្ថិ រូបន្តិ វិសជ្ជនីយំ។ រូបំ តថាគតោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ រូបវា តថាគតោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ រូបេ តថាគតោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ តថាគតេ រូបន្តិ អវិសជ្ជនីយំ។ ឯវំ អត្ថិ វេទនា…បេ.… សញ្ញា…បេ.… សង្ខារា…បេ.… អត្ថិ វិញ្ញាណន្តិ វិសជ្ជនីយំ។ វិញ្ញាណំ តថាគតោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ វិញ្ញាណវា តថាគតោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ វិញ្ញាណេ តថាគតោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ តថាគតេ វិញ្ញាណន្តិ អវិសជ្ជនីយំ។ អញ្ញត្រ រូបេន តថាគតោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ អញ្ញត្រ វេទនាយ…បេ.… សញ្ញាយ…បេ.… សង្ខារេហិ…បេ.… វិញ្ញាណេន តថាគតោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ អយំ សោ តថាគតោ អរូបកោ…បេ.… អវេទនកោ…បេ.… អសញ្ញកោ…បេ.… អសង្ខារកោ…បេ.… អវិញ្ញាណកោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ ឥទំ វិសជ្ជនីយញ្ច អវិសជ្ជនីយញ្ច។
Atthi tathāgatoti visajjanīyaṃ. Atthi rūpanti visajjanīyaṃ. Rūpaṃ tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Rūpavā tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Rūpe tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Tathāgate rūpanti avisajjanīyaṃ. Evaṃ atthi vedanā…pe… saññā…pe… saṅkhārā…pe… atthi viññāṇanti visajjanīyaṃ. Viññāṇaṃ tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Viññāṇavā tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Viññāṇe tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Tathāgate viññāṇanti avisajjanīyaṃ. Aññatra rūpena tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Aññatra vedanāya…pe… saññāya…pe… saṅkhārehi…pe… viññāṇena tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Ayaṃ so tathāgato arūpako…pe… avedanako…pe… asaññako…pe… asaṅkhārako…pe… aviññāṇakoti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
បស្សតិ ភគវា ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ឯវំ សព្ពំ…បេ.… យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតីតិ វិសជ្ជនីយំ។ កតមេ សត្តា, កតមោ តថាគតោតិ អវិសជ្ជនីយំ។ ឥទំ វិសជ្ជនីយញ្ច អវិសជ្ជនីយញ្ច។
Passati bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte cavamāne upapajjamāne evaṃ sabbaṃ…pe… yathākammūpage satte pajānātīti visajjanīyaṃ. Katame sattā, katamo tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
អត្ថិ តថាគតោតិ វិសជ្ជនីយំ។ អត្ថិ តថាគតោ បរំ មរណាតិ អវិសជ្ជនីយំ។ ឥទំ វិសជ្ជនីយញ្ច អវិសជ្ជនីយញ្ច។
Atthi tathāgatoti visajjanīyaṃ. Atthi tathāgato paraṃ maraṇāti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.
១២០. តត្ថ កតមំ កម្មំ?
120. Tattha katamaṃ kammaṃ?
‘‘អន្តកេនាធិបន្នស្ស , ជហតោ មានុសំ ភវំ;
‘‘Antakenādhipannassa , jahato mānusaṃ bhavaṃ;
កិំ ហិ តស្ស សកំ ហោតិ, កិញ្ច អាទាយ គច្ឆតិ;
Kiṃ hi tassa sakaṃ hoti, kiñca ādāya gacchati;
កិញ្ចស្ស អនុគំ ហោតិ, ឆាយាវ អនបាយិនី។
Kiñcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.
‘‘ឧភោ បុញ្ញញ្ច បាបញ្ច, យំ មច្ចោ កុរុតេ ឥធ;
‘‘Ubho puññañca pāpañca, yaṃ macco kurute idha;
តំវស្ស អនុគំ ហោតិ, ឆាយាវ អនបាយិនី’’តិ។
Taṃvassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī’’ti.
ឥទំ កម្មំ។
Idaṃ kammaṃ.
‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ពាលំ បីឋសមារូឡ្ហំ វា មញ្ចសមារូឡ្ហំ វា ឆមាយំ 279 វា សេមានំ យានិស្ស បុព្ពេ បាបកានិ កម្មានិ កតានិ កាយេន ទុច្ចរិតានិ វាចាយ ទុច្ចរិតានិ មនសា ទុច្ចរិតានិ, តានិស្ស តម្ហិ សមយេ ឱលម្ពន្តិ អជ្ឈោលម្ពន្តិ អភិប្បលម្ពន្តិ។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មហតំ បព្ពតកូដានំ ឆាយា សាយន្ហសមយំ បថវិយំ ឱលម្ពន្តិ អជ្ឈោលម្ពន្តិ អភិប្បលម្ពន្តិ។ ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ពាលំ បីឋសមារូឡ្ហំ វា មញ្ចសមារូឡ្ហំ វា ឆមាយំ វា សេមានំ យានិស្ស បុព្ពេ បាបកានិ កម្មានិ កតានិ កាយេន ទុច្ចរិតានិ វាចាយ ទុច្ចរិតានិ មនសា ទុច្ចរិតានិ, តានិស្ស តម្ហិ សមយេ ឱលម្ពន្តិ អជ្ឈោលម្ពន្តិ អភិប្បលម្ពន្តិ។ តត្រ, ភិក្ខវេ, ពាលស្ស ឯវំ ហោតិ ‘អកតំ វត មេ កល្យាណំ, អកតំ កុសលំ, អកតំ ភីរុត្តាណំ។ កតំ បាបំ, កតំ លុទ្ទំ, កតំ កិព្ពិសំ, យាវតា ភោ អកតកល្យាណានំ អកតកុសលានំ អកតភីរុត្តាណានំ កតបាបានំ កតលុទ្ទានំ កតកិព្ពិសានំ គតិ, តំ គតិំ បេច្ច គច្ឆាមី’តិ, សោ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ សម្មោហំ អាបជ្ជតី’’តិ។
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bālaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ 280 vā semānaṃ yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Seyyathāpi, bhikkhave, mahataṃ pabbatakūṭānaṃ chāyā sāyanhasamayaṃ pathaviyaṃ olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Evameva kho, bhikkhave, bālaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ vā semānaṃ yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Tatra, bhikkhave, bālassa evaṃ hoti ‘akataṃ vata me kalyāṇaṃ, akataṃ kusalaṃ, akataṃ bhīruttāṇaṃ. Kataṃ pāpaṃ, kataṃ luddaṃ, kataṃ kibbisaṃ, yāvatā bho akatakalyāṇānaṃ akatakusalānaṃ akatabhīruttāṇānaṃ katapāpānaṃ kataluddānaṃ katakibbisānaṃ gati, taṃ gatiṃ pecca gacchāmī’ti, so socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjatī’’ti.
‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, បណ្ឌិតំ បីឋសមារូឡ្ហំ វា មញ្ចសមារូឡ្ហំ វា ឆមាយំ វា សេមានំ យានិស្ស បុព្ពេ កល្យាណានិ កម្មានិ កតានិ កាយេន សុចរិតានិ វាចាយ សុចរិតានិ មនសា សុចរិតានិ, តានិស្ស តម្ហិ សមយេ ឱលម្ពន្តិ អជ្ឈោលម្ពន្តិ អភិប្បលម្ពន្តិ។ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មហតំ បព្ពតកូដានំ ឆាយា សាយន្ហសមយំ បថវិយំ ឱលម្ពន្តិ អជ្ឈោលម្ពន្តិ អភិប្បលម្ពន្តិ។ ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, បណ្ឌិតំ បីឋសមារូឡ្ហំ វា មញ្ចសមារូឡ្ហំ វា ឆមាយំ វា សេមានំ យានិស្ស បុព្ពេ កល្យាណានិ កម្មានិ កតានិ កាយេន សុចរិតានិ វាចាយ សុចរិតានិ មនសា សុចរិតានិ, តានិស្ស តម្ហិ សមយេ ឱលម្ពន្តិ អជ្ឈោលម្ពន្តិ អភិប្បលម្ពន្តិ។ តត្រ, ភិក្ខវេ, បណ្ឌិតស្ស ‘ឯវំ ហោតិ អកតំ វត មេ បាបំ , អកតំ លុទ្ទំ, អកតំ កិព្ពិសំ។ កតំ កល្យាណំ, កតំ កុសលំ, កតំ ភីរុត្តាណំ, យាវតា ភោ អកតបាបានំ អកតលុទ្ទានំ អកតកិព្ពិសានំ កតកល្យាណានំ កតកុសលានំ កតភីរុត្តាណានំ គតិ, តំ គតិំ បេច្ច គច្ឆាមី’តិ, សោ ន សោចតិ ន កិលមតិ ន បរិទេវតិ ន ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ ន សម្មោហំ អាបជ្ជតិ, ‘កតំ មេ បុញ្ញំ, អកតំ បាបំ, យា ភវិស្សតិ គតិ អកតបាបស្ស អកតលុទ្ទស្ស អកតកិព្ពិសស្ស កតបុញ្ញស្ស កតកុសលស្ស កតភីរុត្តាណស្ស, តំ បេច្ច ភវេ គតិំ បច្ចនុភវិស្សាមី’តិ វិប្បដិសារោ ន ជាយតិ។ អវិប្បដិសារិនោ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥត្ថិយា វា បុរិសស្ស វា គិហិនោ វា បព្ពជិតស្ស វា ភទ្ទកំ មរណំ ភទ្ទិកា កាលង្កិរិយាតិ វទាមី’’តិ។ ឥទំ កម្មំ។
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, paṇḍitaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ vā semānaṃ yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Seyyathāpi, bhikkhave, mahataṃ pabbatakūṭānaṃ chāyā sāyanhasamayaṃ pathaviyaṃ olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Evameva kho, bhikkhave, paṇḍitaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ vā semānaṃ yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Tatra, bhikkhave, paṇḍitassa ‘evaṃ hoti akataṃ vata me pāpaṃ , akataṃ luddaṃ, akataṃ kibbisaṃ. Kataṃ kalyāṇaṃ, kataṃ kusalaṃ, kataṃ bhīruttāṇaṃ, yāvatā bho akatapāpānaṃ akataluddānaṃ akatakibbisānaṃ katakalyāṇānaṃ katakusalānaṃ katabhīruttāṇānaṃ gati, taṃ gatiṃ pecca gacchāmī’ti, so na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjati, ‘kataṃ me puññaṃ, akataṃ pāpaṃ, yā bhavissati gati akatapāpassa akataluddassa akatakibbisassa katapuññassa katakusalassa katabhīruttāṇassa, taṃ pecca bhave gatiṃ paccanubhavissāmī’ti vippaṭisāro na jāyati. Avippaṭisārino kho, bhikkhave, itthiyā vā purisassa vā gihino vā pabbajitassa vā bhaddakaṃ maraṇaṃ bhaddikā kālaṅkiriyāti vadāmī’’ti. Idaṃ kammaṃ.
‘‘តីណិមានិ , ភិក្ខវេ, ទុច្ចរិតានិ។ កតមានិ តីណិ, កាយទុច្ចរិតំ វចីទុច្ចរិតំ មនោទុច្ចរិតំ។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ ទុច្ចរិតានិ។ តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, សុចរិតានិ។ កតមានិ តីណិ? កាយសុចរិតំ វចីសុចរិតំ មនោសុចរិតំ។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ សុចរិតានិ។ ឥទំ កម្មំ។
‘‘Tīṇimāni , bhikkhave, duccaritāni. Katamāni tīṇi, kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi duccaritāni. Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni. Katamāni tīṇi? Kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi sucaritāni. Idaṃ kammaṃ.
តត្ថ កតមោ វិបាកោ?
Tattha katamo vipāko?
‘‘លាភា វោ, ភិក្ខវេ, សុលទ្ធំ វោ, ភិក្ខវេ, ខណោ វោ, ភិក្ខវេ, បដិលទ្ធោ ព្រហ្មចរិយវាសាយ។ ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ, ឆ ផស្សាយតនិកា នាម និរយា។ តត្ថ យំ កិញ្ចិ ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ អនិដ្ឋរូបំយេវ បស្សតិ, នោ ឥដ្ឋរូបំ។ អកន្តរូបំយេវ បស្សតិ, នោ កន្តរូបំ។ អមនាបរូបំយេវ បស្សតិ, នោ មនាបរូបំ។
‘‘Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāya. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, cha phassāyatanikā nāma nirayā. Tattha yaṃ kiñci cakkhunā rūpaṃ passati aniṭṭharūpaṃyeva passati, no iṭṭharūpaṃ. Akantarūpaṃyeva passati, no kantarūpaṃ. Amanāparūpaṃyeva passati, no manāparūpaṃ.
យំ កិញ្ចិ សោតេន សទ្ទំ សុណាតិ…បេ.… ឃានេន…បេ.… ជិវ្ហាយ…បេ.… កាយេន…បេ.… យំ កិញ្ចិ មនសា ធម្មំ វិជានាតិ អនិដ្ឋធម្មំយេវ វិជានាតិ, នោ ឥដ្ឋធម្មំ។ អកន្តធម្មំយេវ វិជានាតិ, នោ កន្តធម្មំ។ អមនាបធម្មំយេវ វិជានាតិ, នោ មនាបធម្មំ។ លាភា វោ, ភិក្ខវេ, សុលទ្ធំ វោ, ភិក្ខវេ, ខណោ វោ, ភិក្ខវេ, បដិលទ្ធោ ព្រហ្មចរិយវាសាយ។
Yaṃ kiñci sotena saddaṃ suṇāti…pe… ghānena…pe… jivhāya…pe… kāyena…pe… yaṃ kiñci manasā dhammaṃ vijānāti aniṭṭhadhammaṃyeva vijānāti, no iṭṭhadhammaṃ. Akantadhammaṃyeva vijānāti, no kantadhammaṃ. Amanāpadhammaṃyeva vijānāti, no manāpadhammaṃ. Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāya.
‘‘ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ, ឆ ផស្សាយតនិកា នាម សគ្គា។ តត្ថ យំ កិញ្ចិ ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ ឥដ្ឋរូបំយេវ បស្សតិ, នោ អនិដ្ឋរូបំ។ កន្តរូបំយេវ បស្សតិ, នោ អកន្តរូបំ។ មនាបរូបំយេវ បស្សតិ, នោ អមនាបរូបំ។ យំ កិញ្ចិ សោតេន សទ្ទំ សុណាតិ…បេ.… ឃានេន …បេ.… ជិវ្ហាយ…បេ.… កាយេន…បេ.… មនសា ធម្មំ វិជានាតិ ឥដ្ឋធម្មំយេវ វិជានាតិ, នោ អនិដ្ឋធម្មំ។ កន្តធម្មំយេវ វិជានាតិ, នោ អកន្តធម្មំ។ មនាបធម្មំយេវ វិជានាតិ, នោ អមនាបធម្មំ។ លាភា វោ, ភិក្ខវេ, សុលទ្ធំ វោ, ភិក្ខវេ, ខណោ វោ, ភិក្ខវេ, បដិលទ្ធោ ព្រហ្មចរិយវាសាយា’’តិ។ អយំ វិបាកោ។
‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, cha phassāyatanikā nāma saggā. Tattha yaṃ kiñci cakkhunā rūpaṃ passati iṭṭharūpaṃyeva passati, no aniṭṭharūpaṃ. Kantarūpaṃyeva passati, no akantarūpaṃ. Manāparūpaṃyeva passati, no amanāparūpaṃ. Yaṃ kiñci sotena saddaṃ suṇāti…pe… ghānena …pe… jivhāya…pe… kāyena…pe… manasā dhammaṃ vijānāti iṭṭhadhammaṃyeva vijānāti, no aniṭṭhadhammaṃ. Kantadhammaṃyeva vijānāti, no akantadhammaṃ. Manāpadhammaṃyeva vijānāti, no amanāpadhammaṃ. Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāyā’’ti. Ayaṃ vipāko.
‘‘សដ្ឋិវស្សសហស្សានិ, បរិបុណ្ណានិ សព្ពសោ;
‘‘Saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;
តទា ហិ បកតំ បាបំ, តុយ្ហំ មយ្ហញ្ច មារិសា’’តិ។
Tadā hi pakataṃ pāpaṃ, tuyhaṃ mayhañca mārisā’’ti.
អយំ វិបាកោ។
Ayaṃ vipāko.
១២១. តត្ថ កតមំ កម្មញ្ច វិបាកោ ច?
121. Tattha katamaṃ kammañca vipāko ca?
‘‘អធម្មចារី ហិ នរោ បមត្តោ, យហិំ យហិំ គច្ឆតិ ទុគ្គតិំ យោ;
‘‘Adhammacārī hi naro pamatto, yahiṃ yahiṃ gacchati duggatiṃ yo;
សោ នំ អធម្មោ ចរិតោ ហនាតិ, សយំ គហីតោ យថា កណ្ហសប្បោ។
So naṃ adhammo carito hanāti, sayaṃ gahīto yathā kaṇhasappo.
អធម្មោ និរយំ នេតិ, ធម្មោ បាបេតិ សុគ្គតិ’’ន្តិ។
Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggati’’nti.
ឥទំ កម្មញ្ច វិបាកោ ច។
Idaṃ kammañca vipāko ca.
‘‘មា, ភិក្ខវេ, បុញ្ញានំ ភាយិត្ថ, សុខស្សេតំ, ភិក្ខវេ, អធិវចនំ ឥដ្ឋស្ស កន្តស្ស បិយស្ស មនាបស្ស យទិទំ បុញ្ញានិ។ អភិជានាមិ ខោ បនាហំ, ភិក្ខវេ, ទីឃរត្តំ កតានំ បុញ្ញានំ ឥដ្ឋំ 287 កន្តំ បិយំ មនាបំ វិបាកំ បច្ចនុភូតំ, សត្ត វស្សានិ មេត្តចិត្តំ ភាវេត្វា សត្ត សំវដ្ដវិវដ្ដកប្បេ ន ឥមំ 288 លោកំ បុនរាគមាសិំ។ សំវដ្ដមានេ សុទាហំ, ភិក្ខវេ, កប្បេ អាភស្សរូបគោ ហោមិ។ វិវដ្ដមានេ កប្បេ សុញ្ញំ ព្រហ្មវិមានំ ឧបបជ្ជាមិ។ តត្រ សុទាហំ 289, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មា ហោមិ មហាព្រហ្មា អភិភូ អនភិភូតោ អញ្ញទត្ថុទសោ វសវត្តី។ ឆត្តិំសក្ខត្តុំ ខោ បនាហំ, ភិក្ខវេ, សក្កោ អហោសិំ ទេវានមិន្ទោ, អនេកសតក្ខត្តុំ រាជា អហោសិំ ចក្កវត្តី 290 ធម្មិកោ ធម្មរាជា ចាតុរន្តោ វិជិតាវី ជនបទត្ថាវរិយប្បត្តោ សត្តរតនសមន្នាគតោ, កោ បន វាទោ បទេសរជ្ជស្ស? តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ ‘កិស្ស នុ ខោ មេ ឥទំ កម្មស្ស ផលំ, កិស្ស កម្មស្ស វិបាកោ, យេនាហំ ឯតរហិ ឯវំមហិទ្ធិកោ ឯវំមហានុភាវោ’តិ។ តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ ‘តិណ្ណំ ខោ មេ ឥទំ កម្មានំ ផលំ, តិណ្ណំ កម្មានំ វិបាកោ។ យេនាហំ ឯតរហិ ឯវំមហិទ្ធិកោ ឯវំមហានុភាវោ’តិ។ សេយ្យថិទំ, ទានស្ស ទមស្ស សំយមស្សា’’តិ។ តត្ថ យញ្ច ទានំ យោ ច ទមោ យោ ច សំយមោ, ឥទំ កម្មំ។ យោ តប្បច្ចយា វិបាកោ បច្ចនុភូតោ, អយំ វិបាកោ។ តថា ចូឡកម្មវិភង្គោ វត្តព្ពោ។
‘‘Mā, bhikkhave, puññānaṃ bhāyittha, sukhassetaṃ, bhikkhave, adhivacanaṃ iṭṭhassa kantassa piyassa manāpassa yadidaṃ puññāni. Abhijānāmi kho panāhaṃ, bhikkhave, dīgharattaṃ katānaṃ puññānaṃ iṭṭhaṃ 291 kantaṃ piyaṃ manāpaṃ vipākaṃ paccanubhūtaṃ, satta vassāni mettacittaṃ bhāvetvā satta saṃvaṭṭavivaṭṭakappe na imaṃ 292 lokaṃ punarāgamāsiṃ. Saṃvaṭṭamāne sudāhaṃ, bhikkhave, kappe ābhassarūpago homi. Vivaṭṭamāne kappe suññaṃ brahmavimānaṃ upapajjāmi. Tatra sudāhaṃ 293, bhikkhave, brahmā homi mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī. Chattiṃsakkhattuṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, sakko ahosiṃ devānamindo, anekasatakkhattuṃ rājā ahosiṃ cakkavattī 294 dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato, ko pana vādo padesarajjassa? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi ‘kissa nu kho me idaṃ kammassa phalaṃ, kissa kammassa vipāko, yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’ti. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi ‘tiṇṇaṃ kho me idaṃ kammānaṃ phalaṃ, tiṇṇaṃ kammānaṃ vipāko. Yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’ti. Seyyathidaṃ, dānassa damassa saṃyamassā’’ti. Tattha yañca dānaṃ yo ca damo yo ca saṃyamo, idaṃ kammaṃ. Yo tappaccayā vipāko paccanubhūto, ayaṃ vipāko. Tathā cūḷakammavibhaṅgo vattabbo.
យំ សុភស្ស មាណវស្ស តោទេយ្យបុត្តស្ស ទេសិតំ។ តត្ថ យេ ធម្មា អប្បាយុកទីឃាយុកតាយ សំវត្តន្តិ ពហ្វាពាធអប្បាពាធតាយ អប្បេសក្ខមហេសក្ខតាយ ទុព្ពណ្ណសុវណ្ណតាយ នីចកុលិកឧច្ចកុលិកតាយ អប្បភោគមហាភោគតាយ ទុប្បញ្ញបញ្ញវន្តតាយ ច សំវត្តន្តិ, ឥទំ កម្មំ។ យា តត្ថ អប្បាយុកទីឃាយុកតា…បេ.… ទុប្បញ្ញបញ្ញវន្តតា, អយំ វិបាកោ។ ឥទំ កម្មញ្ច វិបាកោ ច។
Yaṃ subhassa māṇavassa todeyyaputtassa desitaṃ. Tattha ye dhammā appāyukadīghāyukatāya saṃvattanti bahvābādhaappābādhatāya appesakkhamahesakkhatāya dubbaṇṇasuvaṇṇatāya nīcakulikauccakulikatāya appabhogamahābhogatāya duppaññapaññavantatāya ca saṃvattanti, idaṃ kammaṃ. Yā tattha appāyukadīghāyukatā…pe… duppaññapaññavantatā, ayaṃ vipāko. Idaṃ kammañca vipāko ca.
១២២. តត្ថ កតមំ កុសលំ?
122. Tattha katamaṃ kusalaṃ?
‘‘វាចានុរក្ខី មនសា សុសំវុតោ, កាយេន ច នាកុសលំ កយិរា 295;
‘‘Vācānurakkhī manasā susaṃvuto, kāyena ca nākusalaṃ kayirā 296;
ឯតេ តយោ កម្មបថេ វិសោធយេ, អារាធយេ មគ្គមិសិប្បវេទិត’’ន្តិ។
Ete tayo kammapathe visodhaye, ārādhaye maggamisippavedita’’nti.
ឥទំ កុសលំ។
Idaṃ kusalaṃ.
‘‘យស្ស កាយេន វាចាយ, មនសា នត្ថិ ទុក្កដំ;
‘‘Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ;
សំវុតំ តីហិ ឋានេហិ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ។
Saṃvutaṃ tīhi ṭhānehi, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
ឥទំ កុសលំ។
Idaṃ kusalaṃ.
តត្ថ កតមំ អកុសលំ?
Tattha katamaṃ akusalaṃ?
‘‘យស្ស អច្ចន្ត ទុស្សីល្យំ, មាលុវា សាលមិវោត្ថតំ;
‘‘Yassa accanta dussīlyaṃ, māluvā sālamivotthataṃ;
ករោតិ សោ តថត្តានំ, យថា នំ ឥច្ឆតី ទិសោ’’តិ។
Karoti so tathattānaṃ, yathā naṃ icchatī diso’’ti.
ឥទំ អកុសលំ។
Idaṃ akusalaṃ.
‘‘អត្តនា ហិ កតំ បាបំ, អត្តជំ អត្តសម្ភវំ;
‘‘Attanā hi kataṃ pāpaṃ, attajaṃ attasambhavaṃ;
អភិមត្ថតិ 301 ទុម្មេធំ, វជិរំវស្មមយំ មណិ’’ន្តិ។
Abhimatthati 302 dummedhaṃ, vajiraṃvasmamayaṃ maṇi’’nti.
ឥទំ អកុសលំ។
Idaṃ akusalaṃ.
‘‘ទស កម្មបថេ និសេវិយ, អកុសលាកុសលេហិ វិវជ្ជិតា;
‘‘Dasa kammapathe niseviya, akusalākusalehi vivajjitā;
គរហា ច ភវន្តិ ទេវតេ, ពាលមតី និរយេសុ បច្ចរេ’’តិ។
Garahā ca bhavanti devate, bālamatī nirayesu paccare’’ti.
ឥទំ អកុសលំ។
Idaṃ akusalaṃ.
‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, អកុសលមូលានិ 303, កតមានិ តីណិ? លោភោ អកុសលមូលំ, ទោសោ អកុសលមូលំ, មោហោ អកុសលមូលំ។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ អកុសលមូលានិ’’។ ឥទំ អកុសលំ។
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, akusalamūlāni 304, katamāni tīṇi? Lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi akusalamūlāni’’. Idaṃ akusalaṃ.
តត្ថ កតមំ កុសលញ្ច អកុសលញ្ច?
Tattha katamaṃ kusalañca akusalañca?
កល្យាណការី កល្យាណំ, បាបការី ច បាបក’’ន្តិ។
Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpaka’’nti.
តត្ថ យំ អាហ ‘‘កល្យាណការី កល្យាណ’’ន្តិ, ឥទំ កុសលំ។ យំ អាហ ‘‘បាបការី ច បាបក’’ន្តិ, ឥទំ អកុសលំ។ ឥទំ កុសលញ្ច អកុសលញ្ច។
Tattha yaṃ āha ‘‘kalyāṇakārī kalyāṇa’’nti, idaṃ kusalaṃ. Yaṃ āha ‘‘pāpakārī ca pāpaka’’nti, idaṃ akusalaṃ. Idaṃ kusalañca akusalañca.
‘‘សុភេន កម្មេន វជន្តិ សុគ្គតិំ, អបាយភូមិំ អសុភេន កម្មុនា;
‘‘Subhena kammena vajanti suggatiṃ, apāyabhūmiṃ asubhena kammunā;
ខយា ច កម្មស្ស វិមុត្តចេតសោ, និព្ពន្តិ តេ ជោតិរិវិន្ធនក្ខយា’’។
Khayā ca kammassa vimuttacetaso, nibbanti te jotirivindhanakkhayā’’.
តត្ថ យំ អាហ ‘‘សុភេន កម្មេន វជន្តិ សុគ្គតិ’’ន្តិ, ឥទំ កុសលំ។ យំ អាហ ‘‘អបាយភូមិំ អសុភេន កម្មុនា’’តិ, ឥទំ អកុសលំ។ ឥទំ កុសលញ្ច អកុសលញ្ច។
Tattha yaṃ āha ‘‘subhena kammena vajanti suggati’’nti, idaṃ kusalaṃ. Yaṃ āha ‘‘apāyabhūmiṃ asubhena kammunā’’ti, idaṃ akusalaṃ. Idaṃ kusalañca akusalañca.
១២៣. តត្ថ កតមំ អនុញ្ញាតំ?
123. Tattha katamaṃ anuññātaṃ?
ឥទំ អនុញ្ញាតំ។
Idaṃ anuññātaṃ.
‘‘តីណិមានិ , ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ ករណីយានិ។ កតមានិ តីណិ, ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ, កាយកម្មវចីកម្មេន សមន្នាគតោ កុសលេន បរិសុទ្ធាជីវោ។ អារទ្ធវីរិយោ ខោ បន ហោតិ ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ កុសលានំ ធម្មានំ ភាវនាយ សច្ឆិកិរិយាយ។ បញ្ញវា ខោ បន ហោតិ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ តីណិ ករណីយានី’’តិ។ ឥទំ អនុញ្ញាតំ។
‘‘Tīṇimāni , bhikkhave, bhikkhūnaṃ karaṇīyāni. Katamāni tīṇi, idha, bhikkhave, bhikkhu pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, kāyakammavacīkammena samannāgato kusalena parisuddhājīvo. Āraddhavīriyo kho pana hoti thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya sacchikiriyāya. Paññavā kho pana hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Imāni kho, bhikkhave, bhikkhūnaṃ tīṇi karaṇīyānī’’ti. Idaṃ anuññātaṃ.
‘‘ទសយិមេ 311, ភិក្ខវេ, ធម្មា បព្ពជិតេន អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពា។ កតមេ ទស? ‘វេវណ្ណិយម្ហិ អជ្ឈុបគតោ’តិ បព្ពជិតេន អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ…បេ.… ឥមេ ខោ ភិក្ខវេ ទស ធម្មា បព្ពជិតេន អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពា’’តិ។ ឥទំ អនុញ្ញាតំ។
‘‘Dasayime 312, bhikkhave, dhammā pabbajitena abhiṇhaṃ paccavekkhitabbā. Katame dasa? ‘Vevaṇṇiyamhi ajjhupagato’ti pabbajitena abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ…pe… ime kho bhikkhave dasa dhammā pabbajitena abhiṇhaṃ paccavekkhitabbā’’ti. Idaṃ anuññātaṃ.
‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, ករណីយានិ។ កតមានិ តីណិ? កាយសុចរិតំ វចីសុចរិតំ មនោសុចរិតន្តិ។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ ករណីយានី’’តិ។ ឥទំ អនុញ្ញាតំ។
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, karaṇīyāni. Katamāni tīṇi? Kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritanti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi karaṇīyānī’’ti. Idaṃ anuññātaṃ.
តត្ថ កតមំ បដិក្ខិត្តំ?
Tattha katamaṃ paṭikkhittaṃ?
‘‘នត្ថិ បុត្តសមំ បេមំ, នត្ថិ គោសមិតំ 313 ធនំ;
‘‘Natthi puttasamaṃ pemaṃ, natthi gosamitaṃ 314 dhanaṃ;
ភគវា អាហ –
Bhagavā āha –
‘‘នត្ថិ អត្តសមំ បេមំ, នត្ថិ ធញ្ញសមំ ធនំ;
‘‘Natthi attasamaṃ pemaṃ, natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;
នត្ថិ បញ្ញាសមា អាភា, វុដ្ឋិវេបរមា សរា’’តិ។
Natthi paññāsamā ābhā, vuṭṭhiveparamā sarā’’ti.
ឯត្ថ យំ បុរិមកំ, ឥទំ បដិក្ខិត្តំ។
Ettha yaṃ purimakaṃ, idaṃ paṭikkhittaṃ.
‘‘តីណិមានិ , ភិក្ខវេऋ អករណីយានិ។ កតមានិ តីណិ? កាយទុច្ចរិតំ វចីទុច្ចរិតំ មនោទុច្ចរិតន្តិ។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ អករណីយានី’’តិ។ ឥទំ បដិក្ខិត្តំ។
‘‘Tīṇimāni , bhikkhaveऋ akaraṇīyāni. Katamāni tīṇi? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritanti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi akaraṇīyānī’’ti. Idaṃ paṭikkhittaṃ.
១២៤. តត្ថ កតមំ អនុញ្ញាតញ្ច បដិក្ខិត្តញ្ច?
124. Tattha katamaṃ anuññātañca paṭikkhittañca?
‘‘កិំសូធ ភីតា ជនតា អនេកា, មគ្គោ ចនេកាយតនោ បវុត្តោ 317;
‘‘Kiṃsūdha bhītā janatā anekā, maggo canekāyatano pavutto 318;
បុច្ឆាមិ តំ គោតម ភូរិបញ្ញ, កិស្មិំ ឋិតោ បរលោកំ ន ភាយេតិ។
Pucchāmi taṃ gotama bhūripañña, kismiṃ ṭhito paralokaṃ na bhāyeti.
‘‘វាចំ មនញ្ច បណិធាយ សម្មា, កាយេន បាបានិ អកុព្ពមានោ;
‘‘Vācaṃ manañca paṇidhāya sammā, kāyena pāpāni akubbamāno;
ពហ្វន្នបានំ ឃរមាវសន្តោ, សទ្ធោ មុទូ សំវិភាគី វទញ្ញូ;
Bahvannapānaṃ gharamāvasanto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū;
ឯតេសុ ធម្មេសុ ឋិតោ ចតូសុ, ធម្មេ ឋិតោ បរលោកំ ន ភាយេ’’តិ។
Etesu dhammesu ṭhito catūsu, dhamme ṭhito paralokaṃ na bhāye’’ti.
តត្ថ យំ អាហ ‘‘វាចំ មនញ្ច បណិធាយ សម្មា’’តិ, ឥទំ អនុញ្ញាតំ។ ‘‘កាយេន បាបានិ អកុព្ពមានោ’’តិ, ឥទំ បដិក្ខិត្តំ។ ‘‘ពហ្វន្នបានំ ឃរមាវសន្តោ, សទ្ធោ មុទូ សំវិភាគី វទញ្ញូ។ ឯតេសុ ធម្មេសុ ឋិតោ ចតូសុ, ធម្មេ ឋិតោ បរលោកំ ន ភាយេ’’តិ, ឥទំ អនុញ្ញាតំ។ ឥទំ អនុញ្ញាតញ្ច បដិក្ខិត្តញ្ច។
Tattha yaṃ āha ‘‘vācaṃ manañca paṇidhāya sammā’’ti, idaṃ anuññātaṃ. ‘‘Kāyena pāpāni akubbamāno’’ti, idaṃ paṭikkhittaṃ. ‘‘Bahvannapānaṃ gharamāvasanto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū. Etesu dhammesu ṭhito catūsu, dhamme ṭhito paralokaṃ na bhāye’’ti, idaṃ anuññātaṃ. Idaṃ anuññātañca paṭikkhittañca.
‘‘សព្ពបាបស្ស អករណំ, កុសលស្ស ឧបសម្បទា;
‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;
សចិត្តបរិយោទាបនំ, ឯតំ ពុទ្ធានសាសនំ’’។
Sacittapariyodāpanaṃ, etaṃ buddhānasāsanaṃ’’.
តត្ថ យំ អាហ ‘‘សព្ពបាបស្ស អករណ’’ន្តិ, ឥទំ បដិក្ខិត្តំ, យំ អាហ ‘‘កុសលស្ស ឧបសម្បទា’’តិ, ឥទំ អនុញ្ញាតំ។ ឥទំ អនុញ្ញាតញ្ច បដិក្ខិត្តញ្ច។
Tattha yaṃ āha ‘‘sabbapāpassa akaraṇa’’nti, idaṃ paṭikkhittaṃ, yaṃ āha ‘‘kusalassa upasampadā’’ti, idaṃ anuññātaṃ. Idaṃ anuññātañca paṭikkhittañca.
‘‘កាយសមាចារម្បាហំ, ទេវានមិន្ទ, ទុវិធេន វទាមិ សេវិតព្ពម្បិ អសេវិតព្ពម្បិ។ វចីសមាចារម្បាហំ , ទេវានមិន្ទ , ទុវិធេន វទាមិ សេវិតព្ពម្បិ អសេវិតព្ពម្បិ។ មនោសមាចារម្បាហំ ទេវានមិន្ទ, ទុវិធេន វទាមិ…បេ.… បរិយេសនម្បាហំ, ទេវានមិន្ទ, ទុវិធេន វទាមិ សេវិតព្ពម្បិ អសេវិតព្ពម្បិ’’។
‘‘Kāyasamācārampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi. Vacīsamācārampāhaṃ , devānaminda , duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi. Manosamācārampāhaṃ devānaminda, duvidhena vadāmi…pe… pariyesanampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi’’.
‘‘កាយសមាចារម្បាហំ, ទេវានមិន្ទ, ទុវិធេន វទាមិ សេវិតព្ពម្បិ អសេវិតព្ពម្បី’’តិ ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ, កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ។ យថារូបញ្ច ខោ កាយសមាចារំ សេវតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, ឯវរូបោ កាយសមាចារោ ន សេវិតព្ពោ។ តត្ថ យំ ជញ្ញា កាយសមាចារំ ‘‘ឥមំ 319 ខោ មេ កាយសមាចារំ សេវតោ អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តី’’តិ, ឯវរូបោ កាយសមាចារោ សេវិតព្ពោ។ ‘‘កាយសមាចារម្បាហំ ទេវានមិន្ទ, ទុវិធេន វទាមិ សេវិតព្ពម្បិ អសេវិតព្ពម្បី’’តិ ឥតិ យំ តំ វុត្តំ, ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ។ ‘‘វចីសមាចារំ…បេ.… ‘‘បរិយេសនម្បាហំ, ទេវានមិន្ទ, ទុវិធេន វទាមិ សេវិតព្ពម្បិ អសេវិតព្ពម្បី’’តិ ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ, កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ។ យថារូបញ្ច ខោ បរិយេសនំ សេវតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, ឯវរូបា បរិយេសនា ន សេវិតព្ពា។ តត្ថ យំ ជញ្ញា បរិយេសនំ ‘‘ឥមំ ខោ មេ បរិយេសនំ សេវតោ អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តី’’តិ, ឯវរូបា បរិយេសនា សេវិតព្ពា។ ‘‘បរិយេសនម្បាហំ, ទេវានមិន្ទ, ទុវិធេន វទាមិ សេវិតព្ពម្បិ អសេវិតព្ពម្បី’’តិ ឥតិ យំ តំ វុត្តំ, ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ។
‘‘Kāyasamācārampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ. Yathārūpañca kho kāyasamācāraṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpo kāyasamācāro na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā kāyasamācāraṃ ‘‘imaṃ 320 kho me kāyasamācāraṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’’ti, evarūpo kāyasamācāro sevitabbo. ‘‘Kāyasamācārampāhaṃ devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ. ‘‘Vacīsamācāraṃ…pe… ‘‘pariyesanampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ. Yathārūpañca kho pariyesanaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpā pariyesanā na sevitabbā. Tattha yaṃ jaññā pariyesanaṃ ‘‘imaṃ kho me pariyesanaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’’ti, evarūpā pariyesanā sevitabbā. ‘‘Pariyesanampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
តត្ថ យំ អាហ ‘‘សេវិតព្ពម្បី’’តិ, ឥទំ អនុញ្ញាតំ។ យំ អាហ ‘‘ន សេវិតព្ពម្បី’’តិ, ឥទំ បដិក្ខិត្តំ។ ឥទំ អនុញ្ញាតញ្ច បដិក្ខិត្តញ្ច។
Tattha yaṃ āha ‘‘sevitabbampī’’ti, idaṃ anuññātaṃ. Yaṃ āha ‘‘na sevitabbampī’’ti, idaṃ paṭikkhittaṃ. Idaṃ anuññātañca paṭikkhittañca.
១៧០. តត្ថ កតមោ ថវោ?
170. Tattha katamo thavo?
‘‘មគ្គានដ្ឋង្គិកោ 321 សេដ្ឋោ, សច្ចានំ ចតុរោ បទា;
‘‘Maggānaṭṭhaṅgiko 322 seṭṭho, saccānaṃ caturo padā;
វិរាគោ សេដ្ឋោ ធម្មានំ, ទ្វិបទានញ្ច ចក្ខុមា’’តិ។
Virāgo seṭṭho dhammānaṃ, dvipadānañca cakkhumā’’ti.
អយំ ថវោ។
Ayaṃ thavo.
‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, អគ្គានិ។ កតមានិ តីណិ? យាវតា, ភិក្ខវេ, សត្តា អបទា វា ទ្វិបទា វា ចតុប្បទា វា ពហុប្បទា វា រូបិនោ វា អរូបិនោ វា សញ្ញិនោ វា អសញ្ញិនោ វា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិនោ វា, តថាគតោ តេសំ អគ្គមក្ខាយតិ សេដ្ឋមក្ខាយតិ បវរមក្ខាយតិ , យទិទំ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ។ យាវតា, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ 323 បណ្ណត្តិសង្ខតានំ វា អសង្ខតានំ វា, វិរាគោ តេសំ ធម្មានំ អគ្គមក្ខាយតិ សេដ្ឋមក្ខាយតិ បវរមក្ខាយតិ, យទិទំ មទនិម្មទនោ…បេ.… និរោធោ និព្ពានំ។ យាវតា, ភិក្ខវេ, សង្ឃានំ បណ្ណត្តិ គណានំ បណ្ណត្តិ មហាជនសន្និបាតានំ បណ្ណត្តិ, តថាគតសាវកសង្ឃោ តេសំ អគ្គមក្ខាយតិ សេដ្ឋមក្ខាយតិ បវរមក្ខាយតិ, យទិទំ ចត្តារិ បុរិសយុគានិ អដ្ឋ បុរិសបុគ្គលា…បេ.… បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សាតិ។
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, aggāni. Katamāni tīṇi? Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññīnāsaññino vā, tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati , yadidaṃ arahaṃ sammāsambuddho. Yāvatā, bhikkhave, dhammānaṃ 324 paṇṇattisaṅkhatānaṃ vā asaṅkhatānaṃ vā, virāgo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṃ madanimmadano…pe… nirodho nibbānaṃ. Yāvatā, bhikkhave, saṅghānaṃ paṇṇatti gaṇānaṃ paṇṇatti mahājanasannipātānaṃ paṇṇatti, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā…pe… puññakkhettaṃ lokassāti.
គណោ ច នរសីហស្ស, តានិ តីណិ វិស្សិស្សរេ។
Gaṇo ca narasīhassa, tāni tīṇi vississare.
‘‘សមណបទុមសញ្ចយោ គណោ, ធម្មវរោ ច វិទូនំ សក្កតោ;
‘‘Samaṇapadumasañcayo gaṇo, dhammavaro ca vidūnaṃ sakkato;
នរវរទមកោ ច ចក្ខុមា, តានិ តីណិ លោកស្ស ឧត្តរិ។
Naravaradamako ca cakkhumā, tāni tīṇi lokassa uttari.
‘‘សត្ថា ច អប្បដិសមោ, ធម្មោ ច សព្ពោ និរុបទាហោ;
‘‘Satthā ca appaṭisamo, dhammo ca sabbo nirupadāho;
អរិយោ ច គណវរោ, តានិ ខលុ វិស្សិស្សរេ តីណិ។
Ariyo ca gaṇavaro, tāni khalu vississare tīṇi.
‘‘សច្ចនាមោ ជិនោ ខេមោ សព្ពាភិភូ, សច្ចធម្មោ នត្ថញ្ញោ តស្ស ឧត្តរិ;
‘‘Saccanāmo jino khemo sabbābhibhū, saccadhammo natthañño tassa uttari;
អរិយសង្ឃោ និច្ចំ វិញ្ញូនំ បូជិតោ, តានិ តីណិ លោកស្ស ឧត្តរិ។
Ariyasaṅgho niccaṃ viññūnaṃ pūjito, tāni tīṇi lokassa uttari.
‘‘ឯកាយនំ ជាតិខយន្តទស្សី, មគ្គំ បជានាតិ ហិតានុកម្បី;
‘‘Ekāyanaṃ jātikhayantadassī, maggaṃ pajānāti hitānukampī;
ឯតេន មគ្គេន តរិំសុ បុព្ពេ, តរិស្សន្តិ យេ ច 327 តរន្តិ ឱឃំ។
Etena maggena tariṃsu pubbe, tarissanti ye ca 328 taranti oghaṃ.
‘‘តំ តាទិសំ ទេវមនុស្សសេដ្ឋំ;
‘‘Taṃ tādisaṃ devamanussaseṭṭhaṃ;
សត្តា នមស្សន្តិ វិសុទ្ធិបេក្ខា’’តិ។
Sattā namassanti visuddhipekkhā’’ti.
អយំ ថវោតិ។
Ayaṃ thavoti.
តត្ថ លោកិយំ សុត្តំ ទ្វីហិ សុត្តេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ សំកិលេសភាគិយេន ច វាសនាភាគិយេន ច។ លោកុត្តរំបិ សុត្តំ តីហិ សុត្តេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ ទស្សនភាគិយេន ច ភាវនាភាគិយេន ច អសេក្ខភាគិយេន ច។ លោកិយញ្ច លោកុត្តរញ្ច។ យស្មិំ សុត្តេ យំ យំ បទំ ទិស្សតិ សំកិលេសភាគិយំ វា វាសនាភាគិយំ វា, តេន តេន លោកិយន្តិ និទ្ទិសិតព្ពំ, ទស្សនភាគិយំ វា ភាវនាភាគិយំ វា អសេក្ខភាគិយំ វា យំ យំ បទំ ទិស្សតិ តេន តេន លោកុត្តរន្តិ និទ្ទិសិតព្ពំ។
Tattha lokiyaṃ suttaṃ dvīhi suttehi niddisitabbaṃ saṃkilesabhāgiyena ca vāsanābhāgiyena ca. Lokuttaraṃpi suttaṃ tīhi suttehi niddisitabbaṃ dassanabhāgiyena ca bhāvanābhāgiyena ca asekkhabhāgiyena ca. Lokiyañca lokuttarañca. Yasmiṃ sutte yaṃ yaṃ padaṃ dissati saṃkilesabhāgiyaṃ vā vāsanābhāgiyaṃ vā, tena tena lokiyanti niddisitabbaṃ, dassanabhāgiyaṃ vā bhāvanābhāgiyaṃ vā asekkhabhāgiyaṃ vā yaṃ yaṃ padaṃ dissati tena tena lokuttaranti niddisitabbaṃ.
វាសនាភាគិយំ សុត្តំ សំកិលេសភាគិយស្ស សុត្តស្ស និគ្ឃាតាយ, ទស្សនភាគិយំ សុត្តំ វាសនាភាគិយស្ស សុត្តស្ស និគ្ឃាតាយ, ភាវនាភាគិយំ សុត្តំ ទស្សនភាគិយស្ស សុត្តស្ស បដិនិស្សគ្គាយ, អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ ភាវនាភាគិយស្ស សុត្តស្ស បដិនិស្សគ្គាយ, អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារត្ថំ។
Vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ saṃkilesabhāgiyassa suttassa nigghātāya, dassanabhāgiyaṃ suttaṃ vāsanābhāgiyassa suttassa nigghātāya, bhāvanābhāgiyaṃ suttaṃ dassanabhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ bhāvanābhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ.
លោកុត្តរំ សុត្តំ សត្តាធិដ្ឋានំ ឆព្ពីសតិយា បុគ្គលេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ, តេ តីហិ សុត្តេហិ សមន្វេសិតព្ពា ទស្សនភាគិយេន ភាវនាភាគិយេន អសេក្ខភាគិយេន ចាតិ។
Lokuttaraṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ chabbīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ, te tīhi suttehi samanvesitabbā dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena cāti.
តត្ថ ទស្សនភាគិយំ សុត្តំ បញ្ចហិ បុគ្គលេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ ឯកពីជិនា កោលំកោលេន សត្តក្ខត្តុបរមេន សទ្ធានុសារិនា ធម្មានុសារិនា ចាតិ, ទស្សនភាគិយំ សុត្តំ ឥមេហិ បញ្ចហិ បុគ្គលេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ។ ភាវនាភាគិយំ សុត្តំ ទ្វាទសហិ បុគ្គលេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នេន, សកទាគាមិនា, អនាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នេន, អនាគាមិនា , អន្តរា បរិនិព្ពាយិនា, ឧបហច្ច បរិនិព្ពាយិនា, អសង្ខារបរិនិព្ពាយិនា, សសង្ខារបរិនិព្ពាយិនា, ឧទ្ធំសោតេន អកនិដ្ឋគាមិនា, សទ្ធាវិមុត្តេន, ទិដ្ឋិប្បត្តេន, កាយសក្ខិនា ចាតិ, ភាវនាភាគិយំ សុត្តំ ឥមេហិ ទ្វាទសហិ បុគ្គលេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ។ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ នវហិ បុគ្គលេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ សទ្ធាវិមុត្តេន, បញ្ញាវិមុត្តេន, សុញ្ញតវិមុត្តេន, អនិមិត្តវិមុត្តេន, អប្បណិហិតវិមុត្តេន, ឧភតោភាគវិមុត្តេន សមសីសិនា បច្ចេកពុទ្ធសម្មាសម្ពុទ្ធេហិ ចាតិ, អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ ឥមេហិ នវហិ បុគ្គលេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ។ ឯវំ លោកុត្តរំ សុត្តំ សត្តាធិដ្ឋានំ ឥមេហិ ឆព្ពីសតិយា បុគ្គលេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ។
Tattha dassanabhāgiyaṃ suttaṃ pañcahi puggalehi niddisitabbaṃ ekabījinā kolaṃkolena sattakkhattuparamena saddhānusārinā dhammānusārinā cāti, dassanabhāgiyaṃ suttaṃ imehi pañcahi puggalehi niddisitabbaṃ. Bhāvanābhāgiyaṃ suttaṃ dvādasahi puggalehi niddisitabbaṃ sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipannena, sakadāgāminā, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipannena, anāgāminā , antarā parinibbāyinā, upahacca parinibbāyinā, asaṅkhāraparinibbāyinā, sasaṅkhāraparinibbāyinā, uddhaṃsotena akaniṭṭhagāminā, saddhāvimuttena, diṭṭhippattena, kāyasakkhinā cāti, bhāvanābhāgiyaṃ suttaṃ imehi dvādasahi puggalehi niddisitabbaṃ. Asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ navahi puggalehi niddisitabbaṃ saddhāvimuttena, paññāvimuttena, suññatavimuttena, animittavimuttena, appaṇihitavimuttena, ubhatobhāgavimuttena samasīsinā paccekabuddhasammāsambuddhehi cāti, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ imehi navahi puggalehi niddisitabbaṃ. Evaṃ lokuttaraṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ imehi chabbīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ.
លោកិយំ សុត្តំ សត្តាធិដ្ឋានំ ឯកូនវីសតិយា បុគ្គលេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ។ តេ ចរិតេហិ និទ្ទិដ្ឋា សមន្វេសិតព្ពា កេចិ រាគចរិតា, កេចិ ទោសចរិតា, កេចិ មោហចរិតា, កេចិ រាគចរិតា ច ទោសចរិតា ច, កេចិ រាគចរិតា ច មោហចរិតា ច, កេចិ ទោសចរិតា ច មោហចរិតា ច, កេចិ រាគចរិតា ច ទោសចរិតា ច មោហចរិតា ច, រាគមុខេ ឋិតោ រាគចរិតោ, រាគមុខេ ឋិតោ ទោសចរិតោ, រាគមុខេ ឋិតោ មោហចរិតោ, រាគមុខេ ឋិតោ រាគចរិតោ ច ទោសចរិតោ ច មោហចរិតោ ច, ទោសមុខេ ឋិតោ ទោសចរិតោ, ទោសមុខេ ឋិតោ មោហចរិតោ, ទោសមុខេ ឋិតោ រាគចរិតោ, ទោសមុខេ ឋិតោ រាគចរិតោ ច ទោសចរិតោ ច មោហចរិតោ ច, មោហមុខេ ឋិតោ មោហចរិតោ, មោហមុខេ ឋិតោ រាគចរិតោ មោហមុខេ ឋិតោ ទោសចរិតោ, មោហមុខេ ឋិតោ រាគចរិតោ ច ទោសចរិតោ ច មោហចរិតោ ចាតិ, លោកិយំ សុត្តំ សត្តាធិដ្ឋានំ ឥមេហិ ឯកូនវីសតិយា បុគ្គលេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ។
Lokiyaṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ ekūnavīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ. Te caritehi niddiṭṭhā samanvesitabbā keci rāgacaritā, keci dosacaritā, keci mohacaritā, keci rāgacaritā ca dosacaritā ca, keci rāgacaritā ca mohacaritā ca, keci dosacaritā ca mohacaritā ca, keci rāgacaritā ca dosacaritā ca mohacaritā ca, rāgamukhe ṭhito rāgacarito, rāgamukhe ṭhito dosacarito, rāgamukhe ṭhito mohacarito, rāgamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito ca, dosamukhe ṭhito dosacarito, dosamukhe ṭhito mohacarito, dosamukhe ṭhito rāgacarito, dosamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito ca, mohamukhe ṭhito mohacarito, mohamukhe ṭhito rāgacarito mohamukhe ṭhito dosacarito, mohamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito cāti, lokiyaṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ imehi ekūnavīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ.
វាសនាភាគិយំ សុត្តំ សីលវន្តេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ, តេ សីលវន្តោ បញ្ច បុគ្គលា បកតិសីលំ សមាទានសីលំ ចិត្តប្បសាទោ សមថោ វិបស្សនា ចាតិ, វាសនាភាគិយំ សុត្តំ ឥមេហិ បញ្ចហិ បុគ្គលេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ។
Vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ sīlavantehi niddisitabbaṃ, te sīlavanto pañca puggalā pakatisīlaṃ samādānasīlaṃ cittappasādo samatho vipassanā cāti, vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ imehi pañcahi puggalehi niddisitabbaṃ.
លោកុត្តរំ សុត្តំ ធម្មាធិដ្ឋានំ តីហិ សុត្តេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ ទស្សនភាគិយេន ភាវនាភាគិយេន អសេក្ខភាគិយេន ច។
Lokuttaraṃ suttaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ tīhi suttehi niddisitabbaṃ dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena ca.
លោកិយញ្ច លោកុត្តរញ្ច សត្តាធិដ្ឋានញ្ច ធម្មាធិដ្ឋានញ្ច ឧភយេន និទ្ទិសិតព្ពំ, ញាណំ បញ្ញាយ និទ្ទិសិតព្ពំ បញ្ញិន្ទ្រិយេន បញ្ញាពលេន អធិបញ្ញាសិក្ខាយ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គេន សម្មាទិដ្ឋិយា តីរណាយ សន្តីរណាយ ធម្មេ ញាណេន អន្វយេ ញាណេន ខយេ ញាណេន អនុប្បាទេ ញាណេន អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយេន អញ្ញិន្ទ្រិយេន អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយេន ចក្ខុនា វិជ្ជាយ ពុទ្ធិយា ភូរិយា មេធាយ, យំ យំ វា បន លព្ភតិ, តេន តេន បញ្ញាធិវចនេន និទ្ទិសិតព្ពំ។
Lokiyañca lokuttarañca sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca ubhayena niddisitabbaṃ, ñāṇaṃ paññāya niddisitabbaṃ paññindriyena paññābalena adhipaññāsikkhāya dhammavicayasambojjhaṅgena sammādiṭṭhiyā tīraṇāya santīraṇāya dhamme ñāṇena anvaye ñāṇena khaye ñāṇena anuppāde ñāṇena anaññātaññassāmītindriyena aññindriyena aññātāvindriyena cakkhunā vijjāya buddhiyā bhūriyā medhāya, yaṃ yaṃ vā pana labbhati, tena tena paññādhivacanena niddisitabbaṃ.
ញេយ្យំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នេហិ អជ្ឈត្តិកពាហិរេហិ ហីនប្បណីតេហិ ទូរសន្តិកេហិ សង្ខតាសង្ខតេហិ កុសលាកុសលាព្យាកតេហិ សង្ខេបតោ វា ឆហិ អារម្មណេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ។ ញាណញ្ច ញេយ្យញ្ច តទុភយេន និទ្ទិសិតព្ពំ, បញ្ញាបិ អារម្មណភូតា ញេយ្យំ, យំ កិញ្ចិ អារម្មណភូតំ អជ្ឈត្តិកំ វា ពាហិរំ វា, សព្ពំ តំ សង្ខតេន អសង្ខតេន ច និទ្ទិសិតព្ពំ។
Ñeyyaṃ atītānāgatapaccuppannehi ajjhattikabāhirehi hīnappaṇītehi dūrasantikehi saṅkhatāsaṅkhatehi kusalākusalābyākatehi saṅkhepato vā chahi ārammaṇehi niddisitabbaṃ. Ñāṇañca ñeyyañca tadubhayena niddisitabbaṃ, paññāpi ārammaṇabhūtā ñeyyaṃ, yaṃ kiñci ārammaṇabhūtaṃ ajjhattikaṃ vā bāhiraṃ vā, sabbaṃ taṃ saṅkhatena asaṅkhatena ca niddisitabbaṃ.
ទស្សនំ ភាវនា 329 សកវចនំ បរវចនំ វិសជ្ជនីយំ អវិសជ្ជនីយំ កម្មំ វិបាកោតិ សព្ពត្ថ តទុភយំ សុត្តេ យថា និទ្ទិដ្ឋំ, តថា ឧបធារយិត្វា លព្ភមានតោ និទ្ទិសិតព្ពំ, យំ វា បន កិញ្ចិ ភគវា អញ្ញតរវចនំ ភាសតិ, សព្ពំ តំ យថានិទ្ទិដ្ឋំ ធារយិតព្ពំ។
Dassanaṃ bhāvanā 330 sakavacanaṃ paravacanaṃ visajjanīyaṃ avisajjanīyaṃ kammaṃ vipākoti sabbattha tadubhayaṃ sutte yathā niddiṭṭhaṃ, tathā upadhārayitvā labbhamānato niddisitabbaṃ, yaṃ vā pana kiñci bhagavā aññataravacanaṃ bhāsati, sabbaṃ taṃ yathāniddiṭṭhaṃ dhārayitabbaṃ.
ទុវិធោ ហេតុ យញ្ច កម្មំ យេ ច កិលេសា, សមុទយោ កិលេសា។ តត្ថ កិលេសា សំកិលេសភាគិយេន សុត្តេន និទ្ទិសិតព្ពា។ សមុទយោ សំកិលេសភាគិយេន ច វាសនាភាគិយេន ច សុត្តេន និទ្ទិសិតព្ពោ។ តត្ថ កុសលំ ចតូហិ សុត្តេហិ និទ្ទិសិតព្ពំ វាសនាភាគិយេន ទស្សនភាគិយេន ភាវនាភាគិយេន អសេក្ខភាគិយេន ច។ អកុសលំ សំកិលេសភាគិយេន សុត្តេន និទ្ទិសិតព្ពំ ។ កុសលញ្ច អកុសលញ្ច តទុភយេន 331 និទ្ទិសិតព្ពំ។ អនុញ្ញាតំ ភគវតោ អនុញ្ញាតាយ និទ្ទិសិតព្ពំ, តំ បញ្ចវិធំ សំវរោ បហានំ ភាវនា សច្ឆិកិរិយា កប្បិយានុលោមោតិ, យំ ទិស្សតិ តាសុ តាសុ ភូមីសុ, តំ កប្បិយានុលោមេន និទ្ទិសិតព្ពំ។ បដិក្ខិត្តំ ភគវតា បដិក្ខិត្តការណេន និទ្ទិសិតព្ពំ។ អនុញ្ញាតញ្ច បដិក្ខិត្តញ្ច តទុភយេន និទ្ទិសិតព្ពំ។ ថវោ បសំសាយ និទ្ទិសិតព្ពោ។ សោ បញ្ចវិធេន វេទិតព្ពោ ភគវតោ ធម្មស្ស អរិយសង្ឃស្ស អរិយធម្មានំ សិក្ខាយ លោកិយគុណសម្បត្តិយាតិ។ ឯវំ ថវោ បញ្ចវិធេន និទ្ទិសិតព្ពោ។
Duvidho hetu yañca kammaṃ ye ca kilesā, samudayo kilesā. Tattha kilesā saṃkilesabhāgiyena suttena niddisitabbā. Samudayo saṃkilesabhāgiyena ca vāsanābhāgiyena ca suttena niddisitabbo. Tattha kusalaṃ catūhi suttehi niddisitabbaṃ vāsanābhāgiyena dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena ca. Akusalaṃ saṃkilesabhāgiyena suttena niddisitabbaṃ . Kusalañca akusalañca tadubhayena 332 niddisitabbaṃ. Anuññātaṃ bhagavato anuññātāya niddisitabbaṃ, taṃ pañcavidhaṃ saṃvaro pahānaṃ bhāvanā sacchikiriyā kappiyānulomoti, yaṃ dissati tāsu tāsu bhūmīsu, taṃ kappiyānulomena niddisitabbaṃ. Paṭikkhittaṃ bhagavatā paṭikkhittakāraṇena niddisitabbaṃ. Anuññātañca paṭikkhittañca tadubhayena niddisitabbaṃ. Thavo pasaṃsāya niddisitabbo. So pañcavidhena veditabbo bhagavato dhammassa ariyasaṅghassa ariyadhammānaṃ sikkhāya lokiyaguṇasampattiyāti. Evaṃ thavo pañcavidhena niddisitabbo.
ឥន្ទ្រិយភូមិ នវហិ បទេហិ និទ្ទិសិតព្ពា, កិលេសភូមិ នវហិ បទេហិ និទ្ទិសិតព្ពា, ឯវមេតានិ អដ្ឋារស បទានិ ហោន្តិ នវ បទានិ កុសលានិ នវ បទានិ អកុសលានីតិ, តថាហិ វុត្តំ ‘‘អដ្ឋារស មូលបទា កុហិំ ទដ្ឋព្ពា, សាសនប្បដ្ឋានេ’’តិ។ តេនាហ អាយស្មា មហាកច្ចាយនោ –
Indriyabhūmi navahi padehi niddisitabbā, kilesabhūmi navahi padehi niddisitabbā, evametāni aṭṭhārasa padāni honti nava padāni kusalāni nava padāni akusalānīti, tathāhi vuttaṃ ‘‘aṭṭhārasa mūlapadā kuhiṃ daṭṭhabbā, sāsanappaṭṭhāne’’ti. Tenāha āyasmā mahākaccāyano –
‘‘នវហិ ច បទេហិ កុសលា, នវហិ ច យុជ្ជន្តិ អកុសលប្បក្ខា;
‘‘Navahi ca padehi kusalā, navahi ca yujjanti akusalappakkhā;
ឯតេ ខលុ មូលបទា, ភវន្តិ អដ្ឋារស បទានី’’តិ។
Ete khalu mūlapadā, bhavanti aṭṭhārasa padānī’’ti.
និយុត្តំ សាសនប្បដ្ឋានំ។
Niyuttaṃ sāsanappaṭṭhānaṃ.
ឯត្តាវតា សមត្តា នេត្តិ យា អាយស្មតា មហាកច្ចាយនេន ភាសិតា ភគវតា អនុមោទិតា មូលសង្គីតិយំ សង្គីតាតិ។
Ettāvatā samattā netti yā āyasmatā mahākaccāyanena bhāsitā bhagavatā anumoditā mūlasaṅgītiyaṃ saṅgītāti.
នេត្តិប្បករណំ និដ្ឋិតំ។
Nettippakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ.
Footnotes:
Related texts:
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / នេត្តិប្បករណ-អដ្ឋកថា • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā / សាសនបដ្ឋានវារវណ្ណនា • Sāsanapaṭṭhānavāravaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិប្បករណ-ដីកា • Nettippakaraṇa-ṭīkā / សាសនបដ្ឋានវារវណ្ណនា • Sāsanapaṭṭhānavāravaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិវិភាវិនី • Nettivibhāvinī / សាសនបដ្ឋានវិភាវនា • Sāsanapaṭṭhānavibhāvanā
