Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / తిపిటక • Tipiṭaka / నేత్తిప్పకరణపాళి • Nettippakaraṇapāḷi

సాసనపట్ఠానం

Sāsanapaṭṭhānaṃ

౮౯. తత్థ అట్ఠారస మూలపదా కుహిం దట్ఠబ్బా? సాసనపట్ఠానే. తత్థ కతమం సాసనపట్ఠానం? సంకిలేసభాగియం సుత్తం, వాసనాభాగియం సుత్తం, నిబ్బేధభాగియం సుత్తం, అసేక్ఖభాగియం సుత్తం, సంకిలేసభాగియఞ్చ వాసనాభాగియఞ్చ సుత్తం, సంకిలేసభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం, సంకిలేసభాగియఞ్చ అసేక్ఖభాగియఞ్చ సుత్తం, సంకిలేసభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ అసేక్ఖభాగియఞ్చ సుత్తం, సంకిలేసభాగియఞ్చ వాసనాభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం, వాసనాభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం, తణ్హాసంకిలేసభాగియం సుత్తం, దిట్ఠిసంకిలేసభాగియం సుత్తం, దుచ్చరితసంకిలేసభాగియం సుత్తం, తణ్హావోదానభాగియం సుత్తం, దిట్ఠివోదానభాగియం సుత్తం, దుచ్చరితవోదానభాగియం సుత్తం.

89. Tattha aṭṭhārasa mūlapadā kuhiṃ daṭṭhabbā? Sāsanapaṭṭhāne. Tattha katamaṃ sāsanapaṭṭhānaṃ? Saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ, nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ, vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ, taṇhāsaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, diṭṭhisaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, duccaritasaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, taṇhāvodānabhāgiyaṃ suttaṃ, diṭṭhivodānabhāgiyaṃ suttaṃ, duccaritavodānabhāgiyaṃ suttaṃ.

తత్థ సంకిలేసో తివిధో – తణ్హాసంకిలేసో దిట్ఠిసంకిలేసో దుచ్చరితసంకిలేసో. తత్థ తణ్హాసంకిలేసో సమథేన విసుజ్ఝతి, సో సమథో సమాధిక్ఖన్ధో. దిట్ఠిసంకిలేసో విపస్సనాయ విసుజ్ఝతి, సా విపస్సనా పఞ్ఞాక్ఖన్ధో. దుచ్చరితసంకిలేసో సుచరితేన విసుజ్ఝతి, తం సుచరితం సీలక్ఖన్ధో. తస్స సీలే పతిట్ఠితస్స యది ఆసత్తి ఉప్పజ్జతి భవేసు, ఏవం సాయం సమథవిపస్సనా భావనామయం పుఞ్ఞక్రియవత్థు భవతి తత్రూపపత్తియా సంవత్తతి. ఇమాని చత్తారి సుత్తాని, సాధారణాని కతాని అట్ఠ భవన్తి, తానియేవ అట్ఠ సుత్తాని సాధారణాని కతాని సోళస భవన్తి.

Tattha saṃkileso tividho – taṇhāsaṃkileso diṭṭhisaṃkileso duccaritasaṃkileso. Tattha taṇhāsaṃkileso samathena visujjhati, so samatho samādhikkhandho. Diṭṭhisaṃkileso vipassanāya visujjhati, sā vipassanā paññākkhandho. Duccaritasaṃkileso sucaritena visujjhati, taṃ sucaritaṃ sīlakkhandho. Tassa sīle patiṭṭhitassa yadi āsatti uppajjati bhavesu, evaṃ sāyaṃ samathavipassanā bhāvanāmayaṃ puññakriyavatthu bhavati tatrūpapattiyā saṃvattati. Imāni cattāri suttāni, sādhāraṇāni katāni aṭṭha bhavanti, tāniyeva aṭṭha suttāni sādhāraṇāni katāni soḷasa bhavanti.

ఇమేహి సోళసహి సుత్తేహి భిన్నేహి నవవిధం సుత్తం భిన్నం భవతి. గాథాయ గాథా అనుమినితబ్బా, వేయ్యాకరణేన వేయ్యాకరణం అనుమినితబ్బం. సుత్తేన సుత్తం అనుమినితబ్బం.

Imehi soḷasahi suttehi bhinnehi navavidhaṃ suttaṃ bhinnaṃ bhavati. Gāthāya gāthā anuminitabbā, veyyākaraṇena veyyākaraṇaṃ anuminitabbaṃ. Suttena suttaṃ anuminitabbaṃ.

౯౦. తత్థ కతమం సంకిలేసభాగియం సుత్తం?

90. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ?

‘‘కామన్ధా జాలసఞ్ఛన్నా, తణ్హాఛదనఛాదితా;

‘‘Kāmandhā jālasañchannā, taṇhāchadanachāditā;

పమత్తబన్ధనా 1 బద్ధా, మచ్ఛావ కుమినాముఖే;

Pamattabandhanā 2 baddhā, macchāva kumināmukhe;

జరామరణమన్వేన్తి, వచ్ఛో ఖీరపకోవ 3 మాతర’’న్తి.

Jarāmaraṇamanventi, vaccho khīrapakova 4 mātara’’nti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

చత్తారిమాని , భిక్ఖవే, అగతిగమనాని. కతమాని చత్తారి? ఛన్దాగతిం 5 గచ్ఛతి, దోసాగతిం గచ్ఛతి, మోహాగతిం గచ్ఛతి, భయాగతిం గచ్ఛతి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి అగతిగమనాని. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన సుగతో, అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

Cattārimāni , bhikkhave, agatigamanāni. Katamāni cattāri? Chandāgatiṃ 6 gacchati, dosāgatiṃ gacchati, mohāgatiṃ gacchati, bhayāgatiṃ gacchati. Imāni kho, bhikkhave, cattāri agatigamanāni. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato, athāparaṃ etadavoca satthā –

‘‘ఛన్దా దోసా భయా మోహా, యో ధమ్మం అతివత్తతి;

‘‘Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ ativattati;

నిహీయతి తస్స యసో, కాళపక్ఖేవ చన్దిమా’’తి.

Nihīyati tassa yaso, kāḷapakkheva candimā’’ti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘మనోపుబ్బఙ్గమా ధమ్మా, మనోసేట్ఠా మనోమయా;

‘‘Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;

మనసా చే పదుట్ఠేన, భాసతి వా కరోతి వా;

Manasā ce paduṭṭhena, bhāsati vā karoti vā;

తతో నం దుక్ఖమన్వేతి, చక్కంవ వహతో పద’’న్తి.

Tato naṃ dukkhamanveti, cakkaṃva vahato pada’’nti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘మిద్ధీ 7 యదా హోతి మహగ్ఘసో చ, నిద్దాయితా సమ్పరివత్తసాయీ;

‘‘Middhī 8 yadā hoti mahagghaso ca, niddāyitā samparivattasāyī;

మహావరాహోవ నివాపపుట్ఠో, పునప్పునం గబ్భముపేతి మన్దో’’తి.

Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, punappunaṃ gabbhamupeti mando’’ti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘అయసావ మలం సముట్ఠితం, తతుట్ఠాయ 9 తమేవ ఖాదతి;

‘‘Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ, tatuṭṭhāya 10 tameva khādati;

ఏవం అతిధోనచారినం, సాని 11 కమ్మాని నయన్తి దుగ్గతి’’న్తి.

Evaṃ atidhonacārinaṃ, sāni 12 kammāni nayanti duggati’’nti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘చోరో యథా సన్ధిముఖే గహీతో, సకమ్మునా హఞ్ఞతి బజ్ఝతే చ;

‘‘Coro yathā sandhimukhe gahīto, sakammunā haññati bajjhate ca;

ఏవం అయం పేచ్చ పజా పరత్థ, సకమ్మునా హఞ్ఞతి బజ్ఝతే చా’’తి.

Evaṃ ayaṃ pecca pajā parattha, sakammunā haññati bajjhate cā’’ti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సుఖకామాని భూతాని, యో దణ్డేన విహింసతి;

‘‘Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena vihiṃsati;

అత్తనో సుఖమేసానో, పేచ్చ సో న లభతే 13 సుఖ’’న్తి.

Attano sukhamesāno, pecca so na labhate 14 sukha’’nti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘గున్నం చే తరమానానం, జిమ్హం గచ్ఛతి పుఙ్గవో;

‘‘Gunnaṃ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo;

సబ్బా తా జిమ్హం గచ్ఛన్తి, నేత్తే జిమ్హం గతే 15 సతి.

Sabbā tā jimhaṃ gacchanti, nette jimhaṃ gate 16 sati.

‘‘ఏవమేవ మనుస్సేసు, యో హోతి సేట్ఠసమ్మతో;

‘‘Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;

సో చే అధమ్మం చరతి, పగేవ ఇతరా పజా;

So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā;

సబ్బం రట్ఠం దుక్ఖం సేతి, రాజా చే హోతి అధమ్మికో’’తి.

Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukkhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko’’ti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సుకిచ్ఛరూపావతిమే మనుస్సా, కరోన్తి పాపం ఉపధీసు రత్తా;

‘‘Sukiccharūpāvatime manussā, karonti pāpaṃ upadhīsu rattā;

గచ్ఛన్తి తే బహుజనసన్నివాసం, నిరయం అవీచిం కటుకం భయానక’’న్తి.

Gacchanti te bahujanasannivāsaṃ, nirayaṃ avīciṃ kaṭukaṃ bhayānaka’’nti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘ఫలం వే 17 కదలిం హన్తి, ఫలం వేళుం ఫలం నళం;

‘‘Phalaṃ ve 18 kadaliṃ hanti, phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ;

సక్కారో కాపురిసం హన్తి, గబ్భో అస్సతరిం యథా’’తి.

Sakkāro kāpurisaṃ hanti, gabbho assatariṃ yathā’’ti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘కోధమక్ఖగరు భిక్ఖు, లాభసక్కారగారవో 19;

‘‘Kodhamakkhagaru bhikkhu, lābhasakkāragāravo 20;

సుఖేత్తే పూతిబీజంవ, సద్ధమ్మే న విరూహతీ’’తి.

Sukhette pūtibījaṃva, saddhamme na virūhatī’’ti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

౯౧. ‘‘ఇధాహం, భిక్ఖవే, ఏకచ్చం పుగ్గలం పదుట్ఠచిత్తం ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి, (యథా ఖో అయం పుగ్గలో ఇరియతి, యఞ్చ పటిపదం పటిపన్నో, యఞ్చ మగ్గం సమారూళ్హో) 21. ఇమమ్హి చాయం సమయే కాలం కరేయ్య, యథాభతం నిక్ఖిత్తో, ఏవం నిరయే. తం కిస్స హేతు? చిత్తం హిస్స, భిక్ఖవే, పదుట్ఠం 22, చేతోపదోసహేతు 23 ఖో పన, భిక్ఖవే, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తీ’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ, తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

91. ‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, ekaccaṃ puggalaṃ paduṭṭhacittaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi, (yathā kho ayaṃ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṃ paṭipanno, yañca maggaṃ samārūḷho) 24. Imamhi cāyaṃ samaye kālaṃ kareyya, yathābhataṃ nikkhitto, evaṃ niraye. Taṃ kissa hetu? Cittaṃ hissa, bhikkhave, paduṭṭhaṃ 25, cetopadosahetu 26 kho pana, bhikkhave, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca, tatthetaṃ iti vuccati –

‘‘పదుట్ఠచిత్తం ఞత్వాన, ఏకచ్చం ఇధ పుగ్గలం;

‘‘Paduṭṭhacittaṃ ñatvāna, ekaccaṃ idha puggalaṃ;

ఏతమత్థఞ్చ బ్యాకాసి, బుద్ధో 27 భిక్ఖూన సన్తికే;

Etamatthañca byākāsi, buddho 28 bhikkhūna santike;

ఇమమ్హి చాయం సమయే, కాలం కయిరాథ పుగ్గలో;

Imamhi cāyaṃ samaye, kālaṃ kayirātha puggalo;

నిరయం ఉపపజ్జేయ్య, చిత్తం హిస్స పదూసితం;

Nirayaṃ upapajjeyya, cittaṃ hissa padūsitaṃ;

చేతోపదోసహేతు హి, సత్తా గచ్ఛన్తి దుగ్గతిం.

Cetopadosahetu hi, sattā gacchanti duggatiṃ.

యథాభతం నిక్ఖిపేయ్య, ఏవమేవ తథావిధో;

Yathābhataṃ nikkhipeyya, evameva tathāvidho;

కాయస్స భేదా దుప్పఞ్ఞో, నిరయం సోపపజ్జతీ’’తి.

Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా ఇతి మే సుతన్తి.

Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సచే భాయథ దుక్ఖస్స, సచే వో దుక్ఖమప్పియం;

‘‘Sace bhāyatha dukkhassa, sace vo dukkhamappiyaṃ;

మాకత్థ పాపకం కమ్మం, ఆవి 29 వా యది వా రహో.

Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvi 30 vā yadi vā raho.

‘‘సచే చ పాపకం కమ్మం, కరిస్సథ కరోథ వా;

‘‘Sace ca pāpakaṃ kammaṃ, karissatha karotha vā;

న వో దుక్ఖా పముత్యత్థి, ఉపేచ్చపి పలాయత’’న్తి.

Na vo dukkhā pamutyatthi, upeccapi palāyata’’nti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘అధమ్మేన ధనం లద్ధా, ముసావాదేన చూభయం;

‘‘Adhammena dhanaṃ laddhā, musāvādena cūbhayaṃ;

మమేతి బాలా మఞ్ఞన్తి, తం కథం ను భవిస్సతి.

Mameti bālā maññanti, taṃ kathaṃ nu bhavissati.

‘‘అన్తరాయా సు భవిస్సన్తి, సమ్భతస్స వినస్సతి;

‘‘Antarāyā su bhavissanti, sambhatassa vinassati;

మతా సగ్గం న గచ్ఛన్తి, నను ఏత్తావతా హతా’’తి.

Matā saggaṃ na gacchanti, nanu ettāvatā hatā’’ti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘కథం ఖణతి అత్తానం, కథం మిత్తేహి జీరతి;

‘‘Kathaṃ khaṇati attānaṃ, kathaṃ mittehi jīrati;

కథం వివట్టతే ధమ్మా, కథం సగ్గం న గచ్ఛతి.

Kathaṃ vivaṭṭate dhammā, kathaṃ saggaṃ na gacchati.

‘‘లోభా ఖణతి అత్తానం, లుద్ధో మిత్తేహి జీరతి;

‘‘Lobhā khaṇati attānaṃ, luddho mittehi jīrati;

లోభా వివట్టతే ధమ్మా, లోభా సగ్గం న గచ్ఛతీ’’తి.

Lobhā vivaṭṭate dhammā, lobhā saggaṃ na gacchatī’’ti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘చరన్తి బాలా దుమ్మేధా, అమిత్తేనేవ అత్తనా;

‘‘Caranti bālā dummedhā, amitteneva attanā;

కరోన్తా పాపకం కమ్మం, యం హోతి కటుకప్ఫలం 31.

Karontā pāpakaṃ kammaṃ, yaṃ hoti kaṭukapphalaṃ 32.

‘‘న తం కమ్మం కతం సాధు, యం కత్వా అనుతప్పతి;

‘‘Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā anutappati;

యస్స అస్సుముఖో రోదం, విపాకం పటిసేవతీ’’తి.

Yassa assumukho rodaṃ, vipākaṃ paṭisevatī’’ti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘దుక్కరం దుత్తితిక్ఖఞ్చ, అబ్యత్తేన చ 33 సామఞ్ఞం;

‘‘Dukkaraṃ duttitikkhañca, abyattena ca 34 sāmaññaṃ;

బహూ హి తత్థ సమ్బాధా, యత్థ బాలో విసీదతి.

Bahū hi tattha sambādhā, yattha bālo visīdati.

‘‘యో హి అత్థఞ్చ ధమ్మఞ్చ, భాసమానే తథాగతే;

‘‘Yo hi atthañca dhammañca, bhāsamāne tathāgate;

మనం పదోసయే బాలో, మోఘం ఖో తస్స జీవితం.

Manaṃ padosaye bālo, moghaṃ kho tassa jīvitaṃ.

‘‘ఏతఞ్చాహం అరహామి, దుక్ఖఞ్చ ఇతో చ పాపియతరం భన్తే;

‘‘Etañcāhaṃ arahāmi, dukkhañca ito ca pāpiyataraṃ bhante;

యో అప్పమేయ్యేసు తథాగతేసు, చిత్తం పదోసేమి అవీతరాగో’’తి.

Yo appameyyesu tathāgatesu, cittaṃ padosemi avītarāgo’’ti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘అప్పమేయ్యం పమినన్తో, కోధ విద్వా వికప్పయే;

‘‘Appameyyaṃ paminanto, kodha vidvā vikappaye;

అప్పమేయ్యం పమాయినం 35, నివుతం తం మఞ్ఞే అకిస్సవ’’న్తి.

Appameyyaṃ pamāyinaṃ 36, nivutaṃ taṃ maññe akissava’’nti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘పురిసస్స హి జాతస్స, కుఠారీ 37 జాయతే ముఖే;

‘‘Purisassa hi jātassa, kuṭhārī 38 jāyate mukhe;

యాయ ఛిన్దతి అత్తానం, బాలో దుబ్భాసితం భణం.

Yāya chindati attānaṃ, bālo dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ.

‘‘న హి సత్థం సునిసితం, విసం హలాహలం ఇవ;

‘‘Na hi satthaṃ sunisitaṃ, visaṃ halāhalaṃ iva;

ఏవం విరద్ధం పాతేతి, వాచా దుబ్భాసితా యథా’’తి.

Evaṃ viraddhaṃ pāteti, vācā dubbhāsitā yathā’’ti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

౯౨.

92.

‘‘యో నిన్దియం పసంసతి, తం వా నిన్దతి యో పసంసియో.

‘‘Yo nindiyaṃ pasaṃsati, taṃ vā nindati yo pasaṃsiyo.

విచినాతి ముఖేన సో కలిం, కలినా తేన సుఖం న విన్దతి.

Vicināti mukhena so kaliṃ, kalinā tena sukhaṃ na vindati.

‘‘అప్పమత్తో అయం కలి, యో అక్ఖేసు ధనపరాజయో;

‘‘Appamatto ayaṃ kali, yo akkhesu dhanaparājayo;

సబ్బస్సాపి సహాపి అత్తనా, అయమేవ మహన్తతరో 39 కలి;

Sabbassāpi sahāpi attanā, ayameva mahantataro 40 kali;

యో సుగతేసు మనం పదోసయే.

Yo sugatesu manaṃ padosaye.

‘‘సతం సహస్సానం నిరబ్బుదానం, ఛత్తింసతీ పఞ్చ చ అబ్బుదాని;

‘‘Sataṃ sahassānaṃ nirabbudānaṃ, chattiṃsatī pañca ca abbudāni;

యమరియగరహీ నిరయం ఉపేతి, వాచం మనఞ్చ పణిధాయ పాపక’’న్తి.

Yamariyagarahī nirayaṃ upeti, vācaṃ manañca paṇidhāya pāpaka’’nti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘యో లోభగుణే అనుయుత్తో, సో వచసా 41 పరిభాసతి అఞ్ఞే;

‘‘Yo lobhaguṇe anuyutto, so vacasā 42 paribhāsati aññe;

అస్సద్ధో కదరియో 43 అవదఞ్ఞూ, మచ్ఛరి పేసుణియం అనుయుత్తో.

Assaddho kadariyo 44 avadaññū, macchari pesuṇiyaṃ anuyutto.

‘‘ముఖదుగ్గ విభూత అనరియ, భూనహు పాపక దుక్కటకారి;

‘‘Mukhadugga vibhūta anariya, bhūnahu pāpaka dukkaṭakāri;

పురిసన్త కలీ అవజాతపుత్త 45, మా బహుభాణిధ నేరయికోసి.

Purisanta kalī avajātaputta 46, mā bahubhāṇidha nerayikosi.

‘‘రజమాకిరసీ అహితాయ, సన్తే గరహసి కిబ్బిసకారీ;

‘‘Rajamākirasī ahitāya, sante garahasi kibbisakārī;

బహూని దుచ్చరితాని చరిత్వా, గచ్ఛసి ఖో పపతం చిరరత్త’’న్తి.

Bahūni duccaritāni caritvā, gacchasi kho papataṃ ciraratta’’nti.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

తత్థ కతమం వాసనాభాగియం సుత్తం?

Tattha katamaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ?

‘‘మనోపుబ్బఙ్గమా ధమ్మా, మనోసేట్ఠా మనోమయా;

‘‘Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;

మనసా చే పసన్నేన, భాసతి వా కరోతి వా;

Manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā;

తతో నం సుఖమన్వేతి, ఛాయావ అనపాయినీ’’తి 47.

Tato naṃ sukhamanveti, chāyāva anapāyinī’’ti 48.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

౯౩. మహానామో సక్కో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం, భన్తే, కపిలవత్థు ఇద్ధఞ్చేవ ఫీతఞ్చ బాహుజఞ్ఞం 49 ఆకిణ్ణమనుస్సం సమ్బాధబ్యూహం, సో ఖో అహం, భన్తే, భగవన్తం వా పయిరుపాసిత్వా మనోభావనీయే వా భిక్ఖూ సాయన్హసమయం కపిలవత్థుం పవిసన్తో భన్తేనపి హత్థినా సమాగచ్ఛామి, భన్తేనపి అస్సేన సమాగచ్ఛామి, భన్తేనపి రథేన సమాగచ్ఛామి, భన్తేనపి సకటేన సమాగచ్ఛామి, భన్తేనపి పురిసేన సమాగచ్ఛామి, తస్స మయ్హం, భన్తే, తస్మిం సమయే ముస్సతేవ భగవన్తం ఆరబ్భ సతి, ముస్సతి ధమ్మం ఆరబ్భ సతి, ముస్సతి సఙ్ఘం ఆరబ్భ సతి. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏవం హోతి ‘ఇమమ్హి చాహం సాయన్హసమయే కాలం కరేయ్యం, కా మయ్హం 50 గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’’తి.

93. Mahānāmo sakko bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ, bhante, kapilavatthu iddhañceva phītañca bāhujaññaṃ 51 ākiṇṇamanussaṃ sambādhabyūhaṃ, so kho ahaṃ, bhante, bhagavantaṃ vā payirupāsitvā manobhāvanīye vā bhikkhū sāyanhasamayaṃ kapilavatthuṃ pavisanto bhantenapi hatthinā samāgacchāmi, bhantenapi assena samāgacchāmi, bhantenapi rathena samāgacchāmi, bhantenapi sakaṭena samāgacchāmi, bhantenapi purisena samāgacchāmi, tassa mayhaṃ, bhante, tasmiṃ samaye mussateva bhagavantaṃ ārabbha sati, mussati dhammaṃ ārabbha sati, mussati saṅghaṃ ārabbha sati. Tassa mayhaṃ, bhante, evaṃ hoti ‘imamhi cāhaṃ sāyanhasamaye kālaṃ kareyyaṃ, kā mayhaṃ 52 gati, ko abhisamparāyo’’’ti.

‘‘మా భాయి, మహానామ, మా భాయి, మహానామ, అపాపకం తే మరణం భవిస్సతి, అపాపికా 53 కాలఙ్కిరియా. చతూహి ఖో, మహానామ, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో నిబ్బాననిన్నో హోతి నిబ్బానపోణో నిబ్బానపబ్భారో. కతమేహి చతూహి? ఇధ, మహానామ, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి, ఇతిపి సో భగవా అరహం…పే॰… బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే॰… సఙ్ఘే…పే॰… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే॰… సమాధిసంవత్తనికేహి. సేయ్యథాపి, మహానామ, రుక్ఖో పాచీననిన్నో పాచీనపోణో పాచీనపబ్భారో, సో మూలచ్ఛిన్నో 54 కతమేన పపతేయ్యా’’తి? ‘‘యేన, భన్తే, నిన్నో యేన పోణో యేన పబ్భారో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహానామ, ఇమేహి చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో నిబ్బాననిన్నో హోతి నిబ్బానపోణో నిబ్బానపబ్భారో. మా భాయి, మహానామ, మా భాయి, మహానామ, అపాపకం తే మరణం భవిస్సతి, అపాపికా కాలఙ్కిరియా’’తి.

‘‘Mā bhāyi, mahānāma, mā bhāyi, mahānāma, apāpakaṃ te maraṇaṃ bhavissati, apāpikā 55 kālaṅkiriyā. Catūhi kho, mahānāma, dhammehi samannāgato ariyasāvako nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro. Katamehi catūhi? Idha, mahānāma, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti, itipi so bhagavā arahaṃ…pe… buddho bhagavāti. Dhamme…pe… saṅghe…pe… ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi…pe… samādhisaṃvattanikehi. Seyyathāpi, mahānāma, rukkho pācīnaninno pācīnapoṇo pācīnapabbhāro, so mūlacchinno 56 katamena papateyyā’’ti? ‘‘Yena, bhante, ninno yena poṇo yena pabbhāro’’ti. ‘‘Evameva kho, mahānāma, imehi catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro. Mā bhāyi, mahānāma, mā bhāyi, mahānāma, apāpakaṃ te maraṇaṃ bhavissati, apāpikā kālaṅkiriyā’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సుఖకామాని భూతాని, యో దణ్డేన న హింసతి;

‘‘Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena na hiṃsati;

అత్తనో సుఖమేసానో, పేచ్చ సో లభతే సుఖ’’న్తి.

Attano sukhamesāno, pecca so labhate sukha’’nti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘గున్నఞ్చే తరమానానం, ఉజుం గచ్ఛతి పుఙ్గవో;

‘‘Gunnañce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;

సబ్బా తా ఉజుం గచ్ఛన్తి, నేత్తే ఉజుం గతే సతి.

Sabbā tā ujuṃ gacchanti, nette ujuṃ gate sati.

‘‘ఏవమేవ మనుస్సేసు, యో హోతి సేట్ఠసమ్మతో;

‘‘Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;

సో సచే 57 ధమ్మం చరతి, పగేవ ఇతరా పజా;

So sace 58 dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;

సబ్బం రట్ఠం సుఖం సేతి, రాజా చే హోతి ధమ్మికో’’తి.

Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

౯౪. భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ భగవతో చీవరకమ్మం కరోన్తి ‘‘నిట్ఠితచీవరో భగవా తేమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సతీ’’తి. తేన ఖో పన సమయేన ఇసిదత్తపురాణా థపతయో సాకేతే 59 పటివసన్తి కేనచి దేవ కరణీయేన. అస్సోసుం ఖో ఇసిదత్తపురాణా థపతయో ‘‘సమ్బహులా కిర భిక్ఖూ భగవతో చీవరకమ్మం కరోన్తి. నిట్ఠితచీవరో భగవా తేమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సతీ’’తి.

94. Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavato cīvarakammaṃ karonti ‘‘niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṃ pakkamissatī’’ti. Tena kho pana samayena isidattapurāṇā thapatayo sākete 60 paṭivasanti kenaci deva karaṇīyena. Assosuṃ kho isidattapurāṇā thapatayo ‘‘sambahulā kira bhikkhū bhagavato cīvarakammaṃ karonti. Niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṃ pakkamissatī’’ti.

అథ ఖో ఇసిదత్తపురాణా థపతయో మగ్గే పురిసం ఠపేసుం ‘‘యదా త్వం అమ్భో పురిస పస్సేయ్యాసి భగవన్తం ఆగచ్ఛన్తం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం, అథ అమ్హాకం ఆరోచేయ్యాసీ’’తి. ద్వీహతీహం ఠితో ఖో సో పురిసో అద్దస భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం, దిస్వాన యేన ఇసిదత్తపురాణా థపతయో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఇసిదత్తపురాణే థపతయో ఏతదవోచ ‘‘అయం సో భన్తే 61 భగవా ఆగచ్ఛతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో, యస్సదాని కాలం మఞ్ఞథా’’తి.

Atha kho isidattapurāṇā thapatayo magge purisaṃ ṭhapesuṃ ‘‘yadā tvaṃ ambho purisa passeyyāsi bhagavantaṃ āgacchantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ, atha amhākaṃ āroceyyāsī’’ti. Dvīhatīhaṃ ṭhito kho so puriso addasa bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna yena isidattapurāṇā thapatayo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā isidattapurāṇe thapatayo etadavoca ‘‘ayaṃ so bhante 62 bhagavā āgacchati arahaṃ sammāsambuddho, yassadāni kālaṃ maññathā’’ti.

అథ ఖో ఇసిదత్తపురాణా థపతయో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా భగవన్తం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధింసు. అథ ఖో భగవా మగ్గా ఓక్కమ్మ యేన అఞ్ఞతరం రుక్ఖమూలం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. ఇసిదత్తపురాణా థపతయో భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో ఇసిదత్తపురాణా థపతయో భగవన్తం ఏతదవోచుం –

Atha kho isidattapurāṇā thapatayo yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhiṃsu. Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṃ rukkhamūlaṃ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, ekamantaṃ nisinnā kho isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṃ etadavocuṃ –

‘‘యదా మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘సావత్థియా కోసలేసు చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం ‘దూరే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘సావత్థియా కోసలేసు చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం ‘దూరే నో భగవా’తి…పే॰….

‘‘Yadā mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ ‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti. Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ ‘dūre no bhagavā’ti…pe….

‘‘యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘కాసీసు మగధేసు 63 చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం ‘దూరే నో భగవా భవిస్సతీ’తి . యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘కాసీసు మగధేసు చారికం పక్కన్తో’తి, అనప్పకా నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి అనప్పకం దోమనస్సం ‘దూరే నో భగవా’తి.

‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘kāsīsu magadhesu 64 cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ ‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti . Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘kāsīsu magadhesu cārikaṃ pakkanto’ti, anappakā no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti anappakaṃ domanassaṃ ‘dūre no bhagavā’ti.

‘‘యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘మగధేసు కాసీసు చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం ‘ఆసన్నే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘మగధేసు కాసీసు చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం ‘ఆసన్నే నో భగవా’తి…పే॰….

‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘magadhesu kāsīsu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti. Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘magadhesu kāsīsu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā’ti…pe….

‘‘యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘కోసలేసు సావత్థిం 65 చారికం పక్కమిస్సతీ’తి. హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం ‘ఆసన్నే నో భగవా భవిస్సతీ’తి.

‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘kosalesu sāvatthiṃ 66 cārikaṃ pakkamissatī’ti. Hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti.

‘‘యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే’తి హోతి అనప్పకా నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా, హోతి అనప్పకం సోమనస్సం ‘ఆసన్నే నో భగవా’’’తి.

‘‘Yadā pana mayaṃ bhante bhagavantaṃ suṇoma ‘sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme’ti hoti anappakā no tasmiṃ samaye attamanatā, hoti anappakaṃ somanassaṃ ‘āsanne no bhagavā’’’ti.

‘‘తస్మాతిహ, థపతయో, సమ్బాధో ఘరావాసో రజాపథో, అబ్భోకాసో పబ్బజ్జా, అలఞ్చ పన వో, థపతయో, అప్పమాదాయా’’తి. ‘‘అత్థి ఖో నో, భన్తే, ఏతమ్హా సమ్బాధా అఞ్ఞో సమ్బాధో సమ్బాధతరో చేవ సమ్బాధసఙ్ఖాతతరో చా’’తి? ‘‘కతమో పన వో, థపతయో, ఏతమ్హా సమ్బాధా అఞ్ఞో సమ్బాధో సమ్బాధతరో చేవ సమ్బాధసఙ్ఖాతతరో చా’’తి?

‘‘Tasmātiha, thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā, alañca pana vo, thapatayo, appamādāyā’’ti. ‘‘Atthi kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā’’ti? ‘‘Katamo pana vo, thapatayo, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā’’ti?

‘‘ఇధ మయం, భన్తే, యదా రాజా పసేనది కోసలో ఉయ్యానభూమిం నియ్యాతుకామో 67 హోతి, యే తే రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స నాగా ఓపవయ్హా, తే కప్పేత్వా యా తా రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స పజాపతియో పియా మనాపా, తా 68 ఏకం పురతో ఏకం పచ్ఛతో నిసీదాపేమ, తాసం ఖో పన, భన్తే, భగినీనం ఏవరూపో గన్ధో హోతి. సేయ్యథాపి నామ గన్ధకరణ్డకస్స తావదేవ వివరియమానస్స, యథా తం రాజకఞ్ఞానం 69 గన్ధేన విభూసితానం. తాసం ఖో పన, భన్తే, భగినీనం ఏవరూపో కాయసమ్ఫస్సో హోతి, సేయ్యథాపి నామ తూలపిచునో వా కప్పాహపిచునో వా, యథా తం రాజకఞ్ఞానం సుఖేధితానం. తస్మిం ఖో పన, భన్తే, సమయే నాగోపి రక్ఖితబ్బో హోతి. తాపి భగినియో రక్ఖితబ్బా హోతి. అత్తాపి రక్ఖితబ్బా హోతి. న ఖో పన మయం, భన్తే, అభిజానామ తాసు భగీనిసు పాపకం చిత్తం ఞప్పాదేన్తా, అయం ఖో నో, భన్తే, ఏతమ్హా సమ్బాధా అఞ్ఞో సమ్బాధో సమ్బాధతరో చేవ సమ్బాధసఙ్ఘాతతరో చాతి.

‘‘Idha mayaṃ, bhante, yadā rājā pasenadi kosalo uyyānabhūmiṃ niyyātukāmo 70 hoti, ye te rañño pasenadissa kosalassa nāgā opavayhā, te kappetvā yā tā rañño pasenadissa kosalassa pajāpatiyo piyā manāpā, tā 71 ekaṃ purato ekaṃ pacchato nisīdāpema, tāsaṃ kho pana, bhante, bhaginīnaṃ evarūpo gandho hoti. Seyyathāpi nāma gandhakaraṇḍakassa tāvadeva vivariyamānassa, yathā taṃ rājakaññānaṃ 72 gandhena vibhūsitānaṃ. Tāsaṃ kho pana, bhante, bhaginīnaṃ evarūpo kāyasamphasso hoti, seyyathāpi nāma tūlapicuno vā kappāhapicuno vā, yathā taṃ rājakaññānaṃ sukhedhitānaṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, samaye nāgopi rakkhitabbo hoti. Tāpi bhaginiyo rakkhitabbā hoti. Attāpi rakkhitabbā hoti. Na kho pana mayaṃ, bhante, abhijānāma tāsu bhagīnisu pāpakaṃ cittaṃ ñappādentā, ayaṃ kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅghātataro cāti.

‘‘తస్మాతిహ , థపతయో, సమ్బాధో ఘరావాసో రజాపథో, అబ్భోకాసో పబ్బజ్జా. అలఞ్చ పన వో, థపతయో, అప్పమాదాయ. చతూహి ఖో థపతయో, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో.

‘‘Tasmātiha , thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā. Alañca pana vo, thapatayo, appamādāya. Catūhi kho thapatayo, dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.

‘‘కతమేహి చతూహి? ఇధ, థపతయో, సుతవా అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి ఇతిపి సో భగవా అరహం…పే॰… బుద్ధో భగవాతి, ధమ్మే…పే॰… సఙ్ఘే…పే॰… విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి, ముత్తచాగో పయతపాణి వోస్సగ్గరతో యాచయోగో దానసంవిభాగరతో అప్పటివిభత్తం. ఇమేహి ఖో, థపతయో, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో.

‘‘Katamehi catūhi? Idha, thapatayo, sutavā ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti itipi so bhagavā arahaṃ…pe… buddho bhagavāti, dhamme…pe… saṅghe…pe… vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati, muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato appaṭivibhattaṃ. Imehi kho, thapatayo, catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.

‘‘తుమ్హే ఖో, థపతయో, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతా ఇతిపి సో భగవా అరహం…పే॰… బుద్ధో భగవాతి, ధమ్మే…పే॰… సఙ్ఘే…పే॰… యం ఖో పన కిఞ్చి కులే దేయ్యధమ్మం, సబ్బం తం అప్పటివిభత్తం సీలవన్తేహి కల్యాణధమ్మేహి, తం కిం మఞ్ఞథ, థపతయో, కతివిధా తే కోసలేసు మనుస్సా యే తుమ్హాకం సమసమా యదిదం దానసంవిభాగేహీ’’తి? ‘‘లాభా నో, భన్తే, సులద్ధం నో, భన్తే, యేసం నో భగవా ఏవం పజానాతీ’’తి.

‘‘Tumhe kho, thapatayo, buddhe aveccappasādena samannāgatā itipi so bhagavā arahaṃ…pe… buddho bhagavāti, dhamme…pe… saṅghe…pe… yaṃ kho pana kiñci kule deyyadhammaṃ, sabbaṃ taṃ appaṭivibhattaṃ sīlavantehi kalyāṇadhammehi, taṃ kiṃ maññatha, thapatayo, katividhā te kosalesu manussā ye tumhākaṃ samasamā yadidaṃ dānasaṃvibhāgehī’’ti? ‘‘Lābhā no, bhante, suladdhaṃ no, bhante, yesaṃ no bhagavā evaṃ pajānātī’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

౯౫.

95.

‘‘ఏకపుప్ఫం చజిత్వాన 73, సహస్సం కప్పకోటియో.

‘‘Ekapupphaṃ cajitvāna 74, sahassaṃ kappakoṭiyo.

దేవే చేవ మనుస్సే చ, సేసేన పరినిబ్బుతో’’తి.

Deve ceva manusse ca, sesena parinibbuto’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘అస్సత్థే హరితోభాసే, సంవిరూళ్హమ్హి పాదపే;

‘‘Assatthe haritobhāse, saṃvirūḷhamhi pādape;

ఏకం బుద్ధగతం 75 సఞ్ఞం, అలభింత్థం 76 పతిస్సతో.

Ekaṃ buddhagataṃ 77 saññaṃ, alabhiṃtthaṃ 78 patissato.

‘‘అజ్జ తింసం తతో కప్పా, నాభిజానామి దుగ్గతిం;

‘‘Ajja tiṃsaṃ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṃ;

తిస్సో విజ్జా సచ్ఛికతా, తస్సా సఞ్ఞాయ వాసనా’’తి.

Tisso vijjā sacchikatā, tassā saññāya vāsanā’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘పిణ్డాయ కోసలం పురం, పావిసి అగ్గపుగ్గలో;

‘‘Piṇḍāya kosalaṃ puraṃ, pāvisi aggapuggalo;

అనుకమ్పకో పురేభత్తం, తణ్హానిఘాతకో ముని.

Anukampako purebhattaṃ, taṇhānighātako muni.

‘‘పురిసస్స వటంసకో హత్థే, సబ్బపుప్ఫేహిలఙ్కతో;

‘‘Purisassa vaṭaṃsako hatthe, sabbapupphehilaṅkato;

సో అద్దసాసి సమ్బుద్ధం, భిక్ఖుసఙ్ఘపురక్ఖతం.

So addasāsi sambuddhaṃ, bhikkhusaṅghapurakkhataṃ.

‘‘పవిసన్తం రాజమగ్గేన, దేవమానుసపూజితం;

‘‘Pavisantaṃ rājamaggena, devamānusapūjitaṃ;

హట్ఠో చిత్తం పసాదేత్వా, సమ్బుద్ధముపసఙ్కమి.

Haṭṭho cittaṃ pasādetvā, sambuddhamupasaṅkami.

‘‘సో తం వటంసకం సురభిం, వణ్ణవన్తం మనోరమం;

‘‘So taṃ vaṭaṃsakaṃ surabhiṃ, vaṇṇavantaṃ manoramaṃ;

సమ్బుద్ధస్సుపనామేసి, పసన్నో సేహి పాణిభి.

Sambuddhassupanāmesi, pasanno sehi pāṇibhi.

‘‘తతో అగ్గిసిఖా వణ్ణా, బుద్ధస్స లపనన్తరా;

‘‘Tato aggisikhā vaṇṇā, buddhassa lapanantarā;

సహస్సరంసి విజ్జురివ, ఓక్కా నిక్ఖమి ఆననా.

Sahassaraṃsi vijjuriva, okkā nikkhami ānanā.

‘‘పదక్ఖిణం కరిత్వాన, సీసే ఆదిచ్చబన్ధునో;

‘‘Padakkhiṇaṃ karitvāna, sīse ādiccabandhuno;

తిక్ఖత్తుం పరివట్టేత్వా, ముద్ధనన్తరధాయథ.

Tikkhattuṃ parivaṭṭetvā, muddhanantaradhāyatha.

‘‘ఇదం దిస్వా అచ్ఛరియం, అబ్భుతం లోమహంసనం;

‘‘Idaṃ disvā acchariyaṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;

ఏకంసం చీవరం కత్వా, ఆనన్దో ఏతదబ్రవి.

Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, ānando etadabravi.

‘‘‘కో హేతు సితకమ్మస్స, బ్యాకరోహి మహామునే;

‘‘‘Ko hetu sitakammassa, byākarohi mahāmune;

ధమ్మాలోకో భవిస్సతి, కఙ్ఖం వితర నో మునే.

Dhammāloko bhavissati, kaṅkhaṃ vitara no mune.

‘‘‘యస్స తం సబ్బధమ్మేసు, సదా ఞాణం పవత్తతి;

‘‘‘Yassa taṃ sabbadhammesu, sadā ñāṇaṃ pavattati;

కఙ్ఖిం వేమతికం థేరం, ఆనన్దం ఏతదబ్రవి.

Kaṅkhiṃ vematikaṃ theraṃ, ānandaṃ etadabravi.

‘‘‘యో సో ఆనన్ద పురిసో, మయి చిత్తం పసాదయి;

‘‘‘Yo so ānanda puriso, mayi cittaṃ pasādayi;

చతురాసీతికప్పాని, దుగ్గతిం న గమిస్సతి.

Caturāsītikappāni, duggatiṃ na gamissati.

‘‘‘దేవేసు దేవసోభగ్గం, దిబ్బం రజ్జం పసాసియ;

‘‘‘Devesu devasobhaggaṃ, dibbaṃ rajjaṃ pasāsiya;

మనుజేసు మనుజిన్దో, రాజా రట్ఠే భవిస్సతి.

Manujesu manujindo, rājā raṭṭhe bhavissati.

‘‘‘సో చరిమం పబ్బజిత్వా, సచ్ఛికత్వాన 79 ధమ్మతం;

‘‘‘So carimaṃ pabbajitvā, sacchikatvāna 80 dhammataṃ;

పచ్చేకబుద్ధో ధుతరాగో, వటంసకో నామ భవిస్సతి.

Paccekabuddho dhutarāgo, vaṭaṃsako nāma bhavissati.

‘‘‘నత్థి చిత్తే 81 పసన్నమ్హి, అప్పకా నామ దక్ఖిణా;

‘‘‘Natthi citte 82 pasannamhi, appakā nāma dakkhiṇā;

తథాగతే వా సమ్బుద్ధే, అథ వా తస్స సావకే.

Tathāgate vā sambuddhe, atha vā tassa sāvake.

‘‘‘ఏవం అచిన్తియా 83 బుద్ధా, బుద్ధధమ్మా అచిన్తియా;

‘‘‘Evaṃ acintiyā 84 buddhā, buddhadhammā acintiyā;

అచిన్తియే పసన్నానం, విపాకో హోతి అచిన్తియో’’’తి.

Acintiye pasannānaṃ, vipāko hoti acintiyo’’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

౯౬. ‘‘ఇధాహం, భిక్ఖవే, ఏకచ్చం పుగ్గలం పసన్నచిత్తం ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి ‘‘(యథా ఖో అయం పుగ్గలో ఇరియతి, యఞ్చ పటిపదం పటిపన్నో, యఞ్చ మగ్గం సమారూళ్హో) 85. ఇమమ్హి చాయం సమయే కాలం కరేయ్య, యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే. తం కిస్స హేతు? చిత్తం హిస్స, భిక్ఖవే, పసన్నం, చేతోపసాదహేతు 86 ఖో పన ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ, తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

96. ‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, ekaccaṃ puggalaṃ pasannacittaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi ‘‘(yathā kho ayaṃ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṃ paṭipanno, yañca maggaṃ samārūḷho) 87. Imamhi cāyaṃ samaye kālaṃ kareyya, yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge. Taṃ kissa hetu? Cittaṃ hissa, bhikkhave, pasannaṃ, cetopasādahetu 88 kho pana evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca, tatthetaṃ iti vuccati –

‘‘పసన్నచిత్తం ఞత్వాన, ఏకచ్చం ఇధ పుగ్గలం;

‘‘Pasannacittaṃ ñatvāna, ekaccaṃ idha puggalaṃ;

ఏతమత్థఞ్చ బ్యాకాసి, బుద్ధో 89 భిక్ఖూన సన్తికే.

Etamatthañca byākāsi, buddho 90 bhikkhūna santike.

‘‘ఇమమ్హి చాయం సమయే, కాలం కయిరాథ పుగ్గలో;

‘‘Imamhi cāyaṃ samaye, kālaṃ kayirātha puggalo;

సగ్గమ్హి ఉపపజ్జేయ్య, చిత్తం హిస్స పసాదితం.

Saggamhi upapajjeyya, cittaṃ hissa pasāditaṃ.

‘‘చేతోపసాదహేతు హి, సత్తా గచ్ఛన్తి సుగ్గతిం;

‘‘Cetopasādahetu hi, sattā gacchanti suggatiṃ;

యథాభతం నిక్ఖిపేయ్య, ఏవమేవం తథావిధో;

Yathābhataṃ nikkhipeyya, evamevaṃ tathāvidho;

కాయస్స భేదా సప్పఞ్ఞో, సగ్గం సో ఉపపజ్జతీ’’తి.

Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti.

‘‘అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా ఇతి మే సుత’’న్తి.

‘‘Ayampi attho vutto bhagavatā iti me suta’’nti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సువణ్ణచ్ఛదనం నావం, నారి ఆరుయ్హ తిట్ఠసి;

‘‘Suvaṇṇacchadanaṃ nāvaṃ, nāri āruyha tiṭṭhasi;

ఓగాహసి 91 పోక్ఖరణిం, పద్మం ఛిన్దసి పాణినా.

Ogāhasi 92 pokkharaṇiṃ, padmaṃ chindasi pāṇinā.

‘‘కేన తే తాదిసో వణ్ణో, ఆనుభావో జుతి చ తే;

‘‘Kena te tādiso vaṇṇo, ānubhāvo juti ca te;

ఉప్పజ్జన్తి చ తే భోగా, యే కేచి మనసిచ్ఛితా.

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manasicchitā.

‘‘పుచ్ఛితా దేవతే సంస, కిస్స కమ్మస్సిదం ఫలం;

‘‘Pucchitā devate saṃsa, kissa kammassidaṃ phalaṃ;

సా దేవతా అత్తమనా, దేవరాజేన పుచ్ఛితా.

Sā devatā attamanā, devarājena pucchitā.

‘‘పఞ్హం పుట్ఠా వియాకాసి, సక్కస్స ఇతి మే సుతం;

‘‘Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, sakkassa iti me sutaṃ;

అద్ధానం పటిపన్నాహం, దిస్వా థూపం మనోరమం.

Addhānaṃ paṭipannāhaṃ, disvā thūpaṃ manoramaṃ.

‘‘తత్థ చిత్తం పసాదేసిం, కస్సపస్స యసస్సినో;

‘‘Tattha cittaṃ pasādesiṃ, kassapassa yasassino;

పద్ధపుప్ఫేహి పూజేసిం, పసన్నా సేహి తస్సేవ;

Paddhapupphehi pūjesiṃ, pasannā sehi tasseva;

కమ్మస్స ఫలం విపాకో, ఏతాదిసం కతపుఞ్ఞా లభన్తీ’’తి.

Kammassa phalaṃ vipāko, etādisaṃ katapuññā labhantī’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘దానకథా సీలకథా సగ్గకథా పుఞ్ఞకథా పుఞ్ఞవిపాకకథా’’తి;

‘‘Dānakathā sīlakathā saggakathā puññakathā puññavipākakathā’’ti;

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘అపిచాపి పంసుథూపేసు ఉద్దిస్సకతేసు దసబలధరానం తత్థపి కారం కత్వా సగ్గేసు నరా పమోదన్తీ’’తి.

‘‘Apicāpi paṃsuthūpesu uddissakatesu dasabaladharānaṃ tatthapi kāraṃ katvā saggesu narā pamodantī’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

౯౭.

97.

‘‘దేవపుత్తసరీరవణ్ణా, సబ్బే సుభగసణ్ఠితీ.

‘‘Devaputtasarīravaṇṇā, sabbe subhagasaṇṭhitī.

ఉదకేన పంసుం తేమేత్వా, థూపం వడ్ఢేథ కస్సపం.

Udakena paṃsuṃ temetvā, thūpaṃ vaḍḍhetha kassapaṃ.

‘‘అయం సుగత్తే సుగతస్స థూపో, మహేసినో దసబలధమ్మధారినో;

‘‘Ayaṃ sugatte sugatassa thūpo, mahesino dasabaladhammadhārino;

తస్మిం 93 ఇమే దేవమనుజా పసన్నా, కారం కరోన్తా జరామరణా పముచ్చరే’’తి.

Tasmiṃ 94 ime devamanujā pasannā, kāraṃ karontā jarāmaraṇā pamuccare’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘ఉళారం వత తం ఆసి, యాహం థూపం మహేసినో;

‘‘Uḷāraṃ vata taṃ āsi, yāhaṃ thūpaṃ mahesino;

ఉప్పలాని చ చత్తారి, మాలఞ్చ అభిరోపయిం.

Uppalāni ca cattāri, mālañca abhiropayiṃ.

‘‘అజ్జ తింసం తతో కప్పా, నాభిజానామి దుగ్గతిం;

‘‘Ajja tiṃsaṃ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṃ;

వినిపాతం న గచ్ఛామి, థూపం పూజేత్వ 95 సత్థునో’’తి.

Vinipātaṃ na gacchāmi, thūpaṃ pūjetva 96 satthuno’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘బాత్తింసలక్ఖణధరస్స, విజితవిజయస్స లోకనాథస్స;

‘‘Bāttiṃsalakkhaṇadharassa, vijitavijayassa lokanāthassa;

సతసహస్సం కప్పే, ముదితో థూపం అపూజేసి.

Satasahassaṃ kappe, mudito thūpaṃ apūjesi.

‘‘యం మయా పసుతం పుఞ్ఞం, తేన చ పుఞ్ఞేన దేవ సోభగ్గం;

‘‘Yaṃ mayā pasutaṃ puññaṃ, tena ca puññena deva sobhaggaṃ;

రజ్జాని చ కారితాని, అనాగన్తున వినిపాతం.

Rajjāni ca kāritāni, anāgantuna vinipātaṃ.

‘‘యం చక్ఖు అదన్తదమకస్స, సాసనే పణిహితం తథా;

‘‘Yaṃ cakkhu adantadamakassa, sāsane paṇihitaṃ tathā;

చిత్తం తం మే సబ్బం, లద్ధం విముత్తచిత్తమ్హి విధూతలతో’’తి.

Cittaṃ taṃ me sabbaṃ, laddhaṃ vimuttacittamhi vidhūtalato’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

౯౮.

98.

‘‘సామాకపత్థోదనమత్తమేవ హి, పచ్చేకబుద్ధమ్హి అదాసి దక్ఖిణం.

‘‘Sāmākapatthodanamattameva hi, paccekabuddhamhi adāsi dakkhiṇaṃ.

విముత్తచిత్తే అఖిలే అనాసవే, అరణవిహారిమ్హి అసఙ్గమానసే.

Vimuttacitte akhile anāsave, araṇavihārimhi asaṅgamānase.

‘‘తస్మిఞ్చ ఓకప్పయి ధమ్మముత్తమం, తస్మిఞ్చ ధమ్మే పణిధేసిం మానసం;

‘‘Tasmiñca okappayi dhammamuttamaṃ, tasmiñca dhamme paṇidhesiṃ mānasaṃ;

ఏవం విహారీహి మే సఙ్గమో సియా, భవే కుదాసుపి చ మా అపేక్ఖవా.

Evaṃ vihārīhi me saṅgamo siyā, bhave kudāsupi ca mā apekkhavā.

‘‘తస్సేవ కమ్మస్స విపాకతో అహం, సహస్సక్ఖత్తుం కురుసూపపజ్జథ 97;

‘‘Tasseva kammassa vipākato ahaṃ, sahassakkhattuṃ kurusūpapajjatha 98;

దీఘాయుకేసు అమమేసు పాణిసు, విసేసగామీసు అహీనగామిసు.

Dīghāyukesu amamesu pāṇisu, visesagāmīsu ahīnagāmisu.

‘‘తస్సేవ కమ్మస్స విపాకతో అహం, సహస్సక్ఖత్తుం తిదసోపపజ్జథ;

‘‘Tasseva kammassa vipākato ahaṃ, sahassakkhattuṃ tidasopapajjatha;

విచిత్రమాలాభరణానులేపిసు, విసిట్ఠకాయూపగతో యసస్సిసు.

Vicitramālābharaṇānulepisu, visiṭṭhakāyūpagato yasassisu.

‘‘తస్సేవ కమ్మస్స విపాకతో అహం, విముత్తచిత్తో అఖిలో అనాసవో;

‘‘Tasseva kammassa vipākato ahaṃ, vimuttacitto akhilo anāsavo;

ఇమేహి మే అన్తిమదేహధారిభి, సమాగమో ఆసిహి తాహి తాసిహి.

Imehi me antimadehadhāribhi, samāgamo āsihi tāhi tāsihi.

‘‘పచ్చక్ఖం ఖ్విమం అవచ తథాగతో జినో, సమిజ్ఝతే సీలవతో యదిచ్ఛతి;

‘‘Paccakkhaṃ khvimaṃ avaca tathāgato jino, samijjhate sīlavato yadicchati;

యథా యథా మే మనసా విచిన్తితం, తథా సమిద్ధం అయమన్తిమో భవో’’తి.

Yathā yathā me manasā vicintitaṃ, tathā samiddhaṃ ayamantimo bhavo’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘ఏకతింసమ్హి కప్పమ్హి జినో అనేజో, అనన్తదస్సీ భగవా సిఖీతి;

‘‘Ekatiṃsamhi kappamhi jino anejo, anantadassī bhagavā sikhīti;

తస్సాపి రాజా భాతా సిఖిద్ధే 99, బుద్ధే చ ధమ్మే చ అభిప్పసన్నో.

Tassāpi rājā bhātā sikhiddhe 100, buddhe ca dhamme ca abhippasanno.

‘‘పరినిబ్బుతే లోకవినాయకమ్హి, థూపం సకాసి విపులం మహన్తం;

‘‘Parinibbute lokavināyakamhi, thūpaṃ sakāsi vipulaṃ mahantaṃ;

సమన్తతో గావుతికం మహేసినో, దేవాతిదేవస్స నరుత్తమస్స.

Samantato gāvutikaṃ mahesino, devātidevassa naruttamassa.

‘‘తస్మిం మనుస్సో బలిమాభిహారీ, పగ్గయ్హ జాతిసుమనం పహట్ఠో;

‘‘Tasmiṃ manusso balimābhihārī, paggayha jātisumanaṃ pahaṭṭho;

వాతేన పుప్ఫం పతితస్స ఏకం, తాహం గహేత్వాన తస్సేవ దాసి.

Vātena pupphaṃ patitassa ekaṃ, tāhaṃ gahetvāna tasseva dāsi.

‘‘సో మం అవోచాభిపసన్నచిత్తో, తుయ్హమేవ ఏతం పుప్ఫం దదామి;

‘‘So maṃ avocābhipasannacitto, tuyhameva etaṃ pupphaṃ dadāmi;

తాహం గహేత్వా అభిరోపయేసిం, పునప్పునం బుద్ధమనుస్సరన్తో.

Tāhaṃ gahetvā abhiropayesiṃ, punappunaṃ buddhamanussaranto.

‘‘అజ్జ తింసం తతో కప్పా, నాభిజానామి దుగ్గతిం;

‘‘Ajja tiṃsaṃ tato kappā, nābhijānāmi duggatiṃ;

వినిపాతఞ్చ న గచ్ఛామి, థూపపూజాయిదం ఫల’’న్తి.

Vinipātañca na gacchāmi, thūpapūjāyidaṃ phala’’nti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘కపిలం నామ నగరం, సువిభత్తం మహాపథం;

‘‘Kapilaṃ nāma nagaraṃ, suvibhattaṃ mahāpathaṃ;

ఆకిణ్ణమిద్ధం ఫీతఞ్చ, బ్రహ్మదత్తస్స రాజినో.

Ākiṇṇamiddhaṃ phītañca, brahmadattassa rājino.

‘‘కుమ్మాసం విక్కిణిం తత్థ, పఞ్చాలానం పురుత్తమే;

‘‘Kummāsaṃ vikkiṇiṃ tattha, pañcālānaṃ puruttame;

సోహం అద్దసిం సమ్బుద్ధం, ఉపరిట్ఠం యసస్సినం.

Sohaṃ addasiṃ sambuddhaṃ, upariṭṭhaṃ yasassinaṃ.

‘‘హట్ఠో చిత్తం పసాదేత్వా, నిమన్తేసిం నరుత్తమం;

‘‘Haṭṭho cittaṃ pasādetvā, nimantesiṃ naruttamaṃ;

అరిట్ఠం ధువభత్తేన, యం మే గేహమ్హి విజ్జథ.

Ariṭṭhaṃ dhuvabhattena, yaṃ me gehamhi vijjatha.

‘‘తతో చ కత్తికో పుణ్ణో 101, పుణ్ణమాసీ ఉపట్ఠితా;

‘‘Tato ca kattiko puṇṇo 102, puṇṇamāsī upaṭṭhitā;

నవం దుస్సయుగం గయ్హ, అరిట్ఠస్సోపనామయిం.

Navaṃ dussayugaṃ gayha, ariṭṭhassopanāmayiṃ.

‘‘పసన్నచిత్తం ఞత్వాన, పటిగ్గణ్హి నరుత్తమో;

‘‘Pasannacittaṃ ñatvāna, paṭiggaṇhi naruttamo;

అనుకమ్పకో కారుణికో, తణ్హానిఘాతకో ముని.

Anukampako kāruṇiko, taṇhānighātako muni.

‘‘తాహం కమ్మం కరిత్వాన, కల్యాణం బుద్ధవణ్ణితం;

‘‘Tāhaṃ kammaṃ karitvāna, kalyāṇaṃ buddhavaṇṇitaṃ;

దేవే చేవ మనుస్సే చ, సన్ధావిత్వా తతో చుతో.

Deve ceva manusse ca, sandhāvitvā tato cuto.

‘‘బారాణసియం నగరే, సేట్ఠిస్స ఏకపుత్తకో;

‘‘Bārāṇasiyaṃ nagare, seṭṭhissa ekaputtako;

అడ్ఢే కులస్మిం ఉప్పజ్జిం, పాణేహి చ పియతరో.

Aḍḍhe kulasmiṃ uppajjiṃ, pāṇehi ca piyataro.

‘‘తతో చ విఞ్ఞుతం పత్తో, దేవపుత్తేన చోదితో;

‘‘Tato ca viññutaṃ patto, devaputtena codito;

పాసాదా ఓరూహిత్వాన, సమ్బుద్ధముపసఙ్కమిం.

Pāsādā orūhitvāna, sambuddhamupasaṅkamiṃ.

‘‘సో మే ధమ్మమదేసయి, అనుకమ్పాయ గోతమో;

‘‘So me dhammamadesayi, anukampāya gotamo;

దుక్ఖం దుక్ఖసముప్పాదం, దుక్ఖస్స చ అతిక్కమం.

Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ.

‘‘అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం, దుక్ఖూపసమగామినం;

‘‘Ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ;

చత్తారి అరియసచ్చాని, ముని ధమ్మమదేసయి.

Cattāri ariyasaccāni, muni dhammamadesayi.

‘‘తస్సాహం వచనం సుత్వా, విహరిం సాసనే రతో;

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane rato;

సమథం పటివిజ్ఝాహం, రత్తిన్దివమతన్దితో.

Samathaṃ paṭivijjhāhaṃ, rattindivamatandito.

‘‘అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ, యే మే విజ్జింసు 103 ఆసవా;

‘‘Ajjhattañca bahiddhā ca, ye me vijjiṃsu 104 āsavā;

సబ్బే ఆసుం సముచ్ఛిన్నా, న చ ఉప్పజ్జరే పున.

Sabbe āsuṃ samucchinnā, na ca uppajjare puna.

‘‘పరియన్తకతం దుక్ఖం, చరిమోయం సముస్సయో;

‘‘Pariyantakataṃ dukkhaṃ, carimoyaṃ samussayo;

జాతిమరణసంసారో, నత్థిదాని పునబ్భవో’’తి.

Jātimaraṇasaṃsāro, natthidāni punabbhavo’’ti.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

౯౯. తత్థ కతమం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం?

99. Tattha katamaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ?

‘‘ఉద్ధం అధో సబ్బధి విప్పముత్తో, అయం అహస్మీతి 105 అనానుపస్సీ;

‘‘Uddhaṃ adho sabbadhi vippamutto, ayaṃ ahasmīti 106 anānupassī;

ఏవం విముత్తో ఉదతారి ఓఘం, అతిణ్ణపుబ్బం అపునబ్భవాయా’’తి.

Evaṃ vimutto udatāri oghaṃ, atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyā’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సీలవతో , ఆనన్ద, న చేతనా 107 కరణీయా ‘కిన్తి మే అవిప్పటిసారో జాయేయ్యా’తి. ధమ్మతా ఏసా, ఆనన్ద, యం సీలవతో అవిప్పటిసారో జాయేయ్య. అవిప్పటిసారినా, ఆనన్ద, న చేతనా కరణీయా ‘కిన్తి మే పామోజ్జం జాయేయ్యా’తి. ధమ్మతా ఏసా, ఆనన్ద, యం అవిప్పటిసారినో పామోజ్జం జాయేయ్య. పముదితేన, ఆనన్ద, న చేతనా కరణీయా ‘కిన్తి మే పీతి జాయేయ్యా’తి. ధమ్మతా ఏసా, ఆనన్ద, యం పముదితస్స పీతి జాయేయ్య. పీతిమనస్స, ఆనన్ద, న చేతనా కరణీయా ‘కిన్తి మే కాయో పస్సమ్భేయ్యా’తి. ధమ్మతా ఏసా, ఆనన్ద, యం పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భేయ్య. పస్సద్ధకాయస్స ఆనన్ద, న చేతనా కరణీయా ‘కిన్తాహం సుఖం వేదియేయ్య’న్తి. ధమ్మతా ఏసా, ఆనన్ద, యం పస్సద్ధకాయో సుఖం వేదియేయ్య. సుఖినో ఆనన్ద, న చేతనా కరణీయా ‘కిన్తి మే సమాధి జాయేయ్యా’తి. ధమ్మతా ఏసా, ఆనన్ద, యం సుఖినో సమాధి జాయేయ్య. సమాహితస్స ఆనన్ద, న చేతనా కరణీయా ‘కిన్తాహం యథాభూతం పజానేయ్య’న్తి. ధమ్మతా ఏసా, ఆనన్ద, యం సమాహితో యథాభూతం పజానేయ్య. యథాభూతం పజానతా , ఆనన్ద, న చేతనా కరణీయా ‘కిన్తి మే నిబ్బిదా జాయేయ్యా’తి. ధమ్మతా ఏసా, ఆనన్ద, యం యథాభూతం పజానన్తో నిబ్బిన్దేయ్య. నిబ్బిన్దన్తేన, ఆనన్ద, న చేతనా కరణీయా ‘కిన్తి మే విరాగో జాయేయ్యా’తి. ధమ్మతా ఏసా, ఆనన్ద, యం నిబ్బిన్దన్తో విరజ్జేయ్య. విరజ్జన్తేన ఆనన్ద న చేతనా కరణీయా ‘కిన్తి మే విముత్తి జాయేయ్యా’తి. ధమ్మతా ఏసా, ఆనన్ద, యం విరజ్జన్తో విముచ్చేయ్య. విముత్తేన, ఆనన్ద, న చేతనా కరణీయా ‘కిన్తి మే విముత్తిఞాణదస్సనం ఉప్పజ్జేయ్యా’తి. ధమ్మతా ఏసా, ఆనన్ద, యం విముత్తస్స విముత్తిఞాణదస్సనం ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి.

‘‘Sīlavato , ānanda, na cetanā 108 karaṇīyā ‘kinti me avippaṭisāro jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ sīlavato avippaṭisāro jāyeyya. Avippaṭisārinā, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me pāmojjaṃ jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ avippaṭisārino pāmojjaṃ jāyeyya. Pamuditena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me pīti jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ pamuditassa pīti jāyeyya. Pītimanassa, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me kāyo passambheyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ pītimanassa kāyo passambheyya. Passaddhakāyassa ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kintāhaṃ sukhaṃ vediyeyya’nti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ passaddhakāyo sukhaṃ vediyeyya. Sukhino ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me samādhi jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ sukhino samādhi jāyeyya. Samāhitassa ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kintāhaṃ yathābhūtaṃ pajāneyya’nti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ samāhito yathābhūtaṃ pajāneyya. Yathābhūtaṃ pajānatā , ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me nibbidā jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ yathābhūtaṃ pajānanto nibbindeyya. Nibbindantena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me virāgo jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ nibbindanto virajjeyya. Virajjantena ānanda na cetanā karaṇīyā ‘kinti me vimutti jāyeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ virajjanto vimucceyya. Vimuttena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me vimuttiñāṇadassanaṃ uppajjeyyā’ti. Dhammatā esā, ānanda, yaṃ vimuttassa vimuttiñāṇadassanaṃ uppajjeyyā’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

౧౦౦.

100.

‘‘యదా హవే పాతుభవన్తి ధమ్మా, ఆతాపినో ఝాయతో బ్రాహ్మణస్స.

‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa.

అథస్స కఙ్ఖా వపయన్తి సబ్బా, యతో పజానాతి సహేతుధమ్మ’’న్తి.

Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā, yato pajānāti sahetudhamma’’nti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘యదా హవే పాతుభవన్తి ధమ్మా, ఆతాపినో ఝాయతో బ్రాహ్మణస్స;

‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;

అథస్స కఙ్ఖా వపయన్తి సబ్బా, యతో ఖయం పచ్చయానం అవేదీ’’తి.

Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā, yato khayaṃ paccayānaṃ avedī’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘కింను 109 కుజ్ఝసి మా కుజ్ఝి, అక్కోధో తిస్స తే వరం;

‘‘Kiṃnu 110 kujjhasi mā kujjhi, akkodho tissa te varaṃ;

కోధమానమక్ఖవినయత్థం హి, తిస్స బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి.

Kodhamānamakkhavinayatthaṃ hi, tissa brahmacariyaṃ vussatī’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘కదాహం నన్దం పస్సేయ్యం, ఆరఞ్ఞం 111 పంసుకూలికం;

‘‘Kadāhaṃ nandaṃ passeyyaṃ, āraññaṃ 112 paṃsukūlikaṃ;

అఞ్ఞాతుఞ్ఛేన యాపేన్తం, కామేసు అనపేక్ఖిన’’న్తి.

Aññātuñchena yāpentaṃ, kāmesu anapekkhina’’nti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘కింసు ఛేత్వా సుఖం సేతి, కింసు ఛేత్వా న సోచతి;

‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati;

కిస్సస్సు 113 ఏకధమ్మస్స, వధం రోచేసి గోతమాతి.

Kissassu 114 ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamāti.

‘‘కోధం ఛేత్వా సుఖం సేతి, కోధం ఛేత్వా న సోచతి;

‘‘Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati;

కోధస్స విసమూలస్స, మధురగ్గస్స బ్రాహ్మణ;

Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa brāhmaṇa;

వధం అరియా పసంసన్తి, తం హి ఛేత్వా న సోచతీ’’తి.

Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, taṃ hi chetvā na socatī’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘కింసు హనే ఉప్పతితం, కింసు జాతం వినోదయే;

‘‘Kiṃsu hane uppatitaṃ, kiṃsu jātaṃ vinodaye;

కిఞ్చస్సు పజహే ధీరో, కిస్సాభిసమయో సుఖో.

Kiñcassu pajahe dhīro, kissābhisamayo sukho.

‘‘కోధం హనే ఉప్పతితం, రాగం జాతం వినోదయే;

‘‘Kodhaṃ hane uppatitaṃ, rāgaṃ jātaṃ vinodaye;

అవిజ్జం పజహే ధీరో, సచ్చాభిసమయో సుఖో’’తి.

Avijjaṃ pajahe dhīro, saccābhisamayo sukho’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

౧౦౧.

101.

‘‘సత్తియా వియ ఓమట్ఠో, డయ్హమానోవ 115 మత్థకే.

‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova 116 matthake.

కామరాగప్పహానాయ, సతో భిక్ఖు పరిబ్బజే.

Kāmarāgappahānāya, sato bhikkhu paribbaje.

‘‘సత్తియా వియ ఓమట్ఠో, డయ్హమానోవ మత్థకే;

‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake;

సక్కాయదిట్ఠిప్పహానాయ, సతో భిక్ఖు పరిబ్బజే’’తి.

Sakkāyadiṭṭhippahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సబ్బే ఖయన్తా నిచయా, పతనన్తా సముస్సయా;

‘‘Sabbe khayantā nicayā, patanantā samussayā;

సబ్బేసం మరణమాగమ్మ, సబ్బేసం జీవితమద్ధువం;

Sabbesaṃ maraṇamāgamma, sabbesaṃ jīvitamaddhuvaṃ;

ఏతం భయం మరణే 117 పేక్ఖమానో, పుఞ్ఞాని కయిరాథ సుఖావహాని.

Etaṃ bhayaṃ maraṇe 118 pekkhamāno, puññāni kayirātha sukhāvahāni.

‘‘సబ్బే ఖయన్తా నిచయా, పతనన్తా సముస్సయా;

‘‘Sabbe khayantā nicayā, patanantā samussayā;

సబ్బేసం మరణమాగమ్మ, సబ్బేసం జీవితమద్ధువం;

Sabbesaṃ maraṇamāgamma, sabbesaṃ jīvitamaddhuvaṃ;

ఏతం భయం మరణే పేక్ఖమానో, లోకామిసం పజహే సన్తిపేక్ఖో’’తి.

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno, lokāmisaṃ pajahe santipekkho’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సుఖం సయన్తి మునయో, న తే సోచన్తి మావిధ;

‘‘Sukhaṃ sayanti munayo, na te socanti māvidha;

యేసం ఝానరతం చిత్తం, పఞ్ఞవా సుసమాహితో;

Yesaṃ jhānarataṃ cittaṃ, paññavā susamāhito;

ఆరద్ధవీరియో పహితత్తో, ఓఘం తరతి దుత్తరం.

Āraddhavīriyo pahitatto, oghaṃ tarati duttaraṃ.

‘‘విరతో కామసఞ్ఞాయ, సబ్బసంయోజనాతీతో 119;

‘‘Virato kāmasaññāya, sabbasaṃyojanātīto 120;

నన్దిభవపరిక్ఖీణో 121, సో గమ్భీరే న సీదతీ’’తి.

Nandibhavaparikkhīṇo 122, so gambhīre na sīdatī’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సద్దహానో అరహతం, ధమ్మం నిబ్బానపత్తియా;

‘‘Saddahāno arahataṃ, dhammaṃ nibbānapattiyā;

సుస్సూసం లభతే పఞ్ఞం, అప్పమత్తో విచక్ఖణో.

Sussūsaṃ labhate paññaṃ, appamatto vicakkhaṇo.

పతిరూపకారీ ధురవా, ఉట్ఠాతా విన్దతే ధనం;

Patirūpakārī dhuravā, uṭṭhātā vindate dhanaṃ;

సచ్చేన కిత్తిం పప్పోతి, దదం మిత్తాని గన్థతి;

Saccena kittiṃ pappoti, dadaṃ mittāni ganthati;

అస్మా లోకా పరం లోకం, ఏవం 123 పేచ్చ న సోచతీ’’తి.

Asmā lokā paraṃ lokaṃ, evaṃ 124 pecca na socatī’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సబ్బగన్థపహీనస్స, విప్పముత్తస్స తే సతో;

‘‘Sabbaganthapahīnassa, vippamuttassa te sato;

సమణస్స న తం సాధు, యదఞ్ఞమనుసాససీతి.

Samaṇassa na taṃ sādhu, yadaññamanusāsasīti.

‘‘యేన కేనచి వణ్ణేన, సంవాసో సక్క జాయతి;

‘‘Yena kenaci vaṇṇena, saṃvāso sakka jāyati;

న తం అరహతి సప్పఞ్ఞో, మనసా అనుకమ్పితుం 125.

Na taṃ arahati sappañño, manasā anukampituṃ 126.

‘‘మనసా చే పసన్నేన, యదఞ్ఞమనుసాసతి;

‘‘Manasā ce pasannena, yadaññamanusāsati;

న తేన హోతి సంయుత్తో, యానుకమ్పా అనుద్దయా’’తి.

Na tena hoti saṃyutto, yānukampā anuddayā’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

౧౦౨.

102.

‘‘రాగో చ దోసో చ కుతోనిదానా, అరతీ రతీ 127 లోమహంసో కుతోజా.

‘‘Rāgo ca doso ca kutonidānā, aratī ratī 128 lomahaṃso kutojā.

కుతో సముట్ఠాయ మనోవితక్కా, కుమారకా ధఙ్కమివోస్సజన్తి.

Kuto samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajanti.

‘‘రాగో చ దోసో చ ఇతోనిదానా, అరతీ రతీ లోమహంసో ఇతోజా;

‘‘Rāgo ca doso ca itonidānā, aratī ratī lomahaṃso itojā;

ఇతో సముట్ఠాయ మనోవితక్కా, కుమారకా ధఙ్కమివోస్సజన్తి.

Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajanti.

‘‘స్నేహజా అత్తసమ్భూతా, నిగ్రోధస్సేవ ఖన్ధజా;

‘‘Snehajā attasambhūtā, nigrodhasseva khandhajā;

పుథు విసత్తా కామేసు, మాలువావ వితతా వనే.

Puthu visattā kāmesu, māluvāva vitatā vane.

‘‘యే నం పజానన్తి యతోనిదానం, తే నం వినోదేన్తి సుణోహి యక్ఖ;

‘‘Ye naṃ pajānanti yatonidānaṃ, te naṃ vinodenti suṇohi yakkha;

తే దుత్తరం ఓఘమిమం తరన్తి, అతిణ్ణపుబ్బం అపునబ్భవాయా’’తి.

Te duttaraṃ oghamimaṃ taranti, atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyā’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘దుక్కరం భగవా సుదుక్కరం భగవా’’తి;

‘‘Dukkaraṃ bhagavā sudukkaraṃ bhagavā’’ti;

‘‘దుక్కరం వాపి కరోన్తి, [కామదాతి భగవా]

‘‘Dukkaraṃ vāpi karonti, [kāmadāti bhagavā]

సేక్ఖా సీలసమాహితా;

Sekkhā sīlasamāhitā;

ఠితత్తా అనగారియుపేతస్స, తుట్ఠి హోతి సుఖావహా’’తి.

Ṭhitattā anagāriyupetassa, tuṭṭhi hoti sukhāvahā’’ti.

‘‘దుల్లభా 129 భగవా యదిదం తుట్ఠీ’’తి;

‘‘Dullabhā 130 bhagavā yadidaṃ tuṭṭhī’’ti;

‘‘దుల్లభం వాపి లభన్తి, [కామదాతి భగవా]

‘‘Dullabhaṃ vāpi labhanti, [kāmadāti bhagavā]

చిత్తవూపసమే రతా;

Cittavūpasame ratā;

యేసం దివా చ రత్తో చ, భావనాయ రతో మనో’’తి.

Yesaṃ divā ca ratto ca, bhāvanāya rato mano’’ti.

‘‘దుస్సమాదహం భగవా యదిదం చిత్త’’న్తి;

‘‘Dussamādahaṃ bhagavā yadidaṃ citta’’nti;

‘‘దుస్సమాదహం వాపి సమాదహన్తి, [కామదాతి భగవా]

‘‘Dussamādahaṃ vāpi samādahanti, [kāmadāti bhagavā]

ఇన్ద్రియూపసమే రతా;

Indriyūpasame ratā;

తే ఛేత్వా మచ్చునో జాలం, అరియా గచ్ఛన్తి కామదా’’తి.

Te chetvā maccuno jālaṃ, ariyā gacchanti kāmadā’’ti.

‘‘దుగ్గమో భగవా విసమో మగ్గో’’తి;

‘‘Duggamo bhagavā visamo maggo’’ti;

‘‘దుగ్గమే విసమే వాపి, అరియా గచ్ఛన్తి కామద 131;

‘‘Duggame visame vāpi, ariyā gacchanti kāmada 132;

అనరియా విసమే మగ్గే, పపతన్తి అవంసిరా;

Anariyā visame magge, papatanti avaṃsirā;

అరియానం సమో మగ్గో, అరియా హి విసమే సమా’’తి.

Ariyānaṃ samo maggo, ariyā hi visame samā’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

౧౦౩.

103.

‘‘ఇదం హి 133 తం జేతవనం, ఇసిసఙ్ఘనిసేవితం.

‘‘Idaṃ hi 134 taṃ jetavanaṃ, isisaṅghanisevitaṃ.

ఆవుత్థం ధమ్మరాజేన, పీతిసఞ్జననం మమ.

Āvutthaṃ dhammarājena, pītisañjananaṃ mama.

‘‘కమ్మం విజ్జా చ ధమ్మో చ, సీలం జీవితముత్తమం;

‘‘Kammaṃ vijjā ca dhammo ca, sīlaṃ jīvitamuttamaṃ;

ఏతేన మచ్చా సుజ్ఝన్తి, న గోత్తేన ధనేన వా.

Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.

‘‘తస్మా హి పణ్డితో పోసో, సమ్పస్సం అత్థమత్తనో;

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;

యోనిసో విచినే ధమ్మం, ఏవం తత్థ విసుజ్ఝతి.

Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.

‘‘సారిపుత్తోవ పఞ్ఞాయ, సీలేన ఉపసమేన చ;

‘‘Sāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;

యోపి పారఙ్గతో భిక్ఖు, ఏతావపరమో సియా’’తి.

Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘అతీతం నాన్వాగమేయ్య, నప్పటికఙ్ఖే అనాగతం;

‘‘Atītaṃ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṃ;

యదతీతం పహీనం 135 తం, అప్పత్తఞ్చ అనాగతం.

Yadatītaṃ pahīnaṃ 136 taṃ, appattañca anāgataṃ.

‘‘పచ్చుప్పన్నఞ్చ యో ధమ్మం, తత్థ తత్థ విపస్సతి;

‘‘Paccuppannañca yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati;

అసంహీరం అసంకుప్పం, తం విద్వా మనుబ్రూహయే.

Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye.

‘‘అజ్జేవ కిచ్చమాతప్పం 137, కో జఞ్ఞా మరణం సువే;

‘‘Ajjeva kiccamātappaṃ 138, ko jaññā maraṇaṃ suve;

న హి నో సఙ్గరం తేన, మహాసేనేన మచ్చునా.

Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā.

‘‘ఏవం విహారిం ఆతాపిం, అహోరత్తమతన్దితం;

‘‘Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ;

తం వే ‘‘భద్దేకరత్తో’’తి, సన్తో ఆచిక్ఖతే మునీ’’తి.

Taṃ ve ‘‘bhaddekaratto’’ti, santo ācikkhate munī’’ti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘చత్తారిమాని , భిక్ఖవే, సచ్ఛికాతబ్బాని. కతమాని చత్తారి? అత్థి, భిక్ఖవే, ధమ్మా చక్ఖునా పఞ్ఞాయ చ సచ్ఛికాతబ్బా, అత్థి ధమ్మా సతియా పఞ్ఞాయ చ సచ్ఛికాతబ్బా, అత్థి ధమ్మా కాయేన పఞ్ఞాయ చ సచ్ఛికాతబ్బా, అత్థి ధమ్మా పఞ్ఞాయ వేదితబ్బా, పఞ్ఞాయ చ సచ్ఛికాతబ్బా.

‘‘Cattārimāni , bhikkhave, sacchikātabbāni. Katamāni cattāri? Atthi, bhikkhave, dhammā cakkhunā paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā satiyā paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā kāyena paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā paññāya veditabbā, paññāya ca sacchikātabbā.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా చక్ఖునా పఞ్ఞాయ చ సచ్ఛికాతబ్బా? దిబ్బచక్ఖు సువిసుద్ధం అతిక్కన్తమానుసకం చక్ఖునా పఞ్ఞాయ చ సచ్ఛికాతబ్బం.

‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā cakkhunā paññāya ca sacchikātabbā? Dibbacakkhu suvisuddhaṃ atikkantamānusakaṃ cakkhunā paññāya ca sacchikātabbaṃ.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా సతియా పఞ్ఞాయ చ సచ్ఛికాతబ్బా? పుబ్బేనివాసానుస్సతి సతియా పఞ్ఞాయ చ సచ్ఛికాతబ్బా.

‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā satiyā paññāya ca sacchikātabbā? Pubbenivāsānussati satiyā paññāya ca sacchikātabbā.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా కాయేన పఞ్ఞాయ చ సచ్ఛికాతబ్బా? ఇద్ధివిధా నిరోధా కాయేన పఞ్ఞాయ చ సచ్ఛికాతబ్బా.

‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā kāyena paññāya ca sacchikātabbā? Iddhividhā nirodhā kāyena paññāya ca sacchikātabbā.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా పఞ్ఞాయ వేదితబ్బా, పఞ్ఞాయ సచ్ఛికాతబ్బా? ఆసవానం ఖయే ఞాణం పఞ్ఞాయ వేదితబ్బం, పఞ్ఞాయ చ సచ్ఛికాతబ్బ’’న్తి.

‘‘Katame ca, bhikkhave, dhammā paññāya veditabbā, paññāya sacchikātabbā? Āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ paññāya veditabbaṃ, paññāya ca sacchikātabba’’nti.

ఇదం నిబ్బేధభాగియం సుత్తం.

Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ.

౧౦౪. తత్థ కతమం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం?

104. Tattha katamaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ?

‘‘యస్స సేలూపమం చిత్తం, ఠితం నానుపకమ్పతి;

‘‘Yassa selūpamaṃ cittaṃ, ṭhitaṃ nānupakampati;

విరత్తం రజనీయేసు, కోపనేయ్యే న కుప్పతి;

Virattaṃ rajanīyesu, kopaneyye na kuppati;

యస్సేవం భావితం చిత్తం, కుతో నం 139 దుక్ఖమేస్సతీ’’తి.

Yassevaṃ bhāvitaṃ cittaṃ, kuto naṃ 140 dukkhamessatī’’ti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

ఆయస్మతో చ సారిపుత్తస్స చారికాదసమం వేయ్యాకరణం కాతబ్బన్తి.

Āyasmato ca sāriputtassa cārikādasamaṃ veyyākaraṇaṃ kātabbanti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘యో బ్రాహ్మణో బాహితపాపధమ్మో, నిహుంహుఙ్కో 141 నిక్కసావో యతత్తో;

‘‘Yo brāhmaṇo bāhitapāpadhammo, nihuṃhuṅko 142 nikkasāvo yatatto;

వేదన్తగూ వూసితబ్రహ్మచరియో, ధమ్మేన సో బ్రహ్మవాదం వదేయ్య;

Vedantagū vūsitabrahmacariyo, dhammena so brahmavādaṃ vadeyya;

యస్సుస్సదా నత్థి కుహిఞ్చి లోకే’’తి.

Yassussadā natthi kuhiñci loke’’ti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘బాహిత్వా పాపకే ధమ్మే, యే చరన్తి సదా సతా;

‘‘Bāhitvā pāpake dhamme, ye caranti sadā satā;

ఖీణసంయోజనా బుద్ధా, తే వే లోకస్మి 143 బ్రాహ్మణా’’తి.

Khīṇasaṃyojanā buddhā, te ve lokasmi 144 brāhmaṇā’’ti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘యత్థ ఆపో చ పథవీ, తేజో వాయో న గాధతి;

‘‘Yattha āpo ca pathavī, tejo vāyo na gādhati;

న తత్థ సుక్కా జోతన్తి, ఆదిచ్చో నప్పకాసతి;

Na tattha sukkā jotanti, ādicco nappakāsati;

న తత్థ చన్దిమా భాతి, తమో తత్థ న విజ్జతి.

Na tattha candimā bhāti, tamo tattha na vijjati.

‘‘యదా చ అత్తనావేది 145, ముని మోనేన బ్రాహ్మణో;

‘‘Yadā ca attanāvedi 146, muni monena brāhmaṇo;

అథ రూపా అరూపా చ, సుఖదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి.

Atha rūpā arūpā ca, sukhadukkhā pamuccatī’’ti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘యదా సకేసు 147 ధమ్మేసు, పారగూ హోతి బ్రాహ్మణో;

‘‘Yadā sakesu 148 dhammesu, pāragū hoti brāhmaṇo;

అథ ఏతం పిసాచఞ్చ, పక్కులఞ్చాతివత్తతీ’’తి.

Atha etaṃ pisācañca, pakkulañcātivattatī’’ti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘నాభినన్దతి ఆయన్తిం 149, పక్కమన్తిం న సోచతి;

‘‘Nābhinandati āyantiṃ 150, pakkamantiṃ na socati;

సఙ్గా సఙ్గామజిం ముత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి.

Saṅgā saṅgāmajiṃ muttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘న ఉదకేన సుచీ 151 హోతి, బహ్వేత్థ న్హాయతీ 152 జనో;

‘‘Na udakena sucī 153 hoti, bahvettha nhāyatī 154 jano;

యమ్హి సచ్చఞ్చ ధమ్మో చ, సో సుచీ సో చ బ్రాహ్మణో’’తి.

Yamhi saccañca dhammo ca, so sucī so ca brāhmaṇo’’ti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘యదా హవే పాతుభవన్తి ధమ్మా, ఆతాపినో ఝాయతో బ్రాహ్మణస్స;

‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā, ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;

విధూపయం తిట్ఠతి మారసేనం, సూరియోవ ఓభాసయమన్తలిక్ఖ’’న్తి.

Vidhūpayaṃ tiṭṭhati mārasenaṃ, sūriyova obhāsayamantalikkha’’nti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సన్తిన్ద్రియం పస్సథ ఇరియమానం, తేవిజ్జపత్తం అపహానధమ్మం;

‘‘Santindriyaṃ passatha iriyamānaṃ, tevijjapattaṃ apahānadhammaṃ;

సబ్బాని యోగాని ఉపాతివత్తో, అకిఞ్చనో ఇరియతి పంసుకూలికో.

Sabbāni yogāni upātivatto, akiñcano iriyati paṃsukūliko.

‘‘తం దేవతా సమ్బహులా ఉళారా, బ్రహ్మవిమానం ఉపసఙ్కమిత్వా;

‘‘Taṃ devatā sambahulā uḷārā, brahmavimānaṃ upasaṅkamitvā;

ఆజానియం జాతిబలం నిసేధం, నిధ నమస్సన్తి పసన్నచిత్తా.

Ājāniyaṃ jātibalaṃ nisedhaṃ, nidha namassanti pasannacittā.

‘‘నమో తే పురిసాజఞ్ఞ, నమో తే పురిసుత్తమ;

‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

యస్స తే నాభిజానామ, కిం త్వం నిస్సాయ ఝాయసీ’’తి.

Yassa te nābhijānāma, kiṃ tvaṃ nissāya jhāyasī’’ti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘సహాయా వతిమే భిక్ఖూ, చిరరత్తం సమేతికా;

‘‘Sahāyā vatime bhikkhū, cirarattaṃ sametikā;

సమేతి నేసం సద్ధమ్మో, ధమ్మే బుద్ధప్పవేదితే’’.

Sameti nesaṃ saddhammo, dhamme buddhappavedite’’.

‘‘సువినీతా కప్పినేన, ధమ్మే అరియప్పవేదితే;

‘‘Suvinītā kappinena, dhamme ariyappavedite;

ధారేన్తి అన్తిమం దేహం, జేత్వా మారం సవాహిని’’న్తి 155.

Dhārenti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti 156.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘నయిదం సిథిలమారబ్భ, నయిదం అప్పేన థామసా;

‘‘Nayidaṃ sithilamārabbha, nayidaṃ appena thāmasā;

నిబ్బానం అధిగన్తబ్బం, సబ్బదుక్ఖప్పమోచనం 157.

Nibbānaṃ adhigantabbaṃ, sabbadukkhappamocanaṃ 158.

‘‘అయఞ్చ దహరో భిక్ఖు, అయముత్తమపురిసో;

‘‘Ayañca daharo bhikkhu, ayamuttamapuriso;

ధారేతి అన్తిమం దేహం, జేత్వా మారం సవాహిని’’న్తి.

Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

‘‘దుబ్బణ్ణకో లూఖచీవరో, మోఘరాజా సదా సతో;

‘‘Dubbaṇṇako lūkhacīvaro, mogharājā sadā sato;

ఖీణాసవో విసంయుత్తో, కతకిచ్చో అనాసవో.

Khīṇāsavo visaṃyutto, katakicco anāsavo.

‘‘తేవిజ్జో ఇద్ధిప్పత్తో చ, చేతోపరియకోవిదో 159;

‘‘Tevijjo iddhippatto ca, cetopariyakovido 160;

ధారేతి అన్తిమం దేహం, జేత్వా మారం సవాహిని’’న్తి.

Dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhini’’nti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

౧౦౫. ‘‘తథాగతో, భిక్ఖవే, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో రూపస్స నిబ్బిదా విరాగా నిరోధా అనుపాదా విముత్తో సమ్మాసమ్బుద్ధోతి వుచ్చతి. భిక్ఖుపి, భిక్ఖవే, పఞ్ఞావిముత్తో రూపస్స నిబ్బిదా విరాగా నిరోధా అనుపాదా విముత్తో పఞ్ఞావిముత్తోతి వుచ్చతి.

105. ‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.

‘‘తథాగతో, భిక్ఖవే, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో వేదనాయ…పే॰… సఞ్ఞాయ…పే॰… సఙ్ఖారానం…పే॰… విఞ్ఞాణస్స నిబ్బిదా విరాగా నిరోధా అనుపాదా విముత్తో సమ్మాసమ్బుద్ధోతి వుచ్చతి. భిక్ఖుపి, భిక్ఖవే, పఞ్ఞావిముత్తో విఞ్ఞాణస్స నిబ్బిదా విరాగా నిరోధా అనుపాదా విముత్తో పఞ్ఞావిముత్తోతి వుచ్చతి.

‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho vedanāya…pe… saññāya…pe… saṅkhārānaṃ…pe… viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.

‘‘తత్ర ఖో, భిక్ఖవే, కో విసేసో కో అధిప్పయాసో 161 కిం నానాకరణం తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పఞ్ఞావిముత్తేన భిక్ఖునాతి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే॰…

‘‘Tatra kho, bhikkhave, ko viseso ko adhippayāso 162 kiṃ nānākaraṇaṃ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunāti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe…

‘‘తథాగతో, భిక్ఖవే, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో అనుప్పన్నస్స మగ్గస్స ఉప్పాదేతా, అసఞ్జాతస్స మగ్గస్స సఞ్జనేతా, అనక్ఖాతస్స మగ్గస్స అక్ఖాతా , మగ్గఞ్ఞూ మగ్గవిదూ మగ్గకోవిదో, మగ్గానుగా చ, భిక్ఖవే, ఏతరహి సావకా విహరన్తి పచ్ఛాసమన్నాగతా. అయం ఖో, భిక్ఖవే, విసేసో, అయం అధిప్పయాసో, ఇదం నానాకరణం తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పఞ్ఞావిముత్తేన భిక్ఖునా’’తి.

‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā , maggaññū maggavidū maggakovido, maggānugā ca, bhikkhave, etarahi sāvakā viharanti pacchāsamannāgatā. Ayaṃ kho, bhikkhave, viseso, ayaṃ adhippayāso, idaṃ nānākaraṇaṃ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunā’’ti.

ఇదం అసేక్ఖభాగియం సుత్తం.

Idaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ.

౧౦౬. తత్థ కతమం సంకిలేసభాగియఞ్చ వాసనాభాగియఞ్చ సుత్తం?

106. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ?

‘‘ఛన్నమతివస్సతి 163, వివటం నాతివస్సతి;

‘‘Channamativassati 164, vivaṭaṃ nātivassati;

తస్మా ఛన్నం వివరేథ, ఏవం తం నాతివస్సతీ’’తి.

Tasmā channaṃ vivaretha, evaṃ taṃ nātivassatī’’ti.

‘‘ఛన్నమతివస్సతీ’’తి సంకిలేసో, ‘‘వివటం నాతివస్సతీ’’తి వాసనా, ‘‘తస్మా ఛన్నం వివరేథ, ఏవం తం నాతివస్సతీ’’తి అయం సంకిలేసో చ వాసనా చ. ఇదం సంకిలేసభాగియఞ్చ వాసనాభాగియఞ్చ సుత్తం.

‘‘Channamativassatī’’ti saṃkileso, ‘‘vivaṭaṃ nātivassatī’’ti vāsanā, ‘‘tasmā channaṃ vivaretha, evaṃ taṃ nātivassatī’’ti ayaṃ saṃkileso ca vāsanā ca. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ.

‘‘చత్తారోమే, మహారాజ 165, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? తమో తమపరాయణో తమో జోతిపరాయణో జోతి తమపరాయణో జోతి జోతిపరాయణో’’తి. తత్థ యో చ పుగ్గలో జోతి తమపరాయణో యో చ పుగ్గలో తమో తమపరాయణో, ఇమే ద్వే పుగ్గలా సంకిలేసభాగియా, యో చ పుగ్గలో తమో జోతిపరాయణో యో చ పుగ్గలో జోతి జోతిపరాయణో, ఇమే ద్వే పుగ్గలా వాసనాభాగియా. ఇదం సంకిలేసభాగియఞ్చ వాసనాభాగియఞ్చ సుత్తం.

‘‘Cattārome, mahārāja 166, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Tamo tamaparāyaṇo tamo jotiparāyaṇo joti tamaparāyaṇo joti jotiparāyaṇo’’ti. Tattha yo ca puggalo joti tamaparāyaṇo yo ca puggalo tamo tamaparāyaṇo, ime dve puggalā saṃkilesabhāgiyā, yo ca puggalo tamo jotiparāyaṇo yo ca puggalo joti jotiparāyaṇo, ime dve puggalā vāsanābhāgiyā. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṃ.

తత్థ కతమం సంకిలేసభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం?

Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ?

‘‘న తం దళ్హం బన్ధనమాహు ధీరా, యదాయసం దారుజపబ్బజఞ్చ 167;

‘‘Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca 168;

సారత్తరత్తా మణికుణ్డలేసు, పుత్తేసు దారేసు చ యా అపేక్ఖా’’తి;

Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā’’ti;

అయం సంకిలేసో.

Ayaṃ saṃkileso.

‘‘ఏతం దళ్హం బన్ధనమాహు ధీరా, ఓహారినం సిథిలం దుప్పముఞ్చం;

‘‘Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ;

ఏతమ్పి ఛేత్వాన పరిబ్బజన్తి, అనపేక్ఖినో కామసుఖం పహాయా’’తి.

Etampi chetvāna paribbajanti, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā’’ti.

అయం నిబ్బేధో . ఇదం సంకిలేసభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం.

Ayaṃ nibbedho . Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.

౧౦౭. ‘‘యఞ్చ, భిక్ఖవే, చేతేతి, యఞ్చ పకప్పేతి, యఞ్చ అనుసేతి. ఆరమ్మణమేతం హోతి విఞ్ఞాణస్స ఠితియా, ఆరమ్మణే సతి పతిట్ఠా విఞ్ఞాణస్స హోతి, తస్మిం పతిట్ఠితే విఞ్ఞాణే విరూళ్హే ఆయతిం 169 పునబ్భవాభినిబ్బత్తి హోతి, ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తియా సతి ఆయతిం 170 జాతిజరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా సమ్భవన్తి, ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

107. ‘‘Yañca, bhikkhave, ceteti, yañca pakappeti, yañca anuseti. Ārammaṇametaṃ hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti, tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe āyatiṃ 171 punabbhavābhinibbatti hoti, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyā sati āyatiṃ 172 jātijarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

‘‘నో చే, భిక్ఖవే, చేతేతి, నో చే పకప్పేతి, అథ చే అనుసేతి. ఆరమ్మణమేతం హోతి విఞ్ఞాణస్స ఠితియా, ఆరమ్మణే సతి పతిట్ఠా విఞ్ఞాణస్స 173 హోతి, తస్మిం పతిట్ఠితే విఞ్ఞాణే విరూళ్హే ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి హోతి, ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తియా సతి ఆయతిం జాతిజరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా సమ్భవన్తి, ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి. అయం సంకిలేసో.

‘‘No ce, bhikkhave, ceteti, no ce pakappeti, atha ce anuseti. Ārammaṇametaṃ hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa 174 hoti, tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hoti, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyā sati āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti. Ayaṃ saṃkileso.

‘‘యతో చ ఖో, భిక్ఖవే, నో చేవ 175 చేతేతి, నో చ పకప్పేతి, నో చ అనుసేతి. ఆరమ్మణమేతం న హోతి విఞ్ఞాణస్స ఠితియా, ఆరమ్మణే అసతి పతిట్ఠా విఞ్ఞాణస్స న హోతి, తస్మిం అప్పతిట్ఠితే విఞ్ఞాణే అవిరూళ్హే ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి న హోతి, ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తియా అసతి ఆయతిం జాతిజరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా నిరుజ్ఝన్తి. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స నిరోధో హోతీ’’తి, అయం నిబ్బేధో. ఇదం సంకిలేసభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం.

‘‘Yato ca kho, bhikkhave, no ceva 176 ceteti, no ca pakappeti, no ca anuseti. Ārammaṇametaṃ na hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe asati patiṭṭhā viññāṇassa na hoti, tasmiṃ appatiṭṭhite viññāṇe avirūḷhe āyatiṃ punabbhavābhinibbatti na hoti, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyā asati āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’ti, ayaṃ nibbedho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.

౧౦౮. తత్థ కతమం సంకిలేసభాగియఞ్చ అసేక్ఖభాగియఞ్చ సుత్తం?

108. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ?

‘‘‘సముద్దో సముద్దో’తి ఖో, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో భాసతి, నేసో, భిక్ఖవే, అరియస్స వినయే సముద్దో, మహా ఏసో భిక్ఖవే, ఉదకరాసి మహాఉదకణ్ణవో. చక్ఖు, భిక్ఖవే, పురిసస్స సముద్దో, తస్స రూపమయో వేగో. అయం సంకిలేసో.

‘‘‘Samuddo samuddo’ti kho, bhikkhave, assutavā puthujjano bhāsati, neso, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo, mahā eso bhikkhave, udakarāsi mahāudakaṇṇavo. Cakkhu, bhikkhave, purisassa samuddo, tassa rūpamayo vego. Ayaṃ saṃkileso.

‘‘యో తం రూపమయం వేగం సహతి అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతరి 177 చక్ఖుసముద్దం సఊమిం సావట్టం సగహం 178 సరక్ఖసం తిణ్ణో పారఙ్గతో థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో’’తి. అయం అసేక్ఖో.

‘‘Yo taṃ rūpamayaṃ vegaṃ sahati ayaṃ vuccati, bhikkhave, atari 179 cakkhusamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagahaṃ 180 sarakkhasaṃ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’ti. Ayaṃ asekkho.

‘‘‘సోతం, భిక్ఖవే…పే॰… ఘానం…పే॰… జివ్హా…పే॰… కాయో…పే॰… మనో, భిక్ఖవే, పురిసస్స సముద్దో తస్స ధమ్మమయో వేగోతి. అయం సంకిలేసో.

‘‘‘Sotaṃ, bhikkhave…pe… ghānaṃ…pe… jivhā…pe… kāyo…pe… mano, bhikkhave, purisassa samuddo tassa dhammamayo vegoti. Ayaṃ saṃkileso.

‘‘యో తం ధమ్మమయం వేగం సహతి, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అతరి మనోసముద్దం సఊమిం సావట్టం సగహం సరక్ఖసం తిణ్ణో పారఙ్గతో థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో’’తి. అయం అసేక్ఖో. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన సుగతో, అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘Yo taṃ dhammamayaṃ vegaṃ sahati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, atari manosamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’ti. Ayaṃ asekkho. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato, athāparaṃ etadavoca satthā –

‘‘యో ఇమం సముద్దం సగహం సరక్ఖసం,

‘‘Yo imaṃ samuddaṃ sagahaṃ sarakkhasaṃ,

సఊమిం సావట్టం సభయం దుత్తరం అచ్చతరి;

Saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sabhayaṃ duttaraṃ accatari;

స వేదన్తగూ వుసితబ్రహ్మచరియో, లోకన్తగూ పారగతోతి వుచ్చతీ’’తి.

Sa vedantagū vusitabrahmacariyo, lokantagū pāragatoti vuccatī’’ti.

అయం అసేక్ఖో. ఇదం సంకిలేసభాగియఞ్చ అసేక్ఖభాగియఞ్చ సుత్తం.

Ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.

‘‘ఛయిమే, భిక్ఖవే, బళిసా లోకస్మిం అనయాయ సత్తానం బ్యాబాధాయ 181 పాణీనం. కతమే ఛ? సన్తి, భిక్ఖవే, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా, తఞ్చే భిక్ఖు అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గిలితబళిసో 182 మారస్స అనయం ఆపన్నో, బ్యసనం ఆపన్నో, యథాకామం కరణీయో పాపిమతో.

‘‘Chayime, bhikkhave, baḷisā lokasmiṃ anayāya sattānaṃ byābādhāya 183 pāṇīnaṃ. Katame cha? Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso 184 mārassa anayaṃ āpanno, byasanaṃ āpanno, yathākāmaṃ karaṇīyo pāpimato.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా…పే॰… ఘానవిఞ్ఞేయ్యా గన్ధా…పే॰… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా…పే॰… కాయవిఞ్ఞేయ్యా ఫోట్ఠబ్బా…పే॰… మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా, తఞ్చే భిక్ఖు అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గిలితబళిసో మారస్స అనయం ఆపన్నో, బ్యసనం ఆపన్నో, యథాకామం కరణీయో 185 పాపిమతో’’తి. అయం సంకిలేసో.

‘‘Santi, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā…pe… jivhāviññeyyā rasā…pe… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā…pe… manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso mārassa anayaṃ āpanno, byasanaṃ āpanno, yathākāmaṃ karaṇīyo 186 pāpimato’’ti. Ayaṃ saṃkileso.

‘‘సన్తి చ, భిక్ఖవే, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా, తఞ్చే భిక్ఖు నాభినన్దతి నాభివదతి నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న గిలితబళిసో మారస్స, అభేది బళిసం, పరిభేది బళిసం, న అనయం ఆపన్నో, న బ్యసనం ఆపన్నో, న యథాకామం కరణీయో పాపిమతో.

‘‘Santi ca, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa, abhedi baḷisaṃ, paribhedi baḷisaṃ, na anayaṃ āpanno, na byasanaṃ āpanno, na yathākāmaṃ karaṇīyo pāpimato.

‘‘సన్తి చ, భిక్ఖవే, సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా…పే॰… మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా, తఞ్చే భిక్ఖు నాభినన్దతి నాభివదతి, నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న గిలితబళిసో మారస్స, అభేది బళిసం, పరిభేది బళిసం, న అనయం ఆపన్నో, న బ్యసనం ఆపన్నో, న యథాకామం కరణీయో పాపిమతో’’తి. అయం అసేక్ఖో. ఇదం సంకిలేసభాగియఞ్చ అసేక్ఖభాగియఞ్చ సుత్తం.

‘‘Santi ca, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā…pe… manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati, nājjhosāya tiṭṭhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa, abhedi baḷisaṃ, paribhedi baḷisaṃ, na anayaṃ āpanno, na byasanaṃ āpanno, na yathākāmaṃ karaṇīyo pāpimato’’ti. Ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.

౧౦౯. తత్థ కతమం సంకిలేసభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ అసేక్ఖభాగియఞ్చ సుత్తం?

109. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ?

‘‘అయం లోకో సన్తాపజాతో, ఫస్సపరేతో రోగం వదతి అత్తతో 187;

‘‘Ayaṃ loko santāpajāto, phassapareto rogaṃ vadati attato 188;

యేన యేన హి మఞ్ఞతి 189, తతో తం హోతి అఞ్ఞథా.

Yena yena hi maññati 190, tato taṃ hoti aññathā.

‘‘అఞ్ఞథాభావీ భవసత్తో లోకో, భవపరేతో భవమేవాభినన్దతి;

‘‘Aññathābhāvī bhavasatto loko, bhavapareto bhavamevābhinandati;

యదభినన్దతి తం భయం;

Yadabhinandati taṃ bhayaṃ;

యస్స భాయతి తం దుక్ఖ’’న్తి; అయం సంకిలేసో.

Yassa bhāyati taṃ dukkha’’nti; Ayaṃ saṃkileso.

‘‘భవవిప్పహానాయ ఖో పనిదం బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి; అయం నిబ్బేధో;

‘‘Bhavavippahānāya kho panidaṃ brahmacariyaṃ vussatī’’ti; Ayaṃ nibbedho;

‘‘యే హి కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా భవేన భవస్స విప్పమోక్ఖమాహంసు, సబ్బే తే ‘అవిప్పముత్తా భవస్మా’తి వదామి. యే వా పన కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా విభవేన భవస్స నిస్సరణమాహంసు, సబ్బే తే ‘అనిస్సటా భవస్మా’తి వదామి. ఉపధిం 191 హి పటిచ్చ దుక్ఖమిదం సమ్భోతీ’’తి. అయం సంకిలేసో.

‘‘Ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavena bhavassa vippamokkhamāhaṃsu, sabbe te ‘avippamuttā bhavasmā’ti vadāmi. Ye vā pana keci samaṇā vā brāhmaṇā vā vibhavena bhavassa nissaraṇamāhaṃsu, sabbe te ‘anissaṭā bhavasmā’ti vadāmi. Upadhiṃ 192 hi paṭicca dukkhamidaṃ sambhotī’’ti. Ayaṃ saṃkileso.

‘‘సబ్బుపాదానక్ఖయా నత్థి దుక్ఖస్స సమ్భవో’’తి. అయం నిబ్బేధో.

‘‘Sabbupādānakkhayā natthi dukkhassa sambhavo’’ti. Ayaṃ nibbedho.

‘‘లోకమిమం పస్స, పుథూ అవిజ్జాయ పరేతా భూతా భూతరతా, భవా అపరిముత్తా, యే హి కేచి భవా సబ్బధి సబ్బత్థతాయ, సబ్బే తే భవా అనిచ్చా దుక్ఖా విపరిణామధమ్మా’’తి. అయం సంకిలేసో.

‘‘Lokamimaṃ passa, puthū avijjāya paretā bhūtā bhūtaratā, bhavā aparimuttā, ye hi keci bhavā sabbadhi sabbatthatāya, sabbe te bhavā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’’ti. Ayaṃ saṃkileso.

‘‘ఏవమేతం యథాభూతం, సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో;

‘‘Evametaṃ yathābhūtaṃ, sammappaññāya passato;

భవతణ్హా పహీయతి, విభవం నాభినన్దతి;

Bhavataṇhā pahīyati, vibhavaṃ nābhinandati;

సబ్బసో తణ్హానం ఖయా, అసేసవిరాగనిరోధో నిబ్బాన’’న్తి;

Sabbaso taṇhānaṃ khayā, asesavirāganirodho nibbāna’’nti;

అయం నిబ్బేధో.

Ayaṃ nibbedho.

‘‘తస్స నిబ్బుతస్స భిక్ఖునో, అనుపాదా పునబ్భవో న హోతి;

‘‘Tassa nibbutassa bhikkhuno, anupādā punabbhavo na hoti;

అభిభూతో మారో విజితసఙ్గామో, ఉపచ్చగా సబ్బభవాని తాదీ’’తి.

Abhibhūto māro vijitasaṅgāmo, upaccagā sabbabhavāni tādī’’ti.

అయం అసేక్ఖో. ఇదం సంకిలేసభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ అసేక్ఖభాగియఞ్చ సుత్తం.

Ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.

‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే 193, పుగ్గలా. కతమే చత్తారో? అనుసోతగామీ పటిసోతగామీ ఠితత్తో తిణ్ణో పారఙ్గతో థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో’’తి. తత్థ యోయం పుగ్గలో అనుసోతగామీ, అయం పుగ్గలో సంకిలేసభాగియో. తత్థ యోయం పుగ్గలో పటిసోతగామీ యో చ ఠితత్తో, ఇమే ద్వే పుగ్గలా నిబ్బేధభాగియా. తత్థ యోయం పుగ్గలో తిణ్ణో పారఙ్గతో థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో, అయం అసేక్ఖో. ఇదం సంకిలేసభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ అసేక్ఖభాగియఞ్చ సుత్తం.

‘‘Cattārome, bhikkhave 194, puggalā. Katame cattāro? Anusotagāmī paṭisotagāmī ṭhitatto tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’’ti. Tattha yoyaṃ puggalo anusotagāmī, ayaṃ puggalo saṃkilesabhāgiyo. Tattha yoyaṃ puggalo paṭisotagāmī yo ca ṭhitatto, ime dve puggalā nibbedhabhāgiyā. Tattha yoyaṃ puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo, ayaṃ asekkho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ.

౧౧౦. తత్థ కతమం సంకిలేసభాగియఞ్చ వాసనాభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం?

110. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ?

ఛళాభిజాతికో అత్థి పుగ్గలో కణ్హో కణ్హాభిజాతికో కణ్హం ధమ్మం అభిజాయతి, అత్థి పుగ్గలో కణ్హో కణ్హాభిజాతికో సుక్కం ధమ్మం అభిజాయతి, అత్థి పుగ్గలో కణ్హో కణ్హాభిజాతికో అకణ్హం అసుక్కం అకణ్హఅసుక్కవిపాకం అచ్చన్తదిట్ఠం 195 నిబ్బానం ఆరాధేతి, అత్థి పుగ్గలో సుక్కో సుక్కాభిజాతికో కణ్హం ధమ్మం అభిజాయతి, అత్థి పుగ్గలో సుక్కో సుక్కాభిజాతికో సుక్కం ధమ్మం అభిజాయతి, అత్థి పుగ్గలో సుక్కో సుక్కాభిజాతికో అకణ్హం అసుక్కం అకణ్హఅసుక్కవిపాకం అచ్చన్తదిట్ఠం నిబ్బానం ఆరాధేతి.

Chaḷābhijātiko atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ 196 nibbānaṃ ārādheti, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādheti.

తత్థ యో చ పుగ్గలో కణ్హో కణ్హాభిజాతికో కణ్హం ధమ్మం అభిజాయతి, యో చ పుగ్గలో సుక్కో సుక్కాభిజాతికో కణ్హం ధమ్మం అభిజాయతి, ఇమే ద్వే పుగ్గలా సంకిలేసభాగియా.

Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati, ime dve puggalā saṃkilesabhāgiyā.

తత్థ యో చ పుగ్గలో కణ్హో కణ్హాభిజాతికో సుక్కం ధమ్మం అభిజాయతి, యో చ పుగ్గలో సుక్కో సుక్కాభిజాతికో సుక్కం ధమ్మం అభిజాయతి, ఇమే ద్వే పుగ్గలా వాసనాభాగియా.

Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati, ime dve puggalā vāsanābhāgiyā.

తత్థ యో చ పుగ్గలో కణ్హో కణ్హాభిజాతికో అకణ్హం అసుక్కం అకణ్హఅసుక్కవిపాకం అచ్చన్తదిట్ఠం నిబ్బానం ఆరాధేతి, యో చ పుగ్గలో సుక్కో సుక్కాభిజాతికో అకణ్హం అసుక్కం అకణ్హఅసుక్కవిపాకం అచ్చన్తదిట్ఠం నిబ్బానం ఆరాధేతి, ఇమే ద్వే పుగ్గలా నిబ్బేధభాగియా, ఇదం సంకిలేసభాగియఞ్చ వాసనాభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం.

Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādheti, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ accantadiṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādheti, ime dve puggalā nibbedhabhāgiyā, idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.

‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే 197, కమ్మాని. కతమాని చత్తారి? అత్థి కమ్మం కణ్హం కణ్హవిపాకం, అత్థి కమ్మం సుక్కం సుక్కవిపాకం, అత్థి కమ్మం కణ్హసుక్కం కణ్హసుక్కవిపాకం, అత్థి కమ్మం అకణ్హం అసుక్కం అకణ్హఅసుక్కవిపాకం కమ్ముత్తమం కమ్మసేట్ఠం కమ్మక్ఖయాయ సంవత్తతి’’.

‘‘Cattārimāni, bhikkhave 198, kammāni. Katamāni cattāri? Atthi kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ, atthi kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ, atthi kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ, atthi kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammuttamaṃ kammaseṭṭhaṃ kammakkhayāya saṃvattati’’.

తత్థ యఞ్చ కమ్మం కణ్హం కణ్హవిపాకం, యఞ్చ కమ్మం కణ్హసుక్కం కణ్హసుక్కవిపాకం, అయం సంకిలేసో. యఞ్చ కమ్మం సుక్కం సుక్కవిపాకం, అయం వాసనా. యఞ్చ కమ్మం అకణ్హం అసుక్కం అకణ్హఅసుక్కవిపాకం కమ్ముత్తమం కమ్మసేట్ఠం కమ్మక్ఖయాయ సంవత్తతి, అయం నిబ్బేధో. ఇదం సంకిలేసభాగియఞ్చ వాసనాభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం.

Tattha yañca kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ, yañca kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ, ayaṃ saṃkileso. Yañca kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ, ayaṃ vāsanā. Yañca kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammuttamaṃ kammaseṭṭhaṃ kammakkhayāya saṃvattati, ayaṃ nibbedho. Idaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.

౧౧౧. తత్థ కతమం వాసనాభాగియఞ్చ, నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం?

111. Tattha katamaṃ vāsanābhāgiyañca, nibbedhabhāgiyañca suttaṃ?

‘‘లద్ధాన మానుసత్తం ద్వే, కిచ్చం అకిచ్చమేవ చ;

‘‘Laddhāna mānusattaṃ dve, kiccaṃ akiccameva ca;

సుకిచ్చం చేవ పుఞ్ఞాని, సంయోజనవిప్పహానం వా’’తి.

Sukiccaṃ ceva puññāni, saṃyojanavippahānaṃ vā’’ti.

‘‘సుకిచ్చం చేవ పుఞ్ఞానీ’’తి వాసనా. ‘‘సంయోజనవిప్పహానం వా’’తి నిబ్బేధో.

‘‘Sukiccaṃ ceva puññānī’’ti vāsanā. ‘‘Saṃyojanavippahānaṃ vā’’ti nibbedho.

‘‘పుఞ్ఞాని కరిత్వాన, సగ్గా సగ్గం వజన్తి కతపుఞ్ఞా;

‘‘Puññāni karitvāna, saggā saggaṃ vajanti katapuññā;

సంయోజనప్పహానా, జరామరణా విప్పముచ్చన్తీ’’తి.

Saṃyojanappahānā, jarāmaraṇā vippamuccantī’’ti.

‘‘పుఞ్ఞాని కరిత్వాన, సగ్గా సగ్గం వజన్తి కతపుఞ్ఞా’’తి వాసనా. ‘‘సంయోజనప్పహానా జరామరణా విప్పముచ్చన్తీ’’తి నిబ్బేధో. ఇదం వాసనాభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం.

‘‘Puññāni karitvāna, saggā saggaṃ vajanti katapuññā’’ti vāsanā. ‘‘Saṃyojanappahānā jarāmaraṇā vippamuccantī’’ti nibbedho. Idaṃ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.

‘‘ద్వేమాని, భిక్ఖవే, పధానాని 199. కతమాని ద్వే? యో చ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితేసు చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం పరిచ్చజతి, యో చ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితేసు సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బాన’’న్తి. తత్థ యో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితేసు చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం పరిచ్చజతి, అయం వాసనా.

‘‘Dvemāni, bhikkhave, padhānāni 200. Katamāni dve? Yo ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ pariccajati, yo ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbāna’’nti. Tattha yo agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ pariccajati, ayaṃ vāsanā.

యో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితేసు సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం, అయం నిబ్బేధో. ఇదం వాసనాభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం.

Yo agārasmā anagāriyaṃ pabbajitesu sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ, ayaṃ nibbedho. Idaṃ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ.

తత్థ తణ్హాసంకిలేసభాగియం సుత్తం తణ్హాపక్ఖేనేవ నిద్దిసితబ్బం తీహి తణ్హాహి – కామతణ్హాయ భవతణ్హాయ విభవతణ్హాయ. యేన యేన వా పన వత్థునా అజ్ఝోసితా, తేన తేనేవ నిద్దిసితబ్బం, తస్సా విత్థారో ఛత్తింసతణ్హాజాలినియావిచరితాని.

Tattha taṇhāsaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ taṇhāpakkheneva niddisitabbaṃ tīhi taṇhāhi – kāmataṇhāya bhavataṇhāya vibhavataṇhāya. Yena yena vā pana vatthunā ajjhositā, tena teneva niddisitabbaṃ, tassā vitthāro chattiṃsataṇhājāliniyāvicaritāni.

తత్థ దిట్ఠిసంకిలేసభాగియం సుత్తం దిట్ఠిపక్ఖేనేవ నిద్దిసితబ్బం ఉచ్ఛేదసస్సతేన, యేన యేన వా పన వత్థునా దిట్ఠివసేన అభినివిసతి ‘‘ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి, తేన తేనేవ నిద్దిసితబ్బం, తస్సా విత్థారో ద్వాసట్ఠిదిట్ఠిగతాని.

Tattha diṭṭhisaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ diṭṭhipakkheneva niddisitabbaṃ ucchedasassatena, yena yena vā pana vatthunā diṭṭhivasena abhinivisati ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti, tena teneva niddisitabbaṃ, tassā vitthāro dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni.

తత్థ దుచ్చరితసంకిలేసభాగియం సుత్తం చేతనాయ చేతసికకమ్మేన నిద్దిసితబ్బం తీహి దుచ్చరితేహి – కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, తస్స విత్థారో దసఅకుసలకమ్మపథా.

Tattha duccaritasaṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ cetanāya cetasikakammena niddisitabbaṃ tīhi duccaritehi – kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena, tassa vitthāro dasaakusalakammapathā.

తత్థ తణ్హావోదానభాగియం సుత్తం సమథేన నిద్దిసితబ్బం, దిట్ఠివోదానభాగియం సుత్తం విపస్సనా నిద్దిసితబ్బం, దుచ్చరితవోదానభాగియం సుత్తం సుచరితేన నిద్దిసితబ్బం. తీణి అకుసలమూలాని. తం కిస్స హేతు? సంసారస్స నిబ్బత్తియా. తథా నిబ్బత్తే సంసారే కాయదుచ్చరితం కాయసుచరితం వచీదుచ్చరితం వచీసుచరితం మనోదుచ్చరితం మనోసుచరితం ఇమినా అసుభేన కమ్మవిపాకేన ఇదం బాలలక్ఖణం నిబ్బత్తతీతి. ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Tattha taṇhāvodānabhāgiyaṃ suttaṃ samathena niddisitabbaṃ, diṭṭhivodānabhāgiyaṃ suttaṃ vipassanā niddisitabbaṃ, duccaritavodānabhāgiyaṃ suttaṃ sucaritena niddisitabbaṃ. Tīṇi akusalamūlāni. Taṃ kissa hetu? Saṃsārassa nibbattiyā. Tathā nibbatte saṃsāre kāyaduccaritaṃ kāyasucaritaṃ vacīduccaritaṃ vacīsucaritaṃ manoduccaritaṃ manosucaritaṃ iminā asubhena kammavipākena idaṃ bālalakkhaṇaṃ nibbattatīti. Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

ఇమినా సుభేన కమ్మవిపాకేన ఇదం మహాపురిసలక్ఖణం నిబ్బత్తతీతి. ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

Iminā subhena kammavipākena idaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ nibbattatīti. Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ.

తత్థ సంకిలేసభాగియం సుత్తం చతూహి కిలేసభూమీహి నిద్దిసితబ్బం – అనుసయభూమియా పరియుట్ఠానభూమియా సంయోజనభూమియా ఉపాదానభూమియా. సానుసయస్స పరియుట్ఠానం జాయతి, పరియుట్ఠితో సంయుజ్జతి, సంయుజ్జన్తో ఉపాదియతి, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా సమ్భవన్తి, ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి. ఇమాహి చతూహి కిలేసభూమీహి సబ్బే కిలేసా సఙ్గహం సమోసరణం గచ్ఛన్తి, ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

Tattha saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ catūhi kilesabhūmīhi niddisitabbaṃ – anusayabhūmiyā pariyuṭṭhānabhūmiyā saṃyojanabhūmiyā upādānabhūmiyā. Sānusayassa pariyuṭṭhānaṃ jāyati, pariyuṭṭhito saṃyujjati, saṃyujjanto upādiyati, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Imāhi catūhi kilesabhūmīhi sabbe kilesā saṅgahaṃ samosaraṇaṃ gacchanti, idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ.

వాసనాభాగియం సుత్తం తీహి సుచరితేహి నిద్దిసితబ్బం, నిబ్బేధభాగియం సుత్తం చతూహి సచ్చేహి నిద్దిసితబ్బం, అసేక్ఖభాగియం సుత్తం తీహి ధమ్మేహి నిద్దిసితబ్బం – బుద్ధధమ్మేహి పచ్చేకబుద్ధధమ్మేహి సావకభూమియా. ఝాయివిసయే నిద్దిసితబ్బన్తి.

Vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ tīhi sucaritehi niddisitabbaṃ, nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ catūhi saccehi niddisitabbaṃ, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ tīhi dhammehi niddisitabbaṃ – buddhadhammehi paccekabuddhadhammehi sāvakabhūmiyā. Jhāyivisaye niddisitabbanti.

౧౧౨. తత్థ కతమే అట్ఠారస మూలపదా? లోకియం లోకుత్తరం లోకియఞ్చ లోకుత్తరఞ్చ, సత్తాధిట్ఠానం ధమ్మాధిట్ఠానం సత్తాధిట్ఠానఞ్చ ధమ్మాధిట్ఠానఞ్చ, ఞాణం ఞేయ్యం ఞాణఞ్చ ఞేయ్యఞ్చ, దస్సనం భావనా దస్సనఞ్చ భావనా చ, సకవచనం పరవచనం సకవచనఞ్చ పరవచనఞ్చ, విసజ్జనీయం అవిసజ్జనీయం విసజ్జనీయఞ్చ అవిసజ్జనీయఞ్చ, కమ్మం విపాకో కమ్మఞ్చ విపాకో చ, కుసలం అకుసలం కుసలఞ్చ అకుసలఞ్చ, అనుఞ్ఞాతం పటిక్ఖిత్తం అనుఞ్ఞాతఞ్చ పటిక్ఖిత్తఞ్చ, థవో చాతి.

112. Tattha katame aṭṭhārasa mūlapadā? Lokiyaṃ lokuttaraṃ lokiyañca lokuttarañca, sattādhiṭṭhānaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca, ñāṇaṃ ñeyyaṃ ñāṇañca ñeyyañca, dassanaṃ bhāvanā dassanañca bhāvanā ca, sakavacanaṃ paravacanaṃ sakavacanañca paravacanañca, visajjanīyaṃ avisajjanīyaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca, kammaṃ vipāko kammañca vipāko ca, kusalaṃ akusalaṃ kusalañca akusalañca, anuññātaṃ paṭikkhittaṃ anuññātañca paṭikkhittañca, thavo cāti.

తత్థ కతమం లోకియం?

Tattha katamaṃ lokiyaṃ?

‘‘న హి పాపం కతం కమ్మం, సజ్జుఖీరంవ ముచ్చతి;

‘‘Na hi pāpaṃ kataṃ kammaṃ, sajjukhīraṃva muccati;

డహన్తం 201 బాలమన్వేతి, భస్మచ్ఛన్నోవ 202 పావకోతి.

Ḍahantaṃ 203 bālamanveti, bhasmacchannova 204 pāvakoti.

ఇదం లోకియం.

Idaṃ lokiyaṃ.

‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, అగతిగమనాని సబ్బం…పే॰… నిహీయతే తస్స యసో కాళపక్ఖేవ చన్దిమా’’తి. ఇదం లోకియం.

‘‘Cattārimāni, bhikkhave, agatigamanāni sabbaṃ…pe… nihīyate tassa yaso kāḷapakkheva candimā’’ti. Idaṃ lokiyaṃ.

‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, లోకధమ్మా 205. కతమే అట్ఠ? లాభో అలాభో, యసో అయసో, నిన్దా పసంసా, సుఖం దుక్ఖం. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ లోకధమ్మా’’తి. ఇదం లోకియం.

‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, lokadhammā 206. Katame aṭṭha? Lābho alābho, yaso ayaso, nindā pasaṃsā, sukhaṃ dukkhaṃ. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha lokadhammā’’ti. Idaṃ lokiyaṃ.

తత్థ కతమం లోకుత్తరం?

Tattha katamaṃ lokuttaraṃ?

‘‘యస్సిన్ద్రియాని సమథఙ్గతాని 207; అస్సా యథా సారథినా సుదన్తా;

‘‘Yassindriyāni samathaṅgatāni 208; Assā yathā sārathinā sudantā;

పహీనమానస్స అనాసవస్స, దేవాపి తస్స పిహయన్తి తాదినో’’తి.

Pahīnamānassa anāsavassa, devāpi tassa pihayanti tādino’’ti.

ఇదం లోకుత్తరం.

Idaṃ lokuttaraṃ.

‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని లోకుత్తరాని. కతమాని పఞ్చ? సద్ధిన్ద్రియం వీరియిన్ద్రియం సతిన్ద్రియం సమాధిన్ద్రియం పఞ్ఞిన్ద్రియం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిన్ద్రియాని లోకుత్తరానీ’’తి. ఇదం లోకుత్తరం.

‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni lokuttarāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni lokuttarānī’’ti. Idaṃ lokuttaraṃ.

తత్థ కతమం లోకియఞ్చ లోకుత్తరఞ్చ?

Tattha katamaṃ lokiyañca lokuttarañca?

‘‘లద్ధాన మానుసత్తం ద్వే, కిచ్చం అకిచ్చమేవ చా’’తి ద్వే గాథా. యం ఇహ ‘‘సుకిచ్చం చేవ పుఞ్ఞానీ’’తి చ ‘‘పుఞ్ఞాని కరిత్వాన, సగ్గా సగ్గం వజన్తి కతపుఞ్ఞా’’తి చ. ఇదం లోకియం.

‘‘Laddhāna mānusattaṃ dve, kiccaṃ akiccameva cā’’ti dve gāthā. Yaṃ iha ‘‘sukiccaṃ ceva puññānī’’ti ca ‘‘puññāni karitvāna, saggā saggaṃ vajanti katapuññā’’ti ca. Idaṃ lokiyaṃ.

యం ఇహ ‘‘సంయోజనవిప్పహానం వా’’తి చ ‘‘సంయోజనప్పహానా, జరామరణా విప్పముచ్చన్తీ’’తి చ, ఇదం లోకుత్తరం. ఇదం లోకియఞ్చ లోకుత్తరఞ్చ.

Yaṃ iha ‘‘saṃyojanavippahānaṃ vā’’ti ca ‘‘saṃyojanappahānā, jarāmaraṇā vippamuccantī’’ti ca, idaṃ lokuttaraṃ. Idaṃ lokiyañca lokuttarañca.

‘‘విఞ్ఞాణే చే, భిక్ఖవే, ఆహారే సతి నామరూపస్స అవక్కన్తి హోతి, నామరూపస్స అవక్కన్తియా సతి పునబ్భవో హోతి, పునబ్భవే సతి జాతి హోతి, జాతియా సతి జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా సమ్భవన్తి. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే 209, మహారుక్ఖో, తస్స యాని చేవ మూలాని అధోగమాని యాని చ తిరియం గమాని, సబ్బాని తాని ఉద్ధం ఓజం అభిహరన్తి. ఏవం హి సో, భిక్ఖవే, మహారుక్ఖో తదాహారో తదుపాదానో చిరం దీఘమద్ధానం తిట్ఠేయ్య. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణే ఆహారే సతి నామరూపస్స అవక్కన్తి హోతి సబ్బం…పే॰… ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి. ఇదం లోకియం.

‘‘Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre sati nāmarūpassa avakkanti hoti, nāmarūpassa avakkantiyā sati punabbhavo hoti, punabbhave sati jāti hoti, jātiyā sati jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Seyyathāpi, bhikkhave 210, mahārukkho, tassa yāni ceva mūlāni adhogamāni yāni ca tiriyaṃ gamāni, sabbāni tāni uddhaṃ ojaṃ abhiharanti. Evaṃ hi so, bhikkhave, mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya. Evameva kho, bhikkhave, viññāṇe āhāre sati nāmarūpassa avakkanti hoti sabbaṃ…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti. Idaṃ lokiyaṃ.

‘‘విఞ్ఞాణే చే, భిక్ఖవే, ఆహారే అసతి నామరూపస్స అవక్కన్తి న హోతి, నామరూపస్స అవక్కన్తియా అసతి పునబ్భవో న హోతి, పునబ్భవే అసతి జాతి న హోతి, జాతియా అసతి జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా నిరుజ్ఝన్తి. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స నిరోధో హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహారుక్ఖో అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య కుద్దాలపిటకం 211 ఆదాయ, సో తం రుక్ఖం మూలే ఛిన్దేయ్య, మూలే 212 ఛేత్వా పలిఖణేయ్య, పలిఖణిత్వా మూలాని ఉద్ధరేయ్య అన్తమసో ఉసీరనాళిమత్తానిపి. సో తం రుక్ఖం ఖణ్డాఖణ్డికం ఛిన్దేయ్య, ఖణ్డాఖణ్డికం ఛిన్దిత్వా 213 ఫాలేయ్య, ఫాలేత్వా సకలికం సకలికం కరేయ్య, సకలికం సకలికం కరిత్వా వాతాతపే విసోసేయ్య, వాతాతపే విసోసేత్వా అగ్గినా డహేయ్య, అగ్గినా డహేత్వా మసిం కరేయ్య, మసిం కరిత్వా మహావాతే వా ఓఫునేయ్య, నదియా వా సీఘసోతాయ పవాహేయ్య, ఏవం హి సో, భిక్ఖవే, మహారుక్ఖో ఉచ్ఛిన్నమూలో అస్స తాలావత్థుకతో అనభావంకతో 214 ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణే ఆహారే అసతి నామరూపస్స అవక్కన్తి న హోతి, నామరూపస్స అవక్కన్తియా అసతి సబ్బం…పే॰… ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స నిరోధో హోతీ’’తి. ఇదం లోకుత్తరం. ఇదం లోకియఞ్చ లోకుత్తరఞ్చ.

‘‘Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre asati nāmarūpassa avakkanti na hoti, nāmarūpassa avakkantiyā asati punabbhavo na hoti, punabbhave asati jāti na hoti, jātiyā asati jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ 215 ādāya, so taṃ rukkhaṃ mūle chindeyya, mūle 216 chetvā palikhaṇeyya, palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷimattānipi. So taṃ rukkhaṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindeyya, khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā 217 phāleyya, phāletvā sakalikaṃ sakalikaṃ kareyya, sakalikaṃ sakalikaṃ karitvā vātātape visoseyya, vātātape visosetvā agginā ḍaheyya, agginā ḍahetvā masiṃ kareyya, masiṃ karitvā mahāvāte vā ophuneyya, nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya, evaṃ hi so, bhikkhave, mahārukkho ucchinnamūlo assa tālāvatthukato anabhāvaṃkato 218 āyatiṃ anuppādadhammo. Evameva kho, bhikkhave, viññāṇe āhāre asati nāmarūpassa avakkanti na hoti, nāmarūpassa avakkantiyā asati sabbaṃ…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’ti. Idaṃ lokuttaraṃ. Idaṃ lokiyañca lokuttarañca.

౧౧౩. తత్థ కతమం సత్తాధిట్ఠానం?

113. Tattha katamaṃ sattādhiṭṭhānaṃ?

‘‘సబ్బా దిసా అనుపరిగమ్మ చేతసా, నేవజ్ఝగా పియతరమత్తనా క్వచి;

‘‘Sabbā disā anuparigamma cetasā, nevajjhagā piyataramattanā kvaci;

ఏవం పియో పుథు అత్తా పరేసం, తస్మా న హింసే పరమత్తకామో’’తి 219.

Evaṃ piyo puthu attā paresaṃ, tasmā na hiṃse paramattakāmo’’ti 220.

ఇదం సత్తాధిట్ఠానం.

Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ.

‘‘యే కేచి భూతా భవిస్సన్తి యే వాపి 221, సబ్బే గమిస్సన్తి పహాయ దేహం;

‘‘Ye keci bhūtā bhavissanti ye vāpi 222, sabbe gamissanti pahāya dehaṃ;

తం సబ్బజానిం కుసలో విదిత్వా, ఆతాపియో 223 బ్రహ్మచరియం చరేయ్యా’’తి.

Taṃ sabbajāniṃ kusalo viditvā, ātāpiyo 224 brahmacariyaṃ careyyā’’ti.

ఇదం సత్తాధిట్ఠానం.

Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ.

‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతం కల్యాణమిత్తం అపి వివేచియమానేన పణామియమానేన గలే పిసనమజ్జమానేన 225 యావజీవం న విజహితబ్బం. కతమేహి సత్తహి? పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చ వత్తా చ వచనక్ఖమో చ గమ్భీరఞ్చ కథం కత్తా హోతి, నో చ అట్ఠానే 226 నియోజేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి…పే॰… న విజహితబ్బం. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన సుగతో. అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘Sattahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṃ kalyāṇamittaṃ api viveciyamānena paṇāmiyamānena gale pisanamajjamānena 227 yāvajīvaṃ na vijahitabbaṃ. Katamehi sattahi? Piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca vattā ca vacanakkhamo ca gambhīrañca kathaṃ kattā hoti, no ca aṭṭhāne 228 niyojeti. Imehi kho, bhikkhave, sattahi…pe… na vijahitabbaṃ. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato. Athāparaṃ etadavoca satthā –

‘‘పియో గరు భావనీయో, వత్తా చ వచనక్ఖమో;

‘‘Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo;

గమ్భీరఞ్చ కథం కత్తా, న చట్ఠానే నియోజకో;

Gambhīrañca kathaṃ kattā, na caṭṭhāne niyojako;

తం మిత్తం మిత్తకామేన, యావజీవమ్పి సేవియ’’న్తి.

Taṃ mittaṃ mittakāmena, yāvajīvampi seviya’’nti.

ఇదం సత్తాధిట్ఠానం.

Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ.

తత్థ కతమం ధమ్మాధిట్ఠానం?

Tattha katamaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ?

‘‘యఞ్చ కామసుఖం లోకే, యఞ్చిదం దివియం సుఖం;

‘‘Yañca kāmasukhaṃ loke, yañcidaṃ diviyaṃ sukhaṃ;

తణ్హక్ఖయసుఖస్సేతే 229, కలం నాగ్ఘన్తి సోళసి’’న్తి.

Taṇhakkhayasukhassete 230, kalaṃ nāgghanti soḷasi’’nti.

ఇదం ధమ్మాధిట్ఠానం.

Idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ.

‘‘సుసుఖం 231 వత నిబ్బానం, సమ్మాసమ్బుద్ధదేసితం;

‘‘Susukhaṃ 232 vata nibbānaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ;

అసోకం విరజం ఖేమం, యత్థ దుక్ఖం నిరుజ్ఝతీ’’తి.

Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, yattha dukkhaṃ nirujjhatī’’ti.

ఇదం ధమ్మాధిట్ఠానం.

Idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ.

తత్థ కతమం సత్తాధిట్ఠానఞ్చ ధమ్మాధిట్ఠానఞ్చ

Tattha katamaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca

‘‘మాతరం పితరం హన్త్వా, రాజానో ద్వే చ ఖత్తియే;

‘‘Mātaraṃ pitaraṃ hantvā, rājāno dve ca khattiye;

రట్ఠం సానుచరం హన్త్వా’’తి ఇదం ధమ్మాధిట్ఠానం.

Raṭṭhaṃ sānucaraṃ hantvā’’ti idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ.

‘‘అనీఘో యాతి బ్రాహ్మణో’’తి; ఇదం సత్తాధిట్ఠానం;

‘‘Anīgho yāti brāhmaṇo’’ti; Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ;

ఇదం సత్తాధిట్ఠానఞ్చ ధమ్మాధిట్ఠానఞ్చ.

Idaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.

‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, ఇద్ధిపాదా 233. కతమే చత్తారో? ఛన్దసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతో ఇద్ధిపాదో, వీరియ…పే॰… చిత్త. వీమంసాసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతో ఇద్ధిపాదో’’తి. ఇదం ధమ్మాధిట్ఠానం.

‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā 234. Katame cattāro? Chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo, vīriya…pe… citta. Vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’’ti. Idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ.

సో కాయేపి చిత్తం సమోదహతి, చిత్తేపి కాయం సమోదహతి, కాయే సుఖసఞ్ఞఞ్చ లహుసఞ్ఞఞ్చ ఓక్కమిత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇదం సత్తాధిట్ఠానం, ఇదం సత్తాధిట్ఠానఞ్చ ధమ్మాధిట్ఠానఞ్చ.

So kāyepi cittaṃ samodahati, cittepi kāyaṃ samodahati, kāye sukhasaññañca lahusaññañca okkamitvā upasampajja viharati. Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ, idaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.

౧౧౪. తత్థ కతమం ఞాణం?

114. Tattha katamaṃ ñāṇaṃ?

‘‘యం తం లోకుత్తరం ఞాణం, సబ్బఞ్ఞూ యేన వుచ్చతి;

‘‘Yaṃ taṃ lokuttaraṃ ñāṇaṃ, sabbaññū yena vuccati;

న తస్స పరిహానత్థి, సబ్బకాలే పవత్తతీ’’తి.

Na tassa parihānatthi, sabbakāle pavattatī’’ti.

ఇదం ఞాణం.

Idaṃ ñāṇaṃ.

‘‘పఞ్ఞా హి సేట్ఠా లోకస్మిం, యాయం నిబ్బానగామినీ 235;

‘‘Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, yāyaṃ nibbānagāminī 236;

యాయ సమ్మా పజానాతి, జాతిమరణసఙ్ఖయ’’న్తి.

Yāya sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhaya’’nti.

ఇదం ఞాణం.

Idaṃ ñāṇaṃ.

తత్థ కతమం ఞేయ్యం?

Tattha katamaṃ ñeyyaṃ?

‘‘కిత్తయిస్సామి తే 237 సన్తిం, [ధోతకాతి భగవా,]

‘‘Kittayissāmi te 238 santiṃ, [dhotakāti bhagavā,]

దిట్ఠే ధమ్మే అనీతిహం;

Diṭṭhe dhamme anītihaṃ;

యం విదిత్వా సతో చరం, తరే లోకే విసత్తికం.

Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ.

‘‘తఞ్చాహం అభినన్దామి, మహేసి సన్తిముత్తమం;

‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi santimuttamaṃ;

యం విదిత్వా సతో చరం, తరే లోకే విసత్తికం.

Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ.

‘‘యం కిఞ్చి సమ్పజానాసి, [ధోతకాతి భగవా]

‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, [dhotakāti bhagavā]

ఉద్ధం అధో తిరియఞ్చాపి మజ్ఝే;

Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;

ఏతం విదిత్వా సఙ్గోతి లోకే,

Etaṃ viditvā saṅgoti loke,

భవాభవాయ మాకాసి తణ్హ’’న్తి.

Bhavābhavāya mākāsi taṇha’’nti.

ఇదం ఞేయ్యం.

Idaṃ ñeyyaṃ.

‘‘చతున్నం, భిక్ఖవే, అరియసచ్చానం అననుబోధా అప్పటివేధా ఏవమిదం దీఘమద్ధానం సన్ధావితం సంసరితం మమఞ్చేవ తుమ్హాకఞ్చ…పే॰… తయిదం, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అరియసచ్చం అనుబుద్ధం పటివిద్ధం, దుక్ఖసముదయం 239 అరియసచ్చం అనుబుద్ధం పటివిద్ధం, దుక్ఖనిరోధం 240 అరియసచ్చం అనుబుద్ధం పటివిద్ధం, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం అనుబుద్ధం పటివిద్ధం. ఉచ్ఛిన్నా భవతణ్హా, ఖీణా భవనేత్తి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన సుగతో, అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘Catunnaṃ, bhikkhave, ariyasaccānaṃ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca…pe… tayidaṃ, bhikkhave, dukkhaṃ ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhasamudayaṃ 241 ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhanirodhaṃ 242 ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ. Ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato, athāparaṃ etadavoca satthā –

‘‘చతున్నం అరియసచ్చానం, యథాభూతం అదస్సనా;

‘‘Catunnaṃ ariyasaccānaṃ, yathābhūtaṃ adassanā;

సంసితం 243 దీఘమద్ధానం, తాసు తాస్వేవ జాతిసు.

Saṃsitaṃ 244 dīghamaddhānaṃ, tāsu tāsveva jātisu.

‘‘తాని ఏతాని దిట్ఠాని, భవనేత్తి సమూహతా;

‘‘Tāni etāni diṭṭhāni, bhavanetti samūhatā;

ఉచ్ఛిన్నం మూలం దుక్ఖస్స, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి.

Ucchinnaṃ mūlaṃ dukkhassa, natthi dāni punabbhavo’’ti.

ఇదం ఞేయ్యం.

Idaṃ ñeyyaṃ.

తత్థ కతమం ఞాణఞ్చ ఞేయ్యఞ్చ? రూపం అనిచ్చం, వేదనా అనిచ్చా, సఞ్ఞా అనిచ్చా, సఙ్ఖారా అనిచ్చా, విఞ్ఞాణం అనిచ్చన్తి. ఇదం ఞేయ్యం.

Tattha katamaṃ ñāṇañca ñeyyañca? Rūpaṃ aniccaṃ, vedanā aniccā, saññā aniccā, saṅkhārā aniccā, viññāṇaṃ aniccanti. Idaṃ ñeyyaṃ.

ఏవం జానం ఏవం పస్సం అరియసావకో ‘‘రూపం అనిచ్చ’’న్తి పస్సతి, ‘‘వేదనా అనిచ్చా’’తి పస్సతి, ‘‘సఞ్ఞం…పే॰… సఙ్ఖారే…పే॰… విఞ్ఞాణం అనిచ్చ’’న్తి పస్సతీతి. ఇదం ఞాణం.

Evaṃ jānaṃ evaṃ passaṃ ariyasāvako ‘‘rūpaṃ anicca’’nti passati, ‘‘vedanā aniccā’’ti passati, ‘‘saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ anicca’’nti passatīti. Idaṃ ñāṇaṃ.

సో పరిముచ్చతి రూపేన, పరిముచ్చతి వేదనాయ, పరిముచ్చతి సఞ్ఞాయ, పరిముచ్చతి సఙ్ఖారేహి, పరిముచ్చతి విఞ్ఞాణమ్హా, పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మాతి వదామీతి. ఇదం ఞాణఞ్చ ఞేయ్యఞ్చ.

So parimuccati rūpena, parimuccati vedanāya, parimuccati saññāya, parimuccati saṅkhārehi, parimuccati viññāṇamhā, parimuccati dukkhasmāti vadāmīti. Idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.

‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా’’తి ఇదం ఞేయ్యం. ‘‘యదా పఞ్ఞాయ పస్సతీ’’తి ఇదం ఞాణం. ‘‘అథ నిబ్బిన్దతి దుక్ఖే ఏస మగ్గో విసుద్ధియా’’తి ఇదం ఞాణఞ్చ ఞేయ్యఞ్చ.

‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti idaṃ ñeyyaṃ. ‘‘Yadā paññāya passatī’’ti idaṃ ñāṇaṃ. ‘‘Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā’’ti idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.

‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖా’’తి ఇదం ఞేయ్యం. ‘‘యదా పఞ్ఞాయ పస్సతీ’’తి ఇదం ఞాణం. ‘‘అథ నిబ్బిన్దతి దుక్ఖే ఏస మగ్గో విసుద్ధియా’’తి ఇదం ఞాణఞ్చ ఞేయ్యఞ్చ.

‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti idaṃ ñeyyaṃ. ‘‘Yadā paññāya passatī’’ti idaṃ ñāṇaṃ. ‘‘Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā’’ti idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.

‘‘సబ్బే ధమ్మా అనత్తా’’తి ఇదం ఞేయ్యం. ‘‘యదా పఞ్ఞాయ పస్సతీ’’తి ఇదం ఞాణం. ‘‘అథ నిబ్బిన్దతి దుక్ఖే ఏస మగ్గో విసుద్ధియా’’తి ఇదం ఞాణఞ్చ ఞేయ్యఞ్చ.

‘‘Sabbe dhammā anattā’’ti idaṃ ñeyyaṃ. ‘‘Yadā paññāya passatī’’ti idaṃ ñāṇaṃ. ‘‘Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā’’ti idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.

‘‘యే హి కేచి, సోణ 245, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అనిచ్చేన రూపేన దుక్ఖేన విపరిణామధమ్మేన ‘సేయ్యోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి, ‘సదిసోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి, ‘హీనోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి. కిమఞ్ఞత్ర యథాభూతస్స అదస్సనా. అనిచ్చాయ వేదనాయ…పే॰… అనిచ్చాయ సఞ్ఞాయ…పే॰… అనిచ్చేహి సఙ్ఖారేహి…పే॰… అనిచ్చేన విఞ్ఞాణేన దుక్ఖేన విపరిణామధమ్మేన ‘సేయ్యోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి, ‘సదిసోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి, ‘హీనోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి, కిమఞ్ఞత్ర యథాభూతస్స అదస్సనా’’తి. ఇదం ఞేయ్యం.

‘‘Ye hi keci, soṇa 246, samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti. Kimaññatra yathābhūtassa adassanā. Aniccāya vedanāya…pe… aniccāya saññāya…pe… aniccehi saṅkhārehi…pe… aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa adassanā’’ti. Idaṃ ñeyyaṃ.

‘‘యే చ ఖో కేచి, సోణ, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అనిచ్చేన రూపేన దుక్ఖేన విపరిణామధమ్మేన ‘సేయ్యోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి, ‘సదిసోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి, ‘హీనోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి, కిమఞ్ఞత్ర యథాభూతస్స దస్సనా. అనిచ్చాయ వేదనాయ…పే॰… అనిచ్చాయ సఞ్ఞాయ…పే॰… అనిచ్చేహి సఙ్ఖారేహి…పే॰… అనిచ్చేన విఞ్ఞాణేన దుక్ఖేన విపరిణామధమ్మేన ‘సేయ్యోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి, ‘సదిసోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి, ‘హీనోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి, కిమఞ్ఞత్ర యథాభూతస్స దస్సనాతి. ఇదం ఞాణం.

‘‘Ye ca kho keci, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa dassanā. Aniccāya vedanāya…pe… aniccāya saññāya…pe… aniccehi saṅkhārehi…pe… aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa dassanāti. Idaṃ ñāṇaṃ.

ఇదం ఞాణఞ్చ ఞేయ్యఞ్చ.

Idaṃ ñāṇañca ñeyyañca.

తత్థ కతమం దస్సనం?

Tattha katamaṃ dassanaṃ?

౧౧౫.

115.

‘‘యే అరియసచ్చాని విభావయన్తి, గమ్భీరపఞ్ఞేన సుదేసితాని.

‘‘Ye ariyasaccāni vibhāvayanti, gambhīrapaññena sudesitāni.

కిఞ్చాపి తే హోన్తి భుసం పమత్తా 247, న తే భవం అట్ఠమమాదియన్తీ’’తి.

Kiñcāpi te honti bhusaṃ pamattā 248, na te bhavaṃ aṭṭhamamādiyantī’’ti.

ఇదం దస్సనం.

Idaṃ dassanaṃ.

‘‘యథిన్దఖీలో పథవిస్సితో సియా, చతుబ్భి వాతేహి అసమ్పకమ్పియో;

‘‘Yathindakhīlo pathavissito siyā, catubbhi vātehi asampakampiyo;

తథూపమం సప్పురిసం వదామి, యో అరియసచ్చాని అవేచ్చ పస్సతీ’’తి.

Tathūpamaṃ sappurisaṃ vadāmi, yo ariyasaccāni avecca passatī’’ti.

ఇదం దస్సనం.

Idaṃ dassanaṃ.

‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, సోతాపత్తియఙ్గేహి సమన్నాగతో అరియసావకో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య ‘ఖీణనిరయోమ్హి, ఖీణతిరచ్ఛానయోని, ఖీణపేత్తివిసయో, ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో, సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో, సత్తక్ఖత్తుపరమం 249 దేవే చ మనుస్సే చ సన్ధావిత్వా సంసరిత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సామీ’తి. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స తథాగతే సద్ధా నివిట్ఠా పతిట్ఠితా విరూళ్హా మూలజాతా అసంహారియా సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం సహ ధమ్మేన, ధమ్మే ఖో పన నిట్ఠం గతో హోతి, స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహి, యదిదం మదనిమ్మదనో…పే॰… నిరోధో నిబ్బానం, సహ ధమ్మియా ఖో పనస్స హోన్తి ఇట్ఠా కన్తా పియా మనాపా గిహీ చేవ పబ్బజితా చ. అరియకన్తేహి ఖో పన సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి అచ్ఛిద్దేహి అసబలేహి అకమ్మాసేహి భుజిస్సేహి విఞ్ఞుప్పసట్ఠేహి అపరామట్ఠేహి సమాధిసంవత్తనికేహి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి సోతాపత్తియఙ్గేహి సమన్నాగతో అరియసావకో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య ‘ఖీణనిరయోమ్హి, ఖీణతిరచ్ఛానయోని, ఖీణపేత్తివిసయో, ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో, సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో, సత్తక్ఖత్తుపరమం దేవే చ మనుస్సే చ సన్ధావిత్వా సంసరిత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సామీ’’’తి.

‘‘Catūhi, bhikkhave, sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṃ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṃ 250 deve ca manusse ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissāmī’ti. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, ariyasāvakassa tathāgate saddhā niviṭṭhā patiṭṭhitā virūḷhā mūlajātā asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ saha dhammena, dhamme kho pana niṭṭhaṃ gato hoti, svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhi, yadidaṃ madanimmadano…pe… nirodho nibbānaṃ, saha dhammiyā kho panassa honti iṭṭhā kantā piyā manāpā gihī ceva pabbajitā ca. Ariyakantehi kho pana sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasaṭṭhehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṃvattanikehi. Imehi kho, bhikkhave, catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṃ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṃ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissāmī’’’ti.

ఇదం దస్సనం.

Idaṃ dassanaṃ.

తత్థ కతమా భావనా?

Tattha katamā bhāvanā?

‘‘యస్సిన్ద్రియాని భావితాని 251, అజ్ఝత్తం బహిద్ధా చ సబ్బలోకే;

‘‘Yassindriyāni bhāvitāni 252, ajjhattaṃ bahiddhā ca sabbaloke;

నిబ్బిజ్ఝ ఇమం పరఞ్చ లోకం, కాలం కఙ్ఖతి భావితో సదన్తో’’తి.

Nibbijjha imaṃ parañca lokaṃ, kālaṃ kaṅkhati bhāvito sadanto’’ti.

అయం భావనా.

Ayaṃ bhāvanā.

‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, ధమ్మపదాని 253. కతమాని చత్తారి? అనభిజ్ఝా ధమ్మపదం, అబ్యాపాదో ధమ్మపదం, సమ్మాసతి ధమ్మపదం, సమ్మాసమాధి ధమ్మపదం, ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి ధమ్మపదానీ’’తి. అయం భావనా.

‘‘Cattārimāni, bhikkhave, dhammapadāni 254. Katamāni cattāri? Anabhijjhā dhammapadaṃ, abyāpādo dhammapadaṃ, sammāsati dhammapadaṃ, sammāsamādhi dhammapadaṃ, imāni kho, bhikkhave, cattāri dhammapadānī’’ti. Ayaṃ bhāvanā.

తత్థ కతమం దస్సనఞ్చ భావనా చ? ‘‘పఞ్చ ఛిన్దే పఞ్చ జహే’’తి ఇదం దస్సనం. ‘‘పఞ్చ చుత్తరి భావయే. పఞ్చ సఙ్గాతిగో భిక్ఖు, ఓఘతిణ్ణోతి వుచ్చతీ’’తి అయం భావనా. ఇదం దస్సనఞ్చ భావనా చ.

Tattha katamaṃ dassanañca bhāvanā ca? ‘‘Pañca chinde pañca jahe’’ti idaṃ dassanaṃ. ‘‘Pañca cuttari bhāvaye. Pañca saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī’’ti ayaṃ bhāvanā. Idaṃ dassanañca bhāvanā ca.

‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని 255. కతమాని తీణి, అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం అఞ్ఞిన్ద్రియం అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం. కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అనభిసమేతస్స దుక్ఖస్స అరియసచ్చస్స అభిసమయాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, అనభిసమేతస్స దుక్ఖసముదయస్స అరియసచ్చస్స…పే॰… దుక్ఖనిరోధస్స…పే॰… దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ అరియసచ్చస్స అభిసమయాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి. ఇదం, భిక్ఖవే, అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియ’’న్తి. ఇదం దస్సనం.

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni 256. Katamāni tīṇi, anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyaṃ. Katamañca, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, anabhisametassa dukkhasamudayassa ariyasaccassa…pe… dukkhanirodhassa…pe… dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa abhisamayāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Idaṃ, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriya’’nti. Idaṃ dassanaṃ.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అఞ్ఞిన్ద్రియం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి…పే॰… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఇదం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞిన్ద్రియం.

‘‘Katamañca, bhikkhave, aññindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Idaṃ, bhikkhave, aññindriyaṃ.

‘‘కతమఞ్చ , భిక్ఖవే, అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతి. ఇదం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞాతావిన్ద్రియ’’న్తి. అయం భావనా.

‘‘Katamañca , bhikkhave, aññātāvindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyāti pajānāti. Idaṃ, bhikkhave, aññātāvindriya’’nti. Ayaṃ bhāvanā.

ఇదం దస్సనఞ్చ భావనా చ.

Idaṃ dassanañca bhāvanā ca.

౧౧౬. తత్థ కతమం సకవచనం?

116. Tattha katamaṃ sakavacanaṃ?

‘‘సబ్బపాపస్స అకరణం, కుసలస్స ఉపసమ్పదా;

‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;

సచిత్తపరియోదాపనం, ఏతం బుద్ధాన సాసన’’న్తి.

Sacittapariyodāpanaṃ, etaṃ buddhāna sāsana’’nti.

ఇదం సకవచనం.

Idaṃ sakavacanaṃ.

‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, బాలస్స బాలలక్ఖణాని బాలనిమిత్తాని బాలాపదానాని, యేహి బాలం బాలోతి పరే సఞ్జానన్తి. కతమాని తీణి? బాలో, భిక్ఖవే, దుచ్చిన్తితచిన్తీ చ హోతి, దుబ్భాసితభాసీ చ హోతి, దుక్కటకమ్మకారీ 257 చ హోతి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి బాలస్స బాలలక్ఖణాని బాలనిమిత్తాని బాలాపదానాని.

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni, yehi bālaṃ bāloti pare sañjānanti. Katamāni tīṇi? Bālo, bhikkhave, duccintitacintī ca hoti, dubbhāsitabhāsī ca hoti, dukkaṭakammakārī 258 ca hoti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni.

‘‘తీణిమాని , భిక్ఖవే, పణ్డితస్స పణ్డితలక్ఖణాని పణ్డితనిమిత్తాని పణ్డితాపదానాని, యేహి పణ్డితం పణ్డితోతి పరే సఞ్జానన్తి. కతమాని తీణి? పణ్డితో, భిక్ఖవే, సుచిన్తితచిన్తీ చ హోతి, సుభాసితభాసీ చ హోతి, సుకతకమ్మకారీ చ హోతి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి పణ్డితస్స పణ్డితలక్ఖణాని పణ్డితనిమిత్తాని పణ్డితాపదానానీ’’తి.

‘‘Tīṇimāni , bhikkhave, paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni, yehi paṇḍitaṃ paṇḍitoti pare sañjānanti. Katamāni tīṇi? Paṇḍito, bhikkhave, sucintitacintī ca hoti, subhāsitabhāsī ca hoti, sukatakammakārī ca hoti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānānī’’ti.

ఇదం సకవచనం.

Idaṃ sakavacanaṃ.

తత్థ కతమం పరవచనం?

Tattha katamaṃ paravacanaṃ?

‘‘పథవీసమో నత్థి విత్థతో, నిన్నో పాతాలసమో న విజ్జతి;

‘‘Pathavīsamo natthi vitthato, ninno pātālasamo na vijjati;

మేరుసమో నత్థి ఉన్నతో, చక్కవత్తిసదిసో నత్థి పోరిసో’’తి.

Merusamo natthi unnato, cakkavattisadiso natthi poriso’’ti.

ఇదం పరవచనం.

Idaṃ paravacanaṃ.

‘‘‘హోతు , దేవానమిన్ద, సుభాసితేన జయోతి. హోతు, వేపచిత్తి సుభాసితేన జయోతి. భణ, వేపచిత్తి, గాథ’న్తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, వేపచిత్తి అసురిన్దో ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘‘Hotu , devānaminda, subhāsitena jayoti. Hotu, vepacitti subhāsitena jayoti. Bhaṇa, vepacitti, gātha’nti. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –

‘‘భియ్యో బాలా పభిజ్జేయ్యుం 259, నో చస్స పటిసేధకో;

‘‘Bhiyyo bālā pabhijjeyyuṃ 260, no cassa paṭisedhako;

తస్మా భుసేన దణ్డేన, ధీరో బాలం నిసేధయే’’తి.

Tasmā bhusena daṇḍena, dhīro bālaṃ nisedhaye’’ti.

‘‘భాసితాయ ఖో పన, భిక్ఖవే, వేపచిత్తినా అసురిన్దేన గాథాయ అసురా అనుమోదింసు, దేవా తుణ్హీ అహేసుం. అథ ఖో, భిక్ఖవే, వేపచిత్తి అసురిన్దో సక్కం దేవానమిన్దం ఏతదవోచ ‘భణ, దేవానమిన్ద, గాథ’న్తి. ఏవం వుత్తే, భిక్ఖవే, సక్కో దేవానమిన్దో ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṃsu, devā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca ‘bhaṇa, devānaminda, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –

‘‘ఏతదేవ అహం మఞ్ఞే, బాలస్స పటిసేధనం;

‘‘Etadeva ahaṃ maññe, bālassa paṭisedhanaṃ;

పరం సఙ్కుపితం ఞత్వా, యో సతో ఉపసమ్మతీ’’తి.

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammatī’’ti.

‘‘భాసితాయ ఖో పన, భిక్ఖవే, సక్కేన దేవానమిన్దేన గాథాయ దేవా అనుమోదింసు, అసురా తుణ్హీ అహేసుం. అథ ఖో, భిక్ఖవే, సక్కో దేవానమిన్దో వేపచిత్తిం అసురిన్దం ఏతదవోచ ‘భణ, వేపచిత్తి, గాథ’న్తి. ఏవం వుత్తే, భిక్ఖవే, వేపచిత్తి అసురిన్దో ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāya devā anumodiṃsu, asurā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vepacittiṃ asurindaṃ etadavoca ‘bhaṇa, vepacitti, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –

‘‘ఏతదేవ తితిక్ఖాయ, వజ్జం పస్సామి వాసవ;

‘‘Etadeva titikkhāya, vajjaṃ passāmi vāsava;

యదా నం మఞ్ఞతి 261 బాలో, భయా మ్యాయం తితిక్ఖతి;

Yadā naṃ maññati 262 bālo, bhayā myāyaṃ titikkhati;

అజ్ఝారుహతి దుమ్మేధో, గోవ భియ్యో పలాయిన’’న్తి.

Ajjhāruhati dummedho, gova bhiyyo palāyina’’nti.

‘‘భాసితాయ ఖో పన, భిక్ఖవే, వేపచిత్తినా అసురిన్దేన గాథాయ అసురా అనుమోదింసు, దేవా తుణ్హీ అహేసుం. అథ ఖో వేపచిత్తి అసురిన్దో సక్కం దేవానమిన్దం ఏతదవోచ ‘భణ, దేవానమిన్ద, గాథ’న్తి. ఏవం వుత్తే, భిక్ఖవే, సక్కో దేవానమిన్దో ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṃsu, devā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca ‘bhaṇa, devānaminda, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imā gāthāyo abhāsi –

‘‘కామం మఞ్ఞతు వా మా వా, భయా మ్యాయం తితిక్ఖతి;

‘‘Kāmaṃ maññatu vā mā vā, bhayā myāyaṃ titikkhati;

సదత్థపరమా అత్థా, ఖన్తా భియ్యో న విజ్జతి.

Sadatthaparamā atthā, khantā bhiyyo na vijjati.

‘‘యో హవే బలవా సన్తో, దుబ్బలస్స తితిక్ఖతి;

‘‘Yo have balavā santo, dubbalassa titikkhati;

తమాహు పరమం ఖన్తిం, నిచ్చం ఖమతి దుబ్బలో.

Tamāhu paramaṃ khantiṃ, niccaṃ khamati dubbalo.

‘‘అబలం తం బలం ఆహు, యస్స బాలబలం బలం;

‘‘Abalaṃ taṃ balaṃ āhu, yassa bālabalaṃ balaṃ;

బలస్స ధమ్మగుత్తస్స, పటివత్తా న విజ్జతి.

Balassa dhammaguttassa, paṭivattā na vijjati.

‘‘తస్సేవ తేన పాపియో, యో కుద్ధం పటికుజ్ఝతి;

‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;

కుద్ధం అప్పటికుజ్ఝన్తో, సఙ్గామం జేతి దుజ్జయం.

Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.

‘‘ఉభిన్నమత్థం చరతి, అత్తనో చ పరస్స చ;

‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca;

పరం సఙ్కుపితం ఞత్వా, యో సతో ఉపసమ్మతి.

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.

‘‘ఉభిన్నం తికిచ్ఛన్తానం, అత్తనో చ పరస్స చ;

‘‘Ubhinnaṃ tikicchantānaṃ, attano ca parassa ca;

జనా మఞ్ఞన్తి బాలోతి, యే ధమ్మస్స అకోవిదా’’తి.

Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’’ti.

‘‘భాసితాసు ఖో పన, భిక్ఖవే, సక్కేన దేవానమిన్దేన గాథాసు దేవా అనుమోదింసు, అసురా తుణ్హీ అహేసు’’న్తి. ఇదం పరవచనం.

‘‘Bhāsitāsu kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāsu devā anumodiṃsu, asurā tuṇhī ahesu’’nti. Idaṃ paravacanaṃ.

౧౧౭. తత్థ కతమం సకవచనఞ్చ పరవచనఞ్చ?

117. Tattha katamaṃ sakavacanañca paravacanañca?

యఞ్చ పత్తం యఞ్చ పత్తబ్బం ఉభయమేతం రజానుకిణ్ణం ఆతురస్సానుసిక్ఖతో. యే చ సిక్ఖాసారా సీలం వతం జీవితం బ్రహ్మచరియం ఉపట్ఠానసారా, అయమేకో అన్తో. యే చ ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో ‘‘నత్థి కామేసు దోసో’’తి, అయం దుతియో అన్తో. ఇచ్చేతే ఉభో అన్తా కటసివడ్ఢనా కటసియో దిట్ఠిం వడ్ఢేన్తి. ఏతే ఉభో అన్తే అనభిఞ్ఞాయ ఓలీయన్తి ఏకే అతిధావన్తి ఏకేతి. ఇదం పరవచనం.

Yañca pattaṃ yañca pattabbaṃ ubhayametaṃ rajānukiṇṇaṃ āturassānusikkhato. Ye ca sikkhāsārā sīlaṃ vataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ upaṭṭhānasārā, ayameko anto. Ye ca evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘‘natthi kāmesu doso’’ti, ayaṃ dutiyo anto. Iccete ubho antā kaṭasivaḍḍhanā kaṭasiyo diṭṭhiṃ vaḍḍhenti. Ete ubho ante anabhiññāya olīyanti eke atidhāvanti eketi. Idaṃ paravacanaṃ.

యే చ ఖో తే ఉభో అన్తే అభిఞ్ఞాయ తత్ర చ న అహేసుం, తేన చ అమఞ్ఞింసు, వట్టం తేసం నత్థి పఞ్ఞాపనాయాతి. ఇదం సకవచనం. అయం ఉదానో సకవచనఞ్చ పరవచనఞ్చ.

Ye ca kho te ubho ante abhiññāya tatra ca na ahesuṃ, tena ca amaññiṃsu, vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāyāti. Idaṃ sakavacanaṃ. Ayaṃ udāno sakavacanañca paravacanañca.

రాజా పసేనది 263 కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ఇధ మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది ‘‘కేసం ను ఖో పియో అత్తా, కేసం అప్పియో అత్తా’’తి. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏతదహోసి ‘‘యే చ ఖో కేచి కాయేన దుచ్చరితం చరన్తి, వాచాయ దుచ్చరితం చరన్తి, మనసా దుచ్చరితం చరన్తి, తేసం అప్పియో అత్తా. కిఞ్చాపి తే ఏవం వదేయ్యుం ‘పియో నో అత్తా’తి, అథ ఖో తేసం అప్పియో అత్తా. తం కిస్స హేతు? యం హి అప్పియో అప్పియస్స కరేయ్య, తం తే అత్తనావ అత్తనో కరోన్తి, తస్మా తేసం అప్పియో అత్తా. యే చ ఖో కేచి కాయేన సుచరితం చరన్తి, వాచాయ సుచరితం చరన్తి, మనసా సుచరితం చరన్తి, తేసం పియో అత్తా. కిఞ్చాపి తే ఏవం వదేయ్యుం ‘అప్పియో నో అత్తా’తి, అథ ఖో తేసం పియో అత్తా. తం కిస్స హేతు? యం హి పియో పియస్స కరేయ్య . తం తే అత్తనావ అత్తనో కరోన్తి. తస్మా తేసం పియో అత్తా’’తి.

Rājā pasenadi 264 kosalo bhagavantaṃ etadavoca – idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘kesaṃ nu kho piyo attā, kesaṃ appiyo attā’’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi ‘‘ye ca kho keci kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti, tesaṃ appiyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti, tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi piyo piyassa kareyya . Taṃ te attanāva attano karonti. Tasmā tesaṃ piyo attā’’ti.

‘‘ఏవమేతం, మహారాజ, ఏవమేతం, మహారాజ, యే హి కేచి, మహారాజ, కాయేన దుచ్చరితం చరన్తి, వాచాయ దుచ్చరితం చరన్తి, మనసా దుచ్చరితం చరన్తి తస్మా తేసం అప్పియో అత్తా. కిఞ్చాపి తే ఏవం వదేయ్యుం ‘పియో నో అత్తా’తి, అథ ఖో తేసం అప్పియో అత్తా. తం కిస్స హేతు? యం హి, మహారాజ, అప్పియో అప్పియస్స కరేయ్య, తం తే అత్తనావ అత్తనో కరోన్తి, తస్మా తేసం అప్పియో అత్తా. యే చ ఖో కేచి మహారాజ కాయేన సుచరితం చరన్తి, వాచాయ సుచరితం చరన్తి, మనసా సుచరితం చరన్తి, తేసం పియో అత్తా. కిఞ్చాపి తే ఏవం వదేయ్యుం ‘అప్పియో నో అత్తా’తి, అథ ఖో తేసం పియో అత్తా. తం కిస్స హేతు? యం హి, మహారాజ, పియో పియస్స కరేయ్య, తం తే అత్తనావ అత్తనో కరోన్తి, తస్మా తేసం పియో అత్తాతి. ఇదమవోచ భగవా…పే॰… సత్థా –

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja, ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti tasmā tesaṃ appiyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi, mahārāja, appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci mahārāja kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti, tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yaṃ hi, mahārāja, piyo piyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṃ piyo attāti. Idamavoca bhagavā…pe… satthā –

‘‘అత్తానఞ్చే పియం జఞ్ఞా, న నం పాపేన సంయుజే;

‘‘Attānañce piyaṃ jaññā, na naṃ pāpena saṃyuje;

న హి తం సులభం హోతి, సుఖం దుక్కటకారినా.

Na hi taṃ sulabhaṃ hoti, sukhaṃ dukkaṭakārinā.

‘‘అన్తకేనాధిపన్నస్స 265, జహతో మానుసం భవం;

‘‘Antakenādhipannassa 266, jahato mānusaṃ bhavaṃ;

కిం హి తస్స సకం హోతి, కిఞ్చ ఆదాయ గచ్ఛతి;

Kiṃ hi tassa sakaṃ hoti, kiñca ādāya gacchati;

కిఞ్చస్స అనుగం హోతి, ఛాయావ అనపాయినీ.

Kiñcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.

‘‘ఉభో పుఞ్ఞఞ్చ పాపఞ్చ, యం మచ్చో కురుతే ఇధ;

‘‘Ubho puññañca pāpañca, yaṃ macco kurute idha;

తఞ్హి తస్స సకం హోతి, తంవ ఆదాయ గచ్ఛతి;

Tañhi tassa sakaṃ hoti, taṃva ādāya gacchati;

తంవస్స అనుగం హోతి, ఛాయావ అనపాయినీ.

Taṃvassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.

‘‘తస్మా కరేయ్య కల్యాణం, నిచయం సమ్పరాయికం;

‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;

పుఞ్ఞాని పరలోకస్మిం, పతిట్ఠా హోన్తి పాణిన’’న్తి.

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.

ఇదం సుత్తం పరవచనం. అనుగీతి సకవచనం. ఇదం సకవచనఞ్చ పరవచనఞ్చ.

Idaṃ suttaṃ paravacanaṃ. Anugīti sakavacanaṃ. Idaṃ sakavacanañca paravacanañca.

౧౧౮. తత్థ కతమం విసజ్జనీయం?

118. Tattha katamaṃ visajjanīyaṃ?

పఞ్హే పుచ్ఛితే ఇదం అభిఞ్ఞేయ్యం, ఇదం పరిఞ్ఞేయ్యం, ఇదం పహాతబ్బం, ఇదం భావేతబ్బం, ఇదం సచ్ఛికాతబ్బం, ఇమే ధమ్మా ఏవంగహితా ఇదం ఫలం నిబ్బత్తయన్తి. తేసం ఏవంగహితానం అయమత్థో ఇతి ఇదం విసజ్జనీయం. ‘‘ఉళారో బుద్ధో భగవా’’తి బుద్ధఉళారతం ధమ్మస్వాక్ఖాతతం సఙ్ఘసుప్పటిపత్తిఞ్చ ఏకంసేనేవ నిద్దిసే. ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా’’తి ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖా’’తి ‘‘సబ్బే ధమ్మా అనత్తా’’తి ఏకంసేనేవ నిద్దిసే. యం వా పనఞ్ఞమ్పి ఏవం జాతియం. ఇదం విసజ్జనీయం.

Pañhe pucchite idaṃ abhiññeyyaṃ, idaṃ pariññeyyaṃ, idaṃ pahātabbaṃ, idaṃ bhāvetabbaṃ, idaṃ sacchikātabbaṃ, ime dhammā evaṃgahitā idaṃ phalaṃ nibbattayanti. Tesaṃ evaṃgahitānaṃ ayamattho iti idaṃ visajjanīyaṃ. ‘‘Uḷāro buddho bhagavā’’ti buddhauḷārataṃ dhammasvākkhātataṃ saṅghasuppaṭipattiñca ekaṃseneva niddise. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti ekaṃseneva niddise. Yaṃ vā panaññampi evaṃ jātiyaṃ. Idaṃ visajjanīyaṃ.

తత్థ కతమం అవిసజ్జనీయం?

Tattha katamaṃ avisajjanīyaṃ?

‘‘ఆకఙ్ఖతో తే నరదమ్మసారథి 267, దేవా మనుస్సా మనసా విచిన్తితం;

‘‘Ākaṅkhato te naradammasārathi 268, devā manussā manasā vicintitaṃ;

సబ్బే న జఞ్ఞా కసిణాపి పాణినో, సన్తం సమాధిం అరణం నిసేవతో;

Sabbe na jaññā kasiṇāpi pāṇino, santaṃ samādhiṃ araṇaṃ nisevato;

కిన్తం భగవా ఆకఙ్ఖతీ’’తి.

Kintaṃ bhagavā ākaṅkhatī’’ti.

ఇదం అవిసజ్జనీయం.

Idaṃ avisajjanīyaṃ.

ఏత్తకో భగవా సీలక్ఖన్ధే సమాధిక్ఖన్ధే పఞ్ఞాక్ఖన్ధే విముత్తిక్ఖన్ధే విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధే ఇరియాయం పభావే హితేసితాయం కరుణాయం ఇద్ధియన్తి. ఇదం అవిసజ్జనీయం.

Ettako bhagavā sīlakkhandhe samādhikkhandhe paññākkhandhe vimuttikkhandhe vimuttiñāṇadassanakkhandhe iriyāyaṃ pabhāve hitesitāyaṃ karuṇāyaṃ iddhiyanti. Idaṃ avisajjanīyaṃ.

‘‘తథాగతస్స, భిక్ఖవే, అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స లోకే ఉప్పాదా తిణ్ణం రతనానం ఉప్పాదో బుద్ధరతనస్స ధమ్మరతనస్స సఙ్ఘరతనస్స’’. కిం పమాణాని తీణి రతనానీతి? ఇదం అవిసజ్జనీయం.

‘‘Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa loke uppādā tiṇṇaṃ ratanānaṃ uppādo buddharatanassa dhammaratanassa saṅgharatanassa’’. Kiṃ pamāṇāni tīṇi ratanānīti? Idaṃ avisajjanīyaṃ.

బుద్ధవిసయో అవిసజ్జనీయో. పుగ్గలపరోపరఞ్ఞుతా అవిసజ్జనీయా. ‘‘పుబ్బా, భిక్ఖవే, కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సకిం నిరయం సకిం తిరచ్ఛానయోనిం సకిం పేత్తివిసయం సకిం అసురయోనిం సకిం దేవే సకిం మనుస్సే సన్ధావితం సంసరితం’’. కతమా పుబ్బా కోటీతి అవిసజ్జనీయం. న పఞ్ఞాయతీతి సావకానం ఞాణవేకల్లేన. దువిధా బుద్ధానం భగవన్తానం దేసనా అత్తూపనాయికా చ పరూపనాయికా చ. న పఞ్ఞాయతీతి పరూపనాయికా. నత్థి బుద్ధానం భగవన్తానం అవిజాననాతి 269 అత్తూపనాయికా. యథా భగవా కోకాలికం భిక్ఖుం ఆరబ్భ అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఏవమాహ –

Buddhavisayo avisajjanīyo. Puggalaparoparaññutā avisajjanīyā. ‘‘Pubbā, bhikkhave, koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sakiṃ nirayaṃ sakiṃ tiracchānayoniṃ sakiṃ pettivisayaṃ sakiṃ asurayoniṃ sakiṃ deve sakiṃ manusse sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ’’. Katamā pubbā koṭīti avisajjanīyaṃ. Na paññāyatīti sāvakānaṃ ñāṇavekallena. Duvidhā buddhānaṃ bhagavantānaṃ desanā attūpanāyikā ca parūpanāyikā ca. Na paññāyatīti parūpanāyikā. Natthi buddhānaṃ bhagavantānaṃ avijānanāti 270 attūpanāyikā. Yathā bhagavā kokālikaṃ bhikkhuṃ ārabbha aññataraṃ bhikkhuṃ evamāha –

‘‘సేయ్యథాపి , భిక్ఖు, వీసతిఖారికో కోసలకో తిలవాహో…పే॰… న త్వేవ ఏకో అబ్బుదో నిరయో. సేయ్యథాపి భిక్ఖు, వీసతి అబ్బుదా నిరయా, ఏవమేకో నిరబ్బుదో నిరయో 271. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి నిరబ్బుదా నిరయా, ఏవమేకో అబబో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి అబబా నిరయా, ఏవమేకో అటటో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి అటటా నిరయా, ఏవమేకో అహహో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి అహహా నిరయా, ఏవమేకో కుముదో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి కుముదా నిరయా, ఏవమేకో సోగన్ధికో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి సోగన్ధికా నిరయా, ఏవమేకో ఉప్పలకో నిరయో 272. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి ఉప్పలకా నిరయా, ఏవమేకో పుణ్డరీకో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి పుణ్డరీకా నిరయా, ఏవమేకో పదుమో నిరయో. పదుమే పన, భిక్ఖు, నిరయే కోకాలికో భిక్ఖు ఉపపన్నో సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం ఆఘాతేత్వా’’తి. యం వా పన కిఞ్చి భగవా ఆహ ‘‘అయం అప్పమేయ్యో అసఙ్ఖ్యేయో’’తి. సబ్బం తం అవిసజ్జనీయం. ఇదం అవిసజ్జనీయం.

‘‘Seyyathāpi , bhikkhu, vīsatikhāriko kosalako tilavāho…pe… na tveva eko abbudo nirayo. Seyyathāpi bhikkhu, vīsati abbudā nirayā, evameko nirabbudo nirayo 273. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati nirabbudā nirayā, evameko ababo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ababā nirayā, evameko aṭaṭo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati aṭaṭā nirayā, evameko ahaho nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ahahā nirayā, evameko kumudo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati kumudā nirayā, evameko sogandhiko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati sogandhikā nirayā, evameko uppalako nirayo 274. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati uppalakā nirayā, evameko puṇḍarīko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati puṇḍarīkā nirayā, evameko padumo nirayo. Padume pana, bhikkhu, niraye kokāliko bhikkhu upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā’’ti. Yaṃ vā pana kiñci bhagavā āha ‘‘ayaṃ appameyyo asaṅkhyeyo’’ti. Sabbaṃ taṃ avisajjanīyaṃ. Idaṃ avisajjanīyaṃ.

౧౧౯. తత్థ కతమం విసజ్జనీయఞ్చ అవిసజ్జనీయఞ్చ, యదా సో ఉపకో ఆజీవకో భగవన్తం ఆహ ‘‘కుహిం, ఆవుసో గోతమ, గమిస్ససీ’’తి. భగవా ఆహ –

119. Tattha katamaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca, yadā so upako ājīvako bhagavantaṃ āha ‘‘kuhiṃ, āvuso gotama, gamissasī’’ti. Bhagavā āha –

‘‘బారాణసిం గమిస్సామి, అహం తం అమతదున్దుభిం;

‘‘Bārāṇasiṃ gamissāmi, ahaṃ taṃ amatadundubhiṃ;

ధమ్మచక్కం పవత్తేతుం, లోకే అప్పటివత్తియ’’న్తి.

Dhammacakkaṃ pavattetuṃ, loke appaṭivattiya’’nti.

ఉపకో ఆజీవకో ఆహ ‘‘‘జినో’తి ఖో ఆవుసో, భో గోతమ, పటిజానాసీ’’తి. భగవా ఆహ –

Upako ājīvako āha ‘‘‘jino’ti kho āvuso, bho gotama, paṭijānāsī’’ti. Bhagavā āha –

‘‘మాదిసా వే జినా 275 హోన్తి, యే పత్తా ఆసవక్ఖయం;

‘‘Mādisā ve jinā 276 honti, ye pattā āsavakkhayaṃ;

జితా మే పాపకా ధమ్మా, తస్మాహం ఉపకా జినో’’తి.

Jitā me pāpakā dhammā, tasmāhaṃ upakā jino’’ti.

కథం జినో కేన జినోతి విసజ్జనీయం. కతమో జినోతి అవిసజ్జనీయం. కతమో ఆసవక్ఖయో, రాగక్ఖయో దోసక్ఖయో మోహక్ఖయోతి విసజ్జనీయం. కిత్తకో ఆసవక్ఖయోతి అవిసజ్జనీయం. ఇదం విసజ్జనీయఞ్చ అవిసజ్జనీయఞ్చ.

Kathaṃ jino kena jinoti visajjanīyaṃ. Katamo jinoti avisajjanīyaṃ. Katamo āsavakkhayo, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti visajjanīyaṃ. Kittako āsavakkhayoti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.

అత్థి తథాగతోతి విసజ్జనీయం. అత్థి రూపన్తి విసజ్జనీయం. రూపం తథాగతోతి అవిసజ్జనీయం. రూపవా తథాగతోతి అవిసజ్జనీయం. రూపే తథాగతోతి అవిసజ్జనీయం. తథాగతే రూపన్తి అవిసజ్జనీయం. ఏవం అత్థి వేదనా…పే॰… సఞ్ఞా…పే॰… సఙ్ఖారా…పే॰… అత్థి విఞ్ఞాణన్తి విసజ్జనీయం. విఞ్ఞాణం తథాగతోతి అవిసజ్జనీయం. విఞ్ఞాణవా తథాగతోతి అవిసజ్జనీయం. విఞ్ఞాణే తథాగతోతి అవిసజ్జనీయం. తథాగతే విఞ్ఞాణన్తి అవిసజ్జనీయం. అఞ్ఞత్ర రూపేన తథాగతోతి అవిసజ్జనీయం. అఞ్ఞత్ర వేదనాయ…పే॰… సఞ్ఞాయ…పే॰… సఙ్ఖారేహి…పే॰… విఞ్ఞాణేన తథాగతోతి అవిసజ్జనీయం. అయం సో తథాగతో అరూపకో…పే॰… అవేదనకో…పే॰… అసఞ్ఞకో…పే॰… అసఙ్ఖారకో…పే॰… అవిఞ్ఞాణకోతి అవిసజ్జనీయం. ఇదం విసజ్జనీయఞ్చ అవిసజ్జనీయఞ్చ.

Atthi tathāgatoti visajjanīyaṃ. Atthi rūpanti visajjanīyaṃ. Rūpaṃ tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Rūpavā tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Rūpe tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Tathāgate rūpanti avisajjanīyaṃ. Evaṃ atthi vedanā…pe… saññā…pe… saṅkhārā…pe… atthi viññāṇanti visajjanīyaṃ. Viññāṇaṃ tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Viññāṇavā tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Viññāṇe tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Tathāgate viññāṇanti avisajjanīyaṃ. Aññatra rūpena tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Aññatra vedanāya…pe… saññāya…pe… saṅkhārehi…pe… viññāṇena tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Ayaṃ so tathāgato arūpako…pe… avedanako…pe… asaññako…pe… asaṅkhārako…pe… aviññāṇakoti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.

పస్సతి భగవా దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే చవమానే ఉపపజ్జమానే ఏవం సబ్బం…పే॰… యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతీతి విసజ్జనీయం. కతమే సత్తా, కతమో తథాగతోతి అవిసజ్జనీయం. ఇదం విసజ్జనీయఞ్చ అవిసజ్జనీయఞ్చ.

Passati bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte cavamāne upapajjamāne evaṃ sabbaṃ…pe… yathākammūpage satte pajānātīti visajjanīyaṃ. Katame sattā, katamo tathāgatoti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.

అత్థి తథాగతోతి విసజ్జనీయం. అత్థి తథాగతో పరం మరణాతి అవిసజ్జనీయం. ఇదం విసజ్జనీయఞ్చ అవిసజ్జనీయఞ్చ.

Atthi tathāgatoti visajjanīyaṃ. Atthi tathāgato paraṃ maraṇāti avisajjanīyaṃ. Idaṃ visajjanīyañca avisajjanīyañca.

౧౨౦. తత్థ కతమం కమ్మం?

120. Tattha katamaṃ kammaṃ?

‘‘అన్తకేనాధిపన్నస్స , జహతో మానుసం భవం;

‘‘Antakenādhipannassa , jahato mānusaṃ bhavaṃ;

కిం హి తస్స సకం హోతి, కిఞ్చ ఆదాయ గచ్ఛతి;

Kiṃ hi tassa sakaṃ hoti, kiñca ādāya gacchati;

కిఞ్చస్స అనుగం హోతి, ఛాయావ అనపాయినీ.

Kiñcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.

‘‘ఉభో పుఞ్ఞఞ్చ పాపఞ్చ, యం మచ్చో కురుతే ఇధ;

‘‘Ubho puññañca pāpañca, yaṃ macco kurute idha;

తఞ్హి తస్స సకం హోతి, తంవ 277 ఆదాయ గచ్ఛతి;

Tañhi tassa sakaṃ hoti, taṃva 278 ādāya gacchati;

తంవస్స అనుగం హోతి, ఛాయావ అనపాయినీ’’తి.

Taṃvassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī’’ti.

ఇదం కమ్మం.

Idaṃ kammaṃ.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, బాలం పీఠసమారూళ్హం వా మఞ్చసమారూళ్హం వా ఛమాయం 279 వా సేమానం యానిస్స పుబ్బే పాపకాని కమ్మాని కతాని కాయేన దుచ్చరితాని వాచాయ దుచ్చరితాని మనసా దుచ్చరితాని, తానిస్స తమ్హి సమయే ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిప్పలమ్బన్తి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహతం పబ్బతకూటానం ఛాయా సాయన్హసమయం పథవియం ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిప్పలమ్బన్తి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, బాలం పీఠసమారూళ్హం వా మఞ్చసమారూళ్హం వా ఛమాయం వా సేమానం యానిస్స పుబ్బే పాపకాని కమ్మాని కతాని కాయేన దుచ్చరితాని వాచాయ దుచ్చరితాని మనసా దుచ్చరితాని, తానిస్స తమ్హి సమయే ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిప్పలమ్బన్తి. తత్ర, భిక్ఖవే, బాలస్స ఏవం హోతి ‘అకతం వత మే కల్యాణం, అకతం కుసలం, అకతం భీరుత్తాణం. కతం పాపం, కతం లుద్దం, కతం కిబ్బిసం, యావతా భో అకతకల్యాణానం అకతకుసలానం అకతభీరుత్తాణానం కతపాపానం కతలుద్దానం కతకిబ్బిసానం గతి, తం గతిం పేచ్చ గచ్ఛామీ’తి, సో సోచతి కిలమతి పరిదేవతి ఉరత్తాళిం కన్దతి సమ్మోహం ఆపజ్జతీ’’తి.

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bālaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ 280 vā semānaṃ yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Seyyathāpi, bhikkhave, mahataṃ pabbatakūṭānaṃ chāyā sāyanhasamayaṃ pathaviyaṃ olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Evameva kho, bhikkhave, bālaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ vā semānaṃ yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Tatra, bhikkhave, bālassa evaṃ hoti ‘akataṃ vata me kalyāṇaṃ, akataṃ kusalaṃ, akataṃ bhīruttāṇaṃ. Kataṃ pāpaṃ, kataṃ luddaṃ, kataṃ kibbisaṃ, yāvatā bho akatakalyāṇānaṃ akatakusalānaṃ akatabhīruttāṇānaṃ katapāpānaṃ kataluddānaṃ katakibbisānaṃ gati, taṃ gatiṃ pecca gacchāmī’ti, so socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjatī’’ti.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, పణ్డితం పీఠసమారూళ్హం వా మఞ్చసమారూళ్హం వా ఛమాయం వా సేమానం యానిస్స పుబ్బే కల్యాణాని కమ్మాని కతాని కాయేన సుచరితాని వాచాయ సుచరితాని మనసా సుచరితాని, తానిస్స తమ్హి సమయే ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిప్పలమ్బన్తి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహతం పబ్బతకూటానం ఛాయా సాయన్హసమయం పథవియం ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిప్పలమ్బన్తి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, పణ్డితం పీఠసమారూళ్హం వా మఞ్చసమారూళ్హం వా ఛమాయం వా సేమానం యానిస్స పుబ్బే కల్యాణాని కమ్మాని కతాని కాయేన సుచరితాని వాచాయ సుచరితాని మనసా సుచరితాని, తానిస్స తమ్హి సమయే ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిప్పలమ్బన్తి. తత్ర, భిక్ఖవే, పణ్డితస్స ‘ఏవం హోతి అకతం వత మే పాపం , అకతం లుద్దం, అకతం కిబ్బిసం. కతం కల్యాణం, కతం కుసలం, కతం భీరుత్తాణం, యావతా భో అకతపాపానం అకతలుద్దానం అకతకిబ్బిసానం కతకల్యాణానం కతకుసలానం కతభీరుత్తాణానం గతి, తం గతిం పేచ్చ గచ్ఛామీ’తి, సో న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి న ఉరత్తాళిం కన్దతి న సమ్మోహం ఆపజ్జతి, ‘కతం మే పుఞ్ఞం, అకతం పాపం, యా భవిస్సతి గతి అకతపాపస్స అకతలుద్దస్స అకతకిబ్బిసస్స కతపుఞ్ఞస్స కతకుసలస్స కతభీరుత్తాణస్స, తం పేచ్చ భవే గతిం పచ్చనుభవిస్సామీ’తి విప్పటిసారో న జాయతి. అవిప్పటిసారినో ఖో, భిక్ఖవే, ఇత్థియా వా పురిసస్స వా గిహినో వా పబ్బజితస్స వా భద్దకం మరణం భద్దికా కాలఙ్కిరియాతి వదామీ’’తి. ఇదం కమ్మం.

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, paṇḍitaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ vā semānaṃ yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Seyyathāpi, bhikkhave, mahataṃ pabbatakūṭānaṃ chāyā sāyanhasamayaṃ pathaviyaṃ olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Evameva kho, bhikkhave, paṇḍitaṃ pīṭhasamārūḷhaṃ vā mañcasamārūḷhaṃ vā chamāyaṃ vā semānaṃ yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti. Tatra, bhikkhave, paṇḍitassa ‘evaṃ hoti akataṃ vata me pāpaṃ , akataṃ luddaṃ, akataṃ kibbisaṃ. Kataṃ kalyāṇaṃ, kataṃ kusalaṃ, kataṃ bhīruttāṇaṃ, yāvatā bho akatapāpānaṃ akataluddānaṃ akatakibbisānaṃ katakalyāṇānaṃ katakusalānaṃ katabhīruttāṇānaṃ gati, taṃ gatiṃ pecca gacchāmī’ti, so na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjati, ‘kataṃ me puññaṃ, akataṃ pāpaṃ, yā bhavissati gati akatapāpassa akataluddassa akatakibbisassa katapuññassa katakusalassa katabhīruttāṇassa, taṃ pecca bhave gatiṃ paccanubhavissāmī’ti vippaṭisāro na jāyati. Avippaṭisārino kho, bhikkhave, itthiyā vā purisassa vā gihino vā pabbajitassa vā bhaddakaṃ maraṇaṃ bhaddikā kālaṅkiriyāti vadāmī’’ti. Idaṃ kammaṃ.

‘‘తీణిమాని , భిక్ఖవే, దుచ్చరితాని. కతమాని తీణి, కాయదుచ్చరితం వచీదుచ్చరితం మనోదుచ్చరితం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి దుచ్చరితాని. తీణిమాని, భిక్ఖవే, సుచరితాని. కతమాని తీణి? కాయసుచరితం వచీసుచరితం మనోసుచరితం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి సుచరితాని. ఇదం కమ్మం.

‘‘Tīṇimāni , bhikkhave, duccaritāni. Katamāni tīṇi, kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi duccaritāni. Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni. Katamāni tīṇi? Kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi sucaritāni. Idaṃ kammaṃ.

తత్థ కతమో విపాకో?

Tattha katamo vipāko?

‘‘లాభా వో, భిక్ఖవే, సులద్ధం వో, భిక్ఖవే, ఖణో వో, భిక్ఖవే, పటిలద్ధో బ్రహ్మచరియవాసాయ. దిట్ఠా మయా, భిక్ఖవే, ఛ ఫస్సాయతనికా నామ నిరయా. తత్థ యం కిఞ్చి చక్ఖునా రూపం పస్సతి అనిట్ఠరూపంయేవ పస్సతి, నో ఇట్ఠరూపం. అకన్తరూపంయేవ పస్సతి, నో కన్తరూపం. అమనాపరూపంయేవ పస్సతి, నో మనాపరూపం.

‘‘Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāya. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, cha phassāyatanikā nāma nirayā. Tattha yaṃ kiñci cakkhunā rūpaṃ passati aniṭṭharūpaṃyeva passati, no iṭṭharūpaṃ. Akantarūpaṃyeva passati, no kantarūpaṃ. Amanāparūpaṃyeva passati, no manāparūpaṃ.

యం కిఞ్చి సోతేన సద్దం సుణాతి…పే॰… ఘానేన…పే॰… జివ్హాయ…పే॰… కాయేన…పే॰… యం కిఞ్చి మనసా ధమ్మం విజానాతి అనిట్ఠధమ్మంయేవ విజానాతి, నో ఇట్ఠధమ్మం. అకన్తధమ్మంయేవ విజానాతి, నో కన్తధమ్మం. అమనాపధమ్మంయేవ విజానాతి, నో మనాపధమ్మం. లాభా వో, భిక్ఖవే, సులద్ధం వో, భిక్ఖవే, ఖణో వో, భిక్ఖవే, పటిలద్ధో బ్రహ్మచరియవాసాయ.

Yaṃ kiñci sotena saddaṃ suṇāti…pe… ghānena…pe… jivhāya…pe… kāyena…pe… yaṃ kiñci manasā dhammaṃ vijānāti aniṭṭhadhammaṃyeva vijānāti, no iṭṭhadhammaṃ. Akantadhammaṃyeva vijānāti, no kantadhammaṃ. Amanāpadhammaṃyeva vijānāti, no manāpadhammaṃ. Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāya.

‘‘దిట్ఠా మయా, భిక్ఖవే, ఛ ఫస్సాయతనికా నామ సగ్గా. తత్థ యం కిఞ్చి చక్ఖునా రూపం పస్సతి ఇట్ఠరూపంయేవ పస్సతి, నో అనిట్ఠరూపం. కన్తరూపంయేవ పస్సతి, నో అకన్తరూపం. మనాపరూపంయేవ పస్సతి, నో అమనాపరూపం. యం కిఞ్చి సోతేన సద్దం సుణాతి…పే॰… ఘానేన …పే॰… జివ్హాయ…పే॰… కాయేన…పే॰… మనసా ధమ్మం విజానాతి ఇట్ఠధమ్మంయేవ విజానాతి, నో అనిట్ఠధమ్మం. కన్తధమ్మంయేవ విజానాతి, నో అకన్తధమ్మం. మనాపధమ్మంయేవ విజానాతి, నో అమనాపధమ్మం. లాభా వో, భిక్ఖవే, సులద్ధం వో, భిక్ఖవే, ఖణో వో, భిక్ఖవే, పటిలద్ధో బ్రహ్మచరియవాసాయా’’తి. అయం విపాకో.

‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave, cha phassāyatanikā nāma saggā. Tattha yaṃ kiñci cakkhunā rūpaṃ passati iṭṭharūpaṃyeva passati, no aniṭṭharūpaṃ. Kantarūpaṃyeva passati, no akantarūpaṃ. Manāparūpaṃyeva passati, no amanāparūpaṃ. Yaṃ kiñci sotena saddaṃ suṇāti…pe… ghānena …pe… jivhāya…pe… kāyena…pe… manasā dhammaṃ vijānāti iṭṭhadhammaṃyeva vijānāti, no aniṭṭhadhammaṃ. Kantadhammaṃyeva vijānāti, no akantadhammaṃ. Manāpadhammaṃyeva vijānāti, no amanāpadhammaṃ. Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṃ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāyā’’ti. Ayaṃ vipāko.

‘‘సట్ఠివస్ససహస్సాని, పరిపుణ్ణాని సబ్బసో;

‘‘Saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

నిరయే పచ్చమానానం 281, కదా అన్తో భవిస్సతి.

Niraye paccamānānaṃ 282, kadā anto bhavissati.

‘‘నత్థి అన్తో కుతో అన్తో, న అన్తో పటిదిస్సతి 283;

‘‘Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati 284;

తదా హి పకతం పాపం, తుయ్హం మయ్హఞ్చ మారిసా’’తి.

Tadā hi pakataṃ pāpaṃ, tuyhaṃ mayhañca mārisā’’ti.

అయం విపాకో.

Ayaṃ vipāko.

౧౨౧. తత్థ కతమం కమ్మఞ్చ విపాకో చ?

121. Tattha katamaṃ kammañca vipāko ca?

‘‘అధమ్మచారీ హి నరో పమత్తో, యహిం యహిం గచ్ఛతి దుగ్గతిం యో;

‘‘Adhammacārī hi naro pamatto, yahiṃ yahiṃ gacchati duggatiṃ yo;

సో నం అధమ్మో చరితో హనాతి, సయం గహీతో యథా కణ్హసప్పో.

So naṃ adhammo carito hanāti, sayaṃ gahīto yathā kaṇhasappo.

‘‘న హి 285 ధమ్మో అధమ్మో చ, ఉభో సమవిపాకినో;

‘‘Na hi 286 dhammo adhammo ca, ubho samavipākino;

అధమ్మో నిరయం నేతి, ధమ్మో పాపేతి సుగ్గతి’’న్తి.

Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggati’’nti.

ఇదం కమ్మఞ్చ విపాకో చ.

Idaṃ kammañca vipāko ca.

‘‘మా, భిక్ఖవే, పుఞ్ఞానం భాయిత్థ, సుఖస్సేతం, భిక్ఖవే, అధివచనం ఇట్ఠస్స కన్తస్స పియస్స మనాపస్స యదిదం పుఞ్ఞాని. అభిజానామి ఖో పనాహం, భిక్ఖవే, దీఘరత్తం కతానం పుఞ్ఞానం ఇట్ఠం 287 కన్తం పియం మనాపం విపాకం పచ్చనుభూతం, సత్త వస్సాని మేత్తచిత్తం భావేత్వా సత్త సంవట్టవివట్టకప్పే న ఇమం 288 లోకం పునరాగమాసిం. సంవట్టమానే సుదాహం, భిక్ఖవే, కప్పే ఆభస్సరూపగో హోమి. వివట్టమానే కప్పే సుఞ్ఞం బ్రహ్మవిమానం ఉపపజ్జామి. తత్ర సుదాహం 289, భిక్ఖవే, బ్రహ్మా హోమి మహాబ్రహ్మా అభిభూ అనభిభూతో అఞ్ఞదత్థుదసో వసవత్తీ. ఛత్తింసక్ఖత్తుం ఖో పనాహం, భిక్ఖవే, సక్కో అహోసిం దేవానమిన్దో, అనేకసతక్ఖత్తుం రాజా అహోసిం చక్కవత్తీ 290 ధమ్మికో ధమ్మరాజా చాతురన్తో విజితావీ జనపదత్థావరియప్పత్తో సత్తరతనసమన్నాగతో, కో పన వాదో పదేసరజ్జస్స? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి ‘కిస్స ను ఖో మే ఇదం కమ్మస్స ఫలం, కిస్స కమ్మస్స విపాకో, యేనాహం ఏతరహి ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో’తి. తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి ‘తిణ్ణం ఖో మే ఇదం కమ్మానం ఫలం, తిణ్ణం కమ్మానం విపాకో. యేనాహం ఏతరహి ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో’తి. సేయ్యథిదం, దానస్స దమస్స సంయమస్సా’’తి. తత్థ యఞ్చ దానం యో చ దమో యో చ సంయమో, ఇదం కమ్మం. యో తప్పచ్చయా విపాకో పచ్చనుభూతో, అయం విపాకో. తథా చూళకమ్మవిభఙ్గో వత్తబ్బో.

‘‘Mā, bhikkhave, puññānaṃ bhāyittha, sukhassetaṃ, bhikkhave, adhivacanaṃ iṭṭhassa kantassa piyassa manāpassa yadidaṃ puññāni. Abhijānāmi kho panāhaṃ, bhikkhave, dīgharattaṃ katānaṃ puññānaṃ iṭṭhaṃ 291 kantaṃ piyaṃ manāpaṃ vipākaṃ paccanubhūtaṃ, satta vassāni mettacittaṃ bhāvetvā satta saṃvaṭṭavivaṭṭakappe na imaṃ 292 lokaṃ punarāgamāsiṃ. Saṃvaṭṭamāne sudāhaṃ, bhikkhave, kappe ābhassarūpago homi. Vivaṭṭamāne kappe suññaṃ brahmavimānaṃ upapajjāmi. Tatra sudāhaṃ 293, bhikkhave, brahmā homi mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī. Chattiṃsakkhattuṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, sakko ahosiṃ devānamindo, anekasatakkhattuṃ rājā ahosiṃ cakkavattī 294 dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato, ko pana vādo padesarajjassa? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi ‘kissa nu kho me idaṃ kammassa phalaṃ, kissa kammassa vipāko, yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’ti. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi ‘tiṇṇaṃ kho me idaṃ kammānaṃ phalaṃ, tiṇṇaṃ kammānaṃ vipāko. Yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’ti. Seyyathidaṃ, dānassa damassa saṃyamassā’’ti. Tattha yañca dānaṃ yo ca damo yo ca saṃyamo, idaṃ kammaṃ. Yo tappaccayā vipāko paccanubhūto, ayaṃ vipāko. Tathā cūḷakammavibhaṅgo vattabbo.

యం సుభస్స మాణవస్స తోదేయ్యపుత్తస్స దేసితం. తత్థ యే ధమ్మా అప్పాయుకదీఘాయుకతాయ సంవత్తన్తి బహ్వాబాధఅప్పాబాధతాయ అప్పేసక్ఖమహేసక్ఖతాయ దుబ్బణ్ణసువణ్ణతాయ నీచకులికఉచ్చకులికతాయ అప్పభోగమహాభోగతాయ దుప్పఞ్ఞపఞ్ఞవన్తతాయ చ సంవత్తన్తి, ఇదం కమ్మం. యా తత్థ అప్పాయుకదీఘాయుకతా…పే॰… దుప్పఞ్ఞపఞ్ఞవన్తతా, అయం విపాకో. ఇదం కమ్మఞ్చ విపాకో చ.

Yaṃ subhassa māṇavassa todeyyaputtassa desitaṃ. Tattha ye dhammā appāyukadīghāyukatāya saṃvattanti bahvābādhaappābādhatāya appesakkhamahesakkhatāya dubbaṇṇasuvaṇṇatāya nīcakulikauccakulikatāya appabhogamahābhogatāya duppaññapaññavantatāya ca saṃvattanti, idaṃ kammaṃ. Yā tattha appāyukadīghāyukatā…pe… duppaññapaññavantatā, ayaṃ vipāko. Idaṃ kammañca vipāko ca.

౧౨౨. తత్థ కతమం కుసలం?

122. Tattha katamaṃ kusalaṃ?

‘‘వాచానురక్ఖీ మనసా సుసంవుతో, కాయేన చ నాకుసలం కయిరా 295;

‘‘Vācānurakkhī manasā susaṃvuto, kāyena ca nākusalaṃ kayirā 296;

ఏతే తయో కమ్మపథే విసోధయే, ఆరాధయే మగ్గమిసిప్పవేదిత’’న్తి.

Ete tayo kammapathe visodhaye, ārādhaye maggamisippavedita’’nti.

ఇదం కుసలం.

Idaṃ kusalaṃ.

‘‘యస్స కాయేన వాచాయ, మనసా నత్థి దుక్కటం;

‘‘Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ;

సంవుతం తీహి ఠానేహి, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి.

Saṃvutaṃ tīhi ṭhānehi, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.

ఇదం కుసలం.

Idaṃ kusalaṃ.

‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, కుసలమూలాని. కతమాని తీణి? అలోభో కుసలమూలం, అదోసో కుసలమూలం, అమోహో కుసలమూలం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి కుసలమూలాని. ఇదం కుసలం. ‘‘విజ్జా, భిక్ఖవే 297, పుబ్బఙ్గమా కుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా అనుదేవ 298 హిరీ ఓత్తప్పఞ్చా’’తి. ఇదం కుసలం.

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, kusalamūlāni. Katamāni tīṇi? Alobho kusalamūlaṃ, adoso kusalamūlaṃ, amoho kusalamūlaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi kusalamūlāni. Idaṃ kusalaṃ. ‘‘Vijjā, bhikkhave 299, pubbaṅgamā kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anudeva 300 hirī ottappañcā’’ti. Idaṃ kusalaṃ.

తత్థ కతమం అకుసలం?

Tattha katamaṃ akusalaṃ?

‘‘యస్స అచ్చన్త దుస్సీల్యం, మాలువా సాలమివోత్థతం;

‘‘Yassa accanta dussīlyaṃ, māluvā sālamivotthataṃ;

కరోతి సో తథత్తానం, యథా నం ఇచ్ఛతీ దిసో’’తి.

Karoti so tathattānaṃ, yathā naṃ icchatī diso’’ti.

ఇదం అకుసలం.

Idaṃ akusalaṃ.

‘‘అత్తనా హి కతం పాపం, అత్తజం అత్తసమ్భవం;

‘‘Attanā hi kataṃ pāpaṃ, attajaṃ attasambhavaṃ;

అభిమత్థతి 301 దుమ్మేధం, వజిరంవస్మమయం మణి’’న్తి.

Abhimatthati 302 dummedhaṃ, vajiraṃvasmamayaṃ maṇi’’nti.

ఇదం అకుసలం.

Idaṃ akusalaṃ.

‘‘దస కమ్మపథే నిసేవియ, అకుసలాకుసలేహి వివజ్జితా;

‘‘Dasa kammapathe niseviya, akusalākusalehi vivajjitā;

గరహా చ భవన్తి దేవతే, బాలమతీ నిరయేసు పచ్చరే’’తి.

Garahā ca bhavanti devate, bālamatī nirayesu paccare’’ti.

ఇదం అకుసలం.

Idaṃ akusalaṃ.

‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, అకుసలమూలాని 303, కతమాని తీణి? లోభో అకుసలమూలం, దోసో అకుసలమూలం, మోహో అకుసలమూలం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి అకుసలమూలాని’’. ఇదం అకుసలం.

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, akusalamūlāni 304, katamāni tīṇi? Lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi akusalamūlāni’’. Idaṃ akusalaṃ.

తత్థ కతమం కుసలఞ్చ అకుసలఞ్చ?

Tattha katamaṃ kusalañca akusalañca?

‘‘యాదిసం 305 వపతే బీజం, తాదిసం హరతే ఫలం;

‘‘Yādisaṃ 306 vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ;

కల్యాణకారీ కల్యాణం, పాపకారీ చ పాపక’’న్తి.

Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpaka’’nti.

తత్థ యం ఆహ ‘‘కల్యాణకారీ కల్యాణ’’న్తి, ఇదం కుసలం. యం ఆహ ‘‘పాపకారీ చ పాపక’’న్తి, ఇదం అకుసలం. ఇదం కుసలఞ్చ అకుసలఞ్చ.

Tattha yaṃ āha ‘‘kalyāṇakārī kalyāṇa’’nti, idaṃ kusalaṃ. Yaṃ āha ‘‘pāpakārī ca pāpaka’’nti, idaṃ akusalaṃ. Idaṃ kusalañca akusalañca.

‘‘సుభేన కమ్మేన వజన్తి సుగ్గతిం, అపాయభూమిం అసుభేన కమ్మునా;

‘‘Subhena kammena vajanti suggatiṃ, apāyabhūmiṃ asubhena kammunā;

ఖయా చ కమ్మస్స విముత్తచేతసో, నిబ్బన్తి తే జోతిరివిన్ధనక్ఖయా’’.

Khayā ca kammassa vimuttacetaso, nibbanti te jotirivindhanakkhayā’’.

తత్థ యం ఆహ ‘‘సుభేన కమ్మేన వజన్తి సుగ్గతి’’న్తి, ఇదం కుసలం. యం ఆహ ‘‘అపాయభూమిం అసుభేన కమ్మునా’’తి, ఇదం అకుసలం. ఇదం కుసలఞ్చ అకుసలఞ్చ.

Tattha yaṃ āha ‘‘subhena kammena vajanti suggati’’nti, idaṃ kusalaṃ. Yaṃ āha ‘‘apāyabhūmiṃ asubhena kammunā’’ti, idaṃ akusalaṃ. Idaṃ kusalañca akusalañca.

౧౨౩. తత్థ కతమం అనుఞ్ఞాతం?

123. Tattha katamaṃ anuññātaṃ?

‘‘యథాపి భమరో పుప్ఫం, వణ్ణగన్ధమహేఠయం 307;

‘‘Yathāpi bhamaro pupphaṃ, vaṇṇagandhamaheṭhayaṃ 308;

పలేతి 309 రసమాదాయ, ఏవం గామే మునీ చరే’’తి.

Paleti 310 rasamādāya, evaṃ gāme munī care’’ti.

ఇదం అనుఞ్ఞాతం.

Idaṃ anuññātaṃ.

‘‘తీణిమాని , భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం కరణీయాని. కతమాని తీణి, ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు, కాయకమ్మవచీకమ్మేన సమన్నాగతో కుసలేన పరిసుద్ధాజీవో. ఆరద్ధవీరియో ఖో పన హోతి థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ కుసలానం ధమ్మానం భావనాయ సచ్ఛికిరియాయ. పఞ్ఞవా ఖో పన హోతి ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం తీణి కరణీయానీ’’తి. ఇదం అనుఞ్ఞాతం.

‘‘Tīṇimāni , bhikkhave, bhikkhūnaṃ karaṇīyāni. Katamāni tīṇi, idha, bhikkhave, bhikkhu pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, kāyakammavacīkammena samannāgato kusalena parisuddhājīvo. Āraddhavīriyo kho pana hoti thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya sacchikiriyāya. Paññavā kho pana hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Imāni kho, bhikkhave, bhikkhūnaṃ tīṇi karaṇīyānī’’ti. Idaṃ anuññātaṃ.

‘‘దసయిమే 311, భిక్ఖవే, ధమ్మా పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బా. కతమే దస? ‘వేవణ్ణియమ్హి అజ్ఝుపగతో’తి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బం…పే॰… ఇమే ఖో భిక్ఖవే దస ధమ్మా పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బా’’తి. ఇదం అనుఞ్ఞాతం.

‘‘Dasayime 312, bhikkhave, dhammā pabbajitena abhiṇhaṃ paccavekkhitabbā. Katame dasa? ‘Vevaṇṇiyamhi ajjhupagato’ti pabbajitena abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ…pe… ime kho bhikkhave dasa dhammā pabbajitena abhiṇhaṃ paccavekkhitabbā’’ti. Idaṃ anuññātaṃ.

‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, కరణీయాని. కతమాని తీణి? కాయసుచరితం వచీసుచరితం మనోసుచరితన్తి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి కరణీయానీ’’తి. ఇదం అనుఞ్ఞాతం.

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, karaṇīyāni. Katamāni tīṇi? Kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritanti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi karaṇīyānī’’ti. Idaṃ anuññātaṃ.

తత్థ కతమం పటిక్ఖిత్తం?

Tattha katamaṃ paṭikkhittaṃ?

‘‘నత్థి పుత్తసమం పేమం, నత్థి గోసమితం 313 ధనం;

‘‘Natthi puttasamaṃ pemaṃ, natthi gosamitaṃ 314 dhanaṃ;

నత్థి సూరియసమా 315 ఆభా, సముద్దపరమా సరా’’తి.

Natthi sūriyasamā 316 ābhā, samuddaparamā sarā’’ti.

భగవా ఆహ –

Bhagavā āha –

‘‘నత్థి అత్తసమం పేమం, నత్థి ధఞ్ఞసమం ధనం;

‘‘Natthi attasamaṃ pemaṃ, natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;

నత్థి పఞ్ఞాసమా ఆభా, వుట్ఠివేపరమా సరా’’తి.

Natthi paññāsamā ābhā, vuṭṭhiveparamā sarā’’ti.

ఏత్థ యం పురిమకం, ఇదం పటిక్ఖిత్తం.

Ettha yaṃ purimakaṃ, idaṃ paṭikkhittaṃ.

‘‘తీణిమాని , భిక్ఖవేऋ అకరణీయాని. కతమాని తీణి? కాయదుచ్చరితం వచీదుచ్చరితం మనోదుచ్చరితన్తి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి అకరణీయానీ’’తి. ఇదం పటిక్ఖిత్తం.

‘‘Tīṇimāni , bhikkhaveऋ akaraṇīyāni. Katamāni tīṇi? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritanti. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi akaraṇīyānī’’ti. Idaṃ paṭikkhittaṃ.

౧౨౪. తత్థ కతమం అనుఞ్ఞాతఞ్చ పటిక్ఖిత్తఞ్చ?

124. Tattha katamaṃ anuññātañca paṭikkhittañca?

‘‘కింసూధ భీతా జనతా అనేకా, మగ్గో చనేకాయతనో పవుత్తో 317;

‘‘Kiṃsūdha bhītā janatā anekā, maggo canekāyatano pavutto 318;

పుచ్ఛామి తం గోతమ భూరిపఞ్ఞ, కిస్మిం ఠితో పరలోకం న భాయేతి.

Pucchāmi taṃ gotama bhūripañña, kismiṃ ṭhito paralokaṃ na bhāyeti.

‘‘వాచం మనఞ్చ పణిధాయ సమ్మా, కాయేన పాపాని అకుబ్బమానో;

‘‘Vācaṃ manañca paṇidhāya sammā, kāyena pāpāni akubbamāno;

బహ్వన్నపానం ఘరమావసన్తో, సద్ధో ముదూ సంవిభాగీ వదఞ్ఞూ;

Bahvannapānaṃ gharamāvasanto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū;

ఏతేసు ధమ్మేసు ఠితో చతూసు, ధమ్మే ఠితో పరలోకం న భాయే’’తి.

Etesu dhammesu ṭhito catūsu, dhamme ṭhito paralokaṃ na bhāye’’ti.

తత్థ యం ఆహ ‘‘వాచం మనఞ్చ పణిధాయ సమ్మా’’తి, ఇదం అనుఞ్ఞాతం. ‘‘కాయేన పాపాని అకుబ్బమానో’’తి, ఇదం పటిక్ఖిత్తం. ‘‘బహ్వన్నపానం ఘరమావసన్తో, సద్ధో ముదూ సంవిభాగీ వదఞ్ఞూ. ఏతేసు ధమ్మేసు ఠితో చతూసు, ధమ్మే ఠితో పరలోకం న భాయే’’తి, ఇదం అనుఞ్ఞాతం. ఇదం అనుఞ్ఞాతఞ్చ పటిక్ఖిత్తఞ్చ.

Tattha yaṃ āha ‘‘vācaṃ manañca paṇidhāya sammā’’ti, idaṃ anuññātaṃ. ‘‘Kāyena pāpāni akubbamāno’’ti, idaṃ paṭikkhittaṃ. ‘‘Bahvannapānaṃ gharamāvasanto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū. Etesu dhammesu ṭhito catūsu, dhamme ṭhito paralokaṃ na bhāye’’ti, idaṃ anuññātaṃ. Idaṃ anuññātañca paṭikkhittañca.

‘‘సబ్బపాపస్స అకరణం, కుసలస్స ఉపసమ్పదా;

‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;

సచిత్తపరియోదాపనం, ఏతం బుద్ధానసాసనం’’.

Sacittapariyodāpanaṃ, etaṃ buddhānasāsanaṃ’’.

తత్థ యం ఆహ ‘‘సబ్బపాపస్స అకరణ’’న్తి, ఇదం పటిక్ఖిత్తం, యం ఆహ ‘‘కుసలస్స ఉపసమ్పదా’’తి, ఇదం అనుఞ్ఞాతం. ఇదం అనుఞ్ఞాతఞ్చ పటిక్ఖిత్తఞ్చ.

Tattha yaṃ āha ‘‘sabbapāpassa akaraṇa’’nti, idaṃ paṭikkhittaṃ, yaṃ āha ‘‘kusalassa upasampadā’’ti, idaṃ anuññātaṃ. Idaṃ anuññātañca paṭikkhittañca.

‘‘కాయసమాచారమ్పాహం, దేవానమిన్ద, దువిధేన వదామి సేవితబ్బమ్పి అసేవితబ్బమ్పి. వచీసమాచారమ్పాహం , దేవానమిన్ద , దువిధేన వదామి సేవితబ్బమ్పి అసేవితబ్బమ్పి. మనోసమాచారమ్పాహం దేవానమిన్ద, దువిధేన వదామి…పే॰… పరియేసనమ్పాహం, దేవానమిన్ద, దువిధేన వదామి సేవితబ్బమ్పి అసేవితబ్బమ్పి’’.

‘‘Kāyasamācārampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi. Vacīsamācārampāhaṃ , devānaminda , duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi. Manosamācārampāhaṃ devānaminda, duvidhena vadāmi…pe… pariyesanampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi’’.

‘‘కాయసమాచారమ్పాహం, దేవానమిన్ద, దువిధేన వదామి సేవితబ్బమ్పి అసేవితబ్బమ్పీ’’తి ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం. యథారూపఞ్చ ఖో కాయసమాచారం సేవతో అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, ఏవరూపో కాయసమాచారో న సేవితబ్బో. తత్థ యం జఞ్ఞా కాయసమాచారం ‘‘ఇమం 319 ఖో మే కాయసమాచారం సేవతో అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, కుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తీ’’తి, ఏవరూపో కాయసమాచారో సేవితబ్బో. ‘‘కాయసమాచారమ్పాహం దేవానమిన్ద, దువిధేన వదామి సేవితబ్బమ్పి అసేవితబ్బమ్పీ’’తి ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం. ‘‘వచీసమాచారం…పే॰… ‘‘పరియేసనమ్పాహం, దేవానమిన్ద, దువిధేన వదామి సేవితబ్బమ్పి అసేవితబ్బమ్పీ’’తి ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం. యథారూపఞ్చ ఖో పరియేసనం సేవతో అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, ఏవరూపా పరియేసనా న సేవితబ్బా. తత్థ యం జఞ్ఞా పరియేసనం ‘‘ఇమం ఖో మే పరియేసనం సేవతో అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, కుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తీ’’తి, ఏవరూపా పరియేసనా సేవితబ్బా. ‘‘పరియేసనమ్పాహం, దేవానమిన్ద, దువిధేన వదామి సేవితబ్బమ్పి అసేవితబ్బమ్పీ’’తి ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘Kāyasamācārampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ. Yathārūpañca kho kāyasamācāraṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpo kāyasamācāro na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā kāyasamācāraṃ ‘‘imaṃ 320 kho me kāyasamācāraṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’’ti, evarūpo kāyasamācāro sevitabbo. ‘‘Kāyasamācārampāhaṃ devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ. ‘‘Vacīsamācāraṃ…pe… ‘‘pariyesanampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ. Yathārūpañca kho pariyesanaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpā pariyesanā na sevitabbā. Tattha yaṃ jaññā pariyesanaṃ ‘‘imaṃ kho me pariyesanaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’’ti, evarūpā pariyesanā sevitabbā. ‘‘Pariyesanampāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī’’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.

తత్థ యం ఆహ ‘‘సేవితబ్బమ్పీ’’తి, ఇదం అనుఞ్ఞాతం. యం ఆహ ‘‘న సేవితబ్బమ్పీ’’తి, ఇదం పటిక్ఖిత్తం. ఇదం అనుఞ్ఞాతఞ్చ పటిక్ఖిత్తఞ్చ.

Tattha yaṃ āha ‘‘sevitabbampī’’ti, idaṃ anuññātaṃ. Yaṃ āha ‘‘na sevitabbampī’’ti, idaṃ paṭikkhittaṃ. Idaṃ anuññātañca paṭikkhittañca.

౧౭౦. తత్థ కతమో థవో?

170. Tattha katamo thavo?

‘‘మగ్గానట్ఠఙ్గికో 321 సేట్ఠో, సచ్చానం చతురో పదా;

‘‘Maggānaṭṭhaṅgiko 322 seṭṭho, saccānaṃ caturo padā;

విరాగో సేట్ఠో ధమ్మానం, ద్విపదానఞ్చ చక్ఖుమా’’తి.

Virāgo seṭṭho dhammānaṃ, dvipadānañca cakkhumā’’ti.

అయం థవో.

Ayaṃ thavo.

‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, అగ్గాని. కతమాని తీణి? యావతా, భిక్ఖవే, సత్తా అపదా వా ద్విపదా వా చతుప్పదా వా బహుప్పదా వా రూపినో వా అరూపినో వా సఞ్ఞినో వా అసఞ్ఞినో వా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞినో వా, తథాగతో తేసం అగ్గమక్ఖాయతి సేట్ఠమక్ఖాయతి పవరమక్ఖాయతి , యదిదం అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో. యావతా, భిక్ఖవే, ధమ్మానం 323 పణ్ణత్తిసఙ్ఖతానం వా అసఙ్ఖతానం వా, విరాగో తేసం ధమ్మానం అగ్గమక్ఖాయతి సేట్ఠమక్ఖాయతి పవరమక్ఖాయతి, యదిదం మదనిమ్మదనో…పే॰… నిరోధో నిబ్బానం. యావతా, భిక్ఖవే, సఙ్ఘానం పణ్ణత్తి గణానం పణ్ణత్తి మహాజనసన్నిపాతానం పణ్ణత్తి, తథాగతసావకసఙ్ఘో తేసం అగ్గమక్ఖాయతి సేట్ఠమక్ఖాయతి పవరమక్ఖాయతి, యదిదం చత్తారి పురిసయుగాని అట్ఠ పురిసపుగ్గలా…పే॰… పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సాతి.

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, aggāni. Katamāni tīṇi? Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññīnāsaññino vā, tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati , yadidaṃ arahaṃ sammāsambuddho. Yāvatā, bhikkhave, dhammānaṃ 324 paṇṇattisaṅkhatānaṃ vā asaṅkhatānaṃ vā, virāgo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṃ madanimmadano…pe… nirodho nibbānaṃ. Yāvatā, bhikkhave, saṅghānaṃ paṇṇatti gaṇānaṃ paṇṇatti mahājanasannipātānaṃ paṇṇatti, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā…pe… puññakkhettaṃ lokassāti.

‘‘సబ్బలోకుత్తరో సత్థా, ధమ్మో చ కుసలక్ఖతో 325;

‘‘Sabbalokuttaro satthā, dhammo ca kusalakkhato 326;

గణో చ నరసీహస్స, తాని తీణి విస్సిస్సరే.

Gaṇo ca narasīhassa, tāni tīṇi vississare.

‘‘సమణపదుమసఞ్చయో గణో, ధమ్మవరో చ విదూనం సక్కతో;

‘‘Samaṇapadumasañcayo gaṇo, dhammavaro ca vidūnaṃ sakkato;

నరవరదమకో చ చక్ఖుమా, తాని తీణి లోకస్స ఉత్తరి.

Naravaradamako ca cakkhumā, tāni tīṇi lokassa uttari.

‘‘సత్థా చ అప్పటిసమో, ధమ్మో చ సబ్బో నిరుపదాహో;

‘‘Satthā ca appaṭisamo, dhammo ca sabbo nirupadāho;

అరియో చ గణవరో, తాని ఖలు విస్సిస్సరే తీణి.

Ariyo ca gaṇavaro, tāni khalu vississare tīṇi.

‘‘సచ్చనామో జినో ఖేమో సబ్బాభిభూ, సచ్చధమ్మో నత్థఞ్ఞో తస్స ఉత్తరి;

‘‘Saccanāmo jino khemo sabbābhibhū, saccadhammo natthañño tassa uttari;

అరియసఙ్ఘో నిచ్చం విఞ్ఞూనం పూజితో, తాని తీణి లోకస్స ఉత్తరి.

Ariyasaṅgho niccaṃ viññūnaṃ pūjito, tāni tīṇi lokassa uttari.

‘‘ఏకాయనం జాతిఖయన్తదస్సీ, మగ్గం పజానాతి హితానుకమ్పీ;

‘‘Ekāyanaṃ jātikhayantadassī, maggaṃ pajānāti hitānukampī;

ఏతేన మగ్గేన తరింసు పుబ్బే, తరిస్సన్తి యే చ 327 తరన్తి ఓఘం.

Etena maggena tariṃsu pubbe, tarissanti ye ca 328 taranti oghaṃ.

‘‘తం తాదిసం దేవమనుస్ససేట్ఠం;

‘‘Taṃ tādisaṃ devamanussaseṭṭhaṃ;

సత్తా నమస్సన్తి విసుద్ధిపేక్ఖా’’తి.

Sattā namassanti visuddhipekkhā’’ti.

అయం థవోతి.

Ayaṃ thavoti.

తత్థ లోకియం సుత్తం ద్వీహి సుత్తేహి నిద్దిసితబ్బం సంకిలేసభాగియేన చ వాసనాభాగియేన చ. లోకుత్తరంపి సుత్తం తీహి సుత్తేహి నిద్దిసితబ్బం దస్సనభాగియేన చ భావనాభాగియేన చ అసేక్ఖభాగియేన చ. లోకియఞ్చ లోకుత్తరఞ్చ. యస్మిం సుత్తే యం యం పదం దిస్సతి సంకిలేసభాగియం వా వాసనాభాగియం వా, తేన తేన లోకియన్తి నిద్దిసితబ్బం, దస్సనభాగియం వా భావనాభాగియం వా అసేక్ఖభాగియం వా యం యం పదం దిస్సతి తేన తేన లోకుత్తరన్తి నిద్దిసితబ్బం.

Tattha lokiyaṃ suttaṃ dvīhi suttehi niddisitabbaṃ saṃkilesabhāgiyena ca vāsanābhāgiyena ca. Lokuttaraṃpi suttaṃ tīhi suttehi niddisitabbaṃ dassanabhāgiyena ca bhāvanābhāgiyena ca asekkhabhāgiyena ca. Lokiyañca lokuttarañca. Yasmiṃ sutte yaṃ yaṃ padaṃ dissati saṃkilesabhāgiyaṃ vā vāsanābhāgiyaṃ vā, tena tena lokiyanti niddisitabbaṃ, dassanabhāgiyaṃ vā bhāvanābhāgiyaṃ vā asekkhabhāgiyaṃ vā yaṃ yaṃ padaṃ dissati tena tena lokuttaranti niddisitabbaṃ.

వాసనాభాగియం సుత్తం సంకిలేసభాగియస్స సుత్తస్స నిగ్ఘాతాయ, దస్సనభాగియం సుత్తం వాసనాభాగియస్స సుత్తస్స నిగ్ఘాతాయ, భావనాభాగియం సుత్తం దస్సనభాగియస్స సుత్తస్స పటినిస్సగ్గాయ, అసేక్ఖభాగియం సుత్తం భావనాభాగియస్స సుత్తస్స పటినిస్సగ్గాయ, అసేక్ఖభాగియం సుత్తం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారత్థం.

Vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ saṃkilesabhāgiyassa suttassa nigghātāya, dassanabhāgiyaṃ suttaṃ vāsanābhāgiyassa suttassa nigghātāya, bhāvanābhāgiyaṃ suttaṃ dassanabhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ bhāvanābhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ.

లోకుత్తరం సుత్తం సత్తాధిట్ఠానం ఛబ్బీసతియా పుగ్గలేహి నిద్దిసితబ్బం, తే తీహి సుత్తేహి సమన్వేసితబ్బా దస్సనభాగియేన భావనాభాగియేన అసేక్ఖభాగియేన చాతి.

Lokuttaraṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ chabbīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ, te tīhi suttehi samanvesitabbā dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena cāti.

తత్థ దస్సనభాగియం సుత్తం పఞ్చహి పుగ్గలేహి నిద్దిసితబ్బం ఏకబీజినా కోలంకోలేన సత్తక్ఖత్తుపరమేన సద్ధానుసారినా ధమ్మానుసారినా చాతి, దస్సనభాగియం సుత్తం ఇమేహి పఞ్చహి పుగ్గలేహి నిద్దిసితబ్బం. భావనాభాగియం సుత్తం ద్వాదసహి పుగ్గలేహి నిద్దిసితబ్బం సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నేన, సకదాగామినా, అనాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నేన, అనాగామినా , అన్తరా పరినిబ్బాయినా, ఉపహచ్చ పరినిబ్బాయినా, అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయినా, ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయినా, ఉద్ధంసోతేన అకనిట్ఠగామినా, సద్ధావిముత్తేన, దిట్ఠిప్పత్తేన, కాయసక్ఖినా చాతి, భావనాభాగియం సుత్తం ఇమేహి ద్వాదసహి పుగ్గలేహి నిద్దిసితబ్బం. అసేక్ఖభాగియం సుత్తం నవహి పుగ్గలేహి నిద్దిసితబ్బం సద్ధావిముత్తేన, పఞ్ఞావిముత్తేన, సుఞ్ఞతవిముత్తేన, అనిమిత్తవిముత్తేన, అప్పణిహితవిముత్తేన, ఉభతోభాగవిముత్తేన సమసీసినా పచ్చేకబుద్ధసమ్మాసమ్బుద్ధేహి చాతి, అసేక్ఖభాగియం సుత్తం ఇమేహి నవహి పుగ్గలేహి నిద్దిసితబ్బం. ఏవం లోకుత్తరం సుత్తం సత్తాధిట్ఠానం ఇమేహి ఛబ్బీసతియా పుగ్గలేహి నిద్దిసితబ్బం.

Tattha dassanabhāgiyaṃ suttaṃ pañcahi puggalehi niddisitabbaṃ ekabījinā kolaṃkolena sattakkhattuparamena saddhānusārinā dhammānusārinā cāti, dassanabhāgiyaṃ suttaṃ imehi pañcahi puggalehi niddisitabbaṃ. Bhāvanābhāgiyaṃ suttaṃ dvādasahi puggalehi niddisitabbaṃ sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipannena, sakadāgāminā, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipannena, anāgāminā , antarā parinibbāyinā, upahacca parinibbāyinā, asaṅkhāraparinibbāyinā, sasaṅkhāraparinibbāyinā, uddhaṃsotena akaniṭṭhagāminā, saddhāvimuttena, diṭṭhippattena, kāyasakkhinā cāti, bhāvanābhāgiyaṃ suttaṃ imehi dvādasahi puggalehi niddisitabbaṃ. Asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ navahi puggalehi niddisitabbaṃ saddhāvimuttena, paññāvimuttena, suññatavimuttena, animittavimuttena, appaṇihitavimuttena, ubhatobhāgavimuttena samasīsinā paccekabuddhasammāsambuddhehi cāti, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ imehi navahi puggalehi niddisitabbaṃ. Evaṃ lokuttaraṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ imehi chabbīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ.

లోకియం సుత్తం సత్తాధిట్ఠానం ఏకూనవీసతియా పుగ్గలేహి నిద్దిసితబ్బం. తే చరితేహి నిద్దిట్ఠా సమన్వేసితబ్బా కేచి రాగచరితా, కేచి దోసచరితా, కేచి మోహచరితా, కేచి రాగచరితా చ దోసచరితా చ, కేచి రాగచరితా చ మోహచరితా చ, కేచి దోసచరితా చ మోహచరితా చ, కేచి రాగచరితా చ దోసచరితా చ మోహచరితా చ, రాగముఖే ఠితో రాగచరితో, రాగముఖే ఠితో దోసచరితో, రాగముఖే ఠితో మోహచరితో, రాగముఖే ఠితో రాగచరితో చ దోసచరితో చ మోహచరితో చ, దోసముఖే ఠితో దోసచరితో, దోసముఖే ఠితో మోహచరితో, దోసముఖే ఠితో రాగచరితో, దోసముఖే ఠితో రాగచరితో చ దోసచరితో చ మోహచరితో చ, మోహముఖే ఠితో మోహచరితో, మోహముఖే ఠితో రాగచరితో మోహముఖే ఠితో దోసచరితో, మోహముఖే ఠితో రాగచరితో చ దోసచరితో చ మోహచరితో చాతి, లోకియం సుత్తం సత్తాధిట్ఠానం ఇమేహి ఏకూనవీసతియా పుగ్గలేహి నిద్దిసితబ్బం.

Lokiyaṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ ekūnavīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ. Te caritehi niddiṭṭhā samanvesitabbā keci rāgacaritā, keci dosacaritā, keci mohacaritā, keci rāgacaritā ca dosacaritā ca, keci rāgacaritā ca mohacaritā ca, keci dosacaritā ca mohacaritā ca, keci rāgacaritā ca dosacaritā ca mohacaritā ca, rāgamukhe ṭhito rāgacarito, rāgamukhe ṭhito dosacarito, rāgamukhe ṭhito mohacarito, rāgamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito ca, dosamukhe ṭhito dosacarito, dosamukhe ṭhito mohacarito, dosamukhe ṭhito rāgacarito, dosamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito ca, mohamukhe ṭhito mohacarito, mohamukhe ṭhito rāgacarito mohamukhe ṭhito dosacarito, mohamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito cāti, lokiyaṃ suttaṃ sattādhiṭṭhānaṃ imehi ekūnavīsatiyā puggalehi niddisitabbaṃ.

వాసనాభాగియం సుత్తం సీలవన్తేహి నిద్దిసితబ్బం, తే సీలవన్తో పఞ్చ పుగ్గలా పకతిసీలం సమాదానసీలం చిత్తప్పసాదో సమథో విపస్సనా చాతి, వాసనాభాగియం సుత్తం ఇమేహి పఞ్చహి పుగ్గలేహి నిద్దిసితబ్బం.

Vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ sīlavantehi niddisitabbaṃ, te sīlavanto pañca puggalā pakatisīlaṃ samādānasīlaṃ cittappasādo samatho vipassanā cāti, vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ imehi pañcahi puggalehi niddisitabbaṃ.

లోకుత్తరం సుత్తం ధమ్మాధిట్ఠానం తీహి సుత్తేహి నిద్దిసితబ్బం దస్సనభాగియేన భావనాభాగియేన అసేక్ఖభాగియేన చ.

Lokuttaraṃ suttaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ tīhi suttehi niddisitabbaṃ dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena ca.

లోకియఞ్చ లోకుత్తరఞ్చ సత్తాధిట్ఠానఞ్చ ధమ్మాధిట్ఠానఞ్చ ఉభయేన నిద్దిసితబ్బం, ఞాణం పఞ్ఞాయ నిద్దిసితబ్బం పఞ్ఞిన్ద్రియేన పఞ్ఞాబలేన అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాయ ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గేన సమ్మాదిట్ఠియా తీరణాయ సన్తీరణాయ ధమ్మే ఞాణేన అన్వయే ఞాణేన ఖయే ఞాణేన అనుప్పాదే ఞాణేన అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియేన అఞ్ఞిన్ద్రియేన అఞ్ఞాతావిన్ద్రియేన చక్ఖునా విజ్జాయ బుద్ధియా భూరియా మేధాయ, యం యం వా పన లబ్భతి, తేన తేన పఞ్ఞాధివచనేన నిద్దిసితబ్బం.

Lokiyañca lokuttarañca sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca ubhayena niddisitabbaṃ, ñāṇaṃ paññāya niddisitabbaṃ paññindriyena paññābalena adhipaññāsikkhāya dhammavicayasambojjhaṅgena sammādiṭṭhiyā tīraṇāya santīraṇāya dhamme ñāṇena anvaye ñāṇena khaye ñāṇena anuppāde ñāṇena anaññātaññassāmītindriyena aññindriyena aññātāvindriyena cakkhunā vijjāya buddhiyā bhūriyā medhāya, yaṃ yaṃ vā pana labbhati, tena tena paññādhivacanena niddisitabbaṃ.

ఞేయ్యం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నేహి అజ్ఝత్తికబాహిరేహి హీనప్పణీతేహి దూరసన్తికేహి సఙ్ఖతాసఙ్ఖతేహి కుసలాకుసలాబ్యాకతేహి సఙ్ఖేపతో వా ఛహి ఆరమ్మణేహి నిద్దిసితబ్బం. ఞాణఞ్చ ఞేయ్యఞ్చ తదుభయేన నిద్దిసితబ్బం, పఞ్ఞాపి ఆరమ్మణభూతా ఞేయ్యం, యం కిఞ్చి ఆరమ్మణభూతం అజ్ఝత్తికం వా బాహిరం వా, సబ్బం తం సఙ్ఖతేన అసఙ్ఖతేన చ నిద్దిసితబ్బం.

Ñeyyaṃ atītānāgatapaccuppannehi ajjhattikabāhirehi hīnappaṇītehi dūrasantikehi saṅkhatāsaṅkhatehi kusalākusalābyākatehi saṅkhepato vā chahi ārammaṇehi niddisitabbaṃ. Ñāṇañca ñeyyañca tadubhayena niddisitabbaṃ, paññāpi ārammaṇabhūtā ñeyyaṃ, yaṃ kiñci ārammaṇabhūtaṃ ajjhattikaṃ vā bāhiraṃ vā, sabbaṃ taṃ saṅkhatena asaṅkhatena ca niddisitabbaṃ.

దస్సనం భావనా 329 సకవచనం పరవచనం విసజ్జనీయం అవిసజ్జనీయం కమ్మం విపాకోతి సబ్బత్థ తదుభయం సుత్తే యథా నిద్దిట్ఠం, తథా ఉపధారయిత్వా లబ్భమానతో నిద్దిసితబ్బం, యం వా పన కిఞ్చి భగవా అఞ్ఞతరవచనం భాసతి, సబ్బం తం యథానిద్దిట్ఠం ధారయితబ్బం.

Dassanaṃ bhāvanā 330 sakavacanaṃ paravacanaṃ visajjanīyaṃ avisajjanīyaṃ kammaṃ vipākoti sabbattha tadubhayaṃ sutte yathā niddiṭṭhaṃ, tathā upadhārayitvā labbhamānato niddisitabbaṃ, yaṃ vā pana kiñci bhagavā aññataravacanaṃ bhāsati, sabbaṃ taṃ yathāniddiṭṭhaṃ dhārayitabbaṃ.

దువిధో హేతు యఞ్చ కమ్మం యే చ కిలేసా, సముదయో కిలేసా. తత్థ కిలేసా సంకిలేసభాగియేన సుత్తేన నిద్దిసితబ్బా. సముదయో సంకిలేసభాగియేన చ వాసనాభాగియేన చ సుత్తేన నిద్దిసితబ్బో. తత్థ కుసలం చతూహి సుత్తేహి నిద్దిసితబ్బం వాసనాభాగియేన దస్సనభాగియేన భావనాభాగియేన అసేక్ఖభాగియేన చ. అకుసలం సంకిలేసభాగియేన సుత్తేన నిద్దిసితబ్బం . కుసలఞ్చ అకుసలఞ్చ తదుభయేన 331 నిద్దిసితబ్బం. అనుఞ్ఞాతం భగవతో అనుఞ్ఞాతాయ నిద్దిసితబ్బం, తం పఞ్చవిధం సంవరో పహానం భావనా సచ్ఛికిరియా కప్పియానులోమోతి, యం దిస్సతి తాసు తాసు భూమీసు, తం కప్పియానులోమేన నిద్దిసితబ్బం. పటిక్ఖిత్తం భగవతా పటిక్ఖిత్తకారణేన నిద్దిసితబ్బం. అనుఞ్ఞాతఞ్చ పటిక్ఖిత్తఞ్చ తదుభయేన నిద్దిసితబ్బం. థవో పసంసాయ నిద్దిసితబ్బో. సో పఞ్చవిధేన వేదితబ్బో భగవతో ధమ్మస్స అరియసఙ్ఘస్స అరియధమ్మానం సిక్ఖాయ లోకియగుణసమ్పత్తియాతి. ఏవం థవో పఞ్చవిధేన నిద్దిసితబ్బో.

Duvidho hetu yañca kammaṃ ye ca kilesā, samudayo kilesā. Tattha kilesā saṃkilesabhāgiyena suttena niddisitabbā. Samudayo saṃkilesabhāgiyena ca vāsanābhāgiyena ca suttena niddisitabbo. Tattha kusalaṃ catūhi suttehi niddisitabbaṃ vāsanābhāgiyena dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena ca. Akusalaṃ saṃkilesabhāgiyena suttena niddisitabbaṃ . Kusalañca akusalañca tadubhayena 332 niddisitabbaṃ. Anuññātaṃ bhagavato anuññātāya niddisitabbaṃ, taṃ pañcavidhaṃ saṃvaro pahānaṃ bhāvanā sacchikiriyā kappiyānulomoti, yaṃ dissati tāsu tāsu bhūmīsu, taṃ kappiyānulomena niddisitabbaṃ. Paṭikkhittaṃ bhagavatā paṭikkhittakāraṇena niddisitabbaṃ. Anuññātañca paṭikkhittañca tadubhayena niddisitabbaṃ. Thavo pasaṃsāya niddisitabbo. So pañcavidhena veditabbo bhagavato dhammassa ariyasaṅghassa ariyadhammānaṃ sikkhāya lokiyaguṇasampattiyāti. Evaṃ thavo pañcavidhena niddisitabbo.

ఇన్ద్రియభూమి నవహి పదేహి నిద్దిసితబ్బా, కిలేసభూమి నవహి పదేహి నిద్దిసితబ్బా, ఏవమేతాని అట్ఠారస పదాని హోన్తి నవ పదాని కుసలాని నవ పదాని అకుసలానీతి, తథాహి వుత్తం ‘‘అట్ఠారస మూలపదా కుహిం దట్ఠబ్బా, సాసనప్పట్ఠానే’’తి. తేనాహ ఆయస్మా మహాకచ్చాయనో –

Indriyabhūmi navahi padehi niddisitabbā, kilesabhūmi navahi padehi niddisitabbā, evametāni aṭṭhārasa padāni honti nava padāni kusalāni nava padāni akusalānīti, tathāhi vuttaṃ ‘‘aṭṭhārasa mūlapadā kuhiṃ daṭṭhabbā, sāsanappaṭṭhāne’’ti. Tenāha āyasmā mahākaccāyano –

‘‘నవహి చ పదేహి కుసలా, నవహి చ యుజ్జన్తి అకుసలప్పక్ఖా;

‘‘Navahi ca padehi kusalā, navahi ca yujjanti akusalappakkhā;

ఏతే ఖలు మూలపదా, భవన్తి అట్ఠారస పదానీ’’తి.

Ete khalu mūlapadā, bhavanti aṭṭhārasa padānī’’ti.

నియుత్తం సాసనప్పట్ఠానం.

Niyuttaṃ sāsanappaṭṭhānaṃ.

ఏత్తావతా సమత్తా నేత్తి యా ఆయస్మతా మహాకచ్చాయనేన భాసితా భగవతా అనుమోదితా మూలసఙ్గీతియం సఙ్గీతాతి.

Ettāvatā samattā netti yā āyasmatā mahākaccāyanena bhāsitā bhagavatā anumoditā mūlasaṅgītiyaṃ saṅgītāti.

నేత్తిప్పకరణం నిట్ఠితం.

Nettippakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ.




Footnotes:
1. పమత్తబన్ధునా (ఉదా॰ ౭౪)
2. pamattabandhunā (udā. 74)
3. ఖీరూపకోవ (క॰) పస్స ఉదా॰ ౬౪
4. khīrūpakova (ka.) passa udā. 64
5. ఛన్దా అగతిం (సీ॰ క॰) పస్స అ॰ ని॰ ౪.౧౭
6. chandā agatiṃ (sī. ka.) passa a. ni. 4.17
7. పస్స ధ॰ ప॰ ౩౨౫
8. passa dha. pa. 325
9. తదుట్ఠాయ (సీ॰) పస్స ధ॰ ప॰ ౨౪౦
10. taduṭṭhāya (sī.) passa dha. pa. 240
11. తాని (సీ॰) పస్స ధ॰ ప॰ ౨౪౦
12. tāni (sī.) passa dha. pa. 240
13. లభే (క॰) పస్స ధ॰ ప॰ ౧౩౧
14. labhe (ka.) passa dha. pa. 131
15. జిమ్హగతే (సీ॰ క॰) పస్స అ॰ ని॰ ౪.౭౦
16. jimhagate (sī. ka.) passa a. ni. 4.70
17. పస్స అ॰ ని॰ ౪.౬౮
18. passa a. ni. 4.68
19. లాభసక్కారకారణా (సీ॰ క॰) పస్స అ॰ ని॰ ౪.౪౩
20. lābhasakkārakāraṇā (sī. ka.) passa a. ni. 4.43
21. ( ) నత్థి అ॰ ని॰ ౧.౪౩-౪౪; ఇతివు॰ ౨౦
22. పదోసితం (సీ॰ క॰) అ॰ ని॰ ౧.౪౩; ఇతివు॰ ౨౦ పస్సితబ్బం
23. చిత్తపదోసహేతు (సీ॰ క॰)
24. ( ) natthi a. ni. 1.43-44; itivu. 20
25. padositaṃ (sī. ka.) a. ni. 1.43; itivu. 20 passitabbaṃ
26. cittapadosahetu (sī. ka.)
27. సత్థా (సీ॰ క॰)
28. satthā (sī. ka.)
29. ఆవీ (సీ॰) పస్స ఉదా॰ ౪౪
30. āvī (sī.) passa udā. 44
31. కటకం ఫలం (క॰) పస్స ధ॰ ప॰ ౬౬
32. kaṭakaṃ phalaṃ (ka.) passa dha. pa. 66
33. అవియత్తేన (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౧౭
34. aviyattena (sī. ka.) passa saṃ. ni. 1.17
35. పమాయన్తం (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౧౭౯
36. pamāyantaṃ (sī. ka.) passa saṃ. ni. 1.179
37. కుధారీ (క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౧౮౦
38. kudhārī (ka.) passa saṃ. ni. 1.180
39. మహత్తరో (క॰) పస్స అ॰ ని॰ ౪.౩; సం॰ ని॰ ౧.౧౮౦
40. mahattaro (ka.) passa a. ni. 4.3; saṃ. ni. 1.180
41. వచసా చ (క॰) పస్స సు॰ ని॰ ౬౬౮
42. vacasā ca (ka.) passa su. ni. 668
43. అనరియో (సీ॰ క॰)
44. anariyo (sī. ka.)
45. అవజాతకపుత్త (సీ॰ క॰) పస్స సు॰ ని॰ ౬౬౯
46. avajātakaputta (sī. ka.) passa su. ni. 669
47. అనుపాయినీతి (క॰) పస్స ధ॰ ప॰ ౨
48. anupāyinīti (ka.) passa dha. pa. 2
49. బహుజనం (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౫.౧౦౧౮
50. మమస్స (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౫.౧౦౧౮
51. bahujanaṃ (sī. ka.) passa saṃ. ni. 5.1018
52. mamassa (sī. ka.) passa saṃ. ni. 5.1018
53. అపాపికా తే (సీ॰)
54. మూలేహి ఛిన్నో (సీ॰ క॰)
55. apāpikā te (sī.)
56. mūlehi chinno (sī. ka.)
57. సో చేవ (సీ॰) పస్స (సీ॰) పస్స అ॰ ని॰ ౪.౭౦
58. so ceva (sī.) passa (sī.) passa a. ni. 4.70
59. సాధుకే (సం॰ ని॰ ౫.౧౦౦౨)
60. sādhuke (saṃ. ni. 5.1002)
61. అయం భన్తే (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౫.౧౦౦౨
62. ayaṃ bhante (sī. ka.) passa saṃ. ni. 5.1002
63. కాసీహి మాగధే (సం॰ ని॰ ౫.౧౦౦౨)
64. kāsīhi māgadhe (saṃ. ni. 5.1002)
65. సావత్థియం (సీ॰ క॰)
66. sāvatthiyaṃ (sī. ka.)
67. గన్తుకామో (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౫.౧౦౦౨
68. తాసం (సీ॰ క॰)
69. రాజారహేన (సీ॰ క॰)
70. gantukāmo (sī. ka.) passa saṃ. ni. 5.1002
71. tāsaṃ (sī. ka.)
72. rājārahena (sī. ka.)
73. యజిత్వాన (క॰) పస్స థేరగా॰ ౯౬
74. yajitvāna (ka.) passa theragā. 96
75. బుద్ధకతం (క॰) పస్స థేరగా॰ ౨౧౭
76. అలభింహం (సీ॰ క॰)
77. buddhakataṃ (ka.) passa theragā. 217
78. alabhiṃhaṃ (sī. ka.)
79. సచ్ఛికత్వా చ (క॰)
80. sacchikatvā ca (ka.)
81. పస్స వి॰ వ॰ ౮౦౪
82. passa vi. va. 804
83. పస్స అప॰ థేర ౧.౧.౮౨
84. passa apa. thera 1.1.82
85. ( ) నత్థి అ॰ ని॰ ౧.౪౩-౪౪; ఇతివు॰ ౨౧
86. చిత్తప్పసాదహేతు (సీ॰ క॰)
87. ( ) natthi a. ni. 1.43-44; itivu. 21
88. cittappasādahetu (sī. ka.)
89. సత్థా (సీ॰ క॰) పస్స ఇతివు॰ ౨౧
90. satthā (sī. ka.) passa itivu. 21
91. ఓగాహసే (సీ॰ క॰) పస్స వి॰ వ॰ ౫౩
92. ogāhase (sī. ka.) passa vi. va. 53
93. యస్మిం (సీ॰)
94. yasmiṃ (sī.)
95. పూజేత్వా (క॰)
96. pūjetvā (ka.)
97. కురూసూపపజ్జథ (సీ॰)
98. kurūsūpapajjatha (sī.)
99. సిఖణ్డి (సీ॰)
100. sikhaṇḍi (sī.)
101. కత్తికా పుణ్ణా (క॰)
102. kattikā puṇṇā (ka.)
103. విజ్ఝింసు (సీ॰)
104. vijjhiṃsu (sī.)
105. అయమహమస్మీతి (సీ॰) పస్స ఉదా॰ ౬౧
106. ayamahamasmīti (sī.) passa udā. 61
107. చేతనాయ (అ॰ ని॰ ౧౧.౨)
108. cetanāya (a. ni. 11.2)
109. పస్స సం॰ ని॰ ౨.౨౪౩
110. passa saṃ. ni. 2.243
111. అరఞ్ఞం (క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౨.౨౪౨
112. araññaṃ (ka.) passa saṃ. ni. 2.242
113. కిస్సస్స (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౧౮౭
114. kissassa (sī. ka.) passa saṃ. ni. 1.187
115. దయ్హమానేవ (క॰) సం॰ ని॰ ౧.౨౧; థేరగా॰ ౩౯ పస్సితబ్బం
116. dayhamāneva (ka.) saṃ. ni. 1.21; theragā. 39 passitabbaṃ
117. మరణం (క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౧౦౦
118. maraṇaṃ (ka.) passa saṃ. ni. 1.100
119. సబ్బసంయోజనాతిగో (సీ॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౯౬
120. sabbasaṃyojanātigo (sī.) passa saṃ. ni. 1.96
121. నన్దీరాగపరిక్ఖీణో (క॰) సం॰ ని॰ ౧.౯౬
122. nandīrāgaparikkhīṇo (ka.) saṃ. ni. 1.96
123. సవే (సీ॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౨౪౬
124. save (sī.) passa saṃ. ni. 1.246
125. అననుకమ్పితం (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౨౩౬
126. ananukampitaṃ (sī. ka.) passa saṃ. ni. 1.236
127. అరతి రతి (క॰) సం॰ ని॰ ౧.౨౩౭; సు॰ ని॰ ౨౭౩ పస్సితబ్బం
128. arati rati (ka.) saṃ. ni. 1.237; su. ni. 273 passitabbaṃ
129. దుల్లభం (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౮౭
130. dullabhaṃ (sī. ka.) passa saṃ. ni. 1.87
131. కామదా (క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౮౭
132. kāmadā (ka.) passa saṃ. ni. 1.87
133. పస్స సం॰ ని॰ ౧.౧౦౧
134. passa saṃ. ni. 1.101
135. పహీణం (సీ॰) పస్స మ॰ ని॰ ౩.౨౭౨
136. pahīṇaṃ (sī.) passa ma. ni. 3.272
137. కిచ్చం ఆతప్పం (సీ॰)
138. kiccaṃ ātappaṃ (sī.)
139. తం (ఉదా॰ ౩౪)
140. taṃ (udā. 34)
141. నిహుహుఙ్కో (సీ॰) పస్స ఉదా॰ ౪
142. nihuhuṅko (sī.) passa udā. 4
143. లోకస్మిం (సీ॰ క॰) పస్స ఉదా॰ ౫
144. lokasmiṃ (sī. ka.) passa udā. 5
145. వేదీ (సీ॰) పస్స ఉదా॰ ౧౦
146. vedī (sī.) passa udā. 10
147. పస్స ఉదా॰ ౭
148. passa udā. 7
149. ఆయన్తిం నాభినన్దతి (ఉదా॰ ౮)
150. āyantiṃ nābhinandati (udā. 8)
151. సుచి (సీ॰ క॰) పస్స ఉదా॰ ౯
152. నహాయతి (సీ॰)
153. suci (sī. ka.) passa udā. 9
154. nahāyati (sī.)
155. సవాహన’’న్తి (క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౨.౨౪౬
156. savāhana’’nti (ka.) passa saṃ. ni. 2.246
157. సబ్బగన్తపమోచనం (క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౨.౨౩౮
158. sabbagantapamocanaṃ (ka.) passa saṃ. ni. 2.238
159. చేతోపరియాయకోవిదో (సీ॰)
160. cetopariyāyakovido (sī.)
161. అధిప్పాయో (క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౩.౫౮
162. adhippāyo (ka.) passa saṃ. ni. 3.58
163. పస్స ఉదా॰ ౪౫
164. passa udā. 45
165. భిక్ఖవే (అ॰ ని॰ ౪.౮౫)
166. bhikkhave (a. ni. 4.85)
167. దారుజం పబ్బజఞ్చ (సం॰ ని॰ ౧.౧౨౧)
168. dārujaṃ pabbajañca (saṃ. ni. 1.121)
169. ఆయతి (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౨.౩౮
170. ఆయతి (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౨.౩౮
171. āyati (sī. ka.) passa saṃ. ni. 2.38
172. āyati (sī. ka.) passa saṃ. ni. 2.38
173. తస్స విఞ్ఞాణస్స (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౨.౩౮
174. tassa viññāṇassa (sī. ka.) passa saṃ. ni. 2.38
175. చ (సీ॰ క॰)
176. ca (sī. ka.)
177. అతారి (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౪.౨౨౮
178. సగాహం (సం॰ ని॰ ౪.౨౨౮)
179. atāri (sī. ka.) passa saṃ. ni. 4.228
180. sagāhaṃ (saṃ. ni. 4.228)
181. వధాయ (సం॰ ని॰ ౪.౨౩౦)
182. గిలబళిసో (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౪.౨౩౦
183. vadhāya (saṃ. ni. 4.230)
184. gilabaḷiso (sī. ka.) passa saṃ. ni. 4.230
185. యథాకామకరణీయో (సీ॰) సం॰ ని॰ ౪.౨౩౦
186. yathākāmakaraṇīyo (sī.) saṃ. ni. 4.230
187. అత్తనో (సీ॰ క॰) పస్స ఉదా॰ ౩౦
188. attano (sī. ka.) passa udā. 30
189. మఞ్ఞన్తి (సీ॰ క॰)
190. maññanti (sī. ka.)
191. ఉపధి (సీ॰ క॰) పస్స ఉదా॰ ౩౦
192. upadhi (sī. ka.) passa udā. 30
193. పస్స అ॰ ని॰ ౪.౫
194. passa a. ni. 4.5
195. అన్తం నిట్ఠం (సీ॰)
196. antaṃ niṭṭhaṃ (sī.)
197. పస్స అ॰ ని॰ ౪.౨౩౨-౨౩౩
198. passa a. ni. 4.232-233
199. పస్స అ॰ ని॰ ౨.౨
200. passa a. ni. 2.2
201. దహన్తం (సీ॰ క॰) పస్స ధ॰ ప॰ ౭౧
202. భస్మాఛన్నోవ (క॰)
203. dahantaṃ (sī. ka.) passa dha. pa. 71
204. bhasmāchannova (ka.)
205. పస్స అ॰ ని॰ ౮.౬
206. passa a. ni. 8.6
207. సమథం గతాని (సీ॰) పస్స ధ॰ ప॰ ౯౪
208. samathaṃ gatāni (sī.) passa dha. pa. 94
209. పస్స సం॰ ని॰ ౨.౫౫
210. passa saṃ. ni. 2.55
211. కుదాలపిటకం (క॰)
212. మూలం (సం॰ ని॰ ౨.౫౫)
213. ఛిత్వా (సీ॰ క॰)
214. అనభావంగతో (సీ॰)
215. kudālapiṭakaṃ (ka.)
216. mūlaṃ (saṃ. ni. 2.55)
217. chitvā (sī. ka.)
218. anabhāvaṃgato (sī.)
219. పరం అత్తకామోతి (సీ॰) సం॰ ని॰ ౧.౧౧౯; ఉదా॰ ౪౧ పస్సితబ్బం
220. paraṃ attakāmoti (sī.) saṃ. ni. 1.119; udā. 41 passitabbaṃ
221. చ (సీ॰ క॰) పస్స ఉదా॰ ౪౨
222. ca (sī. ka.) passa udā. 42
223. ఆతాపీ సో (సీ॰ క॰) పస్స ఉదా॰ ౪౨
224. ātāpī so (sī. ka.) passa udā. 42
225. గలేపి పమజ్జమానేన (సీ॰)
226. న చ అట్ఠానే (సీ॰ క॰) పస్స అ॰ ని॰ ౭.౩౭
227. galepi pamajjamānena (sī.)
228. na ca aṭṭhāne (sī. ka.) passa a. ni. 7.37
229. తణ్హక్ఖయా సుఖస్సేతే (సీ॰) పస్స ఉదా॰ ౧౨
230. taṇhakkhayā sukhassete (sī.) passa udā. 12
231. పస్స థేరగా॰ ౨౨౭
232. passa theragā. 227
233. పస్స ఇద్ధిపాదసంయుత్తే
234. passa iddhipādasaṃyutte
235. నిబ్బేధగామినీ (ఇతివు॰ ౪౧)
236. nibbedhagāminī (itivu. 41)
237. వో (సీ॰ క॰) పస్స సు॰ ని॰ ౧౦౭౨
238. vo (sī. ka.) passa su. ni. 1072
239. దుక్ఖసముదయో (సీ॰ క॰) పస్స దీ॰ ని॰ ౨.౧౫౫
240. దుక్ఖనిరోధో (సీ॰ క॰)
241. dukkhasamudayo (sī. ka.) passa dī. ni. 2.155
242. dukkhanirodho (sī. ka.)
243. సంసరితం (సీ॰)
244. saṃsaritaṃ (sī.)
245. పస్స సం॰ ని॰ ౩.౪౯
246. passa saṃ. ni. 3.49
247. భుసప్పమత్తా (సీ॰) పస్స ఖు॰ పా॰ ౬౦౯
248. bhusappamattā (sī.) passa khu. pā. 609
249. సత్తక్ఖత్తుపరమో (సీ॰)
250. sattakkhattuparamo (sī.)
251. సుభావితాని (సీ॰ క॰) పస్స సు॰ ని॰ ౫౧౨
252. subhāvitāni (sī. ka.) passa su. ni. 512
253. పస్స అ॰ ని॰ ౪.౨౯
254. passa a. ni. 4.29
255. పస్స సం॰ ని॰ ౫.౪౯౩
256. passa saṃ. ni. 5.493
257. దుక్కతకమ్మకారీ (సీ॰) మ॰ ని॰ ౩.౨౪౬; అ॰ ని॰ ౩.౩ పస్సితబ్బం
258. dukkatakammakārī (sī.) ma. ni. 3.246; a. ni. 3.3 passitabbaṃ
259. పకుజ్ఝేయ్యుం (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౨౫౧
260. pakujjheyyuṃ (sī. ka.) passa saṃ. ni. 1.251
261. మఞ్ఞతీ (సీ॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౨౫౧
262. maññatī (sī.) passa saṃ. ni. 1.251
263. పస్సేనది (క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౧౧౩
264. passenadi (ka.) passa saṃ. ni. 1.113
265. మరణేనాభిభూతస్స (క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౧౧౫
266. maraṇenābhibhūtassa (ka.) passa saṃ. ni. 1.115
267. నరదమ్మసారథీ (సీ॰)
268. naradammasārathī (sī.)
269. అప్పజాననాతి (సీ॰)
270. appajānanāti (sī.)
271. నిరబ్బుదనిరయో (సం॰ ని॰ ౧.౧౮౧)
272. ఉప్పలనిరయో (సం॰ ని॰ ౧.౧౮౧)
273. nirabbudanirayo (saṃ. ni. 1.181)
274. uppalanirayo (saṃ. ni. 1.181)
275. జినా వే మాదిసా (సీ॰ క॰) పస్స మ॰ ని॰ ౨.౩౪౧
276. jinā ve mādisā (sī. ka.) passa ma. ni. 2.341
277. తఞ్చ (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౧౧౫
278. tañca (sī. ka.) passa saṃ. ni. 1.115
279. ఛమాయ (సీ॰ క॰) పస్స మ॰ ని॰ ౩.౨౪౮
280. chamāya (sī. ka.) passa ma. ni. 3.248
281. పచ్చమానస్స (క॰) పస్స పే॰ వ॰ ౮౦౨
282. paccamānassa (ka.) passa pe. va. 802
283. పతిదిస్సతి (సీ॰) జా॰ ౧.౪.౫౫
284. patidissati (sī.) jā. 1.4.55
285. పస్స థేరగా॰ ౩౦౪
286. passa theragā. 304
287. దీఘరత్తం ఇట్ఠం (సీ॰ క॰) పస్స ఇతివు॰ ౨౨
288. న యిమం (ఇతివు॰ ౨౨)
289. సుదం (ఇతివు॰ ౨౨)
290. చక్కవత్తి (క॰)
291. dīgharattaṃ iṭṭhaṃ (sī. ka.) passa itivu. 22
292. na yimaṃ (itivu. 22)
293. sudaṃ (itivu. 22)
294. cakkavatti (ka.)
295. అకుసలం న కయిరా (సీ॰) పస్స ధ॰ ప॰ ౨౮౧
296. akusalaṃ na kayirā (sī.) passa dha. pa. 281
297. విజ్జా చ ఖో భిక్ఖవే (సంయుత్తనికాయే)
298. అన్వదేవ (సీ॰ క॰), స్యాదికణ్డే (మోగ్గల్లానే) ౧౧ సుత్తం పస్సితబ్బం
299. vijjā ca kho bhikkhave (saṃyuttanikāye)
300. anvadeva (sī. ka.), syādikaṇḍe (moggallāne) 11 suttaṃ passitabbaṃ
301. అభిమన్థతి (సీ॰) పస్స ధ॰ ప॰ ౧౬౧
302. abhimanthati (sī.) passa dha. pa. 161
303. పస్స అ॰ ని॰ ౩.౭౦
304. passa a. ni. 3.70
305. సం॰ ని॰ ౧.౨౫౬
306. saṃ. ni. 1.256
307. వణ్ణగన్ధం అహేఠయం (సీ॰) పస్స ధ॰ ప॰ ౪౯
308. vaṇṇagandhaṃ aheṭhayaṃ (sī.) passa dha. pa. 49
309. పళేతి (క॰)
310. paḷeti (ka.)
311. దస ఇమే (సీ॰ క॰) పస్స అ॰ ని॰ ౧౦.౪౮
312. dasa ime (sī. ka.) passa a. ni. 10.48
313. గోణసమం (క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౧.౧౩
314. goṇasamaṃ (ka.) passa saṃ. ni. 1.13
315. సురియసమా (సీ॰)
316. suriyasamā (sī.)
317. చనేకాయతనప్పవుత్తా (సం॰ ని॰ ౧.౭౫)
318. canekāyatanappavuttā (saṃ. ni. 1.75)
319. ఇదం (క॰) పస్స దీ॰ ని॰ ౨.౩౬౪
320. idaṃ (ka.) passa dī. ni. 2.364
321. పస్స ధ॰ ప॰ ౨౭౩
322. passa dha. pa. 273
323. అ॰ ని॰ ౪.౩౪; ఇతివు॰ ౮౧ పస్సితబ్బం
324. a. ni. 4.34; itivu. 81 passitabbaṃ
325. కుసలమక్ఖతో (క॰)
326. kusalamakkhato (ka.)
327. యే చాపి (సీ॰ క॰) పస్స సం॰ ని॰ ౫.౩౮౪
328. ye cāpi (sī. ka.) passa saṃ. ni. 5.384
329. దస్సనా భావనా (సీ॰)
330. dassanā bhāvanā (sī.)
331. తదుభయేహి (సీ॰)
332. tadubhayehi (sī.)



Related texts:



అట్ఠకథా • Aṭṭhakathā / సుత్తపిటక (అట్ఠకథా) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ఖుద్దకనికాయ (అట్ఠకథా) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / నేత్తిప్పకరణ-అట్ఠకథా • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā / సాసనపట్ఠానవారవణ్ణనా • Sāsanapaṭṭhānavāravaṇṇanā

టీకా • Tīkā / సుత్తపిటక (టీకా) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ఖుద్దకనికాయ (టీకా) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / నేత్తిప్పకరణ-టీకా • Nettippakaraṇa-ṭīkā / సాసనపట్ఠానవారవణ్ణనా • Sāsanapaṭṭhānavāravaṇṇanā

టీకా • Tīkā / సుత్తపిటక (టీకా) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ఖుద్దకనికాయ (టీకా) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / నేత్తివిభావినీ • Nettivibhāvinī / సాసనపట్ఠానవిభావనా • Sāsanapaṭṭhānavibhāvanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact