| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯ-ಟೀಕಾ • Vinayavinicchaya-ṭīkā |
ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Saṅghādisesakathāvaṇṇanā
೩೨೫. ಏವಂ ನಾನಾನಯಪಟಿಮಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತದನನ್ತರಮುದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ತೇರಸಕಣ್ಡಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾ’’ತಿಆದಿ। ಮೋಚೇತುಂ ಕಾಮೇತೀತಿ ಮೋಚೇತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾ, ತಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ‘‘ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಾದಸಸು ರಾಗೇಸು ‘‘ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಇಮಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ ಮೂಲಕಾರಣಂ ಸುಕ್ಕಮೋಚನವಿಸಯಂ ರಾಗಮಾಹ।
325. Evaṃ nānānayapaṭimaṇḍitassa pārājikakaṇḍassa vinicchayaṃ dassetvā idāni tadanantaramuddiṭṭhassa terasakaṇḍassa vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘mocetukāmatā’’tiādi. Mocetuṃ kāmetīti mocetukāmo, tassa bhāvo mocetukāmatā, tāya sampayuttaṃ cittaṃ mocetukāmatācittaṃ. Ettha ‘‘mocetukāmatā’’ti iminā ekādasasu rāgesu ‘‘mocanassādo’’ti vuttaṃ imassa saṅghādisesassa mūlakāraṇaṃ sukkamocanavisayaṃ rāgamāha.
ಏಕಾದಸ ರಾಗಾ ನಾಮ ‘‘ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ, ಮುಚ್ಚನಸ್ಸಾದೋ, ಮುತ್ತಸ್ಸಾದೋ, ಮೇಥುನಸ್ಸಾದೋ, ಫಸ್ಸಸ್ಸಾದೋ, ಕಣ್ಡುವನಸ್ಸಾದೋ, ದಸ್ಸನಸ್ಸಾದೋ, ನಿಸಜ್ಜಸ್ಸಾದೋ, ವಾಚಸ್ಸಾದೋ, ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ, ವನಭಙ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾಗತಾ। ಇಧ ಮೋಚನಂ ನಾಮ ಸಮ್ಭವಧಾತುಮೋಚನಂ, ತದತ್ಥಾಯ ತಬ್ಬಿಸಯರಾಗಸಮ್ಪಯುತ್ತವೇದನಾ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ ನಾಮ। ತೇನಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಮೋಚೇತುಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ’’ತಿ। ಮುಚ್ಚಮಾನೇ ಅಸ್ಸಾದೋ ಮುಚ್ಚನಸ್ಸಾದೋ, ಸಮ್ಭವಧಾತುಮ್ಹಿ ಮುಚ್ಚಮಾನೇ ತಂರಾಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೇದನಾ ಮುಚ್ಚನಸ್ಸಾದೋ ನಾಮ। ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ಮುತ್ತಸ್ಸಾದಾದಿವಾಚಸ್ಸಾದಾವಸಾನೇಸು ಪದೇಸು ಅತ್ಥಕ್ಕಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇಮೇಹಿ ನವಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಸ್ಸಾದಸೀಸೇನ ಕುನ್ತಯಟ್ಠಿಞಾಯೇನ ತಂಸಹಚರಿತೋ ರಾಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ನವಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಅಸ್ಸಾದಸೀಸೇನ ರಾಗೋ ವುತ್ತೋ’’ತಿ।
Ekādasarāgā nāma ‘‘mocanassādo, muccanassādo, muttassādo, methunassādo, phassassādo, kaṇḍuvanassādo, dassanassādo, nisajjassādo, vācassādo, gehassitapemaṃ, vanabhaṅgiya’’nti evamāgatā. Idha mocanaṃ nāma sambhavadhātumocanaṃ, tadatthāya tabbisayarāgasampayuttavedanā mocanassādo nāma. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘mocetuṃ assādo mocanassādo’’ti. Muccamāne assādo muccanassādo, sambhavadhātumhi muccamāne taṃrāgasampayuttā vedanā muccanassādo nāma. Eteneva nayena muttassādādivācassādāvasānesu padesu atthakkamo veditabbo. Imehi navahi padehi assādasīsena kuntayaṭṭhiñāyena taṃsahacarito rāgo dassito. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘navahi padehi sampayuttaassādasīsena rāgo vutto’’ti.
ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗೇಹಟ್ಠಾ ಮಾತುಆದಯೋ ಆಧೇಯ್ಯಆಧಾರವೋಹಾರೇನ ‘‘ಗೇಹಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ‘‘ಮಞ್ಚಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ಸಿನೇಹಪರಿಯಾಯೋ ರಾಗೋ ‘‘ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ। ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ರಾಗಸ್ಸ ಸಭಾವೋ ಸನ್ದಸ್ಸಿತೋ। ವನತೋ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಭತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಫಲಪುಪ್ಫಾದಿ ವನಭಙ್ಗಿಯಂ ನಾಮ। ಇಧ ಪನ ರಾಗವಸೇನ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಂ ಮಾತುಗಾಮೇಹಿ ವಿರಹದುಕ್ಖಾಪನಯನತ್ಥಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೪೦) ತೇಸಂ ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸನಫುಸನವಸೇನ ವಿನ್ದಿತುಂ ರಾಗೀಹಿ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ತೇಹಿ ಪಿಳನ್ಧಿತಮಾಲಸಹಿತಂ ತಮ್ಬೂಲನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ ‘‘ವನಭಙ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಇಮಿನಾ ಪತ್ಥಿತವಿಸಯಗೋಚರೋ ರಾಗೋ ತದಾಯತ್ತವತ್ಥುವಸೇನ ಸನ್ದಸ್ಸಿತೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏಕೇನ ಪದೇನ ಸರೂಪೇನೇವ ರಾಗೋ, ಏಕೇನ ಪದೇನ ವತ್ಥುನಾ ವುತ್ತೋ। ವನಭಙ್ಗೋ ಹಿ ರಾಗಸ್ಸ ವತ್ಥು, ನ ರಾಗೋಯೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೪೦)।
Gehassitapemanti ettha gehaṭṭhā mātuādayo ādheyyaādhāravohārena ‘‘gehā’’ti vuccanti. ‘‘Mañcā ukkuṭṭhiṃ karontī’’tiādīsu viya tannissito sinehapariyāyo rāgo ‘‘gehassitapema’’nti vutto. Iminā padena rāgassa sabhāvo sandassito. Vanato bhañjitvā ābhataṃ yaṃ kiñci phalapupphādi vanabhaṅgiyaṃ nāma. Idha pana rāgavasena paṭibaddhacittaṃ mātugāmehi virahadukkhāpanayanatthaṃ (pārā. aṭṭha. 2.240) tesaṃ ṭhāne ṭhapetvā dassanaphusanavasena vindituṃ rāgīhi gahetabbato tehi piḷandhitamālasahitaṃ tambūlanti evamādi ‘‘vanabhaṅgiya’’nti adhippetaṃ. Iminā patthitavisayagocaro rāgo tadāyattavatthuvasena sandassito. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ekena padena sarūpeneva rāgo, ekena padena vatthunā vutto. Vanabhaṅgo hi rāgassa vatthu, na rāgoyevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.240).
‘‘ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾ’’ತಿ ಇದಮೇವ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ವೀತಿಕ್ಕಮಸಾಧಿಕಾಯ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪಕಂ ರಾಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿಯಮಾನಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ‘‘ವಾಯಾಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಾಯಾಮೋ ನಾಮ ತಂಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತವೀರಿಯಂ। ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಸೇಮ್ಹೋ ಗುಳೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಫಲೇ ಹೇತೂಪಚಾರಞಾಯೇನ ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸಹೇತುಭೂತವೀರಿಯವಾಚಕೇನ ಚ ಪದೇನ ವೀತಿಕ್ಕಮೋವ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅಜ್ಝತ್ತಬಾಹಿರವತ್ಥುಘಟ್ಟನಂ, ಆಕಾಸೇ ಕಟಿಕಮ್ಪನನ್ತಿ ಸುಕ್ಕಮೋಚನತ್ಥೋ ವಾಯಾಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಕ್ಕಸ್ಸ ಮೋಚನಂ ಸುಕ್ಕಮೋಚನಂ।
‘‘Mocetukāmatā’’ti idameva avatvā ‘‘citta’’nti vacanena vītikkamasādhikāya kāyaviññattiyā samuṭṭhāpakaṃ rāgasampayuttaṃ cittavisesaṃ dasseti. Tena cittena samuṭṭhāpiyamānaṃ viññattisaṅkhātaṃ vītikkamaṃ ‘‘vāyāmo’’ti iminā dasseti. Vāyāmo nāma taṃcittasampayuttavīriyaṃ. Ettha pana ‘‘semho guḷo’’tiādīsu viya phale hetūpacārañāyena vītikkamassa visesahetubhūtavīriyavācakena ca padena vītikkamova vuttoti daṭṭhabbaṃ. Ajjhattabāhiravatthughaṭṭanaṃ, ākāse kaṭikampananti sukkamocanattho vāyāmoti attho. Sukkassa mocanaṃ sukkamocanaṃ.
ಏತ್ಥ ಚ ಸುಕ್ಕಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಸುಕ್ಕನ್ತಿ ದಸ ಸುಕ್ಕಾನಿ ನೀಲಂ ಪೀತಕಂ ಲೋಹಿತಕಂ ಓದಾತಂ ತಕ್ಕವಣ್ಣಂ ದಕವಣ್ಣಂ ತೇಲವಣ್ಣಂ ಖೀರವಣ್ಣಂ ದಧಿವಣ್ಣಂ ಸಪ್ಪಿವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೩೭) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಾನಿ ಸತ್ತಾನಂ ಪಿತ್ತಾದಿಆಸಯಭೇದೇನ, ಪಥವಿಧಾತುಆದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ವಾ ರಸಸೋಣಿತಮಂಸಮೇದಅಟ್ಠಿಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಾನಂ ಛನ್ನಂ ದೇಹಧಾತೂನಂ ವಾ ಭೇದೇನ ಅನೇಕಧಾ ಭಿನ್ನೇ ದಸವಿಧೇ ಸುಕ್ಕೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಸುಕ್ಕಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮೋಚನಂ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೀತಿ ಪರಿಯಾಯಂ, ಪಕತಿಯಾ ಠಿತಸಕಟ್ಠಾನತೋ ಮೋಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ವಿಸ್ಸಟ್ಠೀತಿ ಠಾನತೋ ಚಾವನಾ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೩೭)। ಇಹ ‘‘ಠಾನಂ ನಾಮ ವತ್ಥಿಸೀಸಸಙ್ಖಾತಂ ಮುತ್ತಕರಣಮೂಲ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ‘‘ಕಟೀ’’ತಿ ಅಪರೇ। ‘‘ಸಕಲಕಾಯೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇ। ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಚನೇಸು ‘‘ತತಿಯಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಸುಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೩೭) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತತಿಯವಾದಸ್ಸ ಕತಪಾಸಂಸತ್ತಾ ಕೇಸಲೋಮನಖದನ್ತಾನಂ ಮಂಸವಿನಿಮುತ್ತಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಮುತ್ತಕರೀಸಖೇಳಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾಥದ್ಧಸುಕ್ಖಚಮ್ಮಞ್ಚ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಸಕಲಸರೀರಂ ಕಾಯಪ್ಪಸಾದಭಾವಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಅಬದ್ಧಪಿತ್ತಾನಂ ವಿಯ ಸಮ್ಭವಧಾತುಯಾ ಚ ಠಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
Ettha ca sukkassāti ‘‘sukkanti dasa sukkāni nīlaṃ pītakaṃ lohitakaṃ odātaṃ takkavaṇṇaṃ dakavaṇṇaṃ telavaṇṇaṃ khīravaṇṇaṃ dadhivaṇṇaṃ sappivaṇṇa’’nti (pārā. 237) padabhājane vuttāni sattānaṃ pittādiāsayabhedena, pathavidhātuādīnaṃ catunnaṃ vā rasasoṇitamaṃsamedaaṭṭhiaṭṭhimiñjānaṃ channaṃ dehadhātūnaṃ vā bhedena anekadhā bhinne dasavidhe sukke aññatarassa sukkassāti attho. Mocanaṃ vissaṭṭhīti pariyāyaṃ, pakatiyā ṭhitasakaṭṭhānato mocananti attho. Yathāha padabhājane ‘‘vissaṭṭhīti ṭhānato cāvanā vuccatī’’ti (pārā. 237). Iha ‘‘ṭhānaṃ nāma vatthisīsasaṅkhātaṃ muttakaraṇamūla’’nti keci. ‘‘Kaṭī’’ti apare. ‘‘Sakalakāyo’’ti aññe. Imesaṃ tiṇṇaṃ vacanesu ‘‘tatiyassa bhāsitaṃ subhāsita’’nti (pārā. aṭṭha. 2.237) aṭṭhakathāyaṃ tatiyavādassa katapāsaṃsattā kesalomanakhadantānaṃ maṃsavinimuttaṭṭhānañca muttakarīsakheḷasiṅghāṇikāthaddhasukkhacammañca vajjetvā avasesaṃ sakalasarīraṃ kāyappasādabhāvajīvitindriyaabaddhapittānaṃ viya sambhavadhātuyā ca ṭhānanti veditabbaṃ.
‘‘ಸುಕ್ಕಮೋಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ? ‘‘ಆರೋಗ್ಯತ್ಥಾಯ, ಸುಖತ್ಥಾಯ, ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ, ದಾನತ್ಥಾಯ, ಪುಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಸಗ್ಗತ್ಥಾಯ, ಬೀಜತ್ಥಾಯ, ವೀಮಂಸತ್ಥಾಯ, ದವತ್ಥಾಯ ಮೋಚೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೩೭) ವುತ್ತದಸವಿಧಅಧಿಪ್ಪಾಯನ್ತೋಗಧಅಞ್ಞತರಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ರಾಗೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ, ವಚ್ಚೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ, ಪಸ್ಸಾವೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ, ವಾತೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ, ಉಚ್ಚಾಲಿಙ್ಗಪಾಣಕದಟ್ಠೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ ಮೋಚೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೩೭) ವುತ್ತಪಞ್ಚವಿಧಕಾಲಾನಮಞ್ಞತರಕಾಲೇ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪೇ, ಬಹಿದ್ಧಾರೂಪೇ, ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರೂಪೇ, ಆಕಾಸೇ ಕಟಿಂ ಕಮ್ಪೇನ್ತೋ ಮೋಚೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೩೭) ವುತ್ತಚತುರುಪಾಯಾನಮಞ್ಞತರೇನ ಉಪಾಯೇನ ಯಥಾವುತ್ತರಾಗಪಿಸಾಚವಸೇನ ವಿವಸೋ ಹುತ್ವಾ ಯಥಾವುತ್ತನೀಲಾದಿದಸವಿಧಸಮ್ಭವಧಾತೂನಮಞ್ಞತರಂ ಯಥಾವುತ್ತಟ್ಠಾನತೋ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾಯ ಪಿವನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಚೇ ಮೋಚೇತೀತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಉಚ್ಚಾಲಿಙ್ಗಪಾಣಕಾ ನಾಮ ಲೋಮಸಪಾಣಾ, ಯೇಸಂ ಲೋಮೇ ಅಲ್ಲಿನೇ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಹೋತಿ।
‘‘Sukkamocana’’nti iminākiṃ vuttaṃ hotīti? ‘‘Ārogyatthāya, sukhatthāya, bhesajjatthāya, dānatthāya, puññatthāya, yaññatthāya, saggatthāya, bījatthāya, vīmaṃsatthāya, davatthāya mocetī’’ti (pārā. 237) vuttadasavidhaadhippāyantogadhaaññataraadhippāyo hutvā ‘‘rāgūpatthambhe, vaccūpatthambhe, passāvūpatthambhe, vātūpatthambhe, uccāliṅgapāṇakadaṭṭhūpatthambhe mocetī’’ti (pārā. 237) vuttapañcavidhakālānamaññatarakāle ‘‘ajjhattarūpe, bahiddhārūpe, ajjhattabahiddhārūpe, ākāse kaṭiṃ kampento mocetī’’ti (pārā. 237) vuttacaturupāyānamaññatarena upāyena yathāvuttarāgapisācavasena vivaso hutvā yathāvuttanīlādidasavidhasambhavadhātūnamaññataraṃ yathāvuttaṭṭhānato khuddakamakkhikāya pivanamattampi sace mocetīti saṅkhepato gahetabbaṃ. Ettha ca uccāliṅgapāṇakā nāma lomasapāṇā, yesaṃ lome alline aṅgajātaṃ kammaniyaṃ hoti.
ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತೇನಾತಿ ಸುಪಿನೋ ಏವ ಸುಪಿನನ್ತೋ, ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಕರಣವಚನತೋ ಸುಪಿನನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಪಿನಾ ನಾಮ ‘‘ವಾತಾದಿಧಾತುಕ್ಖೋಭವಸೇನ ವಾ ಪುಬ್ಬಾನುಭೂತಇತ್ಥಿರೂಪಾದಿವಿಸಯವಸೇನ ವಾ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠದೇವತಾನುಭಾವೇನ ವಾ ಪುಞ್ಞೇನ ಪಟಿಲಭಿತಬ್ಬಅತ್ಥಸ್ಸ, ಅಪುಞ್ಞೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಾನತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತವಸೇನ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೩೭) ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಕಾರಣೇಸು ಏಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಕಪಿನಿದ್ದಾಯ ಸುಪಿನೇ ದಿಸ್ಸಮಾನಾರಮ್ಮಣತೋ ಯಂ ಸುಕ್ಕಮೋಚನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಅವಿಸಯಂ ಸುಕ್ಕಮೋಚನಂ ವಿನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
Aññatra supinantenāti supino eva supinanto, nissakkavacanappasaṅge karaṇavacanato supinantāti attho. Supinā nāma ‘‘vātādidhātukkhobhavasena vā pubbānubhūtaitthirūpādivisayavasena vā iṭṭhāniṭṭhadevatānubhāvena vā puññena paṭilabhitabbaatthassa, apuññena pattabbānatthassa ca pubbanimittavasena vā hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.237) vuttesu catūsu kāraṇesu ekena kāraṇena kapiniddāya supine dissamānārammaṇato yaṃ sukkamocanaṃ hoti, taṃ avisayaṃ sukkamocanaṃ vināti vuttaṃ hoti.
ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸತಾ। ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾತುಕಾಮಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಪರಿವಾಸದಾನತ್ಥಂ , ಮಜ್ಝೇ ಚ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನೇನ ವಿನಾ ವಾ ಸಹ ವಾ ಮಾನತ್ತದಾನತ್ಥಂ, ಅವಸಾನೇ ಅಬ್ಭಾನತ್ಥಞ್ಚ ಸಙ್ಘೋ ಏಸಿತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚೇವ ಸೇಸೇ ಚ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೩೭; ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ನಾಮ, ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಸಙ್ಘೋವ ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿವಾಸಂ ದೇತಿ, ಮೂಲಾಯ ಪಟಿಕಸ್ಸತಿ, ಮಾನತ್ತಂ ದೇತಿ, ಅಬ್ಭೇತಿ, ನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ, ನ ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’ತಿ। ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿನಿಕಾಯಸ್ಸ ನಾಮಂ ನಾಮಕಮ್ಮಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತೇನಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೩೭)। ಏತ್ಥ ಚ ಪರಿವಾಸಾದಿಕಥಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾವಸಾನೇ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
Saṅghādisesova saṅghādisesatā. Saṅghādisesaṃ āpajjitvā tato vuṭṭhātukāmassa kulaputtassa ādimhi parivāsadānatthaṃ , majjhe ca mūlāyapaṭikassanena vinā vā saha vā mānattadānatthaṃ, avasāne abbhānatthañca saṅgho esitabboti ‘‘saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assāti saṅghādiseso’’ti (pārā. aṭṭha. 2.237; kaṅkhā. aṭṭha. sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā) vuttattā saṅghādisesā nāma, sukkavissaṭṭhisaṅghādisesāpatti hotīti attho. Yathāha padabhājane ‘‘saṅghova tassā āpattiyā parivāsaṃ deti, mūlāya paṭikassati, mānattaṃ deti, abbheti, na sambahulā, na ekapuggalo, tena vuccati ‘saṅghādiseso’ti. Tasseva āpattinikāyassa nāmaṃ nāmakammaṃ adhivacanaṃ, tenapi vuccati ‘saṅghādiseso’’ti (pārā. 237). Ettha ca parivāsādikathā saṅghādisesāvasāne āgataṭṭhāneyeva āvi bhavissati.
೩೨೬. ಏತ್ತಾವತಾ ಮೂಲಸಿಕ್ಖಾಪದಾಗತಂ ಅತ್ತೂಪಕ್ಕಮಮೂಲಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಯಾ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನಪಿ ಆಪಜ್ಜನಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪರೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಉಪಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ಗಹಣಂ ವಾ ಘಟ್ಟನಂ ವಾ ಕಾರೇತ್ವಾ।
326. Ettāvatā mūlasikkhāpadāgataṃ attūpakkamamūlakaṃ āpattiṃ dassetvā idāni imissā saṅghādisesāpattiyā parūpakkamenapi āpajjanaṃ dassetumāha ‘‘parenā’’tiādi. Upakkamāpetvāti aṅgajātassa gahaṇaṃ vā ghaṭṭanaṃ vā kāretvā.
೩೨೭. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ‘‘ಉಪಕ್ಕಮಾಮಿ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚೇತೇತ್ವಾ ಪಕಪ್ಪೇತ್ವಾ। ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪಾದೀಸು ತೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಘಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ। ಸಮುದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ‘‘ಚೇತೇತಿ ಉಪಕ್ಕಮತಿ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೬೨) ಪದಭಾಜನೇ ಭಗವತಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
327.Sañciccāti ‘‘upakkamāmi mocessāmī’’ti cetetvā pakappetvā. Upakkamantassāti ajjhattarūpādīsu tīsu yattha katthaci ghaṭṭentassa. Samuddiṭṭhanti ‘‘ceteti upakkamati na muccati, āpatti thullaccayassā’’ti (pārā. 262) padabhājane bhagavatā vuttanti adhippāyo.
೩೨೮. ಇಮಿಸ್ಸಂ ಗಾಥಾಯಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪೇ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾರೂಪೇ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರೂಪೇ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಙ್ಗಜಾತಘಟ್ಟನೇನ ವಿನಾಭಾವತೋ ಇಮಿನಾ ಅಸಙ್ಗಯ್ಹಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ಆಕಾಸೇ ಕಟಿಕಮ್ಪನೇನ ಸುಕ್ಕಮೋಚನೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ ಪಠಮಗಾಥಾಯಂ ‘‘ವಾಯಾಮೋ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನೇನ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಆಕಾಸೇ ಕಟಿಂ ಕಮ್ಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅಸುಚಿ ಮುಚ್ಚಿ…ಪೇ॰… ಅಸುಚಿ ನ ಮುಚ್ಚಿ। ತಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಹೋಸಿ…ಪೇ॰… ಅನಾಪತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಕಾಸೇಕಟಿಕಮ್ಪನವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಮುತ್ತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಸಙ್ಗಹೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ।
328. Imissaṃ gāthāyaṃ ‘‘attano aṅgajātaṃ upakkamantassā’’ti iminā ajjhattarūpe vā bahiddhārūpe vā ajjhattabahiddhārūpe vā attano aṅgajātaṃ ghaṭṭentassāti imassa atthassa vuttattā aṅgajātaghaṭṭanena vinābhāvato iminā asaṅgayhamānassāpi ākāse kaṭikampanena sukkamocane saṅghādisesassa paṭhamagāthāyaṃ ‘‘vāyāmo’’ti sāmaññavacanena saṅgahitattā taṃ ṭhapetvā ‘‘tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno mocanādhippāyassa ākāse kaṭiṃ kampentassa asuci mucci…pe… asuci na mucci. Tassa kukkuccaṃ ahosi…pe… anāpatti bhikkhu saṅghādisesassa, āpatti thullaccayassā’’ti ākāsekaṭikampanavatthumhi vuttattā amutte thullaccayaṃ saṅgahetumāha ‘‘sañciccā’’tiādi.
ತತ್ಥ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ‘‘ಉಪಕ್ಕಮಾಮಿ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ತಂ ವಿಸೇಸೇತುಂ ‘‘ಆಕಾಸೇ ಕಮ್ಪನೇನಪೀ’’ತಿ ಆಹ, ಕಟಿಕಮ್ಪನೇನಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಕಥಮಿದಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಚೇ? ಇಮಾಯ ಕಥಾಯ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬವತ್ಥುಮ್ಹಿ ‘‘ಆಕಾಸೇ ಕಟಿಂ ಕಮ್ಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೬೬) ಪಾಠೇ ‘‘ಕಟಿಂ ಕಮ್ಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನಸಹಚರಸ್ಸ ‘‘ಆಕಾಸೇ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಸನ್ನಿಧಾನಬಲೇನ ಲಬ್ಭತಿ ಅತ್ಥಪ್ಪಕರಣಸದ್ದನ್ತರಸನ್ನಿಧಾನಾ ಸದ್ದಾನಂ ವಿಸೇಸತ್ಥದೀಪನತೋ।
Tattha sañciccāti ‘‘upakkamāmi mocessāmī’’ti jānitvā sañjānitvāti attho. ‘‘Upakkamantassā’’ti sāmaññato taṃ visesetuṃ ‘‘ākāse kampanenapī’’ti āha, kaṭikampanenāti gahetabbaṃ. Kathamidaṃ labbhatīti ce? Imāya kathāya saṅgahetabbavatthumhi ‘‘ākāse kaṭiṃ kampentassā’’ti (pārā. 266) pāṭhe ‘‘kaṭiṃ kampentassā’’ti vacanasahacarassa ‘‘ākāse’’ti vacanassa sannidhānabalena labbhati atthappakaraṇasaddantarasannidhānā saddānaṃ visesatthadīpanato.
೩೨೯. ವತ್ಥಿನ್ತಿ ಮುತ್ತವತ್ಥಿಂ, ಮುತ್ತಕರಣಸ್ಸ ವತ್ಥಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೀಳಾಯ ಪೂರೇತ್ವಾತಿ ಗಾಮದಾರಕೋ ವಿಯ ಕೀಳಿತುಕಾಮತಾಯ ಮುತ್ತವತ್ಥಿಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ವತ್ಥಿವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವತ್ಥಿಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಾ ಗಾಮದಾರಕಾವಿಯ ಪಸ್ಸಾವಮಕಂಸೂ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೬೪)। ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಸುಕ್ಕೇ ಮುತ್ತೇ ಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚೇತೇತಿ, ಉಪಕ್ಕಮತಿ, ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಅಙ್ಗಾನಂ ಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ , ಅಮುತ್ತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಉಭಯಸಙ್ಗಹತ್ಥಮಾಹ।
329.Vatthinti muttavatthiṃ, muttakaraṇassa vatthinti attho. Kīḷāya pūretvāti gāmadārako viya kīḷitukāmatāya muttavatthiṃ daḷhaṃ gahetvā pūretvāti attho. Yathāha vatthivatthumhi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘te bhikkhū vatthiṃ daḷhaṃ gahetvā pūretvā pūretvā vissajjentā gāmadārakāviya passāvamakaṃsū’’ti (pārā. aṭṭha. 2.264). ‘‘Na vaṭṭatī’’ti sāmaññena kasmā vuttanti? Tasmiṃ vatthusmiṃ vuttanayena mocanādhippāyena daḷhaṃ gahetvā pūretvā pūretvā vissajjentassa sukke mutte mocanādhippāyo ceteti, upakkamati, muccatīti aṅgānaṃ sampannattā saṅghādisesassa , amutte thullaccayassa sambhavato ubhayasaṅgahatthamāha.
೩೩೦. ಉಪನಿಜ್ಝಾಯನವತ್ಥುಮ್ಹಿ ‘‘ನ ಚ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಾರತ್ತೇನ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯಿತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೬೬) ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ತಿಸ್ಸನ್ನ’’ನ್ತಿ ವದತಿ। ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಪನ ಇತ್ಥೀನನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸತಿರಚ್ಛಾನಗತವಸೇನ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಇತ್ಥೀನಂ। ‘‘ಅಙ್ಗಜಾತ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಮುತ್ತಕರಣಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ, ಪಟಸತೇನಾಪಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಂ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಂ ವಾ ಯೋನಿಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಚೇಪಿ ಪಟಸತಂ ನಿವತ್ಥಾ ಹೋತಿ, ಪುರತೋ ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾ ಠತ್ವಾ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಓಕಾಸೇ ನಿಮಿತ್ತ’ನ್ತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಅನಿವತ್ಥಾನಂ ಗಾಮದಾರಿಕಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಕಿಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೬೬)। ಪುರತೋ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಠತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ।
330.Upanijjhāyanavatthumhi ‘‘na ca bhikkhave sārattena mātugāmassa aṅgajātaṃ upanijjhāyitabbaṃ, yo upanijjhāyeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 266) pāḷiyaṃ ‘‘mātugāmassā’’ti sāmaññena vuttattā ‘‘tissanna’’nti vadati. Tissannaṃ pana itthīnanti manussāmanussatiracchānagatavasena tissannaṃ itthīnaṃ. ‘‘Aṅgajāta’’nti visesetvā vuttattā ‘‘nimitta’’nti muttakaraṇameva vuccati, paṭasatenāpi paṭicchāditaṃ vā appaṭicchāditaṃ vā yonimagganti attho. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sacepi paṭasataṃ nivatthā hoti, purato vā pacchato vā ṭhatvā ‘imasmiṃ nāma okāse nimitta’nti upanijjhāyantassa dukkaṭameva. Anivatthānaṃ gāmadārikānaṃ nimittaṃ upanijjhāyantassa pana kimeva vattabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.266). Purato vāti ettha ‘‘ṭhatvā’’ti pāṭhaseso.
೩೩೧. ಏಕೇನ…ಪೇ॰… ಪಸ್ಸತೋ ಏಕಂ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಏಕೇನ ಪಯೋಗೇನ ಏಕಂ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಅನೇಕೇಹಿ ಪಯೋಗೇಹಿ ಅನೇಕಾನಿ ದುಕ್ಕಟಾನೀತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೬೬)। ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ಇತೋ ಚಿತೋ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಮ್ಮೀಲನನಿಮೀಲನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಿವಿಧಾ ತಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ತಮೇವ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಲಬ್ಭತಿ।
331. Ekena…pe… passato ekaṃ dukkaṭanti sambandho. ‘‘Ekena payogena ekaṃ dukkaṭa’’nti vacanato anekehi payogehi anekāni dukkaṭānīti byatirekato labbhati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ito cito ca viloketvā punappunaṃ upanijjhāyantassa payoge payoge dukkaṭa’’nti (pārā. aṭṭha. 2.266). Imissā aṭṭhakathāya ‘‘ito cito cā’’ti vuttattā ummīlananimīlananti ettha ‘‘vividhā taṃ anoloketvā tameva olokentassā’’ti labbhati.
೩೩೨. ಅಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿನಾ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣತ್ಥಂ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಭೇಸಜ್ಜಲೇಪಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನೇವ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಇದಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಸುಪಿನನ್ತೇನ ನಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೨೬೩) ನಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
332. Amocanādhippāyassa muttasmiṃ anāpatti pakāsitāti yojanā. Mocanādhippāyaṃ vinā bhesajjakaraṇatthaṃ suddhacittena aṅgajāte bhesajjalepaṃ karontassa vā suddhacitteneva uccārapassāvādiṃ karontassa vā muttepi anāpattīti idaṃ ‘‘anāpatti supinantena namocanādhippāyassā’’tiādinā (pārā. 263) nayena anāpattivāre vuttamevāti attho.
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಾಠೇ ‘‘ಅನುಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತೇಪಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಾಠಸ್ಸ ಪುರತೋ ‘‘ಚೇತೇತಿ ನ ಉಪಕ್ಕಮತಿ ಮುಚ್ಚತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೬೨) ಚ ‘‘ನ ಚೇತೇತಿ ನ ಉಪಕ್ಕಮತಿ ಮುಚ್ಚತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೬೨) ಚ ವಚನತೋ ತಂ ಸಙ್ಗಹೇತುಮಾಹ ‘‘ಅನುಪಕ್ಕಮತೋಪಿ ಚ ಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಕಾಸಿತಾ’’ತಿ। ಮೋಚನಸ್ಸಾದರಾಗೇನ ಪೀಳಿತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಾ ಏವರೂಪಮೋಚನಸ್ಸಾದರಾಗಪೀಳಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಚಿತ್ತೇ ಅಸತಿಪಿ ಕೇವಲಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಮತ್ತೇನ ಉಪಹತೋ ಹುತ್ವಾ ತಾದಿಸಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರವತ್ಥೂಸು ಘಟ್ಟನವಸೇನ ವಾ ಆಕಾಸೇ ಕಟಿಕಮ್ಪನವಸೇನ ವಾ ಉಪಕ್ಕಮಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ತಾದಿಸಚಿನ್ತಾಬಲೇನ ವಾ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಬಲೇನ ವಾ ಸುಕ್ಕೇ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಇದಂ ಯಥಾವುತ್ತಪಾಠವಸೇನ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
Imasmiṃ pāṭhe ‘‘anupakkamantassā’’ti avuttepi imassa pāṭhassa purato ‘‘ceteti na upakkamati muccati, anāpattī’’ti (pārā. 262) ca ‘‘na ceteti na upakkamati muccati, anāpattī’’ti (pārā. 262) ca vacanato taṃ saṅgahetumāha ‘‘anupakkamatopi ca muttasmiṃ anāpatti pakāsitā’’ti. Mocanassādarāgena pīḷito hutvā ‘‘aho vata me mucceyyā’’ti cintetvā vā evarūpamocanassādarāgapīḷāpubbaṅgamacitte asatipi kevalaṃ kāmavitakkamattena upahato hutvā tādisaajjhattikabāhiravatthūsu ghaṭṭanavasena vā ākāse kaṭikampanavasena vā upakkamaṃ akarontassa tādisacintābalena vā kāmavitakkabalena vā sukke muttepi anāpattīti idaṃ yathāvuttapāṭhavasena pakāsitanti attho.
ಸುಪಿನನ್ತೇನ ಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ, ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತಸದ್ದತ್ಥಾಭಾವತೋ ಸುಪಿನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಪಿನೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಮಾತುಗಾಮೇಹಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಸುಕ್ಕೇ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅವಿಸಯತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ಸುಪಿನನ್ತೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೬೩) ಇಮಿನಾ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Supinantena muttasmiṃ, anāpatti pakāsitāti ettha antasaddatthābhāvato supineti attho. Supine methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa vā mātugāmehi kāyasaṃsaggaṃ āpajjantassa vā sukke muttepi avisayattā anāpatti pāḷiyaṃ ‘‘anāpatti bhikkhu supinantenā’’ti (pārā. 263) iminā pakāsitāti attho.
ಏತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸುಪಿನೇ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಅಸ್ಸಾದಚೇತನಾಯ ಸಚಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ಹೋತಿ, ನಿಚ್ಚಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ನ ಹತ್ಥೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕೀಳಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಕಾಸಾವಪಚ್ಚತ್ಥರಣರಕ್ಖನತ್ಥಂ ಪನ ಹತ್ಥಪುಟೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಜಗ್ಗನತ್ಥಾಯ ಉದಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೬೨) ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಣ್ಡಪಾಲಿಕಾ ಕಿಕೀಸಕುಣಾ ವಿಯ, ವಾಲಪಾಲಿಕಾ ಚಮರೀ ವಿಯ, ಏಕನೇತ್ತಪಾಲಕೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಚ ಕಾಯಜೀವಿತೇಪಿ ಅಪೇಕ್ಖಂ ಪಹಾಯ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತುಕಾಮೇನ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೇನ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇತುಕಾಮೇನ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೩೭) ವದತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾನುಕೂಲಂ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ ಞತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಮತ್ರಾನುಸಾಸನೀ।
Ettha ṭhatvā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘supine pana uppannāya assādacetanāya sacassa visayo hoti, niccalena bhavitabbaṃ. Na hatthena nimittaṃ kīḷāpetabbaṃ. Kāsāvapaccattharaṇarakkhanatthaṃ pana hatthapuṭena gahetvā jagganatthāya udakaṭṭhānaṃ gantuṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.262) vuttattā aṇḍapālikā kikīsakuṇā viya, vālapālikā camarī viya, ekanettapālako puriso viya ca kāyajīvitepi apekkhaṃ pahāya sīlaṃ rakkhitukāmena sikkhākāmena nibbānagāminipaṭipattiṃ pūretukāmena kulaputtena ‘‘aññatra supinantā’’ti (pārā. 237) vadato tathāgatassa adhippāyānukūlaṃ aṭṭhakathāto ñatvā appamattena paṭipajjitabbanti ayamatrānusāsanī.
ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Sukkavissaṭṭhikathāvaṇṇanā.
೩೩೩. ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಂ ಇತ್ಥಿಂ, ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ನ ಯಕ್ಖೀ, ನ ಪೇತೀ, ನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ, ಅನ್ತಮಸೋ ತದಹುಜಾತಾಪಿ ದಾರಿಕಾ, ಪಗೇವ ಮಹತ್ತರೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೭೧) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ತದಹುಜಾತಕುಮಾರಿಕಾಭಾವೇನಪಿ ಠಿತಂ ಜೀವಮಾನಕಮನುಸ್ಸಮಾತುಗಾಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನೇನ ಜೀವಮಾನಕಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ಕುತೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ? ವಿನೀತವತ್ಥುಮ್ಹಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೮೧ ಆದಯೋ) ಮತಿತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಂ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವಚನತೋ ಪಾರಿಸೇಸತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ಆಮಸನ್ತೋತಿ ‘‘ಹತ್ಥಗ್ಗಾಹಂ ವಾ ವೇಣಿಗ್ಗಾಹಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಸ್ಸ ಪರಾಮಸನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೭೦) ವುತ್ತತ್ತಾ ಹತ್ಥಾದಿಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಫುಸನಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಪಕಾರೇನ ಆಮಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಸಂಸಗ್ಗೇ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವೇ ರಾಗೋ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ। ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಿಕೋ, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
333.Manussitthinti manussajātikaṃ itthiṃ, ‘‘mātugāmo nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, antamaso tadahujātāpi dārikā, pageva mahattarī’’ti (pārā. 271) padabhājane vuttattā tadahujātakumārikābhāvenapi ṭhitaṃ jīvamānakamanussamātugāmanti vuttaṃ hoti. ‘‘Manussitthi’’nti sāmaññavacanena jīvamānakamanussitthinti ayaṃ viseso kuto labbhatīti? Vinītavatthumhi (pārā. 281 ādayo) matitthiyā kāyaṃ phusantassa thullaccayavacanato pārisesato labbhati. Āmasantoti ‘‘hatthaggāhaṃ vā veṇiggāhaṃ vā aññatarassa vā aññatarassa vā aṅgassa parāmasana’’nti (pārā. 270) vuttattā hatthādiaṅgapaccaṅgaphusanādinānappakārānaṃ aññatarena pakārena āmasantoti attho. Attano kāyena itthiyā kāyassa saṃsagge missībhāve rāgo kāyasaṃsaggarāgo. Saṅghādiseso etassa atthīti saṅghādisesiko, kāyasaṃsaggasaṅghādiseso āpanno hotīti vuttaṃ hoti.
೩೩೪. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಲೋಮಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇ ಲೋಮೇನ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೭೪) ‘‘ಲೋಮಗಣನಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಮತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಿತತ್ತಾ , ‘‘ಕೋಟ್ಠಾಸಗಣನಾಯ ನ ಹೋತಿ, ಇತ್ಥಿಗಣನಾಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಮತಸ್ಸ ಠಿತತ್ತಾ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕೇ ಮಞ್ಚಪೀಠೇ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತೇ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಲೋಮಗಣನಾಯ ಅಹುತ್ವಾ ಫುಟ್ಠಲೋಮಾನಂ ಬಹುತ್ತೇಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಯೋಗೇ ಏಕಾ ಏವ ಆಪತ್ತಿ, ಬಹೂಸು ಪಯೋಗೇಸು ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ।
334. Kāyasaṃsaggarāgena itthiyā antamaso lomampi attano sarīre lomena phusantassa bhikkhuno saṅghādisesāpatti hotīti yojanā. Ettha (pārā. aṭṭha. 2.274) ‘‘lomagaṇanāya saṅghādisesā hontī’’ti kurundaṭṭhakathāmatassa aṭṭhitattā , ‘‘koṭṭhāsagaṇanāya na hoti, itthigaṇanāya hotī’’ti mahāaṭṭhakathāmatassa ṭhitattā saṅghasantake mañcapīṭhe paccattharaṇādinā kenaci appaṭicchādite phusantassa viya lomagaṇanāya ahutvā phuṭṭhalomānaṃ bahuttepi ekasmiṃ payoge ekā eva āpatti, bahūsu payogesu payogagaṇanāya āpattiyo hontīti sanniṭṭhānaṃ.
೩೩೫. ಇತ್ಥಿಯಾತಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ। ಸಮ್ಫುಟ್ಠೋತಿ ಹತ್ಥಾದಿಸರೀರಾವಯವೇ ಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ। ಸೇವನಚೇತನೋ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಂ ಚಾಲೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಕತ್ಥೇ ತದ್ಧಿತಪ್ಪಚ್ಚಯೋ। ‘‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಿತಾ’’ತಿ ಪನ ಪಾಠೋ ಸುನ್ದರೋ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಭಾವಸಙ್ಖಾತಾ ಅತ್ಥಿತಾ ಈಪಚ್ಚಯತ್ಥೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೀಸದ್ದಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಭಾವಪಚ್ಚಯೋ ತಂಅತ್ಥವಸೇನ ಲಬ್ಭತಿ। ಯಥಾಹು ‘‘ಯಸ್ಸ ಗುಣಸ್ಸ ಹಿ ಭಾವಾ ದಬ್ಬೇ ಸದ್ದಸನ್ನಿವೇಸೋ, ತದಭಿಧಾನೇ ತ್ತತಾದಯೋ’’ತಿ।
335.Itthiyāti manussitthiyā. Samphuṭṭhoti hatthādisarīrāvayave saṃsaggaṃ samāpanno. Sevanacetano vāyamitvā kāyasaṃsaggarāgena attano kāyaṃ cāletvāti attho. Saṅghādisesatāti ettha sakatthe taddhitappaccayo. ‘‘Saṅghādisesitā’’ti pana pāṭho sundaro, saṅghādisesassa atthitā vijjamānabhāvoti attho. Saṅghādisesāpattiyā sabbhāvasaṅkhātā atthitā īpaccayatthe puggale saṅghādisesīsaddapavattinimittaṃ hotīti bhāvapaccayo taṃatthavasena labbhati. Yathāhu ‘‘yassa guṇassa hi bhāvā dabbe saddasanniveso, tadabhidhāne ttatādayo’’ti.
೩೩೬. ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾತಿ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಏತ್ಥ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನಾ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿ’’ನ್ತಿ ಅಜ್ಝಾಹಾರೋ। ತಂ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸರೀರಾವಯವೇ। ‘‘ಏಕಾವಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಗಹಿತಹತ್ಥಸ್ಸ ಅನಪನೀತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಗಹಿತಹತ್ಥಂ ಪನ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಲಬ್ಭತಿ।
336.Ekena hatthena gahetvāti (kaṅkhā. aṭṭha. kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā) ettha ‘‘kāyasaṃsaggarāgenā’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. ‘‘Manussitthi’’nti ajjhāhāro. Taṃ manussitthiṃ. Tattha tatthāti itthiyā tasmiṃ tasmiṃ sarīrāvayave. ‘‘Ekāvāpattī’’ti paṭhamaṃ gahitahatthassa anapanītattā vuttaṃ. Gahitahatthaṃ pana mocetvā punappunaṃ phusantassa payogagaṇanāya āpatti hotīti byatirekato labbhati.
೩೩೭. ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಸತೋ ಯಾವ ಪಾದಂ, ಪಾದತೋ ಯಾವ ಸೀಸಞ್ಚ ಕಾಯಾ ಹತ್ಥಂ ಅಮೋಚೇತ್ವಾ ದಿವಸಮ್ಪಿ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಏಕಾವಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಅಮೋಚೇತ್ವಾ’’ತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಅನೇಕಾಪತ್ತಿಯೋತಿ ಲಬ್ಭತಿ।
337. Ekena hatthena aggahetvā sīsato yāva pādaṃ, pādato yāva sīsañca kāyā hatthaṃ amocetvā divasampi taṃ itthiṃ phusantassa ekāvāpattīti yojanā. Etthāpi ‘‘amocetvā’’ti byatirekato mocetvā phusantassa payogagaṇanāya anekāpattiyoti labbhati.
೩೩೮. ಏಕತೋ ಗಹಿತಪಞ್ಚಙ್ಗುಲೀನಂ ಗಣನಾಯ ಸಚೇ ಆಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ, ಏಕಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಸರೀರಂ ರಾಗಚಿತ್ತೇನ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸಕಲಾಪಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಬ್ಯತಿರೇಕಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸಾಭಾವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಕಲಾಪಕೋಟ್ಠಾಸಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ಅಭಾವತೋ ಇದಮ್ಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ನ ಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ।
338. Ekato gahitapañcaṅgulīnaṃ gaṇanāya sace āpatti siyā, ekassa mātugāmassa sarīraṃ rāgacittena phusantassa dvattiṃsakalāpakoṭṭhāsato byatirekassa sarīrassābhāvā dvattiṃsakalāpakoṭṭhāsagaṇanāya āpattiyā bhavitabbaṃ, tathā abhāvato idampi na hotīti dassanatthaṃ ‘‘na hi koṭṭhāsato siyā’’ti āha.
೩೪೦-೧. ಇತ್ಥಿಯಾ ವಿಮತಿಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಂ ಫುಸತೋ ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಸಿಯಾ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಪಣ್ಡಕಾದಿಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ಅತ್ತನೋಪಿ ಕಾಯೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಂ ಫುಸತೋ ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಸಿಯಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಇತ್ಥಿಯಾ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿನೋ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಸಮ್ಬದ್ಧಂ ಫುಸತೋ ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಸಿಯಾ। ಪಣ್ಡಕೇ ಪಣ್ಡಕಸಞ್ಞಿನೋ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ ಪಣ್ಡಕಸ್ಸ ಕಾಯಂ ಫುಸತೋ ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಸಿಯಾ। ಯಕ್ಖಿಪೇತೀಸು ಯಕ್ಖಿಪೇತಿಸಞ್ಞಿನೋ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ ತಾಸಂ ಕಾಯಂ ಫುಸತೋ ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಸಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ‘‘ಪಣ್ಡಕಗ್ಗಹಣೇನ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕೋಪಿ ಗಯ್ಹತೀ’’ತಿ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸಾಪಿ ಪಣ್ಡಕಾದಿಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಸಮ್ಬದ್ಧಂ ಫುಸತೋ ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಕಸ್ಮಾ? ತಥಾ ಯೋಜನಾಯಂ ಪಾಳಿಯಂ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ।
340-1.Itthiyā vimatissāpi attano kāyena itthiyā kāyaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyā, itthiyā paṇḍakādisaññinopi attanopi kāyenaitthiyā kāyaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyā. Ādi-saddena purisatiracchānagatānaṃ saṅgaho. Itthiyā itthisaññino attano kāyena itthiyā kāyasambaddhaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyā. Paṇḍake paṇḍakasaññino attano kāyena paṇḍakassa kāyaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyā. Yakkhipetīsu yakkhipetisaññino attano kāyena tāsaṃ kāyaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyāti yojanā. Ettha ‘‘paṇḍakaggahaṇena ubhatobyañjanakopi gayhatī’’ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ vuttaṃ. ‘‘Itthiyā vematikassāpi paṇḍakādisaññinopi attano kāyena itthiyā kāyasambaddhaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyā’’ti na yojetabbaṃ. Kasmā? Tathā yojanāyaṃ pāḷiyaṃ dukkaṭaṃ vuttaṃ, na thullaccayanti aniṭṭhappasaṅgato.
‘‘ದುಕ್ಕಟಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿನೀತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಆಗತನಯೇ ಸಙ್ಗಹಿತೇಪಿ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಪಣ್ಡಕೇ ವಿಮತಿಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿತಾದಿಅಞ್ಞಮತಿಪಕ್ಖೇ ಚ ಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತೇಸು ಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಸಞ್ಞಿವಿಮತಿಪಣ್ಡಕಾದಿಅಞ್ಞಮತಿಪಕ್ಖೇ ಚ ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಾಮಸನಾದೀಸು ಚ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಸಬ್ಬದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯೋ ಉಪಲಕ್ಖಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
‘‘Dukkaṭaṃ kāyasaṃsagge, tiracchānagatitthiyā’’ti iminā vinītavatthumhi āgatanaye saṅgahitepi teneva nayena paṇḍake vimatiitthisaññitādiaññamatipakkhe ca purisatiracchānagatesu purisatiracchānagatasaññivimatipaṇḍakādiaññamatipakkhe ca iti imesaṃ tiṇṇaṃ kāyapaṭibaddhāmasanādīsu ca padabhājane vuttasabbadukkaṭāpattiyo upalakkhitāti daṭṭhabbaṃ.
೩೪೨. ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ವುತ್ತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ। ಚ-ಸದ್ದೇನ ಪನ ಅವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೇನ ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಕಾಯಂ ಆಮಸತಿ। ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಆಮಸತಿ। ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಆಮಸತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೭೬) ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
342. Attano kāyena paṭibaddhena itthiyā kāyena paṭibaddhaṃ phusantassa bhikkhuno pana dukkaṭanti yojanā. Ettha pi-saddo vuttadukkaṭānaṃ samuccayattho. Ca-saddena pana avuttasamuccayatthena ‘‘nissaggiyena kāyaṃ āmasati. Nissaggiyena kāyapaṭibaddhaṃ āmasati. Nissaggiyena nissaggiyaṃ āmasati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 276) pāḷiyaṃ āgatadukkaṭānaṃ saṅgaho veditabbo.
೩೪೩-೪. ನ ಕೇವಲಂ ಪದಭಾಜನಾಗತಇತ್ಥಿಸರೀರಾದಿಕಮೇವ ಅನಾಮಾಸಂ, ವಿನೀತವತ್ಥೂಸು ದಾರುಧೀತಲಿಕವತ್ಥುಅನುಲೋಮತೋ ಪೋತ್ಥಲಿಕಾದಿಇತ್ಥಿರೂಪಕಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವಾರಾನುಲೋಮತೋ ಅಸರೀರಟ್ಠಂ ಮಾತುಗಾಮೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತವತ್ಥಾಭರಣಾದಿಞ್ಚ ವಿಭಙ್ಗಕ್ಖನ್ಧಕಾದೀಸು ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಗತಂ ಅವಸೇಸಂ ಅನಾಮಾಸವತ್ಥುಞ್ಚ ಆಮಸನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಂ ಸಙ್ಗಹೇತುಮಾಹ ‘‘ಇತ್ಥೀನ’’ನ್ತಿಆದಿ।
343-4. Na kevalaṃ padabhājanāgataitthisarīrādikameva anāmāsaṃ, vinītavatthūsu dārudhītalikavatthuanulomato potthalikādiitthirūpakañca nissaggiyavārānulomato asarīraṭṭhaṃ mātugāmehi paribhuttavatthābharaṇādiñca vibhaṅgakkhandhakādīsu vuttanayānusārena aṭṭhakathāgataṃ avasesaṃ anāmāsavatthuñca āmasantassa āpattiṃ saṅgahetumāha ‘‘itthīna’’ntiādi.
‘‘ಇತ್ಥೀನಂ ಇತ್ಥಿರೂಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಇತ್ಥಿಕಾಯ ಇತ್ಥಿಧನಂ (ಪಾರಾ॰ ೩೪), ಸದ್ಧಾನಂ ಸದ್ಧಾಪರಾಯನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಲೋಕವೋಹಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಇತ್ಥೀನಂ ದಾರುಲೋಹಮಯಾದಿಕಂ ಇತ್ಥಿರೂಪಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಮತ್ತಿಕಾಯ, ಪಿಟ್ಠೇನ ವಾ ಕತಂ ಮಾತುಗಾಮರೂಪಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಮಾತುಗಾಮರೂಪಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ದಿನ್ನಂ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ ವಿನಾ ಅವಸೇಸಂ ಸಾದಿಯಿತ್ವಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಕಾರಾಪೇತುಂ, ಅಫುಸಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೇ ವಾ ಯೋಜೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
‘‘Itthīnaṃ itthirūpañcā’’ti idaṃ ‘‘itthikāya itthidhanaṃ (pārā. 34), saddhānaṃ saddhāparāyana’’ntiādīsu viya lokavohāravasena vuttaṃ. Itthīnaṃ dārulohamayādikaṃ itthirūpañcāti yojanā. Ādi-saddena heṭṭhimaparicchedato mattikāya, piṭṭhena vā kataṃ mātugāmarūpaṃ saṅgaṇhāti. Mātugāmarūpaṃ yena kenaci dinnaṃ sabbaratanamayaṃ vinā avasesaṃ sādiyitvā bhinditvā samaṇasāruppaparikkhāraṃ kārāpetuṃ, aphusitvā paribhuñjitabbe vā yojetuṃ vaṭṭati.
‘‘ವತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನದ್ವಯಮ್ಪಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಗಹಿತಂ। ಇದಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಠಪಿತಮ್ಪಿ ಅನಾಮಾಸಮೇವ, ಚೀವರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ತಿಣಚುಮ್ಬಟಕಂ, ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಪಣ್ಣಮುದ್ದಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಅಲಙ್ಕಾರಮೇವ। ಏತ್ಥ ಚ ವಾಲಕೇಸವಟ್ಟಕೇಸೇಸು ಪವೇಸನಕದನ್ತಸೂಚಿಆದಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
‘‘Vattha’’nti iminā nivāsanapārupanadvayampi sāmaññena gahitaṃ. Idañca mātugāmena paribhuñjituṃ ṭhapitampi anāmāsameva, cīvaratthāya dinnaṃ sampaṭicchitvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Heṭṭhimaparicchedena tiṇacumbaṭakaṃ, aṅguliyā paṇṇamuddikaṃ upādāya alaṅkārameva. Ettha ca vālakesavaṭṭakesesu pavesanakadantasūciādi kappiyabhaṇḍaṃ diyyamānaṃ samaṇasāruppaparikkhāratthāya gahetabbaṃ.
ತತ್ಥಜಾತಫಲಂ ಖಜ್ಜನ್ತಿ ರುಕ್ಖೇ ಠಿತಂ ಖಾದಿತಬ್ಬಂ ಪನಸನಾಳಿಕೇರಾದಿಫಲಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ರಾಸಿಕತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಫಲಞ್ಚ ‘‘ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ರಾಸಿಕತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೧) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನಾಮಾಸನ್ತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣತೋ ಇಮಿನಾವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅರಞ್ಞೇ ರುಕ್ಖತೋ ಪತಿತಂ ಫಲಂ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಮುಗ್ಗಾದಿಂ ತತ್ಥಜಾತಕ’’ನ್ತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣಪದತ್ತಾ ಗಚ್ಛತೋ ವಿಯುತ್ತಮ್ಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಮುಗ್ಗಾದಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಪರಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ।
Tatthajātaphalaṃ khajjanti rukkhe ṭhitaṃ khāditabbaṃ panasanāḷikerādiphalañca manussehi rāsikataṃ paribhuñjitabbaphalañca ‘‘manussehi rāsikatesupi eseva nayo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.281) aṭṭhakathāyaṃ vuttattā anāmāsanti upalakkhaṇato imināva gahetabbaṃ. Araññe rukkhato patitaṃ phalaṃ ‘‘anupasampannassa dassāmī’’ti gahetuṃ vaṭṭati. ‘‘Muggādiṃ tatthajātaka’’nti upalakkhaṇapadattā gacchato viyuttampi gahetabbaṃ. Muggādinti ettha ‘‘aparaṇṇa’’nti pāṭhaseso.
ಸಬ್ಬಾನಿ ಧಞ್ಞಾನೀತಿ ‘‘ಸಾಲಿ ವೀಹಿ ಯವೋ ಕಙ್ಗು, ಕುದ್ರೂಸವರಕಗೋಧುಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನಿ। ಖೇತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛತಾ ಸಾಲಿಸೀಸೇ ಹತ್ಥೇನ ಅಫುಸನ್ತೇನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಹೋತಿ, ಸರೀರೇ ಧಞ್ಞಂ ಫುಸನ್ತೇಪಿ ಮಗ್ಗತ್ತಾ ನ ದೋಸೋ। ವೀಥಿಯಂ, ಗೇಹಙ್ಗಣೇ ವಾ ಧಞ್ಞೇಸು ಪಸಾರಿತೇಸು ಅಪಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಚೇ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ‘‘ಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೧) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ‘‘ಇಮಂ ಮಗ್ಗಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಕುಲಗೇಹೇ ಧಞ್ಞಮತ್ಥಕೇ ಚೇ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ನಿಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೧ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ಧಞ್ಞೇ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣೇ ಅನುಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಪೀಠಕಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಧಞ್ಞಮತ್ಥಕೇ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ನಿಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೧ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ತತ್ಥ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ।
Sabbāni dhaññānīti ‘‘sāli vīhi yavo kaṅgu, kudrūsavarakagodhumā’’ti vuttāni satta dhaññāni. Khettamaggena gacchatā sālisīse hatthena aphusantena gantabbaṃ. Sace maggo sambādho hoti, sarīre dhaññaṃ phusantepi maggattā na doso. Vīthiyaṃ, gehaṅgaṇe vā dhaññesu pasāritesu apasakkitvā ce gantuṃ na sakkā, ‘‘maggaṃ adhiṭṭhāya gantabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.281) aṭṭhakathāvacanato ‘‘imaṃ maggaṃ gamissāmī’’ti gantuṃ vaṭṭati. ‘‘Kulagehe dhaññamatthake ce āsanaṃ paññāpetvā dinnaṃ hoti, nisīdituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.281 atthato samānaṃ) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. ‘‘Āsanasālāyaṃ dhaññe vippakiṇṇe anukkamitvā ekamante pīṭhakaṃ paññāpetvā nisīditabbaṃ. Sace manussā tasmiṃ dhaññamatthake āsanaṃ paññāpetvā denti, nisīdituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.281 atthato samānaṃ) aṭṭhakathāyaṃ vuttattā attanā tattha āsanaṃ paññāpetvā nisīdituṃ na vaṭṭati.
೩೪೫. ಧಮನಸಙ್ಖಾದಿಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗತುರಿಯಮ್ಪಿ ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಧಮನಸಙ್ಖೋ ನಾಮ ಸದ್ದಕರಣಸಙ್ಖೋ । ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವಂಸಸಿಙ್ಗತಾಳಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಪಞ್ಚಙ್ಗತುರಿಯನ್ತಿ ಆತತಂ, ವಿತತಂ, ಆತತವಿತತಂ, ಘನಂ, ಸುಸಿರನ್ತಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ತುರಿಯಂ। ತತ್ಥ ಆತತಂ ನಾಮ ಚಮ್ಮಪರಿಯೋನದ್ಧೇಸು ಭೇರಿಆದೀಸು ಏಕತೋ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಓನದ್ಧಂ ಏಕತಲತುರಿಯಂ। ವಿತತಂ ನಾಮ ಉಭತೋ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಓನದ್ಧಂ ಉಭಯತಲತುರಿಯಂ। ಆತತವಿತತಂ ನಾಮ ಉಭಯತೋ ಚ ಮಜ್ಝತೋ ಚ ಸಬ್ಬತೋ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತಂ। ಘನಂ ಸಮ್ಮಾದಿ। ಸಮ್ಮನ್ತಿ ತಾಳಂ, ಘಣ್ಟಾಕಿಙ್ಕಣಿಆದೀನಮ್ಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹೋ। ಸುಸಿರನ್ತಿ ವಂಸಾದಿ।
345. Dhamanasaṅkhādiṃ sabbaṃ pañcaṅgaturiyampi cāti sambandho. Dhamanasaṅkho nāma saddakaraṇasaṅkho . Ādi-saddena vaṃsasiṅgatāḷādīnaṃ saṅgaho. Pañcaṅgaturiyanti ātataṃ, vitataṃ, ātatavitataṃ, ghanaṃ, susiranti pañcaṅgasaṅkhātaṃ turiyaṃ. Tattha ātataṃ nāma cammapariyonaddhesu bheriādīsu ekato ākaḍḍhitvā onaddhaṃ ekatalaturiyaṃ. Vitataṃ nāma ubhato ākaḍḍhitvā onaddhaṃ ubhayatalaturiyaṃ. Ātatavitataṃ nāma ubhayato ca majjhato ca sabbato pariyonandhitaṃ. Ghanaṃ sammādi. Sammanti tāḷaṃ, ghaṇṭākiṅkaṇiādīnampi ettheva saṅgaho. Susiranti vaṃsādi.
ಇಧ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೧) ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಭೇರಿಪೋಕ್ಖರಞ್ಚ ಭೇರಿತಲಚಮ್ಮಞ್ಚ ವೀಣಾ ಚ ವೀಣಾಪೋಕ್ಖರಚಮ್ಮಞ್ಚ ದಣ್ಡೋ ಚ ಅನಾಮಾಸಂ। ‘‘ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದೀಸು ಠಪಿತಭೇರಿಯೋ ಅಚಾಲೇನ್ತೇನ ಅವಸೇಸಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ಕಚವರಛಡ್ಡನಕಾಲೇ ಕಚವರಂ ವಿಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ತುರಿಯಭಣ್ಡೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ತನೋ ದೀಯಮಾನಂ ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಗಹೇತುಂ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ। ದೋಣಿ ವಾ ಪೋಕ್ಖರಂ ವಾ ದನ್ತಕಟ್ಠನಿಕ್ಖಿಪನತ್ಥಾಯ, ಚಮ್ಮಞ್ಚ ಸತ್ಥಕೋಸಕರಣತ್ಥಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
Idha (pārā. aṭṭha. 2.281) kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttanayena bheripokkharañca bheritalacammañca vīṇā ca vīṇāpokkharacammañca daṇḍo ca anāmāsaṃ. ‘‘Pūjaṃ katvā cetiyaṅgaṇādīsu ṭhapitabheriyo acālentena avasesaṭṭhānaṃ sammajjitabbaṃ. Kacavarachaḍḍanakāle kacavaraṃ viya gahetvā ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetabba’’nti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Turiyabhaṇḍesu yaṃ kiñci attano dīyamānaṃ taṃ parivattetvā kappiyaparikkhāraṃ gahetuṃ adhivāsetabbaṃ. Doṇi vā pokkharaṃ vā dantakaṭṭhanikkhipanatthāya, cammañca satthakosakaraṇatthāya gahetabbaṃ.
ರತನಾನಿ ಚ ಸಬ್ಬಾನೀತಿ ಮುತ್ತಾ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಸಙ್ಖೋ ಸಿಲಾ ಪವಾಳಂ ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಲೋಹಿತಙ್ಕೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೧) ವುತ್ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ರತನಾನಿ ಚ। ಏತ್ಥ ಚ ವಿದ್ಧಾ, ಅವಿದ್ಧಾ ವಾ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾದೀ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಮುತ್ತಾ ಅನಾಮಾಸಾ। ಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಞ್ಚ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅನ್ತಮಸೋ ಜಾತಿಫಲಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ನೀಲಪೀತಾದಿಭೇದೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಮಣಿ ಧೋತವಿದ್ಧೋ ಅನಾಮಾಸೋ। ಆಹತಾಕಾರೇನೇವ ಠಿತೋ ಅವಿದ್ಧಾಧೋತೋ ಮಣಿ ಪತ್ತಾದಿ ಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ। ಪಚಿತ್ವಾ ಕತೋ ಕಾಚಮಣಿಯೇವೇಕೋ ವಟ್ಟತಿ। ವೇಳುರಿಯೇ ಚ ಮಣಿಸದಿಸೋಯೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ।
Ratanāni ca sabbānīti muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅko masāragallanti (pārā. aṭṭha. 2.281) vuttāni sabbāni ratanāni ca. Ettha ca viddhā, aviddhā vā sāmuddikādī sabbāpi muttā anāmāsā. Bhaṇḍamūlatthañca gaṇhituṃ na vaṭṭati. Antamaso jātiphalikaṃ upādāya nīlapītādibhedo sabbopi maṇi dhotaviddho anāmāso. Āhatākāreneva ṭhito aviddhādhoto maṇi pattādi bhaṇḍamūlatthaṃ adhivāsetuṃ vaṭṭatīti vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana paṭikkhittaṃ. Pacitvā kato kācamaṇiyeveko vaṭṭati. Veḷuriye ca maṇisadisoyeva vinicchayo.
ಧಮನಸಙ್ಖೋ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಧಮನಸಙ್ಖಾದಿ’’ನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ತುರಿಯೇಸು ಗಹಿತೋ। ರತನಖಚಿತೋ ಸಙ್ಖೋ ಅನಾಮಾಸೋ। ಪಾನೀಯಸಙ್ಖೋ ಧೋತೋಪಿ ಅಧೋತೋಪಿ ಆಮಾಸೋ। ಅವಸೇಸಸಙ್ಖೋ ಪನ ಅಞ್ಜನಾದಿಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಂ, ಪತ್ತಾದಿಭಣ್ಡಮೂಲಭಾವೇನ ಚ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸುವಣ್ಣೇನ ಏಕತೋ ವಿಲಿಯಾಪೇತ್ವಾ ಕತಾ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾ ಸಿಲಾ ಅನಾಮಾಸಾ। ಸೇಸಾ ಸಿಲಾ ಖುದ್ದಕನಿಸಾನಾದಿಕಮ್ಮತ್ಥಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಪವಾಳಂ ಧೋತಮಧೋತಞ್ಚ ವಿದ್ಧಮವಿದ್ಧಞ್ಚ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನಾಮಾಸಂ, ನಾಪಿ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪವಾಳಪಟಿಮಾಚೇತಿಯಾನಿ ಚೇವ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪವೇಸೇತಬ್ಬಆಣಿಯಾ ಮೂಲೇ, ಅಗ್ಗೇಚ ಪವೇಸೇತಬ್ಬಂ ಪದುಮಾದಿಆಕಾರೇನ ಕತಂ ವಟ್ಟಞ್ಚ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ನ ಫುಸಿತಬ್ಬಂ।
Dhamanasaṅkho ‘‘sabbaṃ dhamanasaṅkhādi’’ntiādigāthāya turiyesu gahito. Ratanakhacito saṅkho anāmāso. Pānīyasaṅkho dhotopi adhotopi āmāso. Avasesasaṅkho pana añjanādibhesajjatthaṃ, pattādibhaṇḍamūlabhāvena ca adhivāsetuṃ vaṭṭati. Suvaṇṇena ekato viliyāpetvā katā muggavaṇṇā silā anāmāsā. Sesā silā khuddakanisānādikammatthaṃ adhivāsetuṃ vaṭṭati. ‘‘Pavāḷaṃ dhotamadhotañca viddhamaviddhañca sabbathā anāmāsaṃ, nāpi adhivāsetabba’’nti mahāpaccariyaṃ vuttattā pavāḷapaṭimācetiyāni ceva potthakesu pavesetabbaāṇiyā mūle, aggeca pavesetabbaṃ padumādiākārena kataṃ vaṭṭañca na gahetabbaṃ na phusitabbaṃ.
ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಜತಂ, ಜಾತರೂಪಞ್ಚ ಕತಂ ವಾ ಹೋತು ಅಕತಂ ವಾ, ಸಬ್ಬಸೋ ಅನಾಮಾಸಂ, ನ ಚ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ। ಇಮಿನಾ ಕತಂ ಪಟಿಮಾದಿಕಞ್ಚ ಆರಕೂಟಲೋಹಞ್ಚ ಅನಾಮಾಸನ್ತಿ ವಕ್ಖತಿ। ಕತಾಕತಸುವಣ್ಣರಜತಾನಂ ಅಸಾದಿಯಿತಬ್ಬತಾಯ ಇಧ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಆಗತತ್ತಾ ಉತ್ತರೇನ ರಾಜಪುತ್ತೇನ ಕಾರೇತ್ವಾ ಆಹಟಂ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಪಟಿಮಾಚೇತಿಯಪೋತ್ಥಕಾವಚ್ಛಾದಕಮಣಿಪದುಮವಟ್ಟಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬಮೇವ, ನ ಚ ಆಮಸಿತಬ್ಬಂ। ಏತೇನ ಕತಂ ಸೇನಾಸನೋಪಕರಣಂ ಪನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಧಮ್ಮಮಣ್ಡಪೇ ಕತಮ್ಪಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಲೋಹಿತವಣ್ಣೋ ಮಣಿ, ಮಸಾರಗಲ್ಲಮಣಿ ಚ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನಾಮಾಸೋ, ನ ಚ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬೋತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ।
Bījato paṭṭhāya rajataṃ, jātarūpañca kataṃ vā hotu akataṃ vā, sabbaso anāmāsaṃ, na ca sāditabbaṃ. Iminā kataṃ paṭimādikañca ārakūṭalohañca anāmāsanti vakkhati. Katākatasuvaṇṇarajatānaṃ asādiyitabbatāya idha aṭṭhakathāya āgatattā uttarena rājaputtena kāretvā āhaṭaṃ suvaṇṇacetiyaṃ na vaṭṭatīti mahāpadumattherena paṭikkhittanti suvaṇṇapaṭimācetiyapotthakāvacchādakamaṇipadumavaṭṭādi yaṃ kiñci na sāditabbameva, na ca āmasitabbaṃ. Etena kataṃ senāsanopakaraṇaṃ pana paribhuñjituṃ vaṭṭati. Dhammamaṇḍape katampi paṭijaggituṃ vaṭṭati. Lohitavaṇṇo maṇi, masāragallamaṇi ca sabbathā anāmāso, na ca adhivāsetabboti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.
೩೪೬. ಸಬ್ಬಮಾವುಧಭಣ್ಡನ್ತಿ ಖಗ್ಗಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಆವುಧೋಪಕರಣಂ ಪತ್ತಾದಿಕಪ್ಪಿಯಪರಿಕ್ಖಾರಮೂಲತ್ಥಾಯ ದೀಯಮಾನಂ ಸತ್ಥವಾಣಿಜಾಯ ಅಕಾತಬ್ಬತ್ತಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಖುರಾದಿಕಪ್ಪಿಯಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸಙ್ಗಾಮಭೂಮಿಯಂ ಮಗ್ಗೇ ಪತಿತಖಗ್ಗಾದಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾಸಾಣೇನ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಖುರಾದಿಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಾನಿ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಉಸುಸತ್ತಿಆದಿಕಂ ಫಲತೋ ದಣ್ಡಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಪರಿಕ್ಖಾರಕಾರಾಪನತ್ಥಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
346.Sabbamāvudhabhaṇḍanti khaggādi sabbaṃ āvudhopakaraṇaṃ pattādikappiyaparikkhāramūlatthāya dīyamānaṃ satthavāṇijāya akātabbattā na gahetabbaṃ, ‘‘imaṃ gaṇhathā’’ti dinnaṃ bhinditvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ katvā ‘‘khurādikappiyaparikkhāraṃ kāressāmī’’ti sādituṃ vaṭṭati. Saṅgāmabhūmiyaṃ magge patitakhaggādiṃ disvā pāsāṇena bhinditvā ‘‘khurādikappiyabhaṇḍāni kāressāmī’’ti gaṇhituṃ vaṭṭati. Ususattiādikaṃ phalato daṇḍaṃ apanetvā kappiyaparikkhārakārāpanatthāya gahetabbaṃ.
ಜಿಯಾತಿ ಧನುಗುಣೋ। ಚ-ಕಾರೇನ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಅವುತ್ತಂ ಅಙ್ಕುಸತೋಮರಾದಿಂ ಪರಹಿಂ ಸೋಪಕರಣಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಧನುದಣ್ಡಕೋತಿ ಜಿಯಾವಿರಹಿತೋ ಧನುದಣ್ಡಕೋ। ಇದಂ ಪರಹಿಂಸೋಪಕರಣಭಣ್ಡಾದಿಕಂ ವಿಹಾರೇ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತಂ ಚೇ, ಸಾಮಿಕಾನಂ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಅಗ್ಗಹಿತಂ ಚೇ, ಅಚಾಲೇನ್ತೇನ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ।
Jiyāti dhanuguṇo. Ca-kārena imissā gāthāya avuttaṃ aṅkusatomarādiṃ parahiṃ sopakaraṇaṃ saṅgaṇhāti. Dhanudaṇḍakoti jiyāvirahito dhanudaṇḍako. Idaṃ parahiṃsopakaraṇabhaṇḍādikaṃ vihāre sammajjitabbaṭṭhāne ṭhapitaṃ ce, sāmikānaṃ vatvā tehi aggahitaṃ ce, acālentena sammajjitabbaṃ.
ಜಾಲಞ್ಚಾತಿ ಮಚ್ಛಜಾಲಪಕ್ಖಿಜಾಲಾದಿಜಾಲಞ್ಚ। ಜಾಲಂ ದೀಯಮಾನಂ ಛತ್ತವೇಠನತ್ಥಂ, ಆಸನಚೇತಿಯಾದಿಮತ್ಥಕೇ ಬನ್ಧನಾದಿಪಯೋಜನೇ ಸತಿ ತದತ್ಥಞ್ಚ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಸರವಾರಣಂ ನಾಮ ಫಲಕಾದಿಕಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಝನತ್ಥಾಯ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಸರನಿವಾರಣಂ ವಿನಾಸನೋಪರೋಧಕಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ ಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಂ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ದನ್ತಕಟ್ಠಾಧಾರಫಲಕಾದಿ ಯದಿಚ್ಛಿತಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಮುಟ್ಠಿಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
Jālañcāti macchajālapakkhijālādijālañca. Jālaṃ dīyamānaṃ chattaveṭhanatthaṃ, āsanacetiyādimatthake bandhanādipayojane sati tadatthañca gahetabbaṃ. Saravāraṇaṃ nāma phalakādikaṃ aññehi attano vijjhanatthāya vissaṭṭhasaranivāraṇaṃ vināsanoparodhakāraṇaṃ hotīti bhaṇḍamūlatthaṃ sādituṃ vaṭṭati. ‘‘Dantakaṭṭhādhāraphalakādi yadicchitaṃ karomī’’ti muṭṭhiṃ apanetvā gahetuṃ vaṭṭati.
೩೪೭. ಚೇತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಸುವಣ್ಣಪಟಿಬಿಮ್ಬಾದೀ’’ತಿ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಲಬ್ಭತಿ। ಸುವಣ್ಣಗ್ಗಹಣಞ್ಚುಪಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ರಜತಮಯಞ್ಚ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಆರಕೂಟಕನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಲೋಹವಿಸೇಸಮಾಹ । ‘‘ಅನಾಮಾಸ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಯಂ ವಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಉಪಲಕ್ಖಣಂ।
347.Cetiyanti ettha ‘‘suvaṇṇacetiya’’nti idaṃ ‘‘suvaṇṇapaṭibimbādī’’ti anantaraṃ vuttattā labbhati. Suvaṇṇaggahaṇañcupalakkhaṇanti rajatamayañca gahetabbaṃ. Ārakūṭakanti suvaṇṇavaṇṇaṃ lohavisesamāha . ‘‘Anāmāsa’’nti idaṃ ‘‘asampaṭicchiyaṃ vā’’ti etassa upalakkhaṇaṃ.
೩೪೮. ಸಬ್ಬಂ ವಾದಿತಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಓನಹಿತುನ್ತಿ ಚಮ್ಮವರತ್ತತನ್ತೀಹಿ ಬನ್ಧಿತುಂ। ಓನಹಾಪೇತುನ್ತಿ ತಥೇವ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕಾರಾಪೇತುಂ। ವಾದಾಪೇತುನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಾದಾಪೇತುಂ। ವಾದೇತುನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ವಾದೇತುಂ। ವಾದಿತನ್ತಿ ವಾದನೀಯಂ ಯಥಾ ‘‘ಕರಣೀಯಂ ಕಾರಿತ’’ನ್ತಿ, ವಾದನಾರಹಂ ತುರಿಯಭಣ್ಡನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಞ್ಚ ಓನಹನಾದಿಕಿರಿಯಾಯ ಕಮ್ಮಂ।
348. Sabbaṃ vāditamiti sambandho. Onahitunti cammavarattatantīhi bandhituṃ. Onahāpetunti tatheva aññehi kārāpetuṃ. Vādāpetunti aññehi vādāpetuṃ. Vādetunti attanā vādetuṃ. Vāditanti vādanīyaṃ yathā ‘‘karaṇīyaṃ kārita’’nti, vādanārahaṃ turiyabhaṇḍanti attho. Idañca onahanādikiriyāya kammaṃ.
೩೪೯. ಉಪಹಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ। ಇತಿ ಅನುಮತಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ। ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ತೇ ವತ್ತಾರೋ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ।
349.Upahāraṃ karissāmāti pūjaṃ karissāma. Iti anumatiggahaṇatthāya. Vattabbāti te vattāro vattabbāti yojanā.
೩೫೦-೧. ಧುತ್ತಿಯಾ ಇತ್ಥಿಯಾತಿ ವಿಪನ್ನಾಚಾರಾಯ ಲೋಳಿತ್ಥಿಯಾ। ಸಯಂ ಫುಸಿಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಯೋಗಂ ವಿನಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅತ್ತನಾವ ಫುಸಿಯಮಾನಸ್ಸ। ಕಾಯೇನ ಅವಾಯಮಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಸಮ್ಫಸ್ಸಾನುಭವನತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಂ ಅಚಾಲೇತ್ವಾ। ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿವಿಜಾನತೋತಿ ಫಸ್ಸಂ ಅನುಭವನ್ತಸ್ಸ।
350-1.Dhuttiyā itthiyāti vipannācārāya loḷitthiyā. Sayaṃ phusiyamānassāti bhikkhuno payogaṃ vinā itthiyā attanāva phusiyamānassa. Kāyena avāyamitvāti tassā sarīrasamphassānubhavanatthaṃ attano kāyaṃ acāletvā. Phassaṃ paṭivijānatoti phassaṃ anubhavantassa.
ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಫುಸನೇ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ, ‘‘ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಇಮಂ ಫುಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚೇತೇತ್ವಾ। ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ‘‘ಇಮಿನಾ ಪತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಏತಿಸ್ಸಾ ಸರೀರಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪತ್ತಥಾಲಕತಟ್ಟಕಪಣ್ಣಪುಟಭೇಸಜ್ಜಾದಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಿಯಾ ಹತ್ಥೇ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇನ ಫುಸನಾದೀಸು ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಅಸ್ಸತಿಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಇಮಿನಾವ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಇಧ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಂ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಫುಸನಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಸತಿಂ ಅನುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಪಸಾರಣಾದೀಸು ಫುಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Asañciccāti ettha ‘‘phusane’’ti pāṭhaseso, ‘‘iminā upāyena imaṃ phusāmī’’ti acetetvā. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Iminā pattapaṭiggahaṇādinā upāyena etissā sarīrasamphassaṃ anubhavissāmī’’ti acintetvā pattathālakataṭṭakapaṇṇapuṭabhesajjādiṃ paṭiggaṇhāpentiyā hatthe attano hatthena phusanādīsu anāpattīti vuttaṃ hoti. ‘‘Assatiyā’’ti idaṃ pana imināva saṅgahitattā idha visuṃ na vuttaṃ, mātugāmassa sarīre phusanabhāvaṃ ajānitvā aññavihito hutvā satiṃ anupaṭṭhapetvā hatthapādapasāraṇādīsu phusantassāti attho.
ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ದಾರಕಾಕಾರಂ ದಾರಿಕಂ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ’’ತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಕೇನಚಿ ಕರಣೀಯೇನ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ । ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಿನೋ ಚಾತಿ ‘‘ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಕಾಯೇನ ವಾಯಮತಿ, ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ। ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಕಾಯೇನ ವಾಯಮತಿ, ನ ಚ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ। ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ನ ಚ ಕಾಯೇನ ವಾಯಮತಿ, ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ। ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ನ ಚ ಕಾಯೇನ ವಾಯಮತಿ, ನ ಚ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೭೯) ವುತ್ತಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯವತೋ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
Ajānantassāti dārakākāraṃ dārikaṃ ‘‘mātugāmo’’ti ajānitvā kenaci karaṇīyena phusantassa . Mokkhādhippāyino cāti ‘‘mokkhādhippāyo kāyena vāyamati, phassaṃ paṭivijānāti, anāpatti. Mokkhādhippāyo kāyena vāyamati, na ca phassaṃ paṭivijānāti, anāpatti. Mokkhādhippāyo na ca kāyena vāyamati, phassaṃ paṭivijānāti, anāpatti. Mokkhādhippāyo na ca kāyena vāyamati, na ca phassaṃ paṭivijānāti, anāpattī’’ti (pārā. 279) vuttamokkhādhippāyavato catubbidhassa puggalassāti vuttaṃ hoti. ‘‘Anāpattī’’ti iminā sambandho.
ಇಮೇಸು ಯೋ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಆಲಿಙ್ಗನಾದಿಪಯೋಗೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಯಮಾನೋ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಮುಞ್ಚಿತುಕಾಮೋ ಹತ್ಥಚಾಲೇನ, ಮುಟ್ಠಿಆದೀಹಿ ವಾ ಪಟಿಪಣಾಮನಂ, ಪಹರಣಾದಿಕಞ್ಚ ಪಯೋಗಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ। ಅತ್ತಾನಮಜ್ಝೋತ್ಥರಿತುಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಹರಣಾಕಾರಾದಿಸಬ್ಬಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ಫುಸಿತುಂ ಅದೇನ್ತೋ ದುತಿಯೋ। ಇತ್ಥಿಯಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಆಲಿಙ್ಗಿತೋ ಚೋಪನರಹಿತಂ ಮಂ ‘‘ಅನತ್ಥಿಕೋ’’ತಿ ಮನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಯಮೇವ ಪಲಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ‘‘ಅಚೋಪನಮೇವ ಮೋಕ್ಖೋಪಾಯೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಹುತ್ವಾ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತೋ ತತಿಯೋ। ಅತ್ತಾನಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತುಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ದುತಿಯೋ ವಿಯ ತಾಸೇತುಂ ಕಾಯಪ್ಪಯೋಗಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಅಗತೇ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪಹರಿತ್ವಾ ತಾಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಚತುತ್ಥೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
Imesu yo mātugāmena āliṅganādipayogena ajjhottharayamāno taṃ attano sarīrato apanetvā muñcitukāmo hatthacālena, muṭṭhiādīhi vā paṭipaṇāmanaṃ, paharaṇādikañca payogaṃ karoti, ayaṃ paṭhamo puggalo. Attānamajjhottharituṃ āgacchantiṃ itthiṃ disvā paharaṇākārādisabbapayogaṃ dassetvā tāsetvā attano sarīraṃ phusituṃ adento dutiyo. Itthiyā ajjhottharitvā āliṅgito copanarahitaṃ maṃ ‘‘anatthiko’’ti mantvā ‘‘sayameva palāyissatī’’ti, ‘‘acopanameva mokkhopāyo’’ti ñatvā niccalova hutvā phassaṃ paṭivijānanto tatiyo. Attānaṃ ajjhottharitumāgacchantiṃ itthiṃ disvā dutiyo viya tāsetuṃ kāyappayogaṃ akatvā ‘‘agate pātessāmi, paharitvā tāsessāmī’’ti vā cintetvā niccalova hutvā tiṭṭhanto catutthoti veditabbo.
೩೫೨. ಪಠಮೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೇನಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ, ಕಾಯಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇಧ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ।
352.Paṭhamenāti ettha ‘‘pārājikenā’’ti pāṭhaseso, kāyacittasamuṭṭhānanti vuttaṃ hoti. Idha cittaṃ nāma kāyasaṃsaggarāgasampayuttaṃ cittaṃ, sukkavissaṭṭhimhi mocetukāmatāya sampayuttaṃ cittaṃ.
ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Kāyasaṃsaggakathāvaṇṇanā.
೩೫೩-೪. ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದೇನಾತಿ ದುಟ್ಠು ಕುಚ್ಛಿತಭಾವಂ ಉಲತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಚ ಸಾ ವಾಚಾ ಚಾತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾ, ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೇ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ವಾಚಾ, ಯಥಾಹ ‘‘ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ನಾಮ ವಾಚಾ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ವಾಚಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೮೫), ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದೋ, ತಥಾಪವತ್ತವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚೇತನಾ, ತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ರಾಗೋ ಇಧ ಸಹಚರಿಯೇನ ‘‘ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ತೇನ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ರಾಗೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ‘‘ಓಭಾಸನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನಓಭಾಸನಸ್ಸ ಹೇತು ದಸ್ಸಿತೋ।
353-4.Duṭṭhullavācassādenāti duṭṭhu kucchitabhāvaṃ ulati gacchatīti duṭṭhullā, duṭṭhullā ca sā vācā cāti duṭṭhullavācā, vaccamaggapassāvamagge methunadhammapaṭisaṃyuttā vācā, yathāha ‘‘duṭṭhullā nāma vācā vaccamaggapassāvamaggamethunadhammapaṭisaṃyuttā vācā’’ti (pārā. 285), duṭṭhullavācāya assādo duṭṭhullavācassādo, tathāpavattavacīviññattisamuṭṭhāpakacittasampayuttā cetanā, tena sampayutto rāgo idha sahacariyena ‘‘duṭṭhullavācassādo’’ti vutto, tena, duṭṭhullavācassādasampayuttena rāgenāti attho. Iminā ‘‘obhāsantassā’’ti vakkhamānaobhāsanassa hetu dassito.
ಇತ್ಥಿಯಾ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿನೋ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಇತ್ಥಿಯಾ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿನೋತಿ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ನ ಯಕ್ಖೀ, ನ ಪೇತೀ, ನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ, ವಿಞ್ಞೂ ಪಟಿಬಲಾ ಸುಭಾಸಿತದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಆಜಾನಿತು’’ನ್ತಿ ಪದಭಾಜನೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸರೂಪಾಯ ಸುಭಾಸಿತದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಜಾನನ್ತಿಯಾ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿನೋ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧೀವಸೇನ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಾಮಿವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ಯಥಾವುತ್ತಸರೂಪಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಣ್ಣಾವಣ್ಣವಸೇನ ಚಾತಿ ‘‘ವಣ್ಣಂ ಭಣತಿ ನಾಮ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ಥೋಮೇತಿ ವಣ್ಣೇತಿ ಪಸಂಸತಿ। ಅವಣ್ಣಂ ಭಣತಿ ನಾಮ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ಖುಂಸೇತಿ ವಮ್ಭೇತಿ ಗರಹತೀ’’ತಿ ನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಉಭೋ ಮಗ್ಗೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಥೋಮನಗರಹಣವಸೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
Itthiyā itthisaññino bhikkhunoti yojanā. Itthiyā itthisaññinoti ‘‘mātugāmo nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, viññū paṭibalā subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti padabhājane niddiṭṭhasarūpāya subhāsitadubbhāsitaṃ jānantiyā manussitthiyā itthisaññino bhikkhunoti attho. ‘‘Dvinnaṃ maggāna’’nti etassa sambandhīvasena ‘‘itthiyā’’ti idaṃ sāmivasena yojetabbaṃ, yathāvuttasarūpassa mātugāmassa vaccamaggapassāvamagganti attho. Vaṇṇāvaṇṇavasena cāti ‘‘vaṇṇaṃ bhaṇati nāma dve magge thometi vaṇṇeti pasaṃsati. Avaṇṇaṃ bhaṇati nāma dve magge khuṃseti vambheti garahatī’’ti niddese vuttanayena ubho magge uddissa thomanagarahaṇavasenāti vuttaṃ hoti.
ಮೇಥುನಸ್ಸ ಯಾಚನಾದಯೋ ಮೇಥುನಯಾಚನಾದಯೋ, ತೇಹಿ ಮೇಥುನಯಾಚನಾದೀಹಿ, ‘‘ಯಾಚತಿಪಿ ಆಯಾಚತಿಪಿ ಪುಚ್ಛತಿಪಿ ಪಟಿಪುಚ್ಛತಿಪಿ ಆಚಿಕ್ಖತಿಪಿ ಅನುಸಾಸತಿಪಿ ಅಕ್ಕೋಸತಿಪೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೮೫) ಉದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಮೇಥುನಯಾಚನಾದಿವಸೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ‘‘ಓಭಾಸನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಓಭಾಸನಾ ದಸ್ಸಿತಾ। ಓಭಾಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ದೇಸಯನ್ತಸ್ಸ, ಪಕಾಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ವಿಞ್ಞು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಓಭಾಸನಕಿರಿಯಾಯ ಕಮ್ಮಮಾಹ, ಇಮಿನಾ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಯಥಾದಸ್ಸಿತಪದಭಾಜನಾಗತಸರೂಪಂ ವಿಞ್ಞುಂ ಪಟಿಬಲಂ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅನ್ತಮಸೋ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯಪೀತಿ ಓಭಾಸನೇ ಅನ್ತಿಮಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ। ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಚನಸ್ಸಾದಭಾವೇ ಸತಿ ಯೋ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗುಣದೋಸಂ ವಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಯಾಚನಾದಿವಸೇನ ವಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಜಾನನ್ತಿಂ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯಪಿ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Methunassa yācanādayo methunayācanādayo, tehi methunayācanādīhi, ‘‘yācatipi āyācatipi pucchatipi paṭipucchatipi ācikkhatipi anusāsatipi akkosatipī’’ti (pārā. 285) uddese vuttamethunayācanādivasenāti vuttaṃ hoti. Imehi dvīhi ‘‘obhāsantassā’’ti vuttaobhāsanā dassitā. Obhāsantassāti uddesayantassa, pakāsentassāti attho. ‘‘Viññu’’nti iminā obhāsanakiriyāya kammamāha, iminā visesitabbaṃ ‘‘manussitthi’’nti idaṃ pakaraṇato labbhati, yathādassitapadabhājanāgatasarūpaṃ viññuṃ paṭibalaṃ manussitthinti vuttaṃ hoti. Antamaso hatthamuddāyapīti obhāsane antimaparicchedadassanaṃ. Duṭṭhullavacanassādabhāve sati yo vaccamaggapassāvamaggapaṭibaddhaṃ guṇadosaṃ vā methunadhammayācanādivasena vā duṭṭhullāduṭṭhullaṃ jānantiṃ manussitthiṃ heṭṭhimaparicchedena hatthamuddāyapi vadeyyāti attho.
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಥಾದ್ವಯೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿನೋ ವಿಞ್ಞುಂ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಣ್ಣವಸೇನ ಅನ್ತಮಸೋ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯಪಿ ಓಭಾಸನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗರುಕಂ ಸಿಯಾತಿ ಏಕಂ ವಾಕ್ಯಂ, ತಥಾ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಅವಣ್ಣವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ‘‘ಮೇಥುನಯಾಚನಾದೀಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಯೋಜನಾಯ ವಾಕ್ಯದ್ವಯನ್ತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಾವಸೇನ ತೀಣಿ ವಾಕ್ಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ।
Imasmiṃ gāthādvaye duṭṭhullavācassādena itthiyā itthisaññino viññuṃ taṃ itthiṃ dvinnaṃ maggānaṃ vaṇṇavasena antamaso hatthamuddāyapi obhāsantassa bhikkhuno garukaṃ siyāti ekaṃ vākyaṃ, tathā ‘‘dvinnaṃ maggānaṃ avaṇṇavasenā’’ti iminā ca ‘‘methunayācanādīhī’’ti iminā ca yojanāya vākyadvayanti evaṃ yojanāvasena tīṇi vākyāni honti.
ತತ್ಥ ಪಠಮವಾಕ್ಯೇ ವಣ್ಣವಚನೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಥೋಮನಾದಿಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತಿ। ‘‘ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಥೋಮನತ್ಥಂ ವದತೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ನ ಹೋತಿ, ‘‘ತವ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೋ ಚ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೋ ಚ ಈದಿಸೋ ಸುಭೋ ಸುಸಣ್ಠಾನೋ, ತೇನ ನಾಮ ಈದಿಸೇನ ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀ’’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ। ‘‘ವಣ್ಣೇತಿ, ಪಸಂಸತೀ’’ತಿ ಪದದ್ವಯಞ್ಚ ‘‘ಥೋಮೇತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯೋ।
Tattha paṭhamavākye vaṇṇavacanena saṅgahitaṃ thomanādikathaṃ kathentassa saṅghādiseso hoti. ‘‘Itthilakkhaṇena subhalakkhaṇena samannāgatāsī’’ti ettakameva thomanatthaṃ vadato saṅghādiseso na hoti, ‘‘tava vaccamaggo ca passāvamaggo ca īdiso subho susaṇṭhāno, tena nāma īdisena itthilakkhaṇena subhalakkhaṇena samannāgatāsī’’ti vadantassa hoti. ‘‘Vaṇṇeti, pasaṃsatī’’ti padadvayañca ‘‘thometī’’ti padassa pariyāyo.
ದುತಿಯವಾಕ್ಯೇ ಅವಣ್ಣಪದಸಙ್ಗಹಿತಂ ಖುಂಸನಾದಿತ್ತಯೇ ಖುಂಸನಂ ನಾಮ ಪತೋದೋಪಮೇಹಿ ಫರುಸವಚನೇಹಿ ತುದನಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಖುಂಸೇತೀತಿ ವಾಚಾಪತೋದೇನ ಘಟ್ಟೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೫)। ಪತುಜ್ಜತೇನೇನಾತಿ ‘‘ಪತೋದೋ’’ತಿಅಗಚ್ಛನ್ತೇ ಅಸ್ಸಾದಯೋ ಪವತ್ತೇತುಂ ವಿಜ್ಝನಕಪಾಚನದಣ್ಡೋ ವುಚ್ಚತಿ। ವಮ್ಭನಂ ನಾಮ ಅಪಸಾದನಂ। ಅಪಸಾದನಂ ನಾಮ ಗುಣತೋ ಪರಿಹಾಪನಂ। ಯಥಾಹ ‘‘ವಮ್ಭೇತೀತಿ ಅಪಸಾದೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೫)। ಗರಹಾ ನಾಮ ದೋಸಾರೋಪನಂ। ಯಥಾಹ ‘‘ಗರಹತೀತಿ ದೋಸಂ ದೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೫)। ಇಮಂ ಖುಂಸನಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತವಚನಂ ವಕ್ಖಮಾನೇಸು ‘‘ಸಿಖರಣೀಸಿ, ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸಿ, ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಾಸೀ’’ತಿ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಪದೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ನ ಇತರಸ್ಸ।
Dutiyavākye avaṇṇapadasaṅgahitaṃ khuṃsanādittaye khuṃsanaṃ nāma patodopamehi pharusavacanehi tudanaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘khuṃsetīti vācāpatodena ghaṭṭetī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.285). Patujjatenenāti ‘‘patodo’’tiagacchante assādayo pavattetuṃ vijjhanakapācanadaṇḍo vuccati. Vambhanaṃ nāma apasādanaṃ. Apasādanaṃ nāma guṇato parihāpanaṃ. Yathāha ‘‘vambhetīti apasādetī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.285). Garahā nāma dosāropanaṃ. Yathāha ‘‘garahatīti dosaṃ detī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.285). Imaṃ khuṃsanādipaṭisaṃyuttavacanaṃ vakkhamānesu ‘‘sikharaṇīsi, sambhinnāsi, ubhatobyañjanāsī’’ti imesu tīsu padesu aññatarena yojetvā kathentasseva saṅghādiseso, na itarassa.
ತತಿಯವಾಕ್ಯೇ ಮೇಥುನಯಾಚನಾದಿವಚನೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಆಯಾಚನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ। ‘‘ಯಾಚತಿ ನಾಮ ದೇಹಿ ಮೇ ಅರಹಸಿ ಮೇ ದಾತು’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೨೮೫) ನಯೇನ ಏಕೇಕಂ ಪದಂ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿವಸೇನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪದೇನ ಸಹ ಘಟೇತ್ವಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಂ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ।
Tatiyavākye methunayācanādivacanehi saṅgahitaṃ āyācanādiṃ karontassāpi saṅghādiseso. ‘‘Yācati nāma dehi me arahasi me dātu’’ntiādinā (pārā. 285) nayena ekekaṃ padaṃ ‘‘dehi me methunaṃ dhamma’’ntiādivasena methunadhammapadena saha ghaṭetvā methunadhammaṃ yācantasseva hoti.
‘‘ಕದಾ ತೇ ಮಾತಾ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಕದಾ ತೇ ಪಿತಾ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಕದಾ ತೇ ದೇವತಾಯೋ ಪಸೀದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕದಾ ತೇ ಸುಖಣೋ ಸುಲಯೋ ಸುಮುಹುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿಆಯಾಚನಪದನಿದ್ದೇಸೇ ಏಕೇಕಂ ಪದಂ ತತ್ಥೇವ ಓಸಾನೇ ವುತ್ತೇನ ‘‘ಕದಾ ತೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪದೇನ ಘಟೇತ್ವಾ ಮೇಥುನಂ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ।
‘‘Kadā te mātā pasīdissati, kadā te pitā pasīdissati, kadā te devatāyo pasīdissanti, kadā te sukhaṇo sulayo sumuhutto bhavissatī’’tiādiāyācanapadaniddese ekekaṃ padaṃ tattheva osāne vuttena ‘‘kadā te methunaṃ dhammaṃ labhissāmī’’ti padena ghaṭetvā methunaṃ yācantasseva hoti.
‘‘ಕಥಂ ತ್ವಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ದೇಸಿ, ಕಥಂ ಜಾರಸ್ಸ ದೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೮೫) ಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸವಚನೇಸು ಚ ಅಞ್ಞತರಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪದೇನ ಘಟೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ।
‘‘Kathaṃ tvaṃ sāmikassa desi, kathaṃ jārassa desī’’ti (pārā. 285) pucchāniddesavacanesu ca aññataraṃ methunadhammapadena ghaṭetvā pucchantasseva hoti.
‘‘ಏವಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ದೇಸಿ, ಏವಂ ಜಾರಸ್ಸ ದೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೮೫) ಪಟಿಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸವಚನೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪದೇನ ಘಟೇತ್ವಾ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ।
‘‘Evaṃ kira tvaṃ sāmikassa desi, evaṃ jārassa desī’’ti (pārā. 285) paṭipucchāniddesavacanesu aññataraṃ methunadhammapadena ghaṭetvā visesetvā paṭipucchantasseva hoti.
‘‘ಕಥಂ ದದಮಾನಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತೋ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ‘‘ಏವಂ ದೇಹಿ, ಏವಂ ದೇನ್ತೀ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಮನಾಪಾ ಚಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತಿವಚನೇ, ಅನುಸಾಸನಿವಚನೇ ಚ ಏಸೇವ ನಯೋ।
‘‘Kathaṃ dadamānā sāmikassa piyā hotī’’ti pucchato mātugāmassa ‘‘evaṃ dehi, evaṃ dentī sāmikassa piyā bhavissati manāpā cā’’ti āṇattivacane, anusāsanivacane ca eseva nayo.
೩೫೫. ಅಕ್ಕೋಸನಿದ್ದೇಸಾಗತೇಸು ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸಿ ನಿಮಿತ್ತಮತ್ತಾಸಿ ಅಲೋಹಿತಾಸಿ ಧುವಲೋಹಿತಾಸಿ ಧುವಚೋಳಾಸಿ ಪಗ್ಘರನ್ತೀಸಿ ಸಿಖರಣೀಸಿ ಇತ್ಥಿಪಣ್ಡಕಾಸಿ ವೇಪುರಿಸಿಕಾಸಿ ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಾಸೀ’’ತಿ ಏಕಾದಸಸು ಪದೇಸು ‘‘ಸಿಖರಣೀಸಿ ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಾಸೀ’’ತಿ ಪದತ್ತಯಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಆಪತ್ತಿಕರಂ, ಇಮಿನಾ ಪದತ್ತಯೇನ ಸಹ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾನಿ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಮೇಥುನಧಮ್ಮಪದಾನಿ ತೀಣಿ ಚಾತಿ ಛಪ್ಪದಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಆಪತ್ತಿಕರತ್ತಾ ಇತೋ ಪರಾನಿ ಅನಿಮಿತ್ತಾದೀನಿ ಅಟ್ಠ ಪದಾನಿ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಂ ದೇಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪದೇನ ಸಹ ಘಟೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾನೇವ ಆಪತ್ತಿಕರಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ, ‘‘ಮೇಥುನಯಾಚನಾದೀಹೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದಸಙ್ಗಹಿತೇಸು ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸೀ’’ತಿಆದೀಸು ಏಕಾದಸಸು ಅಕ್ಕೋಸಪದೇಸು ಅನ್ತೋಗಧತ್ತೇಪಿ ಕೇವಲಂ ಆಪತ್ತಿಕರತ್ತಾ ಗರುತರಂ ಪದತ್ತಯಂ ವಿಸುಂ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಞಾಪೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಿಖರಣೀಸೀ’’ತಿಆದಿ।
355. Akkosaniddesāgatesu ‘‘animittāsi nimittamattāsi alohitāsi dhuvalohitāsi dhuvacoḷāsi paggharantīsi sikharaṇīsi itthipaṇḍakāsi vepurisikāsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsī’’ti ekādasasu padesu ‘‘sikharaṇīsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsī’’ti padattayaṃ paccekaṃ āpattikaraṃ, iminā padattayena saha pubbe vuttāni vaccamaggapassāvamaggamethunadhammapadāni tīṇi cāti chappadānaṃ paccekaṃ āpattikarattā ito parāni animittādīni aṭṭha padāni ‘‘animittāsi methunadhammaṃ dehī’’tiādinā nayena methunadhammapadena saha ghaṭetvā vuttāneva āpattikarānīti veditabbāni, ‘‘methunayācanādīhī’’ti ettha ādi-saddasaṅgahitesu ‘‘animittāsī’’tiādīsu ekādasasu akkosapadesu antogadhattepi kevalaṃ āpattikarattā garutaraṃ padattayaṃ visuṃ saṅgahetabbanti ñāpetumāha ‘‘sikharaṇīsī’’tiādi.
ಸಿಖರಣೀಸೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಿಖರಣೀ ಅಸೀ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ‘‘ಅಸೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತು-ಸದ್ದೋ ಕೇವಲಯುತ್ತಮ್ಪಿ ಆಪತ್ತಿಕರಂ ಹೋತೀತಿ ವಿಸೇಸಂ ಜೋತೇತಿ। ಕೇವಲೇನಾಪಿ ಅಕ್ಕೋಸವಚನೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಿಖರಣೀಸೀತಿ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಆಣಿಮಂಸಾ ಭವಸಿ। ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸೀತಿ ಮಿಸ್ಸೀಭೂತವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಾ। ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಾಸೀತಿ ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತೇನ, ಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತೇನ ಚಾತಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ‘‘ಅಯಂ ಇತ್ಥೀ, ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜಯತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಮುತ್ತಕರಣಾನಿ। ಸುಣನ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಿಞ್ಞುಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬವತ್ಥು ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ। ಭಾಸಿತಂ ಸುಣನ್ತಿಯಾ ಸುಭಾಸಿತದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಜಾನನ್ತಿಯಾ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ವಿಸಯೇ ಪವತ್ತಅಕ್ಕೋಸವಚನೇನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Sikharaṇīsīti ettha ‘‘sikharaṇī asī’’ti padacchedo. ‘‘Asī’’ti paccekaṃ yojetabbaṃ. Tu-saddo kevalayuttampi āpattikaraṃ hotīti visesaṃ joteti. Kevalenāpi akkosavacanenāti yojanā. Sikharaṇīsīti bahi nikkhantaāṇimaṃsā bhavasi. Sambhinnāsīti missībhūtavaccamaggapassāvamaggā. Ubhatobyañjanāsīti itthinimittena, purisanimittena cāti ubhatobyañjanehi samannāgatā. ‘‘Ayaṃ itthī, ayaṃ puriso’’ti byañjayatīti byañjanaṃ, muttakaraṇāni. Suṇantiyāti ettha ‘‘viññumanussitthiyā’’ti adhikārato labbhati, iminā akkositabbavatthu dassitaṃ hoti. Bhāsitaṃ suṇantiyā subhāsitadubbhāsitaṃ jānantiyā manussitthiyā visaye pavattaakkosavacanena saṅghādiseso hotīti attho.
೩೫೬. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓಭಾಸನ್ತಸ್ಸ ವಾಚಾನಂ ಗಣನಾಯ ಗರುಕಾ ಸಿಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ‘‘ಏಕಂ ಇತ್ಥಿ’’ನ್ತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ। ಏಕವಾಚಾಯ ಬಹೂ ಓಭಾಸನ್ತಸ್ಸ ಚ ಇತ್ಥೀನಂ ಗಣನಾಯ ಗರುಕಾ ಸಿಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋಪೀ’’ತಿ ಲಬ್ಭತಿ।
356. Punappunaṃ obhāsantassa vācānaṃ gaṇanāya garukā siyunti yojanā. Ettha ‘‘ekaṃ itthi’’nti ajjhāharitabbaṃ. Ekavācāya bahū obhāsantassa ca itthīnaṃ gaṇanāya garukā siyunti yojanā. Etthāpi ‘‘itthiyopī’’ti labbhati.
೩೫೭. ಸಾ ಚೇ ನಪ್ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯಂ ಸುಣನ್ತಿಂ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಣ್ಣಾವಣ್ಣವಸೇನ ಓಭಾಸತಿ, ಸಾ ಚೇ ನ ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಆದಾಯ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅತ್ತನೋ ಭಾಸಿತಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ವುತ್ತಸಮನನ್ತರಮೇವ ಅತ್ಥವಸೇನ ಸಚೇ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಭಾಸಿತಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಉಬ್ಭಜಾಣುಂ, ಅಧಕ್ಖಕಂ ವಾ ಆದಿಸ್ಸ ಭಣನೇ ಚಾಪಿ ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಸಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಭಣನೇತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಣ್ಣಾದಿಕಥನೇ, ‘‘ಭಣತೋ’’ತಿಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ, ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಭಣನಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹೇತುಮ್ಹಿ ಅಯಮನ್ತಪಚ್ಚಯೋ ‘‘ಅಸಮ್ಬುಧ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ) ವಿಯ। ಉಬ್ಭಜಾಣುನ್ತಿ ಜಾಣುತೋ ಉದ್ಧಂ। ಅಕ್ಖೇಕನ್ತಿ ಅಕ್ಖಕತೋ ಹೇಟ್ಠಾ।
357.Sā ce nappaṭijānātīti ettha ‘‘yaṃ suṇantiṃ manussitthiṃ dvinnaṃ maggānaṃ vaṇṇāvaṇṇavasena obhāsati, sā ce na paṭijānātī’’ti sāmatthiyā labbhamānaṃ ādāya yojetabbaṃ. Attano bhāsitaṃ duṭṭhullaṃ vuttasamanantarameva atthavasena sace na jānātīti attho. Tassāti tassa duṭṭhullabhāsitabhikkhussa. Ubbhajāṇuṃ, adhakkhakaṃ vā ādissa bhaṇane cāpi tassa thullaccayaṃ siyāti yojanā. Bhaṇaneti dvinnaṃ maggānaṃ vaṇṇādikathane, ‘‘bhaṇato’’tipi likhanti, bhaṇantassa, bhaṇanahetūti attho. Hetumhi ayamantapaccayo ‘‘asambudha’’ntiādīsu (pārā. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā) viya. Ubbhajāṇunti jāṇuto uddhaṃ. Akkhekanti akkhakato heṭṭhā.
೩೫೮. ಉಬ್ಭಕ್ಖಕನ್ತಿ ಅಕ್ಖಕತೋ ಉದ್ಧಂ। ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲತೋ ಅಧೋ। ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸ। ‘‘ಉದ್ದಿಸ್ಸುಬ್ಭಕ್ಖಂ ವಾ ತಥಾ, ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲ’’ನ್ತಿ ಚ ಲಿಖನ್ತಿ, ಸೋ ಪಾಠೋ ಸುನ್ದರೋ। ವಣ್ಣಾದಿಭಣನೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ವಿಞ್ಞುಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇ ವಣ್ಣಾದಿಭಣನೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕ್ಖೇತ್ತಂ, ಅಧಕ್ಖಕಂ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಕ್ಖೇತ್ತಂ, ಉದ್ಧಕ್ಖಕಂ ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ದುಕ್ಕಟಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಖೇತ್ತೇಸು ಅಕ್ಖಕಞ್ಚೇವ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಞ್ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅವಧಿಭೂತಂ ಕತ್ಥ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ? ದುಕ್ಕಟಕ್ಖೇತ್ತೇಯೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಕ್ಖಕಂ, ಪನ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಞ್ಚ ಏತ್ಥೇವ ದುಕ್ಕಟಕ್ಖೇತ್ತೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೬)।
358.Ubbhakkhakanti akkhakato uddhaṃ. Adhojāṇumaṇḍalanti jāṇumaṇḍalato adho. Uddisanti uddissa. ‘‘Uddissubbhakkhaṃ vā tathā, adhojāṇumaṇḍala’’nti ca likhanti, so pāṭho sundaro. Vaṇṇādibhaṇane dukkaṭanti sambandho. ‘‘Viññumanussitthiyā’’ti adhikārato labbhati. Kāyapaṭibaddhe vaṇṇādibhaṇane dukkaṭanti etthāpi eseva nayo. Vaccamaggapassāvamaggā saṅghādisesakkhettaṃ, adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ thullaccayakkhettaṃ, uddhakkhakaṃ adhojāṇumaṇḍalaṃ dukkaṭakkhettanti imesu tīsu khettesu akkhakañceva jāṇumaṇḍalañca thullaccayadukkaṭānaṃ dvinnaṃ avadhibhūtaṃ kattha saṅgayhatīti? Dukkaṭakkhetteyeva saṅgayhati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘akkhakaṃ, pana jāṇumaṇḍalañca ettheva dukkaṭakkhette saṅgahaṃ gacchatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.286).
೩೫೯. ಪಣ್ಡಕೇ ಯಕ್ಖಿಪೇತೀಸು ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಣ್ಣಾದಿಭಣನೇ ತಸ್ಸ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಭವೇತಿ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ಆಗತಪದೇಹಿ ಸಹ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಪಣ್ಡಕಾದೀಸೂತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಯಕ್ಖಿಪೇತೀನಂ ಗಹಣಂ।
359. Paṇḍake yakkhipetīsu dvinnaṃ maggānaṃ vaṇṇādibhaṇane tassa bhaṇantassa thullaccayaṃ bhaveti adhikāravasena āgatapadehi saha yojetabbaṃ. Paṇḍakādīsūti ādi-saddena yakkhipetīnaṃ gahaṇaṃ.
೩೬೦. ಉಬ್ಭಕ್ಖಕ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ನಯೋತಿ ‘‘ಪಣ್ಡಕಾದೀಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ನಯೋತಿ ‘‘ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ನಯೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟಕ್ಖೇತ್ತವಸೇನ ಸಬ್ಬೇಸು ಖೇತ್ತೇಸು।
360.Ubbhakkhaka…pe… ayaṃ nayoti ‘‘paṇḍakādīsū’’ti iminā yojetabbaṃ. Ayaṃ nayoti ‘‘dukkaṭameva hotī’’ti vutto nayo. Sabbatthāti saṅghādisesathullaccayadukkaṭakkhettavasena sabbesu khettesu.
೩೬೧. ಅತ್ಥಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಓಭಾಸತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಮಾತುಗಾಮಾನಂ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸೀ’’ತಿಆದೀಸು ಪದೇಸು ಅತ್ಥಕಥನಂ ಪುರೇಕ್ಖತ್ವಾ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸೀ’’ತಿಆದಿಪದಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಮಾತುಗಾಮೇಹಿ ಸಹ ಅಟ್ಠಕಥಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಾನಂ ವಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧಮ್ಮಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಓಭಾಸತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಾಳಿಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ತಾಸಂ ಸುಣನ್ತೀನಂ ಸಜ್ಝಾಯನಂ ವಾ ಪುರೇಕ್ಖತ್ವಾ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸೀ’’ತಿಆದೀಸು ಪದೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಇತರಸ್ಸ ವಾ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ। ಪುರೇಕ್ಖತ್ವಾನುಸಾಸನಿನ್ತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಅನಿಮಿತ್ತಾಸಿ…ಪೇ॰… ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಾಸಿ, ಅಪ್ಪಮಾದಂ ದಾನಿ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಯಥಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಾ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಪುರೇಕ್ಖತ್ವಾ।
361. Atthapurekkhāro hutvā obhāsatopi anāpattīti yojanā. Mātugāmānaṃ ‘‘animittāsī’’tiādīsu padesu atthakathanaṃ purekkhatvā ‘‘animittāsī’’tiādipadaṃ bhaṇantassa vā mātugāmehi saha aṭṭhakathaṃ sajjhāyantānaṃ vā anāpattīti attho. Dhammapurekkhāro hutvā obhāsato anāpattīti yojanā. Pāḷidhammaṃ vācentassa vā tāsaṃ suṇantīnaṃ sajjhāyanaṃ vā purekkhatvā ‘‘animittāsī’’tiādīsu padesu yaṃ kiñci pabbajitassa vā itarassa vā mātugāmassa kathentassa anāpattīti. Purekkhatvānusāsaninti ‘‘idāni animittāsi…pe… ubhatobyañjanāsi, appamādaṃ dāni kareyyāsi, yathā āyatimpi evarūpā nāhosī’’ti anusāsaniṃ purekkhatvā.
೩೬೨. ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನನ್ತಿ ಪಿತ್ತುಮ್ಮತ್ತಕಯಕ್ಖುಮ್ಮತ್ತಕವಸೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾನಞ್ಚ ಆದಿ-ಸದ್ದಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ಚ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ। ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೭) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಪಕಿಣ್ಣಕವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದಯೋ…ಪೇ॰… ತುಲ್ಯಾವಾ’’ತಿ। ವೇದನಾಯ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇನ ಅಸಮತ್ತಾ ‘‘ವೇದನೇತ್ಥ ದ್ವಿಧಾ ಮತಾ’’ತಿ ಆಹ, ಸುಖೋಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ಮತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
362.Ummattakādīnanti pittummattakayakkhummattakavasena dvinnaṃ ummattakānañca ādi-saddasaṅgahitassa imasmiṃ ādikammikassa udāyittherassa ca anāpattīti vuttaṃ hoti. ‘‘Idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ kāyacittato ca vācācittato ca kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacitta’’nti (pārā. aṭṭha. 2.287) aṭṭhakathāyaṃ vuttapakiṇṇakavinicchayaṃ dasseti ‘‘samuṭṭhānādayo…pe… tulyāvā’’ti. Vedanāya adinnādānena asamattā ‘‘vedanettha dvidhā matā’’ti āha, sukhopekkhāvedanāvasena dvidhā matāti attho.
ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Duṭṭhullavācākathāvaṇṇanā.
೩೬೩. ಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಯಾತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಮೇನ ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ, ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇನ ಪಾರಿಚರಿಯಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ಕಾಮಿತಾ ಪತ್ಥಿತಾತಿ ಕಾಮಾ, ಮೇಥುನರಾಗವಸೇನ ಪತ್ಥಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಕಾಮಾ ಚ ಸಾ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚಾತಿ ಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾ, ತಸ್ಸಾ ಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಯಾತಿಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಮೇಥುನರಾಗಚಿತ್ತೇನ ಅಭಿಪತ್ಥಿತಪಾರಿಚರಿಯಾಯಾತಿಅತ್ಥೋ। ‘‘ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ ಭಗಿನಿ ಪಾರಿಚರಿಯಾನಂ ಯಾ ಮಾದಿಸಂ ಸೀಲವನ್ತಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ ಏತೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಪರಿಚರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇನ ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ಗುಣಂ ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಭಣಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ। ಸಾ ಚೇ ಜಾನಾತೀತಿ ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಭಾಸಿ, ಸಚೇ ಸಾ ವಚನಸಮನನ್ತರಮೇವ ಜಾನಾತಿ।
363.Kāmapāricariyāyāti methunadhammasaṅkhātena kāmena pāricariyāya, methunadhammena pāricariyāyāti attho. Atha vā kāmitā patthitāti kāmā, methunarāgavasena patthitāti attho, kāmā ca sā pāricariyā cāti kāmapāricariyā, tassā kāmapāricariyāyātipi gahetabbaṃ, methunarāgacittena abhipatthitapāricariyāyātiattho. ‘‘Vaṇṇaṃ bhāsato’’ti iminā sambandho, ‘‘etadaggaṃ bhagini pāricariyānaṃ yā mādisaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ brahmacāriṃ etena dhammena paricareyyā’’ti attano methunadhammena pāricariyāya guṇaṃ ānisaṃsaṃ kathentassāti vuttaṃ hoti. Tasmiṃyeva khaṇeti tasmiṃ bhaṇitakkhaṇeyeva. Sā ce jānātīti yaṃ uddissa abhāsi, sace sā vacanasamanantarameva jānāti.
೩೬೪. ಸಾ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ ನೋ ಜಾನಾತಿ ಚೇ, ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಕ್ಖಿಪೇತಿದೇವೀಸು ಜಾನನ್ತೀಸು, ಪಣ್ಡಕೇ ಚ ಜಾನನ್ತೇ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೇಸೇತಿ ಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತವಿಸಯೇ, ಯಕ್ಖಿಆದೀನಂ ಅಜಾನನವಿಸಯೇ ಚ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೋ ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
364.Sā manussitthī no jānāti ce, tassa thullaccayanti sambandho. Yakkhipetidevīsu jānantīsu, paṇḍake ca jānante attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhāsato tassa bhikkhuno thullaccayaṃ hotīti yojanā. Seseti purisatiracchānagatavisaye, yakkhiādīnaṃ ajānanavisaye ca attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhāsato tassa āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
೩೬೫. ಚೀವರಾದೀಹೀತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಹಿ। ವತ್ಥುಕಾಮೇಹೀತಿ ತಣ್ಹಾಯ ವತ್ಥುಭಾವೇನ ವತ್ಥೂ ಚ ಕಾಮಿತತ್ತಾ ಕಾಮಾತಿ ಚ ಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ।
365.Cīvarādīhīti cīvarapiṇḍapātādīhi. Vatthukāmehīti taṇhāya vatthubhāvena vatthū ca kāmitattā kāmāti ca saṅkhātehi paccayehi.
೩೬೬. ರಾಗೋ ಏವ ರಾಗತಾ। ‘‘ರಾಗಿತಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ರಾಗೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ರಾಗೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ರಾಗಿತಾ, ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ರಾಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓಭಾಸೋತಿ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ಗುಣಭಣನಂ। ತೇನ ರಾಗೇನಾತಿ ಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ರಾಗೇನ। ಖಣೇ ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭಣಿತಕ್ಖಣೇ। ವಿಜಾನನನ್ತಿ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ವಣ್ಣಂ ಭಣತಿ, ತಾಯ ತಸ್ಸ ವಚನತ್ಥಸ್ಸ ವಿಜಾನನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
366. Rāgo eva rāgatā. ‘‘Rāgitā’’ti vā pāṭho, rāgo assa atthīti rāgī, tassa bhāvo rāgitā, attakāmapāricariyāya rāgoti attho. Obhāsoti attakāmapāricariyāya guṇabhaṇanaṃ. Tena rāgenāti kāmapāricariyāya rāgena. Khaṇe tasminti bhaṇitakkhaṇe. Vijānananti yaṃ manussitthiṃ uddissa attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhaṇati, tāya tassa vacanatthassa vijānananti vuttaṃ hoti.
೩೬೭. ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನೀತಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿತಾ, ತಂಸಞ್ಞಿತಾ, ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ರಾಗಿತಾ, ತೇನ ರಾಗೇನ ಓಭಾಸನಂ, ಖಣೇ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಜಾನನನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ , ಪಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಕಾರಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ।
367.Pañcaṅgānīti manussitthitā, taṃsaññitā, pāricariyāya rāgitā, tena rāgena obhāsanaṃ, khaṇe tasmiṃ vijānananti imāni ettha attakāmapāricariyasikkhāpade pañca aṅgāni , pañca āpattikāraṇānīti attho. Assāti attakāmapāricariyasikkhāpadassa.
ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Attakāmapāricariyakathāvaṇṇanā.
೩೬೮. ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿಆದಿಕಿರಿಯಾತ್ತಯೋಪಾದಾನಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಪಾದನಕಂ ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಚ ‘‘ಗರು ಹೋತೀ’’ತಿ ಪದಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ತಿವಿಧೇಹಿ ಸಹ ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ದೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ವೀಮಂಸತಿ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ ಚೇ, ತಸ್ಸ ಗರು ಹೋತೀ’’ತಿ ಏಕಂ ವಾಕ್ಯಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾಪಿ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋಜನಾಯಪಿ ಏಕಂ ವಾಕ್ಯಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ವಾಕ್ಯದ್ವಯಂ ಯುಜ್ಜತಿ।
368. ‘‘Paṭiggaṇhātī’’tiādikiriyāttayopādānasāmatthiyena tikkhattuṃ paṭipādanakaṃ ‘‘yo bhikkhū’’ti ca ‘‘garu hotī’’ti padasāmatthiyena ‘‘tassā’’ti ca labbhamānattā tividhehi saha ‘‘yo bhikkhu purisassa sandesaṃ paṭiggaṇhāti, vīmaṃsati paccāharati ce, tassa garu hotī’’ti ekaṃ vākyaṃ hoti. Evaṃ ‘‘itthiyāpi vā’’ti iminā yojanāyapi ekaṃ vākyaṃ hotīti imissā gāthāya vākyadvayaṃ yujjati.
ಇಧ ಸನ್ದೇಸಕ್ಕಮಞ್ಚ ಯೋಜನಾಕ್ಕಮಞ್ಚ ಜಾನನತ್ಥಂ ಪಠಮಂ ತಾವ ಇತ್ಥೀನಞ್ಚ ಭರಿಯಾನಞ್ಚ ಪಭೇದೋ ಚ ಸರೂಪಞ್ಚ ವಿಭಾವೀಯತಿ – ತೇಸು ಇತ್ಥಿಯೋ ದಸವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ। ಯಥಾಹ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ದಸ ಇತ್ಥಿಯೋ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ ಮಾತಾಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ ಭಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಭಗಿನಿರಕ್ಖಿತಾ ಞಾತಿರಕ್ಖಿತಾ ಗೋತ್ತರಕ್ಖಿತಾ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಾ ಸಾರಕ್ಖಾ ಸಪರಿದಣ್ಡಾ’’ತಿ। ಭರಿಯಾ ಚ ದಸವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ। ಯಥಾಹ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ದಸ ಭರಿಯಾಯೋ ಧನಕ್ಕೀತಾ ಛನ್ದವಾಸಿನೀ ಭೋಗವಾಸಿನೀ ಓದಪತ್ತಕಿನೀ ಓಭಟಚುಮ್ಬಟಾ ದಾಸೀ ಚ ಭರಿಯಾ ಚ ಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ ಭರಿಯಾ ಚ ಧಜಾಹಟಾ ಮುಹುತ್ತಿಕಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೩)। ಇಮಾಸಂ ಪಭೇದೋ ಚ ಸರೂಪಾನಿ ಚ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ –
Idha sandesakkamañca yojanākkamañca jānanatthaṃ paṭhamaṃ tāva itthīnañca bhariyānañca pabhedo ca sarūpañca vibhāvīyati – tesu itthiyo dasavidhā honti. Yathāha padabhājane ‘‘dasa itthiyo māturakkhitā piturakkhitā mātāpiturakkhitā bhāturakkhitā bhaginirakkhitā ñātirakkhitā gottarakkhitā dhammarakkhitā sārakkhā saparidaṇḍā’’ti. Bhariyā ca dasavidhā honti. Yathāha padabhājane ‘‘dasa bhariyāyo dhanakkītā chandavāsinī bhogavāsinī odapattakinī obhaṭacumbaṭā dāsī ca bhariyā ca kammakārī ca bhariyā ca dhajāhaṭā muhuttikā’’ti (pārā. 303). Imāsaṃ pabhedo ca sarūpāni ca saṅkhepato evaṃ veditabbāni –
ಪುರಿಸೇಹಿ ಸಹ ಯಥಾ ಸಂವಾಸಂ ನ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಮಾತರಾ ರಕ್ಖಿತಾ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ। ಯಥಾಹ ‘‘ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ ನಾಮ ಮಾತಾ ರಕ್ಖತಿ ಗೋಪೇತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಕಾರೇತಿ ವಸಂ ವತ್ತೇತೀ’’ತಿ। ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಾದಿಗೋತ್ತೇ ಜಾತಾ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೋತ್ತೇ ಜಾತೇಹಿ ರಕ್ಖಿತಾ ಗೋತ್ತರಕ್ಖಿತಾ। ಯಥಾಹ ‘‘ಗೋತ್ತರಕ್ಖಿತಾ ನಾಮ ಸಗೋತ್ತಾ ರಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ। ಏಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ವಾ ಏಕಗಣಪರಿಯಾಪನ್ನೇಹಿ ವಾ ರಕ್ಖಿತಾ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಾ ನಾಮ। ಯಥಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಾ ನಾಮ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ ರಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೪)। ಸಾರಕ್ಖಾ ನಾಮ ‘‘ಗಬ್ಭೇಪಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋತಿ ‘ಮಯ್ಹಂ ಏಸಾ’ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾಲಾಗುಳಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪೀ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಸರೂಪಾ। ಸಪರಿದಣ್ಡಾ ನಾಮ ‘‘ಕೇಹಿಚಿ ದಣ್ಡೋ ಠಪಿತೋ ಹೋತಿ ‘ಯೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಇತ್ಥಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ಏತ್ತಕೋ ದಣ್ಡೋ’’ತಿ ವುತ್ತಸರೂಪಾತಿ ಅಯಂ ದಸನ್ನಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಸರೂಪಸಙ್ಖೇಪೋ। ಇಮಾಸು ದಸಸು ಸಾರಕ್ಖಸಪರಿದಣ್ಡಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪರಪುರಿಸಸೇವಾಯಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಹೋತಿ, ಇತರಾಸಂ ನ ಹೋತಿ। ಇಮಾ ದಸಪಿ ಪಞ್ಚಸೀಲಂ ರಕ್ಖನ್ತೇಹಿ ಅಗಮನೀಯಾ।
Purisehi saha yathā saṃvāsaṃ na karoti, evaṃ mātarā rakkhitā māturakkhitā. Yathāha ‘‘māturakkhitā nāma mātā rakkhati gopeti issariyaṃ kāreti vasaṃ vattetī’’ti. Piturakkhitādīsupi eseva nayo. Tattha yasmiṃ koṇḍaññādigotte jātā, tasmiṃyeva gotte jātehi rakkhitā gottarakkhitā. Yathāha ‘‘gottarakkhitā nāma sagottā rakkhantī’’tiādi. Ekaṃ satthāraṃ uddissa pabbajitehi vā ekagaṇapariyāpannehi vā rakkhitā dhammarakkhitā nāma. Yathāha ‘‘dhammarakkhitā nāma sahadhammikā rakkhantī’’tiādi (pārā. 304). Sārakkhā nāma ‘‘gabbhepi pariggahitā hoti ‘mayhaṃ esā’ti antamaso mālāguḷaparikkhittāpī’’ti pāḷiyaṃ vuttasarūpā. Saparidaṇḍā nāma ‘‘kehici daṇḍo ṭhapito hoti ‘yo itthannāmaṃ itthiṃ gacchati, tassa ettako daṇḍo’’ti vuttasarūpāti ayaṃ dasannaṃ itthīnaṃ sarūpasaṅkhepo. Imāsu dasasu sārakkhasaparidaṇḍānaṃ dvinnaṃ parapurisasevāyaṃ micchācāro hoti, itarāsaṃ na hoti. Imā dasapi pañcasīlaṃ rakkhantehi agamanīyā.
ದಸಸು ಭರಿಯಾಸು ‘‘ಧನಕ್ಕೀತಾ ನಾಮ ಧನೇನ ಕಿಣಿತ್ವಾ ವಾಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭರಿಯಭಾವಾಯ ಅಪ್ಪಕಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಗಹಿತಾ ಧನಕ್ಕೀತಾ ನಾಮ। ‘‘ಛನ್ದವಾಸಿನೀ ನಾಮ ಪಿಯೋ ಪಿಯಂ ವಾಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತರುಚಿಯಾ ಸಂವಸಿತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಾ ಛನ್ದವಾಸಿನೀ ನಾಮ। ‘‘ಭೋಗವಾಸಿನೀ ನಾಮ ಭೋಗಂ ದತ್ವಾ ವಾಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉದುಕ್ಖಲಮುಸಲಾದಿಗೇಹೋಪಕರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಭರಿಯಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಜನಪದಿತ್ಥೀ ಭೋಗವಾಸಿನೀ ನಾಮ। ‘‘ಪಟವಾಸಿನೀ ನಾಮ ಪಟಂ ದತ್ವಾ ವಾಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನಿವಾಸನಮತ್ತಂ ವಾ ಪಾರುಪನಮತ್ತಂ ವಾ ಲದ್ಧಾ ಭರಿಯಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ದಲಿದ್ದಿತ್ಥೀ ಪಟವಾಸಿನೀ ನಾಮ। ಓದಪತ್ತಕಿನೀ ನಾಮ ‘‘ಉದಕಪತ್ತಂ ಆಮಸಿತ್ವಾ ವಾಸೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಇದಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಸಂಸಟ್ಠಾ ಅಭೇಜ್ಜಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉದಕಪತ್ತೇ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಭರಿಯಭಾವಂ ನೀತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ಓಭಟಚುಮ್ಬಟಾ ನಾಮ ಚುಮ್ಬಟಂ ಓರೋಪೇತ್ವಾ ವಾಸೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸೀಸತೋ ಚುಮ್ಬಟಂ ಓರೋಪೇತ್ವಾ ಭರಿಯಭಾವಮುಪನೀತಾ ಕಟ್ಠಹಾರಿಕಾದಿಇತ್ಥೀ ಓಭಟಚುಮ್ಬಟಾ ನಾಮ। ದಾಸೀ ಚ ಭರಿಯಾ ಚ ನಾಮ ‘‘ದಾಸೀ ಚೇವ ಹೋತಿ ಭರಿಯಾ ಚಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಭರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವಾಸಿತಾ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ದಾಸೀ ಚ ಭರಿಯಾ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ ಭರಿಯಾ ಚ ನಾಮ ‘‘ಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚೇವ ಹೋತಿ ಭರಿಯಾ ಚಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಧಾನಿತ್ಥಿನಿರಪೇಕ್ಖೇನ ಕುಟುಮ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಭರಿಯಭಾವಂ ನೀತಾ ಭರಿಯಾ ಕತಕಮ್ಮಾ ‘‘ಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ ಭರಿಯಾ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ‘‘ಧಜಾಹಟಾ ನಾಮ ಕರಮರಾನೀತಾ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಧಜಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಮಹಾಸೇನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರವಿಸಯಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೇನ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆನೇತ್ವಾ ಭರಿಯಭಾವಮುಪನೀತಾ ಇತ್ಥೀ ಧಜಾಹಟಾ ನಾಮ। ‘‘ಮುಹುತ್ತಿಕಾ ನಾಮ ತಙ್ಖಣಿಕಾ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಚಿರಕಾಲಂ ಸಂವಾಸತ್ಥಾಯ ಗಹಿತಾ ಇತ್ಥೀ ಮುಹುತ್ತಿಕಾ ನಾಮಾತಿ ಅಯಂ ದಸನ್ನಂ ಭರಿಯಾನಂ ಸರೂಪಸಙ್ಖೇಪೋ। ಯಥಾವುತ್ತಾಸು ದಸಸು ಇತ್ಥೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ದಸನ್ನಂ ಭರಿಯಾನಂ ಅಞ್ಞತರಟ್ಠಾನೇ ಠಪನತ್ಥಮಧಿಪ್ಪೇತಭಾವಂ ವತ್ತುಂ ಪುರಿಸೇನ ‘‘ಗಚ್ಛ ಭನ್ತೇ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಂ ಬ್ರೂಹಿ ‘ಹೋಹಿ ಕಿರ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಧನಕ್ಕೀತಾ’ತಿ’’ಆದಿನಾ ನಯೇನ ದಿನ್ನಸನ್ದೇಸಂ ‘‘ಸಾಧು ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಸೀಸಕಮ್ಪನಾದಿವಸೇನ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಸನ್ದೇಸಂ ಪುರಿಸಸ್ಸಾ’’ತಿ।
Dasasu bhariyāsu ‘‘dhanakkītā nāma dhanena kiṇitvā vāsetī’’ti vuttattā bhariyabhāvāya appakaṃ vā bahuṃ vā dhanaṃ datvā gahitā dhanakkītā nāma. ‘‘Chandavāsinī nāma piyo piyaṃ vāsetī’’ti vuttattā attaruciyā saṃvasitena purisena sampaṭicchitā chandavāsinī nāma. ‘‘Bhogavāsinī nāma bhogaṃ datvā vāsetī’’ti vuttattā udukkhalamusalādigehopakaraṇaṃ labhitvā bhariyabhāvaṃ gacchantī janapaditthī bhogavāsinī nāma. ‘‘Paṭavāsinī nāma paṭaṃ datvā vāsetī’’ti vuttattā nivāsanamattaṃ vā pārupanamattaṃ vā laddhā bhariyabhāvaṃ gacchantī dalidditthī paṭavāsinī nāma. Odapattakinī nāma ‘‘udakapattaṃ āmasitvā vāsetī’’ti (pārā. 304) vuttattā ‘‘idaṃ udakaṃ viya saṃsaṭṭhā abhejjā hothā’’ti vatvā ekasmiṃ udakapatte purisena saddhiṃ hatthaṃ otāretvā bhariyabhāvaṃ nīto mātugāmo vuccati. ‘‘Obhaṭacumbaṭā nāma cumbaṭaṃ oropetvā vāsetī’’ti (pārā. 304) vuttattā sīsato cumbaṭaṃ oropetvā bhariyabhāvamupanītā kaṭṭhahārikādiitthī obhaṭacumbaṭā nāma. Dāsīca bhariyā ca nāma ‘‘dāsī ceva hoti bhariyā cā’’ti (pārā. 304) vuttattā bhariyaṃ katvā vāsitā ‘‘tasseva dāsī ca bhariyā cā’’ti vuttā. Kammakārī ca bhariyā ca nāma ‘‘kammakārī ceva hoti bhariyā cā’’ti (pārā. 304) vuttattā padhānitthinirapekkhena kuṭumbakiccaṃ kāretvā bhariyabhāvaṃ nītā bhariyā katakammā ‘‘kammakārī ca bhariyā cā’’ti vuttā. ‘‘Dhajāhaṭā nāma karamarānītā vuccatī’’ti (pārā. 304) vuttattā dhajaṃ ussāpetvā gacchantiyā mahāsenāya saddhiṃ gantvā paravisayaṃ vilumpantena pacchinditvā ānetvā bhariyabhāvamupanītā itthī dhajāhaṭā nāma. ‘‘Muhuttikā nāma taṅkhaṇikā vuccatī’’ti (pārā. 304) vuttattā acirakālaṃ saṃvāsatthāya gahitā itthī muhuttikā nāmāti ayaṃ dasannaṃ bhariyānaṃ sarūpasaṅkhepo. Yathāvuttāsu dasasu itthīsu aññataraṃ dasannaṃ bhariyānaṃ aññataraṭṭhāne ṭhapanatthamadhippetabhāvaṃ vattuṃ purisena ‘‘gaccha bhante itthannāmaṃ māturakkhitaṃ brūhi ‘hohi kira itthannāmassa bhariyā dhanakkītā’ti’’ādinā nayena dinnasandesaṃ ‘‘sādhu upāsakā’’tiādinā nayena vacībhedaṃ katvā vā sīsakampanādivasena vā paṭiggaṇhātīti āha ‘‘paṭiggaṇhāti sandesaṃ purisassā’’ti.
ಏತ್ಥ ಪುರಿಸಸ್ಸಾತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ‘‘ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಾತಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೩೨೧) ನಯೇನ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತುಆದಯೋ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ವೀಮಂಸತೀತಿ ಏವಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸಾಸನಂ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಏಕಂಸೇನ ಅವಿರಾಧೇತ್ವಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತುಆದೀನಮಞ್ಞತರಸ್ಸ ವಾ ಆರೋಚೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥಾಪಿ ವೀಮಂಸತೀತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ವೀಮಂಸಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೩೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ವೀಮಂಸಾಪೇತೀತಿಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಪಚ್ಚಾಹರತೀತಿ ತಥಾ ಆಹಟಂ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇ ಚ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇ ಚ ಲಜ್ಜಾಯ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾಯ ಚ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚಾಹರಿತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇಧಾಪಿ ಪಚ್ಚಾಹರತೀತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ವೀಮಂಸತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ಪಚ್ಚಾಹರಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೩೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಚ್ಚಾಹರಾಪೇತೀತಿ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
Ettha purisassāti upalakkhaṇattā ‘‘purisassa mātā bhikkhuṃ pahiṇatī’’tiādinā (pārā. 321) nayena pāḷiyaṃ vuttapurisassa mātāpituādayo ca gahetabbā. Vīmaṃsatīti evaṃ paṭiggahitasāsanaṃ tassāyeva ekaṃsena avirādhetvā vadantassa mātāpituādīnamaññatarassa vā ārocetīti attho. Etthāpi vīmaṃsatīti upalakkhaṇattā ‘‘paṭiggaṇhāti antevāsiṃ vīmaṃsāpetvā attanā paccāharati, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pārā. 338) vuttattā vīmaṃsāpetītipi gahetabbaṃ. Paccāharatīti tathā āhaṭaṃ sāsanaṃ sutvā tassā itthiyā sampaṭicchite ca asampaṭicchite ca lajjāya tuṇhībhūtāya ca taṃ pavattiṃ paccāharitvā ācikkhatīti vuttaṃ hoti. Idhāpi paccāharatīti upalakkhaṇattā ‘‘paṭiggaṇhāti vīmaṃsati antevāsiṃ paccāharāpeti, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pārā. 338) vuttattā paccāharāpetīti ca gahetabbaṃ.
‘‘ಇತ್ಥಿಯಾಪಿ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಗಹಿತದುತಿಯವಾಕ್ಯೇ ಚ ಏವಮೇವ ಅತ್ಥೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಸನ್ದೇಸಕ್ಕಮೋ ಪನ ‘‘ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣತಿ ‘ಗಚ್ಛ ಭನ್ತೇ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಬ್ರೂಹಿ ‘ಹೋಮಿ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಧನಕ್ಕೀತಾ’ತಿ’’ಆದಿಪಾಳಿನಯೇನ (ಪಾರಾ॰ ೩೩೦) ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ವೀಮಂಸಾಪೇತಿ ಪಚ್ಚಾಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ದಸನ್ನಂ ಇತ್ಥೀನಂ ನಾಮಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವತ್ವಾ ದಸನ್ನಂ ಭರಿಯಾನಂ ಅಞ್ಞತರತ್ಥಾಯ ದೀಯಮಾನಸನ್ದೇಸಕ್ಕಮೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಇಧಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯಾಪಿ ವಾತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ‘‘ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾಯ ಮಾತಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣತಿ ‘ಗಚ್ಛ ಭನ್ತೇ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಬ್ರೂಹಿ ‘ಹೋತು ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಧನಕ್ಕೀತಾ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿವಸೇನ (ಪಾರಾ॰ ೩೨೪) ಇತ್ಥಿಯಾ ಮಾತುಪಿತುಆದೀನಞ್ಚ ಸನ್ದೇಸಕ್ಕಮೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ।
‘‘Itthiyāpi vā’’ti iminā yojetvā gahitadutiyavākye ca evameva attho vattabbo. Tattha sandesakkamo pana ‘‘māturakkhitā bhikkhuṃ pahiṇati ‘gaccha bhante itthannāmaṃ brūhi ‘homi itthannāmassa bhariyā dhanakkītā’ti’’ādipāḷinayena (pārā. 330) daṭṭhabbo. Etthāpi ‘‘vīmaṃsāpeti paccāharāpetī’’ti idañca vuttanayeneva gahetabbaṃ. Iminā niyāmena dasannaṃ itthīnaṃ nāmaṃ visuṃ visuṃ vatvā dasannaṃ bhariyānaṃ aññataratthāya dīyamānasandesakkamo yojetabbo. Idhāpi itthiyāpi vāti upalakkhaṇattā ‘‘māturakkhitāya mātā bhikkhuṃ pahiṇati ‘gaccha bhante itthannāmaṃ brūhi ‘hotu itthannāmassa bhariyā dhanakkītā’’tiādipāḷivasena (pārā. 324) itthiyā mātupituādīnañca sandesakkamo yojetabbo.
೩೭೦. ತಂ ಪವತ್ತಿಂ। ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾ ಸಞ್ಚರಣಹೇತು। ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸಾಸನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಞ್ಚರಣಹೇತು ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸತೋ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
370.Taṃ pavattiṃ. Sañcarittā sañcaraṇahetu. Na muccatīti itthipurisānaṃ antare sāsanaṃ paṭiggahetvā sañcaraṇahetu āpajjitabbasaṅghādisesato na muccatīti attho.
೩೭೧. ಅಞ್ಞಂ ವಾತಿ ಮಾತಾಪಿತುರಕ್ಖಿತಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ। ‘‘ಭಾಸತೋ’’ತಿ ಲಿಖನ್ತಿ। ‘‘ಪೇಸಿತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿರುದ್ಧತ್ತಾ ತಂ ಪಹಾಯ ‘‘ಭಾಸತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಪಾಠಸೇಸೋ ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ। ‘‘ಯೋ ಅಞ್ಞಂ ಭಾಸತಿ ಚೇ, ತಸ್ಸ ಭಾಸತೋತಿ ಯೋಜನಾ’’ತಿ ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹೇ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಮಾತರಾ ರಕ್ಖಿತಂ ಇತ್ಥಿಂ ‘ಗಚ್ಛ ಬ್ರೂಹೀ’ತಿ ಯೋ ಪೇಸಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪಿತುರಕ್ಖಿತಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಭಾಸತೋ ವಿಸಙ್ಕೇತೋವಾ’’ತಿ, ‘‘ಮಾತರಾ…ಪೇ॰… ಬ್ರೂಹೀ’ತಿ ಪೇಸಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಿತುರಕ್ಖಿತಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಭಾಸತೋ ವಿಸಙ್ಕೇತೋವಾ’’ತಿ ಯೋಜನಾ ಯುತ್ತತರಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ।
371.Aññaṃ vāti mātāpiturakkhitādīsu aññataraṃ vā. ‘‘Bhāsato’’ti likhanti. ‘‘Pesito’’ti iminā viruddhattā taṃ pahāya ‘‘bhāsatī’’ti pāṭho gahetabbo. Pāṭhaseso vā kātabbo. ‘‘Yo aññaṃ bhāsati ce, tassa bhāsatoti yojanā’’ti nissandehe vuttaṃ. ‘‘Mātarā rakkhitaṃ itthiṃ ‘gaccha brūhī’ti yo pesito hoti, tassa piturakkhitaṃ vā aññaṃ vā bhāsato visaṅketovā’’ti, ‘‘mātarā…pe… brūhī’ti pesito hutvā piturakkhitaṃ vā aññaṃ vā bhāsato visaṅketovā’’ti yojanā yuttatarāti amhākaṃ khanti.
೩೭೨. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನತಾದೀಹೀತಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನಮೇವ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನತಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವೀಮಂಸನಪಚ್ಚಾಹರಣಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ। ಸಞ್ಚರಿತ್ತೇತಿ ಸಞ್ಚರಣೇ। ಸಮಾಪನ್ನೇತಿ ಗತೇ ಸತಿ। ಗರುಕಾಪತ್ತಿಮಾದಿಸೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಆದಿಸೇತಿ ಕಥೇಯ್ಯ।
372.Paṭiggaṇhanatādīhīti paṭiggaṇhanameva paṭiggaṇhanatā. Ādi-saddena vīmaṃsanapaccāharaṇāni gahitāni. Sañcaritteti sañcaraṇe. Samāpanneti gate sati. Garukāpattimādiseti ettha ‘‘tassā’’ti seso. Ādiseti katheyya.
೩೭೩. ದ್ವೀಹಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತೇ ಸಮಾಪನ್ನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ವೀಮಂಸತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ। ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ನ ವೀಮಂಸತಿ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ। ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ವೀಮಂಸತಿ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೩೮) ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಣ್ಡಕಾದೀಸೂತಿ ಪಣ್ಡಕಯಕ್ಖಿಪೇತೀಸು। ತೀಹಿಪಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತೇ ಸಮಾಪನ್ನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
373.Dvīhi thullaccayaṃ vuttanti ettha dvīhi dvīhi aṅgehi sañcaritte samāpanne thullaccayaṃ vuttanti gahetabbaṃ. ‘‘Paṭiggaṇhāti vīmaṃsati na paccāharati, āpatti thullaccayassa. Paṭiggaṇhāti na vīmaṃsati paccāharati, āpatti thullaccayassa. Na paṭiggaṇhāti vīmaṃsati paccāharati, āpatti thullaccayassā’’ti (pārā. 338) dvīhi dvīhi aṅgehi thullaccayaṃ vuttanti attho. Paṇḍakādīsūti paṇḍakayakkhipetīsu. Tīhipi aṅgehi sañcaritte samāpanne thullaccayaṃ vuttanti yojanā.
ಏಕೇನೇವಾತಿ ಏಕೇನೇವ ಅಙ್ಗೇನ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾದೀಸು ಸಬ್ಬಮಾತುಗಾಮೇಸು ಚ ವಿನೀತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘ಗಚ್ಛ ಭನ್ತೇ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಇತ್ಥಿಂ ವೀಮಂಸಾ’ತಿ। ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಪುಚ್ಛಿ ‘ಕಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾ’ತಿ। ಸುತ್ತಾ ಭನ್ತೇತಿ…ಪೇ॰… ಮತಾ ಭನ್ತೇತಿ। ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಭನ್ತೇತಿ। ಅನಿತ್ಥೀ ಭನ್ತೇತಿ। ಇತ್ಥಿಪಣ್ಡಕಾ ಭನ್ತೇತಿ। ತಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಹೋಸಿ। ಅನಾಪತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೧) ಆಗತಾಸು ಸುತ್ತಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ಚ।
Ekenevāti ekeneva aṅgena. Sabbatthāti māturakkhitādīsu sabbamātugāmesu ca vinītavatthumhi ‘‘tena kho pana samayena aññataro puriso aññataraṃ bhikkhuṃ āṇāpesi ‘gaccha bhante itthannāmaṃ itthiṃ vīmaṃsā’ti. So gantvā manusse pucchi ‘kahaṃ itthannāmā’ti. Suttā bhanteti…pe… matā bhanteti. Nikkhantā bhanteti. Anitthī bhanteti. Itthipaṇḍakā bhanteti. Tassa kukkuccaṃ ahosi. Anāpatti bhikkhu saṅghādisesassa, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 341) āgatāsu suttādīsu pañcasu ca.
೩೭೪. ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಚೇತಿಯಾದೀಸು ಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ, ಪುರಿಸೇನ ಚ ಇತ್ಥಿಯಾ ದಿನ್ನಸಾಸನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಹರಿತ್ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೋ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಾ ಕರಣೀಯೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೦) ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
374.Anāpatti pakāsitāti cetiyādīsu kattabbaṃ nissāya itthiyā purisassa, purisena ca itthiyā dinnasāsanaṃ paṭiggahetvā vīmaṃsitvā paccāharitvā ārocentassa anāpattibhāvo ‘‘anāpatti saṅghassa vā cetiyassa vā gilānassa vā karaṇīyena gacchati, ummattakassa ādikammikassā’’ti (pārā. 340) pāḷiyaṃ vuttāti attho.
೩೭೫. ತಥಾ ತಸ್ಸಾತಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾಯ ತಸ್ಸಾ। ನನಾಲಂವಚನೀಯತಾತಿ ‘‘ಮಮಾಯ’’ನ್ತಿ ವಾ ನಿಗ್ಗಹಪಗ್ಗಹೇ ವಾ ನಿರಾಸಙ್ಕಂ ವತ್ತುಂ ನಾಹರತೀತಿ ಅಲಂವಚನೀಯಾ, ಅಸ್ಸಾಮಿಕಾ, ಸಾ ಹಿ ಕೇನಚಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಏಸಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಾ ನಿರಾಸಙ್ಕೇನ ನಿಗ್ಗಹಪಗ್ಗಹವಚನಂ ವಾ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ, ಅಲಂವಚನೀಯಾ ನ ಭವತೀತಿ ನಾಲಂವಚನೀಯಾ, ಸಸ್ಸಾಮಿಕಾ, ಸಾ ಹಿ ಸಾಮಿಕೇನ ತಥಾ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾತಿ ನಾಲಂವಚನೀಯಾ, ನಾಲಂವಚನೀಯಾ ನ ಭವತೀತಿ ನನಾಲಂವಚನೀಯಾ, ಅಲಂವಚನೀಯಪದೇನ ವುತ್ತಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಾ ಏವ, ಪಟಿಸೇಧಾ ದ್ವೇ ಪಕತಿಮತ್ಥಂ ಗಮಯನ್ತೀತಿ, ನನಾಲಂವಚನೀಯಾಯ ಭಾವೋ ನನಾಲಂವಚನೀಯತಾ, ನಿರಾಸಙ್ಕೇನ ಅವಚನೀಯತಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಞ್ಚರಿತ್ತವಸೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಚನೀಯಾ ನ ಹೋತೀತಿ ವಾ ‘‘ಅಲಂವಚನೀಯಾ’’ತಿಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ। ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನತಾದೀನಂ ವಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಕಾರೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ। ತತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನವೀಮಂಸನಪಚ್ಚಾಹರಣಸಙ್ಖಾತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿತಾ ನನಾಲಂವಚನೀಯತಾತಿ ವುತ್ತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಚ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಆಪತ್ತಿಕಾರಣೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
375.Tathā tassāti manussajātikāya tassā. Nanālaṃvacanīyatāti ‘‘mamāya’’nti vā niggahapaggahe vā nirāsaṅkaṃ vattuṃ nāharatīti alaṃvacanīyā, assāmikā, sā hi kenaci ‘‘mayhaṃ esā’’ti vattuṃ vā nirāsaṅkena niggahapaggahavacanaṃ vā vattuṃ asakkuṇeyyā, alaṃvacanīyā na bhavatīti nālaṃvacanīyā, sassāmikā, sā hi sāmikena tathā kātuṃ sakkuṇeyyāti nālaṃvacanīyā, nālaṃvacanīyā na bhavatīti nanālaṃvacanīyā, alaṃvacanīyapadena vuttā assāmikā eva, paṭisedhā dve pakatimatthaṃ gamayantīti, nanālaṃvacanīyāya bhāvo nanālaṃvacanīyatā, nirāsaṅkena avacanīyatā assāmikabhāvoti vuttaṃ hoti. Sañcarittavasena bhikkhunā vacanīyā na hotīti vā ‘‘alaṃvacanīyā’’tipi gahetabbameva. Paṭiggaṇhanatādīnaṃ vasāti ettha cakāro luttaniddiṭṭho. Tato paṭiggaṇhanavīmaṃsanapaccāharaṇasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ aṅgānaṃ vasena ca pubbe vuttamanussitthitā nanālaṃvacanīyatāti vuttānaṃ dvinnaṃ aṅgānaṃ vasena ca idaṃ sikkhāpadaṃ āpattikāraṇehi pañcahi aṅgehi yuttanti attho.
೩೭೬. ಇದಂ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ। ಅಥ ವಾ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಚ ಅಯಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಕಾಯತೋ, ವಾಚತೋ, ಕಾಯವಾಚತೋ, ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ, ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ, ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ। ತತೋ ಏವ ಅಚಿತ್ತಕಮುದೀರಿತಂ। ಮಿಸ್ಸಕಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಅಚಿತ್ತಕಂ। ಅವಸೇಸಚಿತ್ತೇಸುಪಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ಅಸತಿ ಅಚಿತ್ತಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅಲಂವಚನಿಯತ್ತಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ರಸ್ಸೋ, ‘‘ಅಲಂವಚನೀಯತ್ತ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಯೋ ಸನ್ದೇಸಂ ಪೇಸೇತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಬದ್ಧಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವಾತಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸಙ್ಖಾತಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವಾ ಅಜಾನತೋ ಅಚಿತ್ತಕಮುದೀರಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
376.Idaṃ sañcarittasikkhāpadaṃ. Atha vā liṅgavipallāsena ca ayaṃ saṅghādisesoti gahetabbo. Kāyato, vācato, kāyavācato, kāyacittato, vācācittato, kāyavācācittato vā uppajjanato chasamuṭṭhānaṃ. Tato eva acittakamudīritaṃ. Missakasamuṭṭhānañhi acittakaṃ. Avasesacittesupi yasmiṃ citte asati acittakaṃ nāma hoti, taṃ dassetumāha ‘‘alaṃvacaniyattaṃvā’’tiādi. Gāthābandhavasena rasso, ‘‘alaṃvacanīyatta’’nti gahetabbaṃ. Yo sandesaṃ peseti, tasmiṃ paṭibaddhabhāvanti attho. Paṇṇattiṃ vāti sañcarittasikkhāpadasaṅkhātaṃ paṇṇattiṃ vā ajānato acittakamudīritanti sambandho.
೩೭೭. ಸಾಸನನ್ತಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ಸಾಸನಂ। ಕಾಯವಿಕಾರೇನಾತಿ ಸೀಸಕಮ್ಪನಾದಿನಾ ಕಾಯವಿಕಾರೇನ। ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ। ತಂ ಉಪಗಮ್ಮಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸಾಸನಂ ಯಸ್ಸ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಮಾತುಗಾಮಂ, ಪುರಿಸಂ ವಾ ಉಪಗಮ್ಮ। ವೀಮಂಸಿತ್ವಾತಿ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ತೀರೇತ್ವಾ। ಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚಾಹರನ್ತಸ್ಸ। ಕಾಯತೋ ಸಿಯಾತಿ ವಚೀಭೇದಂ ವಿನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದೀನಂ ಕಾಯೇನೇವ ಕತತ್ತಾ ಕಾಯಸಮುಟ್ಠಾನತೋವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
377.Sāsananti mātugāmassa, purisassa vā sāsanaṃ. Kāyavikārenāti sīsakampanādinā kāyavikārena. Gahetvāti paṭiggahetvā. Taṃ upagammāti paṭiggahitasāsanaṃ yassa vattabbaṃ hoti, taṃ mātugāmaṃ, purisaṃ vā upagamma. Vīmaṃsitvāti taṃ kiccaṃ tīretvā. Harantassāti paccāharantassa. Kāyato siyāti vacībhedaṃ vinā paṭiggahaṇādīnaṃ kāyeneva katattā kāyasamuṭṭhānatova saṅghādiseso hotīti attho.
೩೭೮. ಇತ್ಥಿಯಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಥಾ ನಿಸಿನ್ನೋವಾತಿ ಪಕತಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ನಿಸಿನ್ನೋ। ತಂ ವಚನಂ। ತತ್ಥೇವಾಗತಸ್ಸೇವಾತಿ ಯತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸಾಸನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿ, ತಮೇವ ಆಸನಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಮೇವ ಆಗತಸ್ಸ ಸನ್ನಿಸಿತಬ್ಬಪುರಿಸಸ್ಸೇವ, ಏತ್ಥ ‘‘ಆರೋಚೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ಪುನ ‘‘ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ತತ್ಥೇವಾಗತಾಯ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಇತ್ಥಿಯಾ ಏವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಸಾಸನಂ ದತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ತತ್ಥೇವ ಆಗತಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸೇವ ಞಾತಮನನ್ತರಂ ಕಾಯಿಕಕಿರಿಯಂ ವಿನಾ ವಚನೇನೇವ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸಾಸನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ।
378. Itthiyā vacanaṃ sutvāti yojanā. Yathā nisinnovāti pakatiyā nisinnaṭṭhāneyeva nisinno. Taṃ vacanaṃ. Tatthevāgatassevāti yattha nisinno itthiyā sāsanaṃ paṭiggaṇhi, tameva āsanaṃ avijahitvā attanā nisinnaṭṭhānameva āgatassa sannisitabbapurisasseva, ettha ‘‘ārocetvā’’ti pāṭhaseso. Puna ‘‘ārocentassā’’ti idaṃ tatthevāgatāya tassā eva itthiyā evaṃ yojetabbaṃ. Sāsanaṃ datvā gantvā puna tattheva āgatassa mātugāmasseva ñātamanantaraṃ kāyikakiriyaṃ vinā vacaneneva ārocentassāti attho. Idaṃ itthiyā sāsanaṃ paṭiggahaṇādivasena vuttaṃ.
ಅಥ ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ತಂ ವಚನಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪುನ ತತ್ಥೇವಾಗತಸ್ಸೇವ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಪುರಿಸಸನ್ದೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿವಸೇನಾಪಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಏತ್ಥ ಚ ತತ್ಥೇವಾಗತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣಂ। ಸಾಸನವಚನಮತ್ತೇನೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ಕಿಚ್ಚನ್ತರೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಯದಿಚ್ಛಾವಸೇನ ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ವಾ ವತ್ವಾ ಪುನಪಿ ತತ್ಥೇವ ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಪುನ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ವಚನೇನೇವ ಸಮುಟ್ಠಾನಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
Atha vā purisassa vacanaṃ sutvā yathānisinnova taṃ vacanaṃ itthiyā ārocetvā puna tatthevāgatasseva purisassa ārocentassāti evaṃ purisasandesaṃ paṭiggahaṇādivasenāpi yojanā kātabbā. Ettha ca tatthevāgatassāti upalakkhaṇaṃ. Sāsanavacanamatteneva paṭiggahetvā, kiccantarena gantvā vā yadicchāvasena diṭṭhaṭṭhāne vā vatvā punapi tattheva diṭṭhaṭṭhāne puna ārocentassa ca vacaneneva samuṭṭhānabhāvo veditabbo.
೩೭೯. ‘‘ಅಲಂ…ಪೇ॰… ಅಜಾನತೋ’’ತಿ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಕಾರಣಂ ವುತ್ತಮೇವ, ಕಸ್ಮಾ ಪುನ ‘‘ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣತ್ತಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ತದುಭಯಸ್ಸಾಪಿ ವಿಸುಂ ಕಾರಣಾಭಾವಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ನಂ ವಿಧಿನ್ತಿ ಸಾಸನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಹರಿತ್ವಾ ಆರೋಚನಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಧಾನಂ। ಅರಹತೋಪೀತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸಪಿ, ಸೇಖಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಪಗೇವಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥೇನ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಜೋತಿತೋ।
379. ‘‘Alaṃ…pe… ajānato’’ti acittakattakāraṇaṃ vuttameva, kasmā puna ‘‘ajānantassa paṇṇatti’’nti vuttanti ce? Tadubhayassāpi visuṃ kāraṇābhāvaṃ viññāpetuṃ vuttanti veditabbaṃ. Naṃ vidhinti sāsanaṃ paṭiggahetvā āharitvā ārocetvā paccāharitvā ārocanasaṅkhātaṃ vidhānaṃ. Arahatopīti khīṇāsavassapi, sekhaputhujjanānaṃ pagevāti ayamattho sambhāvanatthena api-saddena jotito.
೩೮೦. ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಂ ವಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವಾ ಉಭಯಮೇವ ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ। ತಥಾತಿ ಕಾಯವಾಚತೋ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಸಚಿತ್ತಕೇಹೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕೇಹಿ। ತೇಹೇವಾತಿ ಕಾಯಾದೀಹಿ ತೇಹಿ ಏವ, ‘‘ತೀಹೇವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ।
380.Jānitvāti alaṃvacanīyabhāvaṃ vā paṇṇattiṃ vā ubhayameva vā jānitvā. Tathāti kāyavācato karontassāti iminā yojetabbaṃ. Sacittakehīti yathāvuttacittena sacittakehi. Tehevāti kāyādīhi tehi eva, ‘‘tīhevā’’tipi pāṭho.
ಸಞ್ಚರಿತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Sañcarittakathāvaṇṇanā.
೩೮೧-೨. ಸಯಂಯಾಚಿತಕೇಹೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉಪಕರಣೇಹೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ, ‘‘ಪುರಿಸಂ ದೇಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ತನಾವ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಗಹಿತೇಹಿ ಉಪಕರಣೇಹೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ಸಞ್ಞಾಚಿಕಾ ನಾಮ ಸಯಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪುರಿಸಮ್ಪಿ ಪುರಿಸತ್ತಕರಮ್ಪಿ ಗೋಣಮ್ಪಿ ಸಕಟಮ್ಪಿ ವಾಸಿಮ್ಪಿ ಪರಸುಮ್ಪಿ ಕುಠಾರಿಮ್ಪಿ ಕುದಾಲಮ್ಪಿ ನಿಖಾದನಮ್ಪೀ’’ತಿ । ಏತ್ಥ ಏವ-ಕಾರೇನ ಅಯಾಚಿತಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ತೇನ ಅಸ್ಸಾಮಿಕನ್ತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಕುಟಿಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕುಟಿ ನಾಮ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾ ವಾ ಹೋತಿ ಅವಲಿತ್ತಾ ವಾ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಾ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೯) ವುತ್ತತ್ತಾ ಭೂಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿತ್ತಿಚ್ಛದನಾನಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಯ ವಾ ಸುಧಾಯ ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾದಿಅಲೇಪೋಕಾಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಲಿತ್ತಭಾವೇನ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾನಾಮಕಂ ವಾ ತಥಾ ಬಹಿ ಲಿತ್ತಭಾವೇನ ಅವಲಿತ್ತಾನಾಮಕಂ ವಾ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಲಿತ್ತಭಾವೇನ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಾನಾಮಕಂ ವಾ ಕುಟಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
381-2.Sayaṃyācitakehevāti ettha ‘‘upakaraṇehī’’ti pāṭhaseso, ‘‘purisaṃ dethā’’tiādinā nayena attanāva yācitvā gahitehi upakaraṇehevāti attho. Yathāha ‘‘saññācikā nāma sayaṃ yācitvā purisampi purisattakarampi goṇampi sakaṭampi vāsimpi parasumpi kuṭhārimpi kudālampi nikhādanampī’’ti . Ettha eva-kārena ayācitaṃ nivatteti. Tena assāmikanti dīpitaṃ hoti. ‘‘Kuṭika’’nti iminā ‘‘kuṭi nāma ullittā vā hoti avalittā vā ullittāvalittā vā’’ti (pārā. 349) vuttattā bhūmito paṭṭhāya bhitticchadanāni paṭicchādetvā mattikāya vā sudhāya vā dvāravātapānādialepokāsaṃ ṭhapetvā anto littabhāvena ullittānāmakaṃ vā tathā bahi littabhāvena avalittānāmakaṃ vā anto ca bahi ca littabhāvena ullittāvalittānāmakaṃ vā kuṭinti vuttaṃ hoti.
ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕನ್ತಿ ‘‘ತತ್ರಿದಂ ಪಮಾಣಂ, ದೀಘಸೋ ದ್ವಾದಸವಿದತ್ಥಿಯೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ, ತಿರಿಯಂ ಸತ್ತನ್ತರಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೮) ದೀಘಪುಥುಲಾನಂ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅತಿರೇಕತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
Appamāṇikanti ‘‘tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso dvādasavidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ sattantarā’’ti (pārā. 348) dīghaputhulānaṃ vuttappamāṇena atirekattā appamāṇikanti attho.
ಏತ್ಥ ಚ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತೀಣಿ ಕಿಲೇಸಮೂಲಾನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಕಾಲತ್ತಯವತ್ತ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಿಭುವನೇಕಪಟಿಸರಣಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಅಙ್ಗುಲಂ ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಙ್ಗುಲತೋ ತಿವಙ್ಗುಲಂ ಹೋತಿ, ಏಕಾ ವಿದತ್ಥಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕಂ ರತನಂ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏವಂ ನಿಯಮಿತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ಚ ವಡ್ಢಕಿರತನೇನ ದಿಯಡ್ಢರತನಪ್ಪಮಾಣಾ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ನಾಮ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ವಡ್ಢಕಿಹತ್ಥೇನ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೪೮-೩೪೯)। ತಸ್ಮಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ದ್ವಾದಸ ವಡ್ಢಕಿಹತ್ಥೇನ ಅಟ್ಠಾರಸ ಹತ್ಥಾ ಹೋನ್ತಿ। ‘‘ದೀಘಸೋ ದ್ವಾದಸ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾತಿ ಬಾಹಿರಿಮೇನ ಮಾನೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೯) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನ್ತಿಮಂ ಸುಧಾಲೇಪಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಥುಸಮತ್ತಿಕಪರಿಯನ್ತೇನ ವಾ ಮಹಾಮತ್ತಿಕಪರಿಯನ್ತೇನ ವಾ ಬಾಹಿರನ್ತತೋ ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ, ‘‘ತಿರಿಯಂ ಸತ್ತನ್ತರಾತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮೇನ ಮಾನೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೯) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮೇನ ಪುಥುಲತೋ ದ್ವಾದಸಙ್ಗುಲಾಧಿಕದಸಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಞ್ಚ ಕುಟಿಯಾ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಠಿತಪಮಾಣತೋ ದೀಘತೋ ಪುಥುಲತೋ ವಾ ಉಭತೋ ವಾ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಾಧಿಕಾಪಿ ಕುಟಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕ’’ನ್ತಿ ಆಹಾತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
Ettha ca tilakkhaṇaṃ paṭivijjhitvā tīṇi kilesamūlāni uppāṭetvā kālattayavatta sabbadhamme paṭivijjhitvā tibhuvanekapaṭisaraṇabhūtassa bhagavato dhammarājassa aṅgulaṃ pamāṇamajjhimapurisassa aṅgulato tivaṅgulaṃ hoti, ekā vidatthi tisso vidatthiyo honti, ekaṃ ratanaṃ tīṇi ratanāni hontīti evaṃ niyamitā sugatavidatthi ca vaḍḍhakiratanena diyaḍḍharatanappamāṇā hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sugatavidatthi nāma idāni majjhimassa purisassa tisso vidatthiyo vaḍḍhakihatthena diyaḍḍho hattho hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.348-349). Tasmā sugatavidatthiyā dvādasa vaḍḍhakihatthena aṭṭhārasa hatthā honti. ‘‘Dīghaso dvādasa vidatthiyo sugatavidatthiyāti bāhirimena mānenā’’ti (pārā. 349) padabhājane vuttattā antimaṃ sudhālepaṃ aggahetvā thusamattikapariyantena vā mahāmattikapariyantena vā bāhirantato aṭṭhārasahatthappamāṇaṃ, ‘‘tiriyaṃ sattantarāti abbhantarimena mānenā’’ti (pārā. 349) padabhājane vuttattā abbhantarimena puthulato dvādasaṅgulādhikadasahatthappamāṇañca kuṭiyā pamāṇanti gahetabbaṃ. Evaṃ ṭhitapamāṇato dīghato puthulato vā ubhato vā kesaggamattādhikāpi kuṭi āpattiyā aṅgaṃ hotīti dassetuṃ ‘‘appamāṇika’’nti āhāti saṅkhepato veditabbaṃ.
ಅತ್ತುದ್ದೇಸನ್ತಿ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಉದ್ದೇಸೋ, ಅತ್ತಾ ಉದ್ದೇಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಾ, ಕುಟಿ, ತಂ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಂ। ‘‘ಅತ್ತುದ್ದೇಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಏಸಾ ವಾಸತ್ಥಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಕಾರಯಮಾನೇನಾತಿ ಕರೋನ್ತೋ ವಾ ಕಾರಾಪೇನ್ತೋ ವಾ’’ತಿ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಯೋಜಕಕತ್ತುನೋ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಉಪಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ತಥಾತಿ ತೇನೇವ ಪಕಾರೇನ, ಯೇಹಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಕತಾದೀಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಯುತ್ತಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಕುಟಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ, ತೇಹೇವ ಪಕಾರೇಹಿ ಯುತ್ತಂ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಮ್ಪಿ ಕುಟಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ। ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕಂ ವಿಯ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಮ್ಪಿ ವಿಸುಂಯೇವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಪಧಾನಙ್ಗನ್ತಿ। ವಸತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥು, ಭೂಮಿ, ಸಾ ಅದೇಸಿತಾ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಾ, ಕುಟಿ, ತಂ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ।
Attuddesanti uddisitabboti uddeso, attā uddeso etissāti attuddesā, kuṭi, taṃ attuddesaṃ. ‘‘Attuddesanti attano atthāyā’’ti padabhājane vuttattā ‘‘mayhaṃ esā vāsatthāya bhavissatī’’ti attānaṃ uddisitvāti attho. ‘‘Karontassā’’ti idaṃ ‘‘kārayamānenāti karonto vā kārāpento vā’’ti padabhājane vuttanayena payojakakattuno ca gahetabbattā upalakkhaṇanti gahetabbaṃ. Tathāti teneva pakārena, yehi assāmikatādīhi pakārehi yuttaṃ pamāṇātikkantaṃ kuṭiṃ karontassa āpatti, teheva pakārehi yuttaṃ adesitavatthukampi kuṭiṃ karontassāti. Iminā appamāṇikaṃ viya adesitavatthukampi visuṃyeva āpattiyā padhānaṅganti. Vasati etthāti vatthu, bhūmi, sā adesitā etissāti adesitavatthukā, kuṭi, taṃ adesitavatthukaṃ.
ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ತೇನ ಕುಟಿಕಾರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕುಟಿವತ್ಥುಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಮತಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಞ್ಞಾಚಿಕಾಯ ಕುಟಿಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಂ, ಸೋಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘಂ ಕುಟಿವತ್ಥುಓಲೋಕನಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ವಾ ಯಾಚಿತೇನ ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಸಙ್ಘೇನ ಞತ್ತಿದುತಿಯಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮ್ಮತೇಹಿ ಬ್ಯತ್ತೇಹಿ ಪಟಿಬಲೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಟಿವತ್ಥುಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಾರಮ್ಭಭಾವಂ ವಾ ಅಪರಿಕ್ಕಮನಭಾವಂ ವಾ ಉಭಯಮೇವ ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೇಹಿ ‘‘ಮಾಯಿಧ ಕರೀ’’ತಿ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಅನಾರಮ್ಭಂ ಚೇ ಹೋತಿ ಸಪರಿಕ್ಕಮನಂ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರೋಚಿತೇ ಕುಟಿಕಾರಕೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಞ್ಞಾಚಿಕಾಯ ಕುಟಿಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಂ, ಸೋಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘಂ ಕುಟಿವತ್ಥುದೇಸನಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ವಾ ಯಾಚಿತೇ ವುಡ್ಢಾನುಮತೇನ ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಞತ್ತಿದುತಿಯಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ದೇಸೇತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾದಿತಕುಟಿವತ್ಥುಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ, ತೇನೇವ ಅಸ್ಸಾಮಿಕತಾದಿಪಕಾರೇನ ಯುತ್ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಕುಟಿಕಂ ಅತ್ತನಾ ಯಾಚಿತೇಹಿ ಉಪಕರಣೇಹಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
Kiṃ vuttaṃ hoti? Tena kuṭikārena bhikkhunā kuṭivatthuṃ sodhetvā samatalaṃ kāretvā saṅghaṃ upasaṅkamitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ bhante saññācikāya kuṭiṃ kattukāmo assāmikaṃ attuddesaṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ kuṭivatthuolokanaṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā yācitena saṅghena vā saṅghena ñattidutiyāya kammavācāya sammatehi byattehi paṭibalehi dvīhi bhikkhūhi vā tena saddhiṃ gantvā kuṭivatthuṃ oloketvā sārambhabhāvaṃ vā aparikkamanabhāvaṃ vā ubhayameva vā passantehi ‘‘māyidha karī’’ti nivāretvā anārambhaṃ ce hoti saparikkamanaṃ, āgantvā saṅghassa ārocite kuṭikārakeneva bhikkhunā pubbe vuttanayena saṅghaṃ upasaṅkamitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ bhante saññācikāya kuṭiṃ kattukāmo assāmikaṃ attuddesaṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ kuṭivatthudesanaṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā yācite vuḍḍhānumatena byattena bhikkhunā paṭibalena ñattidutiyāya kammavācāya desetvā niyyāditakuṭivatthussa abhāvā adesitavatthukaṃ, teneva assāmikatādipakārena yuttaṃ yathāvuttappakāraṃ kuṭikaṃ attanā yācitehi upakaraṇehi karontassa, kārāpentassa cāti vuttaṃ hoti.
ದ್ವೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ವಾ ಅನಭಿನೇಯ್ಯ ವತ್ಥುದೇಸನಾಯ, ಪಮಾಣಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೮) ತುಲ್ಯಬಲತಾಸೂಚಕೇನ ವಾ-ಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತ್ವಾ ವುತ್ತಅಙ್ಗದ್ವಯಸಹಿತತ್ತಾ ದ್ವೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಕುಟಿಂ ಕರೋತಿ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅನಾರಮ್ಭಂ ಸಪರಿಕ್ಕಮನಂ, ಆಪತ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೫೫) ಚ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಕುಟಿಂ ಕರೋತಿ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ಅನಾರಮ್ಭಂ ಸಪರಿಕ್ಕಮನಂ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೫೪) ಚ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಕುಟಿಂ ಕರೋತಿ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅನಾರಮ್ಭಂ ಸಪರಿಕ್ಕಮನಂ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೫೫) ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ದ್ವೀಸು ಅಙ್ಗೇಸು ಏಕಂ ಚೇ, ಏಕೋವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತೀತಿ। ತಂ ಪನ ‘‘ಸಚೇ ಏಕವಿಪನ್ನಾ ಸಾ, ಗರುಕಂ ಏಕಕಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ವಕ್ಖತಿ।
Dve saṅghādisesā hontīti ‘‘bhikkhū vā anabhineyya vatthudesanāya, pamāṇaṃ vā atikkāmeyya, saṅghādiseso’’ti (pārā. 348) tulyabalatāsūcakena vā-saddena sampiṇḍitvā vuttaaṅgadvayasahitattā dve saṅghādisesā hontīti attho. Yathāha ‘‘bhikkhu kuṭiṃ karoti adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ anārambhaṃ saparikkamanaṃ, āpatti dvinnaṃ saṅghādisesāna’’nti (pārā. 355) ca ‘‘bhikkhukuṭiṃ karoti adesitavatthukaṃ anārambhaṃ saparikkamanaṃ, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pārā. 354) ca ‘‘bhikkhu kuṭiṃ karoti pamāṇātikkantaṃ anārambhaṃ saparikkamanaṃ, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pārā. 355) ca vuttattā dvīsu aṅgesu ekaṃ ce, ekova saṅghādiseso hotīti. Taṃ pana ‘‘sace ekavipannā sā, garukaṃ ekakaṃ siyā’’ti vakkhati.
ಸಾರಮ್ಭಾದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಸಾರಮ್ಭ-ಸದ್ದೋ ಸೋಪದ್ದವಪರಿಯಾಯೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಾರಮ್ಭಂ ಅನಾರಮ್ಭನ್ತಿ ಸಉಪದ್ದವಂ ಅನುಪದ್ದವ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೪೮-೩೪೯)। ಏತ್ಥ ‘‘ಸೇತಂ ಛಾಗಮಾರಭೇಥ ಯಜಮಾನೋ’’ತಿ ಪಯೋಗೇ ವಿಯ ಆ-ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ರಭಸ್ಸ ಹಿಂಸತ್ಥೇಪಿ ದಿಸ್ಸಮಾನತ್ತಾ ಕತ್ತುಸಾಧನೋ ಆರಮ್ಭ-ಸದ್ದೋ ಹಿಂಸಕಾನಂ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾದಿಸತ್ತಾನಂ ವಾಚಕೋ ಭವತೀತಿ ತಂಸಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಾರಮ್ಭಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತೇನೇವ ಪದಭಾಜನೇಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಾರಮ್ಭಂ ನಾಮ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾನಂ ವಾ ಆಸಯೋ ಹೋತಿ, ಉಪಚಿಕಾನಂ ವಾ, ಉನ್ದೂರಾನಂ ವಾ, ಅಹೀನಂ ವಾ, ವಿಚ್ಛಿಕಾನಂ ವಾ, ಸತಪದೀನಂ ವಾ, ಹತ್ಥೀನಂ ವಾ, ಅಸ್ಸಾನಂ ವಾ, ಸೀಹಾನಂ ವಾ, ಬ್ಯಗ್ಘಾನಂ ವಾ…ಪೇ॰… ಆಸಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೫೩)।
Sārambhādīsūti ettha sārambha-saddo sopaddavapariyāyo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sārambhaṃ anārambhanti saupaddavaṃ anupaddava’’nti (pārā. aṭṭha. 2.348-349). Ettha ‘‘setaṃ chāgamārabhetha yajamāno’’ti payoge viya ā-pubbassa rabhassa hiṃsatthepi dissamānattā kattusādhano ārambha-saddo hiṃsakānaṃ kipillikādisattānaṃ vācako bhavatīti taṃsahitaṭṭhānaṃ sārambhaṃ nāma hoti. Teneva padabhājanepi vuttaṃ ‘‘sārambhaṃ nāma kipillikānaṃ vā āsayo hoti, upacikānaṃ vā, undūrānaṃ vā, ahīnaṃ vā, vicchikānaṃ vā, satapadīnaṃ vā, hatthīnaṃ vā, assānaṃ vā, sīhānaṃ vā, byagghānaṃ vā…pe… āsayo hotī’’ti (pārā. 353).
ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ಸಪರಿಕ್ಕಮನಂ ನಾಮ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಯಥಾಯುತ್ತೇನ ಸಕಟೇನ ಅನುಪರಿಗನ್ತುಂ, ಸಮನ್ತಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಯಾ ಅನುಪರಿಗನ್ತುಂ, ಏತಂ ಸಪರಿಕ್ಕಮನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೫೩) ವುತ್ತಲಕ್ಖಣವಿಪರಿಯಾಯತೋ ನಿಬ್ಬಕೋಸಸ್ಸ ಉದಕಪಾತಟ್ಠಾನೇ ಏಕಂ ಚಕ್ಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರಂ ಚಕ್ಕಂ ಬಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಕುಟಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆವಜ್ಜಿಯಮಾನಸ್ಸ ಗೋಯುತ್ತಸಕಟಸ್ಸ ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಕುಟಿಂ ಛಾದಯಮಾನಾನಂ ನಿಸ್ಸೇಣಿಯಾ ವಾ ಪರತೋ ಗಮಿತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಅಪರಿಕ್ಕಮನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
Ādi-saddena aparikkamanaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Saparikkamanaṃ nāma sakkā hoti yathāyuttena sakaṭena anuparigantuṃ, samantā nisseṇiyā anuparigantuṃ, etaṃ saparikkamanaṃ nāmā’’ti (pārā. 353) vuttalakkhaṇavipariyāyato nibbakosassa udakapātaṭṭhāne ekaṃ cakkaṃ ṭhapetvā itaraṃ cakkaṃ bahi ṭhapetvā kuṭiṃ parikkhipitvā āvajjiyamānassa goyuttasakaṭassa vā nisseṇiyaṃ ṭhatvā kuṭiṃ chādayamānānaṃ nisseṇiyā vā parato gamitumasakkuṇeyyattā aparikkamananti veditabbaṃ.
ಏವಂ ವುತ್ತಸಾರಮ್ಭಅಪರಿಕ್ಕಮನಸಙ್ಖಾತಅಙ್ಗದ್ವಯೇನ ಯುತ್ತಂ ಚೇ, ದ್ವೇ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಯಥಾಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಕುಟಿಂ ಕರೋತಿ ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ಪಮಾಣಿಕಂ ಸಾರಮ್ಭಂ ಅಪರಿಕ್ಕಮನಂ, ಆಪತ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ದುಕ್ಕಟಾನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೫೫)। ಏಕಂ ಚೇ, ಏಕಮೇವ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಕುಟಿಂ ಕರೋತಿ ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ಪಮಾಣಿಕಂ ಸಾರಮ್ಭಂ ಸಪರಿಕ್ಕಮನಂ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ। ಭಿಕ್ಖು ಕುಟಿಂ ಕರೋತಿ ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ಪಮಾಣಿಕಂ ಅನಾರಮ್ಭಂ ಅಪರಿಕ್ಕಮನಂ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೫೫) ಏತಂ ತಯಮ್ಪಿ ‘‘ಸಾರಮ್ಭಾದೀಸು ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
Evaṃ vuttasārambhaaparikkamanasaṅkhātaaṅgadvayena yuttaṃ ce, dve dukkaṭāni honti. Yathāha ‘‘bhikkhu kuṭiṃ karoti desitavatthukaṃ pamāṇikaṃ sārambhaṃ aparikkamanaṃ, āpatti dvinnaṃ dukkaṭāna’’nti (pārā. 355). Ekaṃ ce, ekameva hoti. Yathāha ‘‘bhikkhu kuṭiṃ karoti desitavatthukaṃ pamāṇikaṃ sārambhaṃ saparikkamanaṃ, āpatti dukkaṭassa. Bhikkhu kuṭiṃ karoti desitavatthukaṃ pamāṇikaṃ anārambhaṃ aparikkamanaṃ, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 355) etaṃ tayampi ‘‘sārambhādīsu dukkaṭa’’nti sāmaññena saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ.
ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಪಮಾಣಿಕತ್ತಂ ವಾ ದೇಸಿತವತ್ಥುಕತ್ತಂ ವಾ ವಿಪನ್ನಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಏಕವಿಪನ್ನಾ। ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತತ್ಥಾನಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾದಿಪದಾನಮತ್ಥೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಲಕ್ಖಣಕುಟಿ।
Ekaṃ aṅgaṃ pamāṇikattaṃ vā desitavatthukattaṃ vā vipannaṃ etissāti ekavipannā. Pubbe vuttatthānaṃ saṅghādisesādipadānamattho vuttanayeneva veditabbo. Sāti yathāvuttalakkhaṇakuṭi.
೩೮೩. ಇದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ‘‘ತೇ ಯಾಚನಬಹುಲಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಬಹುಲಾ ವಿಹರನ್ತಿ ‘ಪುರಿಸಂ ದೇಥ ಪುರಿಸತ್ತಕರಂ ದೇಥಾ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಯಾ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೨) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೪೨) ಆಗತಂ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪುರಿಸ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಕಮ್ಮಸಹಾಯತ್ಥಾಯಾತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮೇ ಸಹಾಯಭಾವಾಯ, ಕಮ್ಮಕರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಪುರಿಸಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಯಾಚಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕಮ್ಮಕರಣತ್ಥಾಯ ‘ಪುರಿಸಂ ದೇಥಾ’ತಿ ಯಾಚಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೪೨)। ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನಾತಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಆಯತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಮೂಲಸ್ಸ ಛಿನ್ದನವಸೇನ, ಅತ್ತನೋ ಆಯತ್ತಭಾವಕರಣವಸೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
383. Idāni imasmiṃ sikkhāpade aṭṭhuppattiyaṃ ‘‘te yācanabahulā viññattibahulā viharanti ‘purisaṃ detha purisattakaraṃ dethā’’tiādipāḷiyā (pārā. 342) aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.342) āgataṃ kappiyākappiyavinicchayaṃ saṅkhepato dassetumāha ‘‘purisa’’ntiādi. Kammasahāyatthāyāti kismiñci kamme sahāyabhāvāya, kammakaraṇatthāyāti vuttaṃ hoti. ‘‘Itthannāmaṃ kammaṃ kātuṃ purisaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti yācituṃ vaṭṭatīti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kammakaraṇatthāya ‘purisaṃ dethā’ti yācituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.342). Mūlacchejjavasenāti sāmikānaṃ āyattabhāvasaṅkhātamūlassa chindanavasena, attano āyattabhāvakaraṇavasenāti vuttaṃ hoti.
೩೮೪. ಅವಜ್ಜನ್ತಿ ವಜ್ಜರಹಿತಂ, ನಿದ್ದೋಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಿಗಲುದ್ದಕಮಚ್ಛಬನ್ಧಕಾದೀನಂ ಸಕಕಮ್ಮಂ ವಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ತಸ್ಮಾ ಮಿಗಲುದ್ದಕಾದಯೋ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಯಾಚನ್ತೇನ ಪನ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ದೇಥಾ’’ತಿ, ‘‘ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಕಮ್ಮಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾಯೇವ ಯಾಚಿತಬ್ಬಂ। ಲುದ್ದಕೇ ವಾ ಇತರೇ ವಾ ನಿಕ್ಕಮ್ಮೇ ಅಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ಯಥಾರುಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಹತ್ಥಕಮ್ಮಯಾಚನಾಯ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವಂ ದೀಪೇತುಂ ತಂತಂಸಿಪ್ಪಿಕೇ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಪಾಸಾದಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತೇನ ಹತ್ಥಕಮ್ಮೇ ಯಾಚಿತೇ ಅತ್ತನೋ ಅನೋಕಾಸಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ ಮೂಲಂ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೪೨ ಅತ್ಥತೋಸಮಾನಂ) ವುತ್ತತ್ತಾ ಕುಸಲಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಅಪರಿಹಾಪೇನ್ತೇನ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಸಾರುಪ್ಪೇನ ಪಯೋಗೇನ ಯಾಚಿತಬ್ಬಂ। ಯಾಚಿತಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥೇಹಿ ಕರೋನ್ತಾನಂ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಮೂಲಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಕಾರಕೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಯಾಚನಾಯ ಅನವಜ್ಜಭಾವೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಗತಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಹತ್ಥಕಮ್ಮಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣೇ, ಪದಪೂರಣೇ ವಾ। ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ। ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥು ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಯಾಚಿತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ।
384.Avajjanti vajjarahitaṃ, niddosanti attho. Migaluddakamacchabandhakādīnaṃ sakakammaṃ vajjakammaṃ nāma. Tasmā migaluddakādayo hatthakammaṃ yācantena pana ‘‘tumhākaṃ hatthakammaṃ dethā’’ti, ‘‘hatthakammaṃ dātabba’’nti sāmaññena avatvā ‘‘itthannāmaṃ kammaṃ dātabba’’nti visesetvāyeva yācitabbaṃ. Luddake vā itare vā nikkamme ayācitvāpi yathāruci kammaṃ kārāpetuṃ vaṭṭati. Hatthakammayācanāya sabbathāpi kappiyabhāvaṃ dīpetuṃ taṃtaṃsippike yācitvā mahantampi pāsādaṃ kārāpentena hatthakamme yācite attano anokāsabhāvaṃ ñatvā aññesaṃ karontānaṃ dātabbaṃ mūlaṃ diyyamānaṃ adhivāsetuṃ vaṭṭatīti vitthārato aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.342 atthatosamānaṃ) vuttattā kusalānaṃ atthaṃ aparihāpentena kappiyena sāruppena payogena yācitabbaṃ. Yācitakammaṃ kātuṃ asamatthehi karontānaṃ diyyamānaṃ hatthakammamūlaṃ kammaṃ kārāpetvā kammakārake dassetvā dāpetabbaṃ. Evaṃ yācanāya anavajjabhāve aṭṭhakathāgataṃ kāraṇaṃ dassetumāha ‘‘hatthakammampī’’tiādi. Pi-saddo avadhāraṇe, padapūraṇe vā. Hi-saddo hetumhi. Yasmā idaṃ hatthakammaṃ kiñci vatthu na hoti, tasmā anavajjameva hatthakammaṃ yācituṃ pana vaṭṭatīti.
೩೮೫. ಞಾತಕಾದಿಕೇತಿ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇ। ಠಪೇತ್ವಾತಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ। ಗೋಣಮಾಯಾಚಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ವಿನಾ ಕೇವಲಂ ಕಮ್ಮಕರಣತ್ಥಾಯ ಗೋಣಂ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ। ತೇಸುಪೀತಿ ಞಾತಕಾದೀಸುಪಿ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜೇನ ಗೋಣಮಾಯಾಚನಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ತಾವಕಾಲಿಕನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೪೨) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಯಾವ ಕಮ್ಮಕರಣಕಾಲಂ, ತಾವ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಞಾತಕಅಞ್ಞಾತಕಪವಾರಿತಅಪ್ಪವಾರಿತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಯಾಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತಥಾ ಯಾಚಿತ್ವಾ ವಾ ಅಯಾಚಿತ್ವಾ ವಾ ಗಹಿತೋ ಚೇ, ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತಬ್ಬೋ, ಗೋಣೇ ವಾ ನಟ್ಠೇ ವಿಸಾಣೇ ವಾ ಭಿನ್ನೇ ಸಾಮಿಕೇಸು ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೇಸು ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ।
385.Ñātakādiketi ñātakapavārite. Ṭhapetvāti vajjetvā. Goṇamāyācamānassāti aññātakaappavārite tāvakālikaṃ vinā kevalaṃ kammakaraṇatthāya goṇaṃ yācantassa. Tesupīti ñātakādīsupi mūlacchejjena goṇamāyācanassa dukkaṭanti yojanā. ‘‘Tāvakālikanayena sabbattha vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.342) aṭṭhakathāvacanato yāva kammakaraṇakālaṃ, tāva niyametvā ñātakaaññātakapavāritaappavārite sabbepi yācituṃ vaṭṭati. Tathā yācitvā vā ayācitvā vā gahito ce, rakkhitvā paṭijaggitvā sāmikānaṃ niyyādetabbo, goṇe vā naṭṭhe visāṇe vā bhinne sāmikesu asampaṭicchantesu bhaṇḍadeyyaṃ.
೩೮೬. ದೇಮಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ‘‘ವಿಹಾರಸ್ಸ ದೇಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ‘ಆರಾಮಿಕಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಥ ಪಟಿಜಗ್ಗನತ್ಥಾಯಾ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೪೨) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಸಕಟವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸಾಪಿ ಗೋಣವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ಸಮಾನತ್ತಾ ತಂ ಅವತ್ವಾ ವಿಸೇಸಮತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಕಟಂ…ಪೇ॰… ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೇಮಾತಿ ವುತ್ತೇ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ದೇಮಾತಿ ವುತ್ತೇ ದಾರುಭಣ್ಡಂ ನಾಮ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೪೨)।
386.Demāti ettha ‘‘tumhāka’’nti pāṭhaseso. ‘‘Vihārassa demā’ti vutte pana ‘ārāmikānaṃ ācikkhatha paṭijagganatthāyā’ti vattabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.342) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Sakaṭavinicchayassāpi goṇavinicchayena samānattā taṃ avatvā visesamattameva dassetumāha ‘‘sakaṭaṃ…pe… vaṭṭatī’’ti. ‘‘Tumhākaṃ demāti vutte’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tumhākameva demāti vutte dārubhaṇḍaṃ nāma sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.342).
೩೮೭. ಕುಠಾರಾದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನಿಖಾದನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅಯಂ ನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ‘‘ಸಕಟಂ ಗೋಣೋ ವಿಯ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇ ನ ಯಾಚಿತಬ್ಬಂ, ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇ ನ ಯಾಚಿತಬ್ಬಂ, ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಯಾಚಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ ‘‘ಸಕಟಂ…ಪೇ॰… ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಿಸೇಸವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚಾತಿ ಅಯಂ ನಯೋ ವಾಸಿಆದೀಸು ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಕನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ‘‘ಮಮೇತ’’ನ್ತಿ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ‘‘ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಹಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಅರಕ್ಖಿತಾಗೋಪಿತಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಲ್ಲಿಆದಿವಿನಿಚ್ಛಯಮ್ಪಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಕಂ ಪನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೪೨) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಇಧ ವುತ್ತಗೋಣಾದಿಕಞ್ಚ ವಕ್ಖಮಾನವಲ್ಲಿಆದಿಕಞ್ಚ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇಮಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತವಿಸಯತ್ತಂ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ। ಹರಾಪೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಗೇವ ಕೇನಚಿ ಹರಿತ್ವಾ ದಿನ್ನನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ।
387.Kuṭhārādīsūti ettha ādi-saddena nikhādanaṃ saṅgaṇhāti. Ayaṃ nayo veditabboti pāṭhaseso. ‘‘Sakaṭaṃ goṇo viya tāvakālikaṃ akatvā aññātakaappavārite na yācitabbaṃ, mūlacchejjavasena aññātakaappavārite na yācitabbaṃ, tāvakālikaṃ yācitabba’’nti vinicchayo ca ‘‘sakaṭaṃ…pe… vaṭṭatī’’ti visesavinicchayo cāti ayaṃ nayo vāsiādīsu ca veditabboti attho. Anajjhāvutthakanti kenaci ‘‘mameta’’nti apariggahitaṃ, ‘‘rakkhitagopitaṭṭhāneyeva hi viññatti nāma vuccatī’’ti aṭṭhakathāvacanato arakkhitāgopitakanti vuttaṃ hoti. Aṭṭhakathāya valliādivinicchayampi vatvā ‘‘anajjhāvutthakaṃ pana yaṃ kiñci āharāpetuṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.342) vuttattā sabbanti idha vuttagoṇādikañca vakkhamānavalliādikañca gahetabbaṃ. Iminā pubbe vuttavinicchayassa rakkhitagopitavisayattaṃ dīpitaṃ hoti. Harāpetumpi vaṭṭatīti ettha api-saddena pageva kenaci haritvā dinnanti dīpeti.
೩೮೮. ವಲ್ಲಿಆದಿಮ್ಹೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವೇತ್ತಮುಞ್ಜತಿಣಮತ್ತಿಕಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏತ್ಥ ಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜತಿಣಂ ವಿನಾ ಗೇಹಚ್ಛಾದನತಿಣಂ ತಿಣಂ ನಾಮ। ಗರುಭಣ್ಡಪ್ಪಹೋನಕೇತಿ ‘‘ವಲ್ಲಿ ಅಡ್ಢಬಾಹುಮತ್ತಾಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ಗರುಭಣ್ಡಪ್ಪಹೋನಕೇ। ಪರೇಸಂ ಸನ್ತಕೇಯೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ನ ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಕೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ದೀಪೇತಿ।
388.Valliādimhīti ādi-saddena vettamuñjatiṇamattikā saṅgaṇhāti. Ettha muñjapabbajatiṇaṃ vinā gehacchādanatiṇaṃ tiṇaṃ nāma. Garubhaṇḍappahonaketi ‘‘valli aḍḍhabāhumattāpī’’tiādinā nayena vuttalakkhaṇe garubhaṇḍappahonake. Paresaṃ santakeyevāti avadhāraṇena na anajjhāvutthake dukkaṭanti byatirekato dīpeti.
೩೮೯. ಪಚ್ಚಯೇಸೂತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಸಙ್ಖಾತೇಸು ತೀಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು। ಏವ-ಕಾರೇನ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಸಙ್ಖಾತೇ ಚತುತ್ಥಪಚ್ಚಯೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ ‘‘ಆಹರ, ದೇಹೀ’’ತಿ ಇಚ್ಛಿತಪಚ್ಚಯೇ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ಯಾಚನಾ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೪೨) ಸಾವಧಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಚ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
389.Paccayesūti cīvarapiṇḍapātasenāsanasaṅkhātesu tīsu paccayesu. Eva-kārena gilānapaccayasaṅkhāte catutthapaccaye viññatti vaṭṭatīti dīpeti. Viññatti nāma ‘‘āhara, dehī’’ti icchitapaccaye nāmaṃ vatvā yācanā. Aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘sabbena sabbaṃ na vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.342) sāvadhāraṇatthaṃ dassetuṃ ‘‘na ca vaṭṭatī’’ti vuttattā neva vaṭṭatīti attho gahetabbo.
ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅಲಬ್ಭಮಾನಭಾವೇನ ಸಮತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು ತೀಸು ಅನನ್ತರಂ ಸಹನಿದ್ದಿಟ್ಠಪಚ್ಚಯತ್ತಯತೋ ತತಿಯಪಚ್ಚಯೇಯೇವ ಲಬ್ಭಮಾನವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತಿಯೇ ಪರಿಕಥೋಭಾಸನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಚ ಲಬ್ಭರೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅವಸಿಟ್ಠದ್ವಯೇ ಪನ ಪರಿಕಥಾದಯೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅವುತ್ತೇ ಚತುತ್ಥಪಚ್ಚಯೇಪಿ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೇನ ಚ-ಕಾರೇನ ಪರಿಕಥಾದಿತ್ತಯಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ‘‘ತೀಸ್ವೇವಾ’’ತಿ ಏವ-ಕಾರೇನ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಚ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಚತುತ್ಥೇ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಕಥೋಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮವಿಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ। ಏತ್ತಾವತಾ ಚತುತ್ಥೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಕಥಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ತತಿಯಪಚ್ಚಯೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ವಿನಾ ಸೇಸತ್ತಯಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪುರಿಮಪಚ್ಚಯದ್ವಯೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
Viññattiyā alabbhamānabhāvena samattā paccayesu tīsu anantaraṃ sahaniddiṭṭhapaccayattayato tatiyapaccayeyeva labbhamānavisesaṃ dassetuṃ ‘‘tatiye parikathobhāsanimittāni ca labbhare’’ti vuttattā avasiṭṭhadvaye pana parikathādayo na labbhantīti vuttaṃ hoti. Avutte catutthapaccayepi samuccayatthena ca-kārena parikathādittayaṃ labbhatīti siddhattā ‘‘tīsvevā’’ti eva-kārena byatirekamukhena viññattiyā ca anuññātattā catutthe gilānapaccaye parikathobhāsanimittakammaviññattiyo vaṭṭantīti siddhaṃ. Ettāvatā catutthe paccaye parikathādayo cattāropi vaṭṭanti, tatiyapaccaye viññattiṃ vinā sesattayaṃ vaṭṭati, purimapaccayadvaye sabbampi na vaṭṭatīti vuttanti daṭṭhabbaṃ.
ಸೇನಾಸನಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಕಥಾದಿಕನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದಿಕರಣಾರಹಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಸುಣನ್ತಾನಂ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ ಓಕಾಸೇ ಏವರೂಪಂ ಸೇನಾಸನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಅನುರೂಪ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪವತ್ತಾ ಕಥಾ ಪರಿಕಥಾ ನಾಮ। ‘‘ಉಪಾಸಕಾ ತುಮ್ಹೇ ಕತ್ಥ ವಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಪಾಸಾದೇ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪನ ಉಪಾಸಕಾ ಪಾಸಾದೋ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಾ ಕಥಾ ಓಭಾಸೋ ನಾಮ। ಉಪಾಸಕೇಸು ಪಸ್ಸಮಾನೇಸು ಭೂಮಿಯಂ ರಜ್ಜುಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಖಾಣುಕೇ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಏತ್ಥ ಆವಾಸಂ ಕರೋಮ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಕಥಾ ನಿಮಿತ್ತಕಥಾ ನಾಮ। ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಚ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಯಥಾರಹಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೪೨) ವುತ್ತಂ।
Senāsanapaccaye parikathādikanti uposathāgārādikaraṇārahaṭṭhānaṃ oloketvā upāsakānaṃ suṇantānaṃ ‘‘imasmiṃ vata okāse evarūpaṃ senāsanaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vā ‘‘yutta’’nti vā ‘‘anurūpa’’nti vā pavattā kathā parikathā nāma. ‘‘Upāsakā tumhe kattha vasathā’’ti pucchitvā ‘‘pāsāde bhante’’ti vutte ‘‘bhikkhūnaṃ pana upāsakā pāsādo na vaṭṭatī’’tiādinā nayena pavattā kathā obhāso nāma. Upāsakesu passamānesu bhūmiyaṃ rajjuṃ pasāretvā bhūmiṃ bhājetvā khāṇuke ākoṭetvā ‘‘kimidaṃ bhante’’ti vutte ‘‘ettha āvāsaṃ karoma upāsakā’’tiādikā kathā nimittakathā nāma. Gilānapaccaye ca iminā nayena yathārahaṃ veditabbaṃ. Sabbametaṃ aṭṭhakathāya (pārā. aṭṭha. 2.342) vuttaṃ.
೩೯೦-೩. ಇದಾನಿ ಕುಟಿಕಾರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಅದೇಸಿತೇ’’ತಿಆದಿ। ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ। ನಿಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಸಾಣೇ ಘಂಸಿತ್ವಾ ತಿಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ ಸಹಾತಿ ‘‘ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೯೦) ವುತ್ತಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ।
390-3. Idāni kuṭikārassa bhikkhuno āpattidassanatthamāha ‘‘adesite’’tiādi. Taṃ uttānatthameva. Nisentassāti pāsāṇe ghaṃsitvā tikhiṇaṃ karontassa. Pācittiyā sahāti ‘‘bhūtagāmapātabyatāya pācittiya’’nti (pāci. 90) vuttapācittiyena saddhiṃ.
ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚೇವ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಇತರತ್ರ ಸುದ್ಧಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಞ್ಚಾತಿ ಆಪತ್ತಿಂ।
Āpattinti pācittiyaṭṭhāne pācittiyañceva dukkaṭañca itaratra suddhapayogadukkaṭañcāti āpattiṃ.
ಯಾ ಪನಾತಿ ಯಾ ಕುಟಿ। ಪಠಮೇ ದುತಿಯೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಿಣ್ಡೇಹೀ’’ತಿ ಕರಣಬಹುವಚನಂ ವಿಭತ್ತಿವಚನವಿಪರಿಣಾಮವಸೇನ ‘‘ಪಿಣ್ಡೇ’’ತಿ ಭುಮ್ಮೇಕವಚನನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ, ಭಾವಲಕ್ಖಣೇ ಭುಮ್ಮಂ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Yā panāti yā kuṭi. Paṭhame dutiyeti ettha ‘‘piṇḍehī’’ti karaṇabahuvacanaṃ vibhattivacanavipariṇāmavasena ‘‘piṇḍe’’ti bhummekavacanantaṃ katvā yojetabbaṃ, ‘‘nikkhitte’’ti ajjhāharitabbaṃ, bhāvalakkhaṇe bhummaṃ, nikkhitte satīti attho.
೩೯೪. ‘‘ಸಚೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ವಿಪ್ಪಕತನ್ತಿ ಆರದ್ಧಮನಿಟ್ಠಿತಂ। ‘‘ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಮತ್ತೇನ ಹಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದುಕ್ಕಟಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಪನ ದೇಸೇತಬ್ಬಾನಿ। ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಆಕಡ್ಢತಿ, ತೇನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಆಪನ್ನಾನಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದುಕ್ಕಟಾನಂ ದೇಸೇತಬ್ಬತಾ ಚ ದೀಪಿತಾ ಹೋತಿ। ತಂ ಕುಟಿನ್ತಿ ತಂ ವಿಪ್ಪಕತಕುಟಿಂ।
394. ‘‘Sace aññassā’’ti padacchedo. Vippakatanti āraddhamaniṭṭhitaṃ. ‘‘Anāpattī’’ti idaṃ niṭṭhite āpajjitabbasaṅghādisesābhāvaṃ sandhāyāha. Pubbapayogamattena hi pācittiyadukkaṭānipi honti, tāni pana desetabbāni. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘anāpattī’’ti ākaḍḍhati, tena saṅghādisesāpattiyā abhāvato pubbabhāge āpannānaṃ pācittiyadukkaṭānaṃ desetabbatā ca dīpitā hoti. Taṃ kuṭinti taṃ vippakatakuṭiṃ.
೩೯೫. ಅಞ್ಞಂ ಭೋಜನಸಾಲಾದಿಂ। ತಥಾತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಮಾಹ।
395.Aññaṃ bhojanasālādiṃ. Tathāti anāpattimāha.
೩೯೬. ‘‘ಕರೋತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕಾರಾಪಯತೋ’’ತಿಪಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಉಭಯೇನಾಪಿ ‘‘ಕ್ರಿಯತೋ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
396.‘‘Karoto’’ti iminā ‘‘kārāpayato’’tipi labbhati. Ubhayenāpi ‘‘kriyato’’ti imassa kāraṇaṃ dasseti. ‘‘Appamāṇika’’nti iminā saṅghādisesassa aṅgaṃ dasseti.
೩೯೭. ತನ್ತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ। ‘‘ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಿಯತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಕುಟಿಯಾ ಕರಣಞ್ಚ ವತ್ಥುದೇಸನಾಯ ಅಕರಣಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ।
397.Tanti ‘‘appamāṇika’’nti evaṃ paccāmasati. ‘‘Kriyākriyato’’ti idaṃ kuṭiyā karaṇañca vatthudesanāya akaraṇañca upādāya vuttaṃ.
ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ।
Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā.
೩೯೮. ವತ್ಥುಂ ಅದೇಸೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ‘‘ತೇನ ವಿಹಾರಕಾರಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಿಹಾರವತ್ಥುಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೩೬೭) ಪದಭಾಜನೇ ಆಗತನಯೇನ ವಿಹಾರಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಿಹಾರವತ್ಥುಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಮತಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ವುಡ್ಢಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಮಹಲ್ಲಕಂ ವಿಹಾರಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಂ, ಸೋಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘಂ ವಿಹಾರವತ್ಥುಓಲೋಕನಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೇ ವುಡ್ಢೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನೇತ್ವಾ ಕತಪರಿಕಮ್ಮಂ ವಿಹಾರವತ್ಥುಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕುಟಿವತ್ಥುಓಲೋಕನೇ ವಿಯ ಗತಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಭಾವಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅನಾರಮ್ಭಸಪರಿಕ್ಕಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರೋಚಿತೇ ಪುನ ತೇನ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಮಹಲ್ಲಕಂ ವಿಹಾರಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಂ, ಸೋಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘಂ ವಿಹಾರವತ್ಥುದೇಸನಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘೇನ ಞತ್ತಿದುತಿಯಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ವಿಹಾರವತ್ಥು ದೇಸೇತಬ್ಬಂ , ತಥಾ ಅಕತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇಹ ಸಾರಮ್ಭಾದಿ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
398. Vatthuṃ adesetvāti sambandho, ‘‘tena vihārakārakena bhikkhunā vihāravatthuṃ sodhetvā saṅghaṃ upasaṅkamitvā’’tiādinā (pārā. 367) padabhājane āgatanayena vihāraṃ kārāpentena bhikkhunā vihāravatthuṃ sodhetvā samatalaṃ kāretvā saṅghaṃ upasaṅkamma vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ bhante mahallakaṃ vihāraṃ kattukāmo sassāmikaṃ attuddesaṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ vihāravatthuolokanaṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ yācitvā laddhe vuḍḍhe vā bhikkhū ñattidutiyāya kammavācāya saṅghena sammate vā bhikkhū netvā kataparikammaṃ vihāravatthuṃ dassetvā kuṭivatthuolokane viya gatabhikkhūhi oloketvā sārambhādibhāvaṃ upaparikkhitvā anārambhasaparikkamanabhāvaṃ ñatvā āgantvā saṅghassa ārocite puna tena saṅghaṃ upasaṅkamitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ bhante mahallakaṃ vihāraṃ kattukāmo sassāmikaṃ attuddesaṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ vihāravatthudesanaṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ yācitvā saṅghena ñattidutiyāya kammavācāya vihāravatthu desetabbaṃ , tathā akatvāti vuttaṃ hoti. Iha sārambhādi paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ.
ಮಹಲ್ಲಕನ್ತಿ ‘‘ಸಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವೇನ ಸಞ್ಞಾಚಿಕಕುಟಿತೋ ಮಹನ್ತಭಾವೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಹಲ್ಲಕೋ। ಯಸ್ಮಾ ವಾ ವತ್ಥುಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಮಾಣಮಹನ್ತತಾಯಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೬೬) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಮಹನ್ತಭಾವೇನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಹಾರನ್ತಿ ‘‘ವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಉಲ್ಲಿತ್ತೋ ವಾ ಹೋತಿ ಅವಲಿತ್ತೋ ವಾ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತೋ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೭೧) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಹರನ್ತಿ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಉಲ್ಲಿತ್ತಾದಿಸರೂಪಂ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ತಂ ವಿಹಾರಂ ಯೋ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಕರೇಯ್ಯ ವಾ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಅತ್ತವಾಸತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ, ಇಮಿನಾ ಪರಸ್ಸ ವಾಸತ್ಥಾಯ ಕರೋತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ‘‘ಗರುಕ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥುದೇಸನಾಯ ಅಕಾರಾಪನೇನ ‘‘ಏಕೋವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತವಿಕಪ್ಪತ್ತಯಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇದಞ್ಚ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಪಮಾಣಾ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸತಾ’’ತಿ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೩೯೯ ಆದಯೋ)।
Mahallakanti ‘‘sassāmikabhāvena saññācikakuṭito mahantabhāvo etassa atthīti mahallako. Yasmā vā vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkamenāpi kātuṃ vaṭṭati, tasmā pamāṇamahantatāyapi mahallako’’ti (pārā. aṭṭha. 2.366) aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena mahantabhāvena yuttanti attho. Vihāranti ‘‘vihāro nāma ullitto vā hoti avalitto vā ullittāvalitto vā’’ti (pārā. 371) padabhājane vuttappakāraṃ senāsananti attho. Viharanti asminti viggaho. Ullittādisarūpaṃ purimasikkhāpade vuttanayameva. Taṃ vihāraṃ yo kareyyāti yojanā. Kareyya vā kārāpeyya vāti pubbe vuttanayameva. Attavāsatthanti attano vāsaṃ paṭicca, iminā parassa vāsatthāya karoti, anāpattīti byatirekato viññāyati. ‘‘Garuka’’nti ettha vatthudesanāya akārāpanena ‘‘ekova saṅghādiseso hotī’’ti pubbe vuttavikappattayaṃ na gahetabbaṃ. Idañca vakkhati ‘‘pamāṇā…pe… saṅghādisesatā’’ti (vi. vi. 399 ādayo).
೩೯೯. ಕ್ರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನಾಭಾವನ್ತಿ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಇಧ ಅಭಾವೋ ಞಾತಬ್ಬೋ। ಕ್ರಿಯ…ಪೇ॰… ಲಕ್ಖಯೇತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕತಾಯ ಅಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ।
399.Kriyāsamuṭṭhānābhāvanti pamāṇātikkamepi āpattiyā asambhavato kiriyāsamuṭṭhānassa idha abhāvo ñātabbo. Kriya…pe… lakkhayeti ettha byatirekato adesitavatthukatāya akiriyāsamuṭṭhānatā anuññātā.
ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Mahallakavihārakathāvaṇṇanā.
೪೦೧-೩. ತೇಸೂತಿ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕೇಸು। ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುರೂಪಾನಿ ಏಕೂನವೀಸತೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಟಿನಿಯತಾ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ತದನುಲೋಮಾಯ ವಿಬ್ಭನ್ತಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸಹ ಪಞ್ಚ ಪಾರಾಜಿಕೇ ವಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುರೂಪಾ ಸೇಸಾ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾ।
401-3.Tesūti catuvīsatiyā pārājikesu. Bhikkhuno anurūpāni ekūnavīsatīti bhikkhunīnaṃ paṭiniyatā ubbhajāṇumaṇḍalikādayo cattāro tadanulomāya vibbhantabhikkhuniyā saha pañca pārājike vinā bhikkhuno anurūpā sesā ekūnavīsati pārājikā.
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೮೬) ವುತ್ತನಯಸ್ಸ ಇಧ ‘‘ಏಕೂನವೀಸತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಚೇ? ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಪದಭಾಜನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾಗತಮತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಂ, ಇದಂ ಪನ ಬುದ್ಧಾನುಮತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿಪವತ್ತಕಾನಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಮತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಆಚರಿಯೋ ಸಬ್ಬಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೮೫) ವುತ್ತಅನುದ್ಧಂಸನಸ್ಸ ಏಕನ್ತಸಾಧನತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಟಿನಿಯತಸಾನುಲೋಮಪಾರಾಜಿಕಪಞ್ಚಕಂ ವಿನಾ ಅವಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿ, ತೇನೇವ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಗಣ್ಠಿಪದವಿವರಣೇ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರೇನಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇ ಏವ ಆಗತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಇತರೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೇನಾಪಿ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನುದ್ಧಂಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೮೪) ಪಾಠೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಇಮೇಸಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಮತಂ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ತೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಏಕೂನವೀಸತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯಾನೀ’’ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ।
Imasmiṃ sikkhāpade padabhājane ‘‘pārājikena dhammenāti catunnaṃ aññatarenā’’ti (pārā. 386) vuttanayassa idha ‘‘ekūnavīsatī’’ti vacanaṃ virujjhatīti ce? Na virujjhati. Kasmā? Yasmā padabhājanaṃ pātimokkhuddesāgatamattaṃ gahetvā pavattaṃ, idaṃ pana buddhānumatiṃ gahetvā vinayapariyattipavattakānaṃ ācariyānaṃ mataṃ gahetvā pavattaṃ, tasmā na virujjhatīti gahetabbaṃ. Ācariyo sabbapārājikānaṃ ‘‘brahmacariyā cāveyya’’nti (pārā. 385) vuttaanuddhaṃsanassa ekantasādhanattā bhikkhunīnaṃ paṭiniyatasānulomapārājikapañcakaṃ vinā avasesaṃ sabbaṃ saṅgaṇhi, teneva vinayaṭṭhakathāya gaṇṭhipadavivaraṇe ‘‘catunnaṃ aññatarenāti pātimokkhuddese eva āgate gahetvā vuttaṃ, itaresaṃ aññatarenāpi anuddhaṃsentassa saṅghādisesovā’’ti vuttaṃ. Tasmā ‘‘anuddhaṃseyyā’’ti (pārā. 384) pāṭhe adhippāyaṃ gahetvā pavattattā imesaṃ ācariyānaṃ mataṃ pamāṇanti gahetabbaṃ. ‘‘Tesu aññatarenā’’ti vakkhamānattā ‘‘ekūnavīsatī’’ti ettha ‘‘yānī’’ti sāmatthiyā labbhati.
ಅಞ್ಞತರೇನ ಅಮೂಲಕೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಮೂಲಕೇನಾತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾದೀಹಿ ಚೋದನಾಮೂಲೇಹಿ ವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅಮೂಲಕಂ, ಪಾರಾಜಿಕಂ, ತೇನ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಚೋದಕೇನ ಚುದಿತಕಮ್ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ನೇವ ದಿಟ್ಠಂ ನ ಸುತಂ ನ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ, ಇದಂ ಏತೇಸಂ ದಸ್ಸನಸವನಪರಿಸಙ್ಕಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಮೂಲಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಮೂಲಕಂ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೮೫-೩೮೬)। ಏತ್ಥ ಚ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ । ಪಕತಿಸೋತೇನ ವಾ ದಿಬ್ಬಸೋತೇನ ವಾ ಸುತಂ ಸುತಂ ನಾಮ। ಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ। ತಂ ತಿವಿಧಂ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತಪರಿಸಙ್ಕಿತವಸೇನ।
Aññatarena amūlakenāti yojanā. Amūlakenāti codakassa dassanādīhi codanāmūlehi virahitattā amūlakaṃ, pārājikaṃ, tena. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yaṃ pārājikaṃ codakena cuditakamhi puggale neva diṭṭhaṃ na sutaṃ na parisaṅkitaṃ, idaṃ etesaṃ dassanasavanaparisaṅkāsaṅkhātānaṃ mūlānaṃ abhāvena amūlakaṃ nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.385-386). Ettha ca maṃsacakkhunā vā dibbacakkhunā vā diṭṭhaṃ diṭṭhaṃ nāma . Pakatisotena vā dibbasotena vā sutaṃ sutaṃ nāma. Cittena parisaṅkitaṃ parisaṅkitaṃ nāma. Taṃ tividhaṃ diṭṭhasutamutaparisaṅkitavasena.
ತತ್ಥ ತಾದಿಸೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಓಕಾಸೇ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಞ್ಞಥಿಯಂ ಪಯೋಗಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ವೀತಿಕ್ಕಮನಂ ನು ಖೋಯಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಗಹಣಂ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ। ಕುಟ್ಟತಿರೋಹಿತೇ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಞ್ಞುಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ವೀತಿಕ್ಕಮನಂ ನು ಖೋಯಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಗಹಣಂ ಸುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ। ವಿಹಾರಪರಿಯನ್ತೇ ತರುಣಮಾತುಗಾಮಪುರಿಸಾನಂ ದಿವಸಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನೇ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಪುಪ್ಫಾನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ಮಂಸಸುರಗನ್ಧಞ್ಚ ಘಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೇತಿಯಪೂಜಿತಮಾಲಾಗನ್ಧಸ್ಸ ಪೀತಾರಿಟ್ಠಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸರೀರಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ತಂ ಏತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಕಿರಿಯಮಾನಸಂಸಯೋ ಮುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ। ಏವರೂಪಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಸುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಮೂಲಕಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೮೫-೩೮೬) ವುತ್ತನಯೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
Tattha tādise kammaniye okāse mātugāmena saddhiṃ bhikkhuno aññathiyaṃ payogaṃ disvā aññathā gahetvā ‘‘vītikkamanaṃ nu khoyamakāsī’’ti gahaṇaṃ diṭṭhaparisaṅkitaṃ nāma. Kuṭṭatirohite bhikkhumhi mātugāmassa saddaṃ sutvā tattha aññassa viññupurisassa sabbhāvaṃ ajānitvā ‘‘vītikkamanaṃ nu khoyamakāsī’’ti evaṃ gahaṇaṃ sutaparisaṅkitaṃ nāma. Vihārapariyante taruṇamātugāmapurisānaṃ divasaṃ vītināmetvā gataṭṭhāne vippakiṇṇapupphāni oloketvā, maṃsasuragandhañca ghāyitvā ‘‘idaṃ kassa kamma’’nti upaparikkhantena bhikkhuno cetiyapūjitamālāgandhassa pītāriṭṭhassa bhikkhuno sarīragandhaṃ ghāyitvā ‘‘taṃ etassa kammaṃ nu kho’’ti kiriyamānasaṃsayo mutaparisaṅkitaṃ nāma. Evarūpassa diṭṭhasutaparisaṅkitamūlakassa abhāvato amūlakena pārājikenāti ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāya (pārā. aṭṭha. 2.385-386) vuttanayena daṭṭhabbo.
ಚೋದೇತೀತಿ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ ಸಯಂ ಚೋದೇತಿ। ಚೋದಾಪನಂ ಪನ ವಕ್ಖತಿ। ಚಾವನಚೇತನೋ ಹುತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ನಂ ಇಮಮ್ಹಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಪರಂ ಸಾಸನಾ ಚಾವೇತುಕಾಮೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹುತ್ವಾ। ‘‘ಸುದ್ಧಂ ವಾ ಅಸುದ್ಧಂ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಚೋದೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತಚೋದನಾಕಿರಿಯಾಯ ಕಮ್ಮನಿದ್ದೇಸೋ, ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ, ಪಾರಾಜಿಕಮನಾಪನ್ನಂ ವಾ ಆಪನ್ನಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋತಿ ಮಾತಿಕಾಗತಭಿಕ್ಖು, ‘‘ದುಟ್ಠೋ ದೋಸೋ ಅಪ್ಪತೀತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ, ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ದೋಸಲೇಸೇನ ಸಯಂ ದೂಸಿತೋ, ಪರಞ್ಚ ದೂಸೇನ್ತೋ ಪೀತಿಸುಖಾದೀಹಿ ಅಪಗತೋ ಯೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಕ್ಖಮಾನೇನ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
Codetīti ‘‘pārājikaṃ dhammaṃ āpannosī’’tiādivacanena sayaṃ codeti. Codāpanaṃ pana vakkhati. Cāvanacetano hutvāti ‘‘appeva nāma naṃ imamhā brahmacariyā cāveyya’’nti uppannena paraṃ sāsanā cāvetukāmena cittena samannāgato hutvā. ‘‘Suddhaṃ vā asuddhaṃ vā’’ti idaṃ ‘‘codetī’’ti iminā vuttacodanākiriyāya kammaniddeso, ‘‘aññaṃ bhikkhu’’nti seso, pārājikamanāpannaṃ vā āpannaṃ vā aññaṃ bhikkhunti attho. Yoti mātikāgatabhikkhu, ‘‘duṭṭho doso appatīto’’ti idaṃ ajjhāharitabbaṃ, uppannena dosalesena sayaṃ dūsito, parañca dūsento pītisukhādīhi apagato yo bhikkhūti attho. Vakkhamānena ‘‘tassā’’ti iminā sambandho.
‘‘ಕತೇ ಓಕಾಸಮ್ಹೀ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ, ಓಕಾಸಂ ‘‘ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೮೯) ಪಾಠತೋ ಅನ್ತೋನೀತಹೇತ್ವತ್ಥತಾಯ ‘‘ಕತೇ’’ತಿ ‘‘ಕಾರಿತೇ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಓಕಾಸಂ ಮೇ ಕರೋಹಿ, ಅಹಂ ತಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಓಕಾಸೇ ಕಾರಾಪಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಕತೇ ಓಕಾಸೇ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ , ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೋಯೇವತ್ಥೋ। ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಹಾತಿ ಓಕಾಸಸ್ಸ ಅಕಾರಾಪಿತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ।
‘‘Kate okāsamhī’’ti padacchedo, okāsaṃ ‘‘kārāpetvā’’ti (pārā. 389) pāṭhato antonītahetvatthatāya ‘‘kate’’ti ‘‘kārite’’ti etassa pariyāyo hoti, ‘‘okāsaṃ me karohi, ahaṃ taṃ vattukāmo’’ti okāse kārāpiteti attho. ‘‘Akate okāse’’ti padacchedo , pubbe vuttoyevattho. Dukkaṭāpattiyā sahāti okāsassa akārāpitattā dukkaṭāpattiyā saddhiṃ.
೪೦೪-೫. ಕೋಣ್ಠೋಸೀತಿ ಧುತ್ತೋಸಿ। ಜೇಟ್ಠಬ್ಬತಿಕೋಸೀತಿ ಕಾಲೀದೇವೀವತನಿಯುತ್ತೋಸಿ। ಕಾಲೀದೇವೀ ಕಿರ ಸಿರಿದೇವಿಯಾ ಜೇಟ್ಠಾ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸಾ ವತಧರೋ ಜೇಟ್ಠಬ್ಬತಿಕೋ ವುಚ್ಚತಿ। ತಂ ಪನ ವತಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪೂರೇನ್ತೋ ಸಕಲಸರೀರೇ ಮಸಿಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಾಕಪತ್ತಾನಿ ಮುಟ್ಠಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಲೀದೇವಿಂ ಫಲಕೇ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಕಾಜಕೋಟಿಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋದಕಾದಿಅಸುಚಿಸನ್ನಿಚಿತಓಲಿಗಲ್ಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋಸಿ ನಿಸ್ಸೀಲೋಸಿ ಸೀಲವಿರಹಿತೋಸೀ’’ತಿ ಥೋಮೇನ್ತೋ ವಿಚರತೀತಿ।
404-5.Koṇṭhosīti dhuttosi. Jeṭṭhabbatikosīti kālīdevīvataniyuttosi. Kālīdevī kira sirideviyā jeṭṭhā, tasmā tassā vatadharo jeṭṭhabbatiko vuccati. Taṃ pana vataṃ samādiyitvā pūrento sakalasarīre masiṃ makkhetvā kākapattāni muṭṭhiyaṃ katvā kālīdeviṃ phalake likhāpetvā taṃ kājakoṭiyaṃ bandhitvā ucchiṭṭhodakādiasucisannicitaoligallaṃ pavisitvā ‘‘dussīlosi nissīlosi sīlavirahitosī’’ti thomento vicaratīti.
ದುಸ್ಸೀಲತ್ತಾ ಏವ ಹೀನಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಪಾಪಧಮ್ಮೋ ಲಾಮಕಸಭಾವೋಸಿ। ಪೂತಿನಾ ಕಮ್ಮೇನ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅನ್ತೋಪೂತಿ। ಛಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾನುಸ್ಸವನೇನ ತಿನ್ತತ್ತಾ ಅವಸ್ಸುತೋ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ। ಗರುಕಂ ನಿದ್ದಿಸೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕತೋಕಾಸಮ್ಹೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ತಥೇವ ಅಕತೋಕಾಸೇ, ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಹಾ’’ತಿ ಚ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಏವಮುತ್ತರತ್ರಾಪಿ।
Dussīlattā eva hīnajjhāsayatāya pāpadhammo lāmakasabhāvosi. Pūtinā kammena sīlavipattiyā anto paviṭṭhattā antopūti. Chahi dvārehi rāgādikilesānussavanena tintattā avassuto. Sesamettha uttānatthameva. Garukaṃ niddiseti ettha ‘‘katokāsamhī’’ti ca ‘‘tatheva akatokāse, dukkaṭāpattiyā sahā’’ti ca ānetvā sambandhitabbaṃ. Evamuttaratrāpi.
೪೦೬. ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ, ಅವಿದೂರೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯಾತಿ ಮುತ್ತಪಾಣಾದಿವಸೇನ। ತಂ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ಕಥಿತಂ। ಪರೋತಿ ಯಂ ಚೋದೇಸಿ, ಸೋ ಚುದಿತಕೋ ಪರೋ। ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ।
406.Sammukhāti cuditakassa sammukhā, avidūreti attho. Hatthamuddāyāti muttapāṇādivasena. Taṃ hatthamuddāya kathitaṃ. Paroti yaṃ codesi, so cuditako paro. Bhikkhunoti codakassa bhikkhuno.
೪೦೭. ಸಮ್ಮುಖೇ ಠತ್ವಾತಿ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಆಸನ್ನೇ ಠತ್ವಾ। ‘‘ಚೋದಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಭಾವತೋ ಪರೋತಿ ಇದಂ ಉಪಯೋಗನ್ತವಸೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಏವಮುತ್ತರತ್ರ। ಕೇನಚೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಪುಗ್ಗಲೇನ। ತಸ್ಸ ಚೋದಕಸ್ಸ। ‘‘ಚೋದಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುನ ವಚನಂ ನಿಯಮತ್ಥಂ।
407.Sammukhe ṭhatvāti cuditakassa āsanne ṭhatvā. ‘‘Codāpentassā’’ti etassa kammabhāvato paroti idaṃ upayogantavasena sambandhitabbaṃ. Evamuttaratra. Kenacīti aññena kenaci puggalena. Tassa codakassa. ‘‘Codāpentassā’’ti puna vacanaṃ niyamatthaṃ.
೪೦೮. ಸೋಪೀತಿ ಉಗ್ಗಹಾಪಿತತ್ತಾ ಚೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಇತರೋ ಪಯೋಜ್ಜಕಪುಗ್ಗಲೋಪಿ। ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪೀತಿ ಪಯೋಜಕಪಯೋಜ್ಜಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ।
408.Sopīti uggahāpitattā codanaṃ karonto itaro payojjakapuggalopi. Tesaṃ dvinnampīti payojakapayojjakānaṃ dvinnampi.
೪೦೯. ವುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಸನ್ದೇಸಂ ವಾ ಹರನ್ತೋ ದೂತೋ ನಾಮ, ಸೋ ‘‘ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಸಾಸನಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಸುಂ ಅವತ್ತಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ದುತ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ನಿಸ್ಸಟ್ಠದೂತಮಾಹ । ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಅದತ್ವಾ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಏವಞ್ಚ ವದಾ’’ತಿ ಸಾಸನಞ್ಚ ಅದತ್ವಾ ‘‘ತಂ ಚೋದೇಹೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಮತ್ತಮೇವ ದತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಧ ‘‘ನಿಸ್ಸಟ್ಠದೂತೋ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
409. Vuttaṭṭhānaṃ paṇṇaṃ vā sandesaṃ vā haranto dūto nāma, so ‘‘paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā pesetvā’’ti iminā saṅgayhatīti tasmiṃ visuṃ avattabbepi ‘‘duta’’nti vacanena nissaṭṭhadūtamāha . Paṇṇaṃ vā adatvā ‘‘evañca evañca vadā’’ti sāsanañca adatvā ‘‘taṃ codehī’’ti atthamattameva datvā nissaṭṭho bhikkhu idha ‘‘nissaṭṭhadūto’’ti gahetabbo.
ಅಥ ವಾ ‘‘ದೂತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೋದೇತುಂ ಉಗ್ಗಹಾಪೇತ್ವಾ, ತಮನುಗ್ಗಹಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಭಿಕ್ಖು ದೂತೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ‘‘ಪಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಅಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಹತ್ಥೇ ಚೋದನಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಪಣ್ಣಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಸಾಸನನ್ತಿ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವತ್ವಾ ಪೇಸಿಯಮಾನಂ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇದಂ ತಯಮ್ಪಿ ದೂರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕಾರಾಪನತೋ ‘‘ಚೋದಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಪರ’’ನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಓಕಾಸಕಾರಾಪನಂ ನತ್ಥಿ।
Atha vā ‘‘dūta’’nti iminā codetuṃ uggahāpetvā, tamanuggahāpetvā vā nissaṭṭho bhikkhu dūtoyeva gahetabbo. ‘‘Paṇṇa’’nti iminā pabbajitassa vā apabbajitassa vā kassaci hatthe codanaṃ likhitvā dinnapaṇṇaṃ gahetabbaṃ. Sāsananti ‘‘pārājikaṃ āpanno’’tiādinā nayena vatvā pesiyamānaṃ sāsanaṃ gahetabbaṃ. Idaṃ tayampi dūre nisīditvā aññehi kārāpanato ‘‘codāpentassā’’ti āha. ‘‘Para’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ. Ettha okāsakārāpanaṃ natthi.
೪೧೦. ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಸಮ್ಮುಖಾ ಓಕಾಸೇ ಕಾರಿತೇ, ಅಕಾರಿತೇ ಚ, ತಥಾ ಅಮೂಲಕೇಹಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ವುತ್ತೇ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪರೇ’’ತಿ ಭುಮ್ಮವಸೇನ ಅಧಿಕತೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ಚೋದೇತಿ ಚೋದಾಪೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತೀತಿ ಓಕಾಸೇ ಕಾರಿತೇ ಕೇವಲಾ, ಅಕಾರಿತೇ ದುಕ್ಕಟೇನ ಸಹಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಸಮ್ಮುಖಾ ಸೇಸಾಪತ್ತೀಹಿ ಪರೇ ವುತ್ತೇ ಚಾವನಸಞ್ಞಿನೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಓಕಾಸಾಕಾರಾಪನೇನಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಹೋತಿ।
410.Tathāti yathā amūlakena pārājikena sammukhā okāse kārite, akārite ca, tathā amūlakehi saṅghādisesehīti vuttaṃ hoti. ‘‘Vutte sammukhā pare’’ti bhummavasena adhikatena yojetabbaṃ, codeti codāpetīti vuttaṃ hotīti. Pācittiyāpattīti okāse kārite kevalā, akārite dukkaṭena sahāti gahetabbaṃ. Sammukhā sesāpattīhi pare vutte cāvanasaññino dukkaṭaṃ hotīti yojanā. Okāsākārāpanenapi dukkaṭameva hoti.
೪೧೧. ಅಕ್ಕೋಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾತಿ ಖುಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ। ಅಕತೋಕಾಸನ್ತಿ ಅಕಾರಿತೋಕಾಸಂ, ‘‘ಪರ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅತ್ತನಾತಿ ಚೋದಕೇನ, ‘‘ಸಯಂ ಅಕಾರಿತೋಕಾಸ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಸಹ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನಾತಿ ‘‘ಓಮಸವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೧೪) ವುತ್ತಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಸಹ। ವದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಚೋದಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ, ಏತ್ಥ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ ‘‘ಅಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿಪರಿಯಾಯತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಚ-ಕಾರೇನ ಕಾರಿತೋಕಾಸಪಕ್ಖೇ ದುಕ್ಕಟೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಮ್ಬನ್ಧೀ।
411.Akkosanādhippāyassāti khuṃsanādhippāyassa. Akatokāsanti akāritokāsaṃ, ‘‘para’’nti iminā yojetabbaṃ. Attanāti codakena, ‘‘sayaṃ akāritokāsa’’nti iminā yojetabbaṃ. Saha pācittiyenāti ‘‘omasavāde pācittiya’’nti (pārā. 14) vuttapācittiyena saha. Vadantassāti codentassa vā codāpentassa vā, ettha ‘‘sammukhā’’ti idaṃ vakkhamānassa ‘‘asammukhā’’ti etassa vipariyāyato labbhati, ca-kārena kāritokāsapakkhe dukkaṭena pācittiyasambandhī.
೪೧೨. ಅಸಮ್ಮುಖಾ ವದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಕ್ಕೋಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಅಕತೋಕಾಸಮತ್ತನಾ’’ತಿ ನಾನುವತ್ತತಿ। ಸತ್ತಹಿ ಆಪತ್ತೀಹೀತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಪಾಟಿದೇಸನೀಯದುಕ್ಕಟದುಬ್ಭಾಸಿತಸಙ್ಖಾತೇಸು ಸತ್ತಸು ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಕಮ್ಮನ್ತಿ ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಸತ್ತವಿಧಂ ಕಮ್ಮಂ।
412.Asammukhā vadantassāti ettha ‘‘akkosanādhippāyassā’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. ‘‘Akatokāsamattanā’’ti nānuvattati. Sattahi āpattīhīti pārājikasaṅghādisesathullaccayapācittiyapāṭidesanīyadukkaṭadubbhāsitasaṅkhātesu sattasu āpattikkhandhesu yena kenacīti vuttaṃ hoti. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘asammukhā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. Kammanti tajjanīyādisattavidhaṃ kammaṃ.
೪೧೩. ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಸುದ್ಧೇ ಅಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಅಸುದ್ಧೇ ಅಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೯೦) ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಂಯುತನ್ತಿ ಯಂ ಚೋದೇತಿ, ತಸ್ಸ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯೂಪಗಮನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸುದ್ಧಸಞ್ಞಿತಾ, ಯೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಚೋದೇತಿ, ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಾದಿವಸೇನ ಅಮೂಲಕತಾ, ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಸಮ್ಮುಖಾ ಚೋದನಾ, ತಸ್ಸ ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಯುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
413.Ummattakādīnanti ādi-saddena ‘‘anāpatti suddhe asuddhadiṭṭhissa asuddhe asuddhadiṭṭhissa ummattakassa ādikammikassā’’ti (pārā. 390) vutte saṅgaṇhāti. Pañcaṅgasaṃyutanti yaṃ codeti, tassa ‘‘upasampanno’’ti saṅkhyūpagamanaṃ, tasmiṃ suddhasaññitā, yena pārājikena codeti, tassa diṭṭhādivasena amūlakatā, cāvanādhippāyena sammukhā codanā, tassa taṅkhaṇavijānananti imehi pañcahi aṅgehi yuttaṃ hoti.
೪೧೫. ಇದನ್ತಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ, ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ತಪ್ಪಟಿಪಾದನೀಯಾ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ಗಯ್ಹತಿ। ತಿಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ, ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ, ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋತಿ ಸಚಿತ್ತಕೇಹಿ ತೀಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಪಟಿಘಚಿತ್ತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಸಹಿತತ್ತಾ ಸಚಿತ್ತಕಂ। ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ದೋಮನಸ್ಸವೇದನಾಯ ವಸೇನ ದುಕ್ಖವೇದನಂ।
415.Idanti ‘‘sikkhāpada’’nti seso, ‘‘sikkhāpada’’nti ca iminā tappaṭipādanīyā āpattiyeva gayhati. Tisamuṭṭhānanti kāyacittato, vācācittato, kāyavācācittatoti sacittakehi tīhi samuṭṭhānato tisamuṭṭhānaṃ. Tenevāha ‘‘sacitta’’nti. Paṭighacittānaṃ dvinnaṃ aññatarena sahitattā sacittakaṃ. Taṃsampayuttāya domanassavedanāya vasena dukkhavedanaṃ.
ದುಟ್ಠದೋಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Duṭṭhadosakathāvaṇṇanā.
೪೧೬. ಲೇಸಮತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಂ ಲಿಸ್ಸತಿ ಸಿಲಿಸ್ಸತಿ ವೋಹಾರಮತ್ತೇನೇವ ಈಸಕಂ ಅಲ್ಲೀಯತೀತಿ ಲೇಸೋ, ಜಾತಿಆದೀನಂಯೇವ ಅಞ್ಞತರಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೯೧) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ದಸ್ಸಿತನಿಬ್ಬಚನೇಸು ‘‘ಲೇಸೋ ನಾಮ ದಸ ಲೇಸಾ ಜಾತಿಲೇಸೋ ನಾಮಲೇಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೯೪) ನಯೇನ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತೇಸು ಜಾತಿನಾಮಗೋತ್ತಾದೀಸು ದಸಸು ಲೇಸೇಸು ಅಞ್ಞತರಲೇಸಮತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
416.Lesamattanti ‘‘aññampi vatthuṃ lissati silissati vohāramatteneva īsakaṃ allīyatīti leso, jātiādīnaṃyeva aññatarakoṭṭhāsassetaṃ adhivacana’’nti (pārā. aṭṭha. 2.391) aṭṭhakathāya dassitanibbacanesu ‘‘leso nāma dasa lesā jātileso nāmaleso’’tiādinā (pārā. aṭṭha. 394) nayena padabhājane vuttesu jātināmagottādīsu dasasu lesesu aññataralesamattanti vuttaṃ hoti.
ತತ್ಥ ಜಾತಿ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಜಾತಿ। ನಾಮಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಛಗಲಕೋ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ನಾಮ, ಛಗಲಿಕಾ ಮೇತ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ನಾಮಾ’’ತಿ ಠಪಿತಂ ನಾಮಂ ವಿಯ ಚೋದಕೇಹಿ ಠಪಿತನಾಮಞ್ಚ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಾದಿಸಕನಾಮಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಂ ನಾಮಂ। ಗೋತ್ತಂ ನಾಮ ಗೋತಮಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾದಿಗೋತ್ತಂ। ಲಿಙ್ಗಂ ನಾಮ ದೀಘತಾದಿಸಣ್ಠಾನನಾನತ್ತಞ್ಚ ಕಣ್ಹತಾದಿವಣ್ಣನಾನತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ದುವಿಧಲಿಙ್ಗಂ। ಆಪತ್ತಿಲೇಸೋ ನಾಮ ಲಹುಕಾದಿರೂಪೇನ ಠಿತಪಾಚಿತ್ತಿಯಾದಿಆಪತ್ತಿ। ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಲೋಹಪತ್ತಾದಿ। ಚೀವರಂ ನಾಮ ಪಂಸುಕೂಲಾದಿ। ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ನಾಮ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ। ಆಚರಿಯೋ ನಾಮ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಚರಿಯಾದಿಕೋ। ಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ ಚುದಿತಕಸ್ಸೇವ ನಿವಾಸಪಾಸಾದಾದಿಕಂ।
Tattha jāti nāma khattiyabrāhmaṇādijāti. Nāmaṃ nāma imasmiṃ sikkhāpade ‘‘chagalako dabbo mallaputto nāma, chagalikā mettiyā bhikkhunī nāmā’’ti ṭhapitaṃ nāmaṃ viya codakehi ṭhapitanāmañca buddharakkhitādisakanāmañcāti duvidhaṃ nāmaṃ. Gottaṃ nāma gotamamoggallānādigottaṃ. Liṅgaṃ nāma dīghatādisaṇṭhānanānattañca kaṇhatādivaṇṇanānattañcāti idaṃ duvidhaliṅgaṃ. Āpattileso nāma lahukādirūpena ṭhitapācittiyādiāpatti. Patto nāma lohapattādi. Cīvaraṃ nāma paṃsukūlādi. Upajjhāyo nāma cuditakassa upajjhāyo. Ācariyo nāma cuditakassa pabbajjācariyādiko. Senāsanaṃ nāma cuditakasseva nivāsapāsādādikaṃ.
ಚೋದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಞ್ಞಖತ್ತಿಯಜಾತಿಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವೇರಿಖತ್ತಿಯಜಾತಿಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೋ, ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಚೋದೇತಿ। ಗರುಕಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ। ಸಚೇ ಚಾವನಚೇತನೋತಿ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ನಂ ಇಮಮ್ಹಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೯೨) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಚೇ ಇಮಂ ಸಾಸನಾ ಚಾವೇಯ್ಯಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ಚೋದೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ನ ಅಞ್ಞಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಸ್ಸಿತೇಸು ‘‘ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೮೯) ಏವಮಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಾಧಿಪ್ಪಾಯೇಸು ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಭೂತಂ ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸೇಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ।
Codeyyāti aññakhattiyajātikaṃ puggalaṃ pārājikaṃ ajjhāpajjantaṃ disvā attano verikhattiyajātikaṃ puggalaṃ ‘‘khattiyo mayā diṭṭho, pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’tiādinā nayena codeti. Garukāpatti nāma saṅghādiseso. Sace cāvanacetanoti ‘‘appeva nāma naṃ imamhā brahmacariyā cāveyya’’nti (pārā. 392) vuttattā sace imaṃ sāsanā cāveyyāmīti adhippāyo hutvā codetīti vuttaṃ hoti, iminā byatirekavasena na aññādhippāyoti vuttameva hotīti purimasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ dassitesu ‘‘cāvanādhippāyo akkosādhippāyo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.389) evamādinānappakārādhippāyesu āpattiyā aṅgabhūtaṃ cāvanādhippāyaṃ dassetvā sesādhippāye paṭikkhipati.
೪೧೭. ತಥಾಸಞ್ಞೀತಿ ಅಯಂ ಪಾರಾಜಿಕಮಜ್ಝಾಪನ್ನೋಯೇವಾತಿ ತಥಾಸಞ್ಞೀ। ‘‘ಚೋದೇತಿ ವಾ ಚೋದಾಪೇತಿ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ತಥಾಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಚೋದಾಪೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಸೇಸೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ ವುತ್ತಾನೀ’’ತಿಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಚಿತ್ತಂ ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಿನಿಚ್ಛಯಸಙ್ಗಾಹಕಕಥಾಪಬನ್ಧೇನ ವುತ್ತಸಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯೇಸು ತಂಸಿಕ್ಖಾಪದನಿಯತಂ ‘‘ಅಮೂಲಕೇನಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಮನ್ತಿಮವತ್ಥುನಾ…ಪೇ॰… ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸಿಟ್ಠಸಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನನ್ತರಸಮೋ ಮತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ಸದಿಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
417.Tathāsaññīti ayaṃ pārājikamajjhāpannoyevāti tathāsaññī. ‘‘Codeti vā codāpeti vā’’ti vuttattā ‘‘tathāsaññī’’ti idaṃ ‘‘codāpetī’’ti imināpi yojetabbaṃ. Sesoti ettha ‘‘pārājikāni vuttānī’’tiādiṃ katvā ‘‘sacittaṃ dukkhavedana’’nti pariyantaṃ katvā dassitapaṭhamasikkhāpadavinicchayasaṅgāhakakathāpabandhena vuttasabbavinicchayesu taṃsikkhāpadaniyataṃ ‘‘amūlakenā’’ti idañca imasmiṃ sikkhāpade ‘‘bhikkhumantimavatthunā…pe… anāpatti siyā’’ti vuttamatthañca ṭhapetvā avasiṭṭhasabbavinicchayoti attho. Anantarasamo mato heṭṭhā anantaraṃ vuttasikkhāpadeneva sadisoti veditabbo.
ದುತಿಯದುಟ್ಠದೋಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Dutiyaduṭṭhadosakathāvaṇṇanā.
೪೧೮. ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಸಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ಸಙ್ಘೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕೋ ಸಮಾನಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೋ’’ತಿ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚಿತ್ತೇನ ಚ ಕಾಯೇನ ಚ ಏಕೀಭೂತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಚ-ಕಾರೋ ಪದಪೂರಣೋ, ಏವ-ಕಾರತ್ಥೋ ವಾ, ನಸಮಗ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಭೇದತ್ಥಂ ವಾಯಮೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಇಮೇ ಕಥಂ ಕದಾ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಾಯಂ ಗವೇಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಪರಿಯೇಸನಾದಿಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ಕಥಂ ಇಮೇ ನಾನಾ ಅಸ್ಸು ವಿನಾ ಅಸ್ಸು ವಗ್ಗಾ ಅಸ್ಸೂತಿ ಪಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸತಿ ಗಣಂ ಬನ್ಧತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೧೨)।
418.Samaggassa saṅghassāti ‘‘samaggo nāma saṅgho samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito’’ti padabhājane vuttattā cittena ca kāyena ca ekībhūtassa saṅghassāti vuttaṃ hoti. Ca-kāro padapūraṇo, eva-kārattho vā, nasamaggassāti byatirekattho veditabbo. Bhedatthaṃ vāyameyyāti ‘‘ime kathaṃ kadā bhijjissantī’’ti rattindivaṃ cintetvā upāyaṃ gavesitvā pakkhapariyesanādiṃ kareyyāti attho. Vuttañhi pāḷiyaṃ ‘‘bhedāya parakkameyyāti kathaṃ ime nānā assu vinā assu vaggā assūti pakkhaṃ pariyesati gaṇaṃ bandhatī’’ti (pārā. 412).
ಭೇದಹೇತುನ್ತಿ ‘‘ಇಧುಪಾಲಿ ಭಿಕ್ಖು ಅಧಮ್ಮಂ ‘ಧಮ್ಮೋ’ತಿ ದೀಪೇತಿ, ಧಮ್ಮಂ ‘ಅಧಮ್ಮೋ’ತಿ ದೀಪೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ॰ ೪೫೯) ನಯೇನ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಾರಸಭೇದಕರವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತಂ ಸಙ್ಘಭೇದಕಾರಣಮಾಹ । ಇದಮೇವ ಹಿ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭೇದನಸಂವತ್ತನಿಕಂ ವಾ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಅಟ್ಠಾರಸಭೇದಕರವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ। ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಪಗ್ಗಯ್ಹ। ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ನಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ। ಪರಿದೀಪಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿದೀಪೇನ್ತೋ, ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ।
Bhedahetunti ‘‘idhupāli bhikkhu adhammaṃ ‘dhammo’ti dīpeti, dhammaṃ ‘adhammo’ti dīpetī’’tiādinā (pari. 459) nayena khandhake vuttaṃ aṭṭhārasabhedakaravatthusaṅkhātaṃ saṅghabhedakāraṇamāha . Idameva hi padabhājane vuttaṃ ‘‘bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇanti aṭṭhārasabhedakaravatthūnī’’ti. Gahetvāti paggayha. Tiṭṭheyyāti nappaṭinissajjeyya. Paridīpayanti ettha paridīpento, na paṭinissajjantoti attho. Yathāha ‘‘tiṭṭheyyāti na paṭinissajjeyyā’’ti.
೪೧೯. ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಭೇದಕಸ್ಸ ಪರಕ್ಕಮನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೇಹಿ ವಾ ದೂರೇ ಚೇ, ಠಿತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುಣನ್ತೇಹಿ ವಾ ಲಜ್ಜೀಹಿ ಸುಪೇಸಲೇಹಿ ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂಹಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ। ಯೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಯೇ ಸುಣನ್ತಿ, ತೇಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೧೨)। ತಸ್ಸ ವದನ್ತೇಹಿ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವಚನಾಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಮಾಯಸ್ಮಾ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮಿ, ಭೇದನಸಂವತ್ತನಿಕಂ ವಾ ಅಧಿಕರಣಂ ಸಮಾದಾಯ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಸಮೇತಾಯಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘೇನ, ಸಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೋ ಅವಿವದಮಾನೋ ಏಕುದ್ದೇಸೋ ಫಾಸು ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೧೧) ಪಾಠಂ, ತಂ ಏಕದೇಸಸಙ್ಗಹವಸೇನ ಉಪಲಕ್ಖೇತುಮಾಹ ‘‘ಭೇದತ್ಥಂ…ಪೇ॰… ಭೇದಕಾರಣ’’ನ್ತಿ। ಇತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ।
419.Bhikkhūhīti tassa saṅghabhedakassa parakkamanaṃ passantehi vā dūre ce, ṭhitaṃ pavattiṃ suṇantehi vā lajjīhi supesalehi sesabhikkhūhi. Vuttañhetaṃ ‘‘bhikkhūhīti aññehi bhikkhūhi. Ye passanti ye suṇanti, tehi vattabbo’’ti (pārā. 412). Tassa vadantehi evaṃ vattabbanti vacanākāradassanatthamāha ‘‘māyasmā samaggassa saṅghassa bhedāya parakkami, bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ samādāya paggayha aṭṭhāsi, sametāyasmā saṅghena, samaggo hi saṅgho sammodamāno avivadamāno ekuddeso phāsu viharatī’’ti (pārā. 411) pāṭhaṃ, taṃ ekadesasaṅgahavasena upalakkhetumāha ‘‘bhedatthaṃ…pe… bhedakāraṇa’’nti. Iti vattabboti yojanā.
೪೨೦. ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಅಪಿ-ಸದ್ದತ್ಥೋ। ‘‘ಪೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ತೇಹಿ ಲಜ್ಜಿಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಮಾಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಸುಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೋಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ ನ ಚೇವ ನನ್ತಿ ತಂ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ನೋ ಚೇ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೧೨)। ತಥಾ ಹಿ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಹತ್ಥೇಸು, ಪಾದೇಸು ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಆನೇತ್ವಾ ತಥೇವ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೋಪಿ ತಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಮ್ಪಿ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ಮಾಯಸ್ಮಾ…ಪೇ॰… ಫಾಸು ವಿಹರತೀ’ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ತತಿಯಮ್ಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ಸಚೇ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂಕುಸಲಂ। ನೋ ಚೇ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಇದಂ ಉಭಯತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪನ ವುತ್ತಸ್ಸ, ಅಪರಿಚ್ಚಜತೋಪಿ ತ’’ನ್ತಿ।
420.Vuccamāno hīti ettha hi-saddo api-saddattho. ‘‘Pī’’ti vā pāṭho, tehi lajjibhikkhūhi ‘‘māyasmā’’tiādinā nayena visuṃ tikkhattuṃ vuttopīti attho. Nissajjeyya na ceva nanti taṃ bhedāya parakkamanaṃ appaṭinissajjanapaccayā dukkaṭāpattiṃ āpajjitvāpi na vissajjeyyāti attho. Vuttañhetaṃ ‘‘no ce paṭinissajjati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 412). Tathā hi appaṭinissajjanto hatthesu, pādesu ca gahetvā saṅghamajjhe ānetvā tatheva tikkhattuṃ vuttopi taṃ avissajjetvā dukkaṭāpattiṃ āpannoti iminā ca saṅgahito. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘so bhikkhu saṅghamajjhampi ākaḍḍhitvā vattabbo ‘māyasmā…pe… phāsu viharatī’ti. Dutiyampi vattabbo. Tatiyampi vattabbo. Sace paṭinissajjati, iccetaṃkusalaṃ. No ce paṭinissajjati, āpatti dukkaṭassā’’ti. Idaṃ ubhayattha dukkaṭaṃ sāmaññena vakkhati ‘‘tikkhattuṃ pana vuttassa, apariccajatopi ta’’nti.
ಸಮನುಭಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಯಾವತತಿಯ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ, ಯಥಾಹ ‘‘ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾವತತಿಯಂ ಸಮನುಭಾಸಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೧೧), ತಥಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇಪಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ನೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪನ್ನೋ ಸೋ ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀ ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಘೇನ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತಂ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ವತ್ವಾ ಸಮನುಭಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಾವತತಿಯಂ ಸಮನುಭಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಯಾವ ತತಿಯಂ ಸಮನುಭಾಸನಂ, ತಾವ ಸಮನುಭಾಸಿತಬ್ಬೋ, ತೀಹಿ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮವಾಚಾಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೧೧)। ತನ್ತಿ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ, ಭೇದನಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠಾನಞ್ಚ। ಅಚ್ಚಜನ್ತಿ, ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ವುಚ್ಚಮಾನಾಯಪಿ ಅಚ್ಚಜನ್ತೋ। ಗರುಕಂ ಫುಸೇತಿ ತತಿಯಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ‘‘ಸೋ ಭಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಯ್ಯಕಾರಪ್ಪತ್ತಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜತಿ।
Samanubhāsitabboti ettha ‘‘so bhikkhū’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ, ‘‘yāvatatiya’’nti seso, yathāha ‘‘so bhikkhu bhikkhūhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbo’’ti (pārā. 411), tathā saṅghamajjhepi tikkhattuṃ vuccamānopi no vissajjetvā dukkaṭaṃ āpanno so ādhānaggāhī bhikkhu saṅghena tikkhattuṃ vuttaṃ kammavācaṃ vatvā samanubhāsitabboti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yāvatatiyaṃ samanubhāsitabboti yāva tatiyaṃ samanubhāsanaṃ, tāva samanubhāsitabbo, tīhi samanubhāsanakammavācāhi kammaṃ kātabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.411). Tanti bhedāya parakkamanaṃ, bhedanasaṃvattanikaṃ adhikaraṇaṃ paggahetvā ṭhānañca. Accajanti, ñatticatutthāya kammavācāya vuccamānāyapi accajanto. Garukaṃ phuseti tatiyāya kammavācāya ‘‘so bhāseyyā’’ti yyakārappattāya saṅghādisesaṃ āpajjati.
೪೨೧. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸುತ್ವಾ, ಞತ್ವಾ ಚ ಅವದನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
421. Saṅghassa bhedāya parakkamantaṃ bhikkhuṃ disvā, sutvā, ñatvā ca avadantassa bhikkhuno dukkaṭanti yojanā.
೪೨೨. ಕೀವದೂರೇ ವಸನ್ತೇಹಿ ಸುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಅದ್ಧಯೋಜನಮೇವ ಅದ್ಧಯೋಜನತಾ, ತತೋ ಅಧಿಕಂ ವಾ। ಗಿಲಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅದ್ಧಯೋಜನಂ ವುತ್ತಂ, ಇತರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ‘‘ಅಧಿಕಂ ದೂರಮ್ಪಿ ಪನ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ। ತಾವದೇತಿ ತದಾ ಏವ, ಅಚಿರಾಯಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
422. Kīvadūre vasantehi sutvā gantvā vattabbanti āha ‘‘gantvā’’tiādi. Addhayojanameva addhayojanatā, tato adhikaṃ vā. Gilānaṃ paṭicca addhayojanaṃ vuttaṃ, itaraṃ paṭicca ‘‘adhikaṃ dūrampi pana gantabba’’nti vuttaṃ. Tenevāha ‘‘sace sakkotī’’ti. Tāvadeti tadā eva, acirāyitvāti attho.
೪೨೩. ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪನ ವುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಮಾಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಸುಞ್ಚ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಚ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಸ್ಸ। ತಂ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮಾದಿಕಂ। ಭೇದಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಸುತಕ್ಖಣೇ ಸಯಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಸಾಸನಂ ವಾ ಪೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ದೂತಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೧೧) ‘‘ದೂತಂ ವಾ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ ವದತೋಪಿ ಆಪತ್ತಿಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿ।
423.Tikkhattuṃ pana vuttassāti ‘‘māyasmā’’tiādinā nayena visuñca saṅghamajjhe ca tikkhattuṃ vuttassāpi apariccajantassa. Taṃ bhedāya parakkamādikaṃ. Bhedappavattiyā sutakkhaṇe sayaṃ agantvā paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā pesentassa āpattiṃ dassetumāha ‘‘dūtaṃ vā’’tiādi. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.411) ‘‘dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā pesetvā vadatopi āpattimokkho natthī’’tiādi.
೪೨೫. ಯ್ಯಕಾರೇ ಪನ ಸಮ್ಪತ್ತೇತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಭಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೧೩) ತತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅನ್ತೇ ಯ್ಯಕಾರೇ ಉಚ್ಚಾರಿತೇ। ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ, ವೂಪಸಮನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುಕ್ಕಟಾದಯೋತಿ ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಹಿ ದ್ವೇ ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾ। ಯಥಾಹ ‘‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಹಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೧೪)। ತಸ್ಮಾ ಞತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಬಹಿ ಚ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಚ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಆಪನ್ನಾನಿ ದ್ವೇ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।
425.Yyakāre pana sampatteti ‘‘yassa nakkhamati, so bhāseyyā’’ti (pārā. 413) tatiyakammavācāya ante yyakāre uccārite. Passambhantīti paṭippassambhanti, vūpasamantīti attho. Dukkaṭādayoti ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi dve ca thullaccayā. Yathāha ‘‘saṅghādisesaṃ ajjhāpajjantassa ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi thullaccayā paṭippassambhantī’’ti (pārā. 414). Tasmā ñattiyā pubbe bahi ca saṅghamajjhe ca tikkhattuṃ vuttepi appaṭinissajjanena āpannāni dve dukkaṭāni desetabbānīti viññāyati.
ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕಿಂ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಅನಾಪನ್ನಾತಿ ವಿಚಾರಣಾಯ ‘‘ಯೋ ಅವಸಾನೇ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಪನ್ನಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೧೪) ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಾದಂ ‘‘ಕಿಮನಾಪನ್ನಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ‘‘ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನೇ ಅಸಾಧಾರಣಾಪತ್ತಿಯೋ ವಿಯ ಆಪನ್ನಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಾದೋ ಠಿತೋ।
Imissā kammavācāya kiṃ āpannāpattiyo paṭippassambhanti, udāhu anāpannāti vicāraṇāya ‘‘yo avasāne paṭinissajjissati, so tā āpattiyo na āpajjati, tasmā anāpannā paṭippassambhantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.414) mahāsumattherassa vādaṃ ‘‘kimanāpannānaṃ paṭippassaddhiyā’’ti paṭibāhitvā ‘‘liṅgaparivattane asādhāraṇāpattiyo viya āpannā paṭippassambhantī’’ti mahāpadumattherassa vādo ṭhito.
೪೨೬. ಅಕತೇ ಪನ ಕಮ್ಮಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮೇ ಅಕತೇ। ಅಪರಿಚ್ಚಜತೋಪಿ ಚಾತಿ ತಂ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ ಅಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಸ್ಸಾಪಿ। ‘‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಚ ಬಹಿ ಚ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ದುಕ್ಕಟಂ ಪನ ಹೋತೀತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋವ ದಸ್ಸೇತಿ।
426.Akate pana kammasminti yathāvuttasamanubhāsanakamme akate. Apariccajatopi cāti taṃ saṅghabhedāya parakkamanaṃ apariccajantassāpi. ‘‘Saṅghādisesenā’’ti iminā kammaṃ akatvā saṅghamajjhe ca bahi ca tikkhattuṃ vuccamānassa appaṭinissajjanena dukkaṭaṃ pana hotīti byatirekatova dasseti.
೪೨೭. ಪುಬ್ಬೇ ವಾತಿ ಞತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಸುಂ, ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುಚ್ಚಮಾನೇಪಿ। ತಙ್ಖಣೇಪೀತಿ ಞತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ವಾ। ಞತ್ತಿಯಾ ಅನಿಟ್ಠಿತಾಯಪಿ ಪಚ್ಛಾಪಿ, ಇಮಸ್ಸ ಅವಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ ಯ್ಯಕಾರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ। ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೋಪಿ ಚ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಡ್ಢಂ ಇಧಾನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
427.Pubbe vāti ñattiyā pubbe visuṃ, saṅghamajjhe vā tikkhattuṃ vuccamānepi. Taṅkhaṇepīti ñattikkhaṇe vā. Ñattiyā aniṭṭhitāyapi pacchāpi, imassa avadhiṃ dasseti ‘‘asampatte yyakārasmi’’nti. Paṭinissajjatopi ca tassa saṅghādisesena anāpatti pakāsitāti paṭhamagāthāya pacchimaḍḍhaṃ idhānetvā yojetabbaṃ.
೪೨೮. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಸಮನುಭಾಸನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೇದನಾಟ್ಟಸ್ಸ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೧೬) ಪಾಠೇ ‘‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಗಹಿತೇಸು ‘‘ಞತ್ತಿತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಂ ನಿಗಮೇತುಂ ‘‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೋ ವಾಪಿ ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ನಿಗಮನತ್ಥಜೋತಕೋ ಏವಂ-ಸದ್ದೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ, ಏವಂ ‘‘ಞತ್ತಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಪ್ಪಯೋಗಂ। ಅಸಮನುಭಾಸತೋ ವಾತಿ ಅಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನಸ್ಸ। ‘‘ಅಸಮನುಭಾಸಿಯತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಿಕರಣಪಚ್ಚಯಲೋಪೇನ ‘‘ಅಸಮನುಭಾಸತೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಸಮನುಭಾಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೧೬)। ‘‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಕಾಸಿತಾ’’ತಿ ಅನುವತ್ತಮಾನತ್ತಾ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥೇ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ಪುನ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಕಾಸಿತಾ’’ತಿ ವಚನೇ ಪುನರುತ್ತತಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನಾಪಜ್ಜತಿ, ಪದಾವುತ್ತಿ ನಾಮ ಅಲಂಕಾರೋ ಹೋತೀತಿ।
428. Ettāvatā ‘‘anāpatti asamanubhāsantassa paṭinissajjantassa ummattakassa khittacittassa vedanāṭṭassa ādikammikassā’’ti (pārā. 416) pāṭhe ‘‘paṭinissajjantassā’’ti padena gahitesu ‘‘ñattito’’tiādīsu vinicchayaṃ dassetvā taṃ nigametuṃ ‘‘paṭinissajjato vāpi ta’’nti āha. Nigamanatthajotako evaṃ-saddo sāmatthiyā labbhati, evaṃ ‘‘ñattito’’tiādinā yathāvuttanayena paṭinissajjantassa vāti attho. Tanti saṅghabhedappayogaṃ. Asamanubhāsato vāti asamanubhāsiyamānassa. ‘‘Asamanubhāsiyato’’ti vattabbe vikaraṇapaccayalopena ‘‘asamanubhāsato’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘asamanubhāsantassāti asamanubhāsiyamānassā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.416). ‘‘Saṅghādisesena anāpatti pakāsitā’’ti anuvattamānattā icchitatthe siddhepi puna ‘‘anāpatti pakāsitā’’ti vacane punaruttatā āpajjatīti? Nāpajjati, padāvutti nāma alaṃkāro hotīti.
೪೨೯. ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಸಙ್ಘಭೇದತ್ಥಂ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಯಾಚನ್ತೇನ ದೇವದತ್ತೇನ ‘‘ಸಾಧು ಭನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಾವಜೀವಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ನ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ, ಯೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಖಾದೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೦೯) ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಲಂ ದೇವದತ್ತ ಮಯಾ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಅದಿಟ್ಠಂ ಅಸುತಂ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೦೯) ಅನುಞ್ಞಾತೇಸು ಮಚ್ಛಮಂಸೇಸು ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅನೋಕಾಸಾಭಾವೇನ ಅವತ್ವಾ ಪಕತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿನಿಚ್ಛಯಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪತ್ತಾವಸೇಸಂ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ । ‘‘ತಂ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಯ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ‘‘ಮಚ್ಛಮಂಸ’’ನ್ತಿ ಏತೇನ ಚ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಮಚ್ಛನ್ತಿ ಓದಕಂ। ಮಂಸನ್ತಿ ಥಲಜಾನಂ ಮಂಸಂ। ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋತಿ ‘‘ಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತ’’ನ್ತಿ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ವಿಮತಿಯಾ ವಿರಹಿತೋ।
429. Imassa sikkhāpadassa atthuppattiyaṃ saṅghabhedatthaṃ pañca vatthūni yācantena devadattena ‘‘sādhu bhante bhikkhū yāvajīvaṃ macchamaṃsaṃ na khādeyyuṃ, yo macchamaṃsaṃ khādeyya, vajjaṃ naṃ phuseyyā’’ti (pārā. 409) vutte ‘‘alaṃ devadatta mayā tikoṭiparisuddhaṃ macchamaṃsaṃ anuññātaṃ adiṭṭhaṃ asutaṃ aparisaṅkita’’nti (pārā. 409) anuññātesu macchamaṃsesu kappiyākappiyavinicchayaṃ pubbe anokāsābhāvena avatvā pakataṃ sikkhāpadavinicchayaṃ niṭṭhāpetvā idāni pattāvasesaṃ taṃ dassetuṃ ‘‘yañhī’’tiādi āraddhaṃ . ‘‘Taṃ tassā’’ti vakkhamānattā ‘‘ya’’nti idaṃ ‘‘bhikkhu’’nti iminā ca ‘‘macchamaṃsa’’nti etena ca yojetabbaṃ. Macchanti odakaṃ. Maṃsanti thalajānaṃ maṃsaṃ. Nibbematikoti ‘‘maṃ uddissa kata’’nti vā ‘‘saṅghaṃ uddissa kata’’nti vā uppannāya vimatiyā virahito.
೪೩೦. ಸಮುದ್ದಿಸ್ಸ ಕತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ। ‘‘ಞತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಮಾಹ।
430.Samuddissa katanti saṅghaṃ vā attānaṃ vā uddissa kataṃ. ‘‘Ñatvā’’ti iminā ajānitvā bhuñjantassa anāpattibhāvamāha.
೪೩೧. ಹತ್ಥೀನಂ ಅಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಛಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಹೀನಂ ಕುಕ್ಕುರಾನಂ ದೀಪೀನಂ ಸೀಹಾನಂ ಬ್ಯಗ್ಘಾನಂ ತರಚ್ಛಾನಂ ಮಂಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
431. Hatthīnaṃ assānaṃ acchānaṃ manussānaṃ ahīnaṃ kukkurānaṃ dīpīnaṃ sīhānaṃ byagghānaṃ taracchānaṃ maṃsaṃ akappiyaṃ hotīti yojanā.
೪೩೨. ಸಚಿತ್ತಕತಾ ಆಪತ್ತಿಯಾಯೇವ ಯುಜ್ಜತಿ, ಇಧ ಪನ ತಂಹೇತುಕಂ ಮಂಸಮೇವ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಸಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ಗಹಿತಂ। ಏತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ಸಙ್ಘಂ ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಭಾವಜಾನನಚಿತ್ತಂ। ಸೇಸನ್ತಿ ಅನುದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ। ಅಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
432. Sacittakatā āpattiyāyeva yujjati, idha pana taṃhetukaṃ maṃsameva hetumhi phalūpacārena sacittakanti gahitaṃ. Ettha cittaṃ nāma attānaṃ vā saṅghaṃ vā uddissa katabhāvajānanacittaṃ. Sesanti anuddissakataṃ akappiyamaṃsaṃ. Acittakanti vuttanayameva.
೪೩೩. ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಯೇವಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ದಸಸು ಮಂಸೇಸು ನಾಮಞ್ಚ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಸ್ಸ ಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ಉಭಯಸ್ಸಾಪಿ ಪಟಿಲದ್ಧಾಕಾರಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓದಕೇಸು ಮಚ್ಛೇಸು ಅಕಪ್ಪಿಯಾಭಾವತೋ ಲದ್ಧಾಕಾರೋವ ಞಾತಬ್ಬೋ। ಮಂಸೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇಯೇವ ‘‘ಇದಂ ಅಸುಕಮಂಸ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಿ ಚೇ, ಅಪುಚ್ಛಿತೇಪಿ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ। ದಾಯಕೇಸು ಮಂಸಸ್ಸಾಭಾವೇ ಲದ್ಧನಿಯಾಮೇ ಅಪುಚ್ಛಿತೇಪಿ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ। ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ ವಿಮತಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ವಿಮತಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಕಾರಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ತುಮ್ಹೇ ವಾ ಇತರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ನ ಕರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಕತಂ, ಪಣ್ಣಾಕಾರತ್ಥಾಯ ಕತಂ, ಅತಿಥೀನಂ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಕತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಪ್ಪಕಾರಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಂಸಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯುಂ ಚೇ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಬ್ಬಮಿದಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತಂ।
433.Pucchitvāyevāti akappiyamaṃsaparihāratthaṃ dasasu maṃsesu nāmañca uddissakatassa parihāratthaṃ ubhayassāpi paṭiladdhākārañca pucchitvāyevāti attho. Odakesu macchesu akappiyābhāvato laddhākārova ñātabbo. Maṃse diṭṭhamatteyeva ‘‘idaṃ asukamaṃsa’’nti jānanti ce, apucchitepi doso natthi. Dāyakesu maṃsassābhāve laddhaniyāme apucchitepi doso natthi. Yathā vā tathā vā vimatiyā uppannāya appaṭiggāhetvā nisinne ‘‘kasmā na paṭiggaṇhathā’’ti pucchite vimatiyā uppannākāraṃ vatvā ‘‘mayaṃ tumhe vā itare bhikkhū vā uddissa na karimhā’’ti vatvā ‘‘amhākameva sandhāya kataṃ, paṇṇākāratthāya kataṃ, atithīnaṃ vā atthāya kata’’ntiādinā attanā laddhappakāraṃ vatvā ‘‘saṃsayaṃ akatvā paṭiggahetabba’’nti vadeyyuṃ ce, paṭiggahetuṃ vaṭṭatīti sabbamidaṃ aṭṭhakathāya vuttaṃ.
ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ವತ್ತಟ್ಠಾತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಮಹಾಕರುಣಾಯ ದೇಸಿತಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ। ‘‘ವಿನಯಞ್ಞುನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿನಯಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಉಪದೇಸಪ್ಪಮಾಣೇನೇವ ವತ್ತಂ ಪೂರೇನ್ತೇಹಿ ವತ್ತಸ್ಸ ವಿರೋಧೋಪಿ ಸಿಯಾತಿ ತೇ ನಿವತ್ತೇತಿ। ‘‘ವತ್ತಟ್ಠಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸನೇನ ವಿನಯಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಅಪೂರಣೇ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಉಭಯೇನಪಿ ಅತ್ತನಾ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ।
Bhikkhūnaṃ etaṃ vattanti yojanā. Vattaṭṭhāti sammāsambuddhena mahākaruṇāya desitaṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ visodhetvā paṭipajjane patiṭṭhitā. ‘‘Vinayaññuno’’ti iminā vinayaṃ ajānitvā upadesappamāṇeneva vattaṃ pūrentehi vattassa virodhopi siyāti te nivatteti. ‘‘Vattaṭṭhā’’ti visesanena vinayaṃ ñatvāpi apūraṇe nivatteti. Ubhayenapi attanā vuttavinicchayassa parisuddhabhāvaṃ dīpeti.
೪೩೪. ಇದಂ ಸಮನುಭಾಸನನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಮಾಹ। ಸಮನುಭಾಸನೇನ ಸಾಧೇತಬ್ಬಾ ಆಪತ್ತಿ ಸಮನುಭಾಸನಾ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ। ಅಞ್ಞಥಾ ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿಭಾವೋ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕತ್ವಾ। ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾವಸೇನ ಕಾಯೇನ ಕಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ। ವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಚಸಾ ಕಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ವಚೀಕಮ್ಮಂ। ಅಕ್ರಿಯನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ‘‘ಸಙ್ಘಭೇದೋಪಕ್ಕಮನಿವಾರಣಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಕಾಯವಿಕಾರೇನ ವಾ ವಚೀಭೇದೇನ ವಾ ಅವಿಞ್ಞಾಪನತೋ ಅಕಿರಿಯಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
434.Idaṃ samanubhāsananti yathāvuttasikkhāpadamāha. Samanubhāsanena sādhetabbā āpatti samanubhāsanā kāraṇūpacārena. Aññathā ekasamuṭṭhānādibhāvo na yujjati. Ekasamuṭṭhānaṃ kāyavācācittasaṅkhātaṃ ekaṃ samuṭṭhānaṃ etassāti katvā. Kāyakammanti hatthamuddāvasena kāyena kātabbassa paṭinissajjanassa akatattā kāyakammaṃ. Vacīkammanti vacasā kātabbassa akatattā vacīkammaṃ. Akriyanti yathāvuttanayena ‘‘saṅghabhedopakkamanivāraṇāya parakkamanaṃ paṭinissajjāmī’’ti kāyavikārena vā vacībhedena vā aviññāpanato akiriyaṃ nāma hotīti vuttaṃ hoti.
ಸಙ್ಘಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Saṅghabhedakathāvaṇṇanā.
೪೩೫. ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ತಯೋ ವಾ’ತಿ ವುತ್ತಸಙ್ಘಭೇದಾನುವತ್ತಕಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸನ್ತೇಹಿ ಸುಣನ್ತೇಹಿ ಲಜ್ಜಿಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಿಸುಞ್ಚ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಚ ನೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂಯೇವ ಸಙ್ಘಭೇದಾನುವತ್ತನಸ್ಸ ಅಕತ್ತಬ್ಬತಂ ವತ್ವಾ ತತೋ ಅನೋರಮನ್ತಾನಂ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಞ್ಚ ‘‘ತತಿಯಾನುಸ್ಸಾವನಾಯ ಯ್ಯ-ಕಾರಪ್ಪತ್ತಾಯ ಆಪಜ್ಜನಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಆಪನ್ನಾ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿಪಕಾರೋ ಚಾತಿ ಇಮಂ ಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ವಚನಪ್ಪಕಾರಭೇದೋ ಪನ ಅತ್ಥೇವ, ಸೋ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಮಾತಿಕಾಯ (ಪಾರಾ॰ ೪೧೮-೪೧೯) ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ॰ ೪೧೮-೪೧೯) ಆಗತನಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ದುತಿಯಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ। ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾ…ಪೇ॰… ಮತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಅತಿದಿಟ್ಠೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
435.Kiñcipi vattabbanti ‘‘eko vā dve vā tayo vā’ti vuttasaṅghabhedānuvattakabhikkhuṃ passantehi suṇantehi lajjibhikkhūhi visuñca saṅghamajjhe ca netvā tikkhattuṃyeva saṅghabhedānuvattanassa akattabbataṃ vatvā tato anoramantānaṃ ñatticatutthāya kammavācāya samanubhāsanakammaṃ kātabba’’nti idañca ‘‘tatiyānussāvanāya yya-kārappattāya āpajjanakasaṅghādisesato pubbe āpannā dukkaṭathullaccayā paṭippassambhantī’’ti idañca anāpattipakāro cāti imaṃ sādhāraṇavinicchayaṃ sandhāyāha. Vacanappakārabhedo pana attheva, so saṅkhepato mātikāya (pārā. 418-419) vitthārato padabhājane (pārā. 418-419) āgatanayena vattabbo. Assāti dutiyasaṅghabhedasikkhāpadassa. ‘‘Samuṭṭhānā…pe… matā’’ti iminā sādhāraṇavinicchayo atidiṭṭhoti daṭṭhabbaṃ.
ದುತಿಯಸಙ್ಘಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Dutiyasaṅghabhedakathāvaṇṇanā.
೪೩೬. ಉದ್ದೇಸಪರಿಯಾಪನ್ನೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ’’ತಿ ಸೇಸೋ, ನಿದಾನಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಅನಿಯತವಿತ್ಥಾರಸಙ್ಖಾತೇ ಪಞ್ಚವಿಧಉದ್ದೇಸಲಕ್ಖಣಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಅನ್ತೋಗಧಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಸಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಉದ್ದೇಸಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅವಚನೀಯಮತ್ತಾನಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಭಿಕ್ಖು ದುಬ್ಬಚಜಾತಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯೋ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಹಾರೋ। ‘‘ದುಬ್ಬಚಜಾತಿಕೋತಿ ದುಬ್ಬಚಸಭಾವೋ, ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೨೫-೪೨೬) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತದೋವಚಸ್ಸತಾಯ ಹೇತುಭೂತಪಾಪಿಚ್ಛತಾದೀಹಿ ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ವುತ್ತಂ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಂ ಸಾದರಮಗ್ಗಹಣೇನ ನಾಸನತಾ ದೋವಚಸ್ಸಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ದುಬ್ಬಚಜಾತಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ದುಬ್ಬಚೋ ಹೋತಿ ದೋವಚಸ್ಸಕರಣೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಕ್ಖಮೋ ಅಪ್ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ ಅನುಸಾಸನಿ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೨೬)।
436.Uddesapariyāpanneti ettha ‘‘sikkhāpade’’ti seso, nidānapārājikasaṅghādisesaaniyatavitthārasaṅkhāte pañcavidhauddesalakkhaṇapātimokkhe antogadhasikkhāpadavisayeti attho. ‘‘Uddesapariyāpanne sikkhāpade’’ti iminā ‘‘avacanīyamattānaṃ karotī’’ti imassa visayaṃ dasseti. Bhikkhu dubbacajātikoti ettha ‘‘yo’’ti ajjhāhāro. ‘‘Dubbacajātikoti dubbacasabhāvo, vattuṃ asakkuṇeyyoti attho’’ti (pārā. aṭṭha. 2.425-426) aṭṭhakathāya vuttadovacassatāya hetubhūtapāpicchatādīhi ekūnavīsatiyā dhammehi samannāgato hutvā attani vuttaṃ anusiṭṭhiṃ sādaramaggahaṇena nāsanatā dovacassasabhāvoti attho. Vuttañhetaṃ padabhājane ‘‘dubbacajātiko hotīti dubbaco hoti dovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato akkhamo appadakkhiṇaggāhī anusāsani’’nti (pārā. 426).
ಅವಚನೀಯಮತ್ತಾನಂ ಕರೋತೀತಿ ‘‘ಮಾ ಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವಚುತ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಂ ವಾ ಪಾಪಕಂ ವಾ, ಅಹಮ್ಪಾಯಸ್ಮನ್ತೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವಕ್ಖಾಮಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ವಾ ಪಾಪಕಂ ವಾ, ವಿರಮಥಾಯಸ್ಮನ್ತೋ ಮಮ ವಚನಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೨೫) ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಅವಚನೀಯಂ ಕರೋತಿ। ಗರುಕಂ ಸಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅಜ್ಝಾಹಾರನಯಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಲಬ್ಭತಿ। ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ದುಬ್ಬಚಜಾತಿಕೋ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಉದ್ದೇಸಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅತ್ತಾನಂ ಅವಚನೀಯಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಗರುಕಂ ಸಿಯಾತಿ।
Avacanīyamattānaṃkarotīti ‘‘mā maṃ āyasmanto kiñci avacuttha kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā, ahampāyasmante na kiñci vakkhāmi kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā, viramathāyasmanto mama vacanāyā’’ti (pārā. 425) vuttanayena attānaṃ avacanīyaṃ karoti. Garukaṃ siyāti ettha ‘‘tassā’’ti idaṃ ajjhāhāranayasambandhena labbhati. Tatrāyaṃ yojanā – dubbacajātiko yo bhikkhu uddesapariyāpanne sikkhāpade attānaṃ avacanīyaṃ karoti, tassa garukaṃ siyāti.
ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ದೋವಚಸ್ಸತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೇಹಿ, ಸುಣನ್ತೇಹಿ ಚ ಲಜ್ಜಿಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಮಾ ಆಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅವಚನೀಯಂ ಅಕಾಸಿ…ಪೇ॰… ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವುಟ್ಠಾಪನೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೨೫) ವುತ್ತನಯೇನ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೋಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ‘‘ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಮ್ಪಿ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೨೬) ವುತ್ತತ್ತಾ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾಪಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ನೇತ್ವಾ ತಥೇವ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ತಸ್ಸ ದುಬ್ಬಚಜಾತಿಕಸ್ಸ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕರಿಯಮಾನೇ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮೇ ತತಿಯಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಯ್ಯಕಾರಪ್ಪತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಹಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಮಾನೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
Kiṃ vuttaṃ hoti? Yo bhikkhu attano dovacassataṃ passantehi, suṇantehi ca lajjibhikkhūhi ‘‘mā āyasmā attānaṃ avacanīyaṃ akāsi…pe… aññamaññavuṭṭhāpanenā’’ti (pārā. 425) vuttanayena tikkhattuṃ vuttopi dukkaṭaṃ āpajjitvāpi na vissajjeti, ‘‘so bhikkhu saṅghamajjhampi ākaḍḍhitvā vattabbo’’ti (pārā. 426) vuttattā hatthe gahetvā ākaḍḍhitvāpi saṅghamajjhaṃ netvā tatheva tikkhattuṃ vutte dukkaṭaṃ āpajjitvāpi na vissajjeti, tassa dubbacajātikassa ñatticatutthāya kammavācāya kariyamāne samanubhāsanakamme tatiyāya kammavācāya yyakārappattāya pubbe vuttanayeneva ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi thullaccaye ca paṭippassambhayamāno saṅghādiseso hotīti vuttaṃ hoti.
೪೩೭. ದುಬ್ಬಚೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ’’ತಿ ಸೇಸೋ, ತಥಾ ಸಙ್ಘಭೇದಕವಣ್ಣನೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಏವ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ, ತಂ ವಣ್ಣೇತಿ ಕಥೇತೀತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಕವಣ್ಣನಂ, ಕಿಂ ತಂ? ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ತಞ್ಚ ಪಠಮಮೇವ ಸಙ್ಘಭೇದಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸದಿಸಾನೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೨೫-೪೨೬)। ‘‘ಸಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ ಏತೇನ ಇಧ ದಸ್ಸಿತೇನ ‘‘ಗರುಕಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾವಸಾನವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಅಕತೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾತ್ತಯೇನ ವುತ್ತಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಕಾರೇ ಚ ‘‘ಇದಮೇಕಸಮುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿಕೇ ಚ ಅತಿದಿಸತಿ।
437.Dubbaceti ettha ‘‘sikkhāpade’’ti seso, tathā saṅghabhedakavaṇṇaneti etthāpi. Saṅghabhedo eva saṅghabhedako, taṃ vaṇṇeti kathetīti saṅghabhedakavaṇṇanaṃ, kiṃ taṃ? Sikkhāpadaṃ, tañca paṭhamameva saṅghabhedakasikkhāpadaṃ gahetabbaṃ, tasmiṃ vuttanayenāti yojanā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘samuṭṭhānādīni paṭhamasaṅghabhedasadisānevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.425-426). ‘‘Sabbo vinicchayo’’ti etena idha dassitena ‘‘garukaṃ siyā’’ti etena saṅgahitaṃ saṅghādisesāvasānavinicchayaṃ vajjetvā ‘‘akate panā’’tiādigāthāttayena vuttaanāpattippakāre ca ‘‘idamekasamuṭṭhāna’’ntiādigāthāya vuttasamuṭṭhānādike ca atidisati.
ದುಬ್ಬಚಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Dubbacakathāvaṇṇanā.
೪೩೮. ಯೋ ಕುಲದೂಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಛನ್ದಗಾಮಿತಾದೀಹಿ ಪಾಪೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಹಿ ಕಮ್ಮೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ತಂ ಛನ್ದಗಾಮಿತಾದೀಹಿ ಪಾಪನಂ ಅಚ್ಚಜನ್ತೋ ಗರುಕಂ ಫುಸೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಕುಲದೂಸಕೋತಿ ಕುಲಾನಿ ದೂಸೇತಿ ಪುಪ್ಫೇನ ವಾ ಫಲೇನ ವಾ ಚುಣ್ಣೇನ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಯ ವಾ ದನ್ತಕಟ್ಠೇನ ವಾ ವೇಳುಯಾ ವಾ ವೇಜ್ಜಿಕಾಯ ವಾ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕೇನ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೩೭) ವಚನತೋ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಕುಲಾನಿ ಲಾಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಪ್ಫದಾನಾದೀಹಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕರೋನ್ತೇಸು ಲಜ್ಜಿಭಿಕ್ಖೂಸು ಕುಲಾನಂ ಸದ್ಧಾದೂಸನತೋ ಕುಲದೂಸಕೋ, ಭಿಕ್ಖು।
438.Yo kuladūsako bhikkhu, so chandagāmitādīhi pāpento bhikkhuhi kamme kariyamāne taṃ chandagāmitādīhi pāpanaṃ accajanto garukaṃ phuse saṅghādisesaṃ āpajjatīti yojanā. ‘‘Kuladūsakoti kulāni dūseti pupphena vā phalena vā cuṇṇena vā mattikāya vā dantakaṭṭhena vā veḷuyā vā vejjikāya vā jaṅghapesanikena vā’’ti (pārā. 437) vacanato saddhāsampannakulāni lābhaṃ nissāya pupphadānādīhi saṅgaṇhitvā tathā akarontesu lajjibhikkhūsu kulānaṃ saddhādūsanato kuladūsako, bhikkhu.
ಛನ್ದಗಾಮಿತಾದೀಹಿ ಪಾಪೇನ್ತೋತಿ ಕುಲದೂಸನಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ಅವಚನತೋ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬದುಕ್ಕಟತೋ ಮುಚ್ಚನತ್ಥಾಯ ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ಖೋ…ಪೇ॰… ಅಲನ್ತೇ ಇಧ ವಾಸೇನಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇ ಲಜ್ಜೀ ಪೇಸಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಛನ್ದಗಾಮಿನೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ…ಪೇ॰… ಏಕಚ್ಚಂ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೀ’’ತಿ ಛನ್ದಗಾಮಿತಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಗತಿಗಮನೇಹಿ ಯೋಜೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಮ್ಮೇ ಕರಿಯಮಾನೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಗರಹನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕರಿಯಮಾನಂ ಅಕ್ಕೋಸನಞ್ಚ ಪರಿಭಾಸನಞ್ಚ ಯೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಯೇ ಚ ಸುಣನ್ತಿ, ತೇಹಿ ‘‘ಮಾಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಅವಚ, ನ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಛನ್ದಗಾಮಿನೋ…ಪೇ॰… ಅಲನ್ತೇ ಇಧ ವಾಸೇನಾ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ಆನೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಅವಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನೇವ ಪುನಪಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮೇ ಕರಿಯಮಾನೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಗರುಕಂ ಫುಸೇತಿ ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಹಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋ ತತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅನ್ತೇ ಯ್ಯಕಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
Chandagāmitādīhi pāpentoti kuladūsanakammaṃ karontaṃ disvā vā sutvā vā avacanato āpajjitabbadukkaṭato muccanatthāya ‘‘āyasmā kho…pe… alante idha vāsenā’’ti vadante lajjī pesale bhikkhū ‘‘chandagāmino ca bhikkhū…pe… ekaccaṃ na pabbājentī’’ti chandagāmitādīhi catūhi agatigamanehi yojentoti attho. Kamme kariyamāneti yathāvuttanayena attānaṃ garahantānaṃ bhikkhūnaṃ kariyamānaṃ akkosanañca paribhāsanañca ye passanti, ye ca suṇanti, tehi ‘‘māyasmā evaṃ avaca, na ca bhikkhū chandagāmino…pe… alante idha vāsenā’’ti tikkhattuṃ vuccamānopi dukkaṭaṃ āpajjitvāpi appaṭinissajjantaṃ hatthe gahetvā ākaḍḍhitvā saṅghamajjhaṃ ānetvā ‘‘māyasmā evaṃ avacā’’tiādinā nayeneva punapi tikkhattuṃ vutte dukkaṭaṃ āpajjitvāpi appaṭinissajjantassa ñatticatutthāya kammavācāya samanubhāsanakamme kariyamāneti vuttaṃ hoti. Garukaṃ phuseti ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi thullaccaye ca paṭippassambhento tatiyakammavācāya ante yyakāre sampatte saṅghādisesaṃ āpajjatīti vuttaṃ hoti.
೪೩೯-೪೦. ‘‘ಕುಲಾನಿ ದೂಸೇತಿ ಪುಪ್ಫೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೪೩೭) ನಯೇನ ವುತ್ತಕುಲದೂಸನೋಪಕರಣಭೂತಚುಣ್ಣಪಣ್ಣಾದೀಸು ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಚುಣ್ಣ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಚುಣ್ಣನ್ತಿ ಸಿರೀಸಪಣ್ಣಾದಿಚುಣ್ಣಂ। ಪಣ್ಣನ್ತಿ ತಮ್ಬೂಲಪಣ್ಣತಾಲಪಣ್ಣಾದಿಖಾದಿತಬ್ಬಾಖಾದಿತಬ್ಬಪಣ್ಣಂ। ಫಲನ್ತಿ ತಾಲಪನಸಾದಿಫಲಂ। ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಚಮ್ಪಕಾದಿಪುಪ್ಫಂ। ವೇಳುನ್ತಿ ಅನ್ದೋಳಿಕಾಪಾಟಂ ಕಿರಣ್ಡಾದಿಕಂ ವೇಳುಂ। ಕಟ್ಠನ್ತಿ ಗೇಹದಾರುಂ, ಇನ್ಧನಞ್ಚ। ಮತ್ತಿಕನ್ತಿ ಪಾಕತಿಕಂ, ಪಞ್ಚವಣ್ಣಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಂ।
439-40. ‘‘Kulāni dūseti pupphena vā’’tiādinā (pārā. 437) nayena vuttakuladūsanopakaraṇabhūtacuṇṇapaṇṇādīsu vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘cuṇṇa’’ntiādi. Cuṇṇanti sirīsapaṇṇādicuṇṇaṃ. Paṇṇanti tambūlapaṇṇatālapaṇṇādikhāditabbākhāditabbapaṇṇaṃ. Phalanti tālapanasādiphalaṃ. Pupphanti campakādipupphaṃ. Veḷunti andoḷikāpāṭaṃ kiraṇḍādikaṃ veḷuṃ. Kaṭṭhanti gehadāruṃ, indhanañca. Mattikanti pākatikaṃ, pañcavaṇṇaṃ vā mattikaṃ.
ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ, ತಾವಕಾಲಿಕಾದಿವಸೇನ ಗಹಿತಂ ವಾ ಚುಣ್ಣಂ…ಪೇ॰… ಮತ್ತಿಕಂ ಕುಲಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ದದತೋ ಕುಲದೂಸನದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಥೇಯ್ಯಾತಿ ಚೋರಿಕಾ। ‘‘ದದತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಸಾಮಿವಚನಂ ‘‘ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಂ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ದದನ್ತೋ’’ತಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಂ ಅನುವತ್ತೇತಬ್ಬಂ। ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ, ಗಣಸನ್ತಕಂ, ಅಞ್ಞಪುಗ್ಗಲಸನ್ತಕಞ್ಚ ಚುಣ್ಣಾದಿಂ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ಚೋರಿಕಾಯ ದೇನ್ತೋ ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಇಮಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಙ್ಘಞ್ಞಸನ್ತಕೇತಿ ಸಙ್ಘಞ್ಞಸನ್ತಕಚುಣ್ಣಾದಿಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞ-ಸದ್ದೇನ ಗಣಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಗಹಣಂ।
Attano santakaṃ, tāvakālikādivasena gahitaṃ vā cuṇṇaṃ…pe… mattikaṃ kulasaṅgahaṇatthāya dadato kuladūsanadukkaṭaṃ hotīti sambandho. Theyyāti corikā. ‘‘Dadato’’ti idaṃ sāmivacanaṃ ‘‘kātabbo’’ti paccattavacanantaṃ visesitabbamapekkhitvā ‘‘dadanto’’ti vibhattivipariṇāmena paccattavacanantaṃ anuvattetabbaṃ. Kātabboti ettha kāretabboti attho. Iminā saṅghasantakaṃ, gaṇasantakaṃ, aññapuggalasantakañca cuṇṇādiṃ kulasaṅgahatthaṃ corikāya dento bhaṇḍagghena kāretabboti imaṃ vinicchayaṃ dasseti. Saṅghaññasantaketi saṅghaññasantakacuṇṇādiketi attho. Ettha añña-saddena gaṇapuggalānaṃ gahaṇaṃ.
೪೪೧. ಸಙ್ಘಿಕಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ವಾತಿ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ ಗರುಭಣ್ಡಪಹೋನಕಂ ವಾ ಪಣ್ಣಾದಿಕಂ। ಸೇನಾಸನನಿಯಾಮಿತನ್ತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಫಲರುಕ್ಖಾದಯೋ ಸೇನಾಸನೇ ನವಕಮ್ಮತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಯಮಿತಂ ವಾ। ಇಸ್ಸರವತಾಯೇ ವಾತಿ ಏವಕಾರೇನ ‘‘ಥೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ನಿವತ್ತಿತಂ।
441.Saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ vāti saṅghasantakaṃ garubhaṇḍapahonakaṃ vā paṇṇādikaṃ. Senāsananiyāmitanti ‘‘ettakā phalarukkhādayo senāsane navakammatthāyā’’ti evaṃ niyamitaṃ vā. Issaravatāye vāti evakārena ‘‘theyyā’’ti idaṃ nivattitaṃ.
೪೪೨. ಹರಿತ್ವಾ ವಾತಿ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಹರಿತ್ವಾ ವಾ। ‘‘ಪುಪ್ಫಂ ದೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಸ ನಯೋ ಉಪರಿಪಿ। ಹರಾಪೇತ್ವಾ ವಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ವಾ। ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ವಾತಿ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ವಾತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ಆಗತಸ್ಸ ವಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಏವ ಆಗತಸ್ಸ ವಾ। ‘‘ಕುಲಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ‘‘ಏವರೂಪೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಅಸತಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಚೇತಿಯಂ ಪೂಜಂ ಕರೋನ್ತಾಪಿ ‘ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಚೇತಿಯಪೂಜನತ್ಥಾಯ ದೇನ್ತಿ, ಏತಮ್ಪಿ ಪುಪ್ಫದಾನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೬-೪೩೭) ಅಟ್ಠಕಥಾಗತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ।
442.Haritvā vāti attanāyeva haritvā vā. ‘‘Pupphaṃ dentassā’’ti iminā sambandho. Esa nayo uparipi. Harāpetvā vāti aññassa hatthe pesetvā vā. Pakkositvā vāti āmantetvā vā pakkosāpetvā vāti upalakkhaṇato labbhati. Āgatassa vāti attanā eva āgatassa vā. ‘‘Kulasaṅgahaṇatthāyā’’ti vacanena ‘‘evarūpe adhippāye asati vaṭṭatī’’ti vuttattā ‘‘cetiyaṃ pūjaṃ karontāpi ‘pūjessāmā’ti pupphāni gahetvā gacchantāpi tattha tattha sampattānaṃ cetiyapūjanatthāya denti, etampi pupphadānaṃ nāma na hotī’’tiādikaṃ (pārā. aṭṭha. 2.436-437) aṭṭhakathāgataṃ sabbaṃ vinicchayaṃ dassitaṃ hoti.
೪೪೩. ಏವಂ ಉಸ್ಸಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಪವಾದಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಹರಿತ್ವಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಹರಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅವುತ್ತಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥತಾಯ ‘‘ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ವಾ, ಆಗತಾನಂ ವಾ’’ತಿ ಚ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ಆಗತಸ್ಸೇವಾತಿ ಏವಕಾರೇನ ಹರಿತ್ವಾ ದಾನಾದಿಂ ನಿವತ್ತೇತಿ।
443. Evaṃ ussaggaṃ dassetvā apavādaṃ dassetumāha ‘‘haritvā vā’’tiādi. ‘‘Harāpetvā’’ti iminā yojetabbassa vā-saddassa avuttasampiṇḍanatthatāya ‘‘pakkositvā vā pakkosāpetvā vā, āgatānaṃ vā’’ti ca saṅgayhati. Āgatassevāti evakārena haritvā dānādiṃ nivatteti.
೪೪೪. ತಞ್ಚಾತಿ ಮಾತಾಪಿತುಆದೀನಂ ತಂ ಪುಪ್ಫದಾನಞ್ಚ। ವತ್ಥುಪೂಜತ್ಥನ್ತಿ ರತನತ್ತಯಪೂಜನತ್ಥಂ। ನ ಪನಞ್ಞಥಾತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಪಕಾರೇನ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಕೋಯಂ ಪಕಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಿವಾದೀ’’ತಿಆದಿ। ಸಿವಾದಿಪೂಜನತ್ಥನ್ತಿ ಮಹಿಸ್ಸರಾದಿದೇವತಾಪೂಜನತ್ಥಞ್ಚ। ಮಣ್ಡನತ್ಥನ್ತಿ ಪಿಳನ್ಧನತ್ಥಂ। ಏವಂ ಅದಾತಬ್ಬಪ್ಪಕಾರನಿಯಮನೇನ ‘‘ಇಮಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಮಾತಾಪಿತುಆದೀನಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ।
444.Tañcāti mātāpituādīnaṃ taṃ pupphadānañca. Vatthupūjatthanti ratanattayapūjanatthaṃ. Na panaññathāti aññena pakārena dātuṃ na vaṭṭati. Yena pakārena dātuṃ na vaṭṭati, koyaṃ pakāroti āha ‘‘sivādī’’tiādi. Sivādipūjanatthanti mahissarādidevatāpūjanatthañca. Maṇḍanatthanti piḷandhanatthaṃ. Evaṃ adātabbappakāraniyamanena ‘‘imaṃ vikkiṇitvā jīvikaṃ kappessantī’’ti mātāpituādīnaṃ dātuṃ vaṭṭatīti vadanti.
೪೪೫. ‘‘ಫಲಾದೀಸು …ಪೇ॰… ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಹರಿತ್ವಾ ವಾ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಫಲಪಣ್ಣಾದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮಾನೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
445.‘‘Phalādīsu…pe… vinicchayo’’ti iminā ‘‘haritvā vā harāpetvā vā’’tiādinā pubbe vuttavinicchayo phalapaṇṇādīsu sabbattha samānoti dasseti.
೪೪೬. ‘‘ಪುಪ್ಫಾದಿಭಾಜನೇ’’ತಿ ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀನಂ ಭಾಜನಕಾಲೇ। ಸಮ್ಮತೇನಾತಿ ಪುಪ್ಫಾದಿಭಾಜನತ್ಥಂ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಾಜನಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಸ್ಸ। ಇತರೇನಾತಿ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುತಿಂ ವಿನಾ ಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಭಾಜಾಪೇನ್ತೇನ। ಞಾಪೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ।
446.‘‘Pupphādibhājane’’ti pupphaphalādīnaṃ bhājanakāle. Sammatenāti pupphādibhājanatthaṃ khandhake vuttanayena saṅghena sammatena bhikkhunā. Assāti bhājanaṭṭhānaṃ āgatassa. Itarenāti saṅghasammutiṃ vinā pupphādīni bhājāpentena. Ñāpetvā dātabbanti sabbaṃ saṅghaṃ jānāpetvā dātabbaṃ.
೪೪೭. ಉಪಡ್ಢಭಾವನ್ತಿ ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಲದ್ಧಬ್ಬಭಾಗತೋ ಉಪಡ್ಢಂ। ‘‘ಥೋಕಂ ಥೋಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಡ್ಢತೋಪಿ ಅಪ್ಪತರಂ ಗಹಿತಂ।
447.Upaḍḍhabhāvanti ekena bhikkhunā laddhabbabhāgato upaḍḍhaṃ. ‘‘Thokaṃ thoka’’nti iminā upaḍḍhatopi appataraṃ gahitaṃ.
೪೪೮. ಪರಿಬ್ಬಯವಿಹೀನಸ್ಸಾತಿ ತಣ್ಡುಲಾದಿಜೀವಿತವುತ್ತಿವಯಮೂಲರಹಿತಸ್ಸ। ಸಮ್ಪತ್ತಿಸ್ಸರಿಯಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪಮುಪಗತಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಸ್ಸ ಚ। ‘‘ದಾತಬ್ಬಂ ತು ಸಕಂ ಫಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಪರಿಬ್ಬಯವಿಹೀನಾನಂ, ದಾತುಂ ಸಪರಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಯ ಆಗತಂ, ಇಧ ‘‘ಸಕಂ ಫಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪರವಚನೇನ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾನಂ ಗಹಣಂ, ಇಧ ಪನ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ದೀಯಮಾನಮ್ಪಿ ಸಸನ್ತಕಮೇವಾತಿ ‘‘ಸಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
448.Paribbayavihīnassāti taṇḍulādijīvitavuttivayamūlarahitassa. Sampattissariyassāpīti attano samīpamupagatassa issarassa ca. ‘‘Dātabbaṃ tu sakaṃ phala’’nti iminā sambandho. ‘‘Paribbayavihīnānaṃ, dātuṃ saparasantaka’’nti khuddasikkhāya āgataṃ, idha ‘‘sakaṃ phala’’nti vuttaṃ. Tattha paravacanena vissāsikānaṃ gahaṇaṃ, idha pana vissāsaggāhena gahetvā dīyamānampi sasantakamevāti ‘‘saka’’nti vuttanti gahetabbaṃ.
೪೪೯-೫೦. ಯತ್ರ ಸಙ್ಘಾರಾಮೇ ಸಙ್ಘೇನ ಫಲರುಕ್ಖಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಕತಿಕಾ ಕತಾತಿ ಯೋಜನಾ, ‘‘ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಏತ್ತಕಂ ಫಲಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಫಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕೇಸು ರುಕ್ಖೇಸು ಫಲಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ರುಕ್ಖಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಸಙ್ಘೇನ ಕತಿಕಾ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಕತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ರಾಗತಸ್ಸಪೀತಿ ಏವಂ ಠಪಿತಕತಿಕವತ್ತಂ ತಂ ಸಙ್ಘಾರಾಮಂ ಫಲತ್ಥಾಯ ಆಗತಸ್ಸಾಪಿ।
449-50. Yatra saṅghārāme saṅghena phalarukkhaparicchedaṃ katvā katikā katāti yojanā, ‘‘āgantukānaṃ ettakaṃ phalaṃ dātabba’’nti phalaparicchedaṃ katvā vā ‘‘ettakesu rukkhesu phalaṃ dātabba’’nti rukkhaparicchedaṃ katvā vā saṅghena katikā yena pakārena katāti attho. Tatrāgatassapīti evaṃ ṭhapitakatikavattaṃ taṃ saṅghārāmaṃ phalatthāya āgatassāpi.
ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದನ್ತಿ ಸಙ್ಘೇನ ತಥಾಕತಫಲರುಕ್ಖಪರಿಚ್ಛೇದಮನತಿಕ್ಕಮ್ಮ। ದದತೋತಿ ಓಚಿನಿತ್ವಾ ಠಪಿತಫಲಂ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇಹಿ ಓಚಿನಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ದೇನ್ತಸ್ಸ। ಓಚಿತಫಲೇ ಚ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇ ಚ ಅಸತಿ ಫಲತ್ಥಾಯ ಆಗತೇಸು ವತ್ತಿತಬ್ಬವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾಪಿ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ವತ್ವಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಚ-ಕಾರಂ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಂ ವತ್ವಾ ಸಙ್ಘೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನರುಕ್ಖಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಇಧ ಫಲಾನಿ ಸುನ್ದರಾನಿ, ಇತೋ ಗಣ್ಹಥಾ’ತಿ ಏವಂ ಪನ ನ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೬-೪೩೭) ಅಟ್ಠಕಥಾ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ।
Yathāparicchedanti saṅghena tathākataphalarukkhaparicchedamanatikkamma. Dadatoti ocinitvā ṭhapitaphalaṃ, kappiyakārakehi ocināpetvā vā dentassa. Ocitaphale ca kappiyakārake ca asati phalatthāya āgatesu vattitabbavidhiṃ dassetumāha ‘‘dassetabbāpi vā’’tiādi. ‘‘Vatvā’’ti seso. Ca-kāraṃ api-saddena ekato katvā ‘‘apicā’’ti yojanā. Evaṃ vatvā saṅghena paricchinnarukkhā dassetabbāti iminā ‘‘idha phalāni sundarāni, ito gaṇhathā’ti evaṃ pana na vattabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.436-437) aṭṭhakathā byatirekato dassitā hoti.
೪೫೧. ‘‘ಖಣಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏತೇನ ‘‘ಖಣಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿ’’ನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಪಥವಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನಾ’’ತಿ। ‘‘ಮಾಲಾಗಚ್ಛ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಪ್ಫೂಪಗೇ ತರುಣಗಚ್ಛೇ ಚ ಮಲ್ಲಿಕಾಸುಮನಾದಿಗುಮ್ಬಗಾಗಚ್ಛೇ ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ತರುಣಕಾ ಹಿ ಪುಪ್ಫರುಕ್ಖಾಪಿ ಪುಪ್ಫಗಚ್ಛಾಪಿ ‘ಮಾಲಾವಚ್ಛಾ’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧)। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಫಲೂಪಗರುಕ್ಖೇ ಚ ಭೇಸಜ್ಜರಸೇ ಓಸಧಗಚ್ಛೇ ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ರೋಪಾಪನೇ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಸಯ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ರೋಪನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯುಜ್ಜತಿ।
451.‘‘Khaṇitvā’’ti etena ‘‘khaṇāpetvā’’ti idampi saṅgahitaṃ, ‘‘kappiyabhūmi’’nti vakkhamānattā pathavinti ettha ‘‘akappiya’’nti labbhati. Tenevāha ‘‘pācittiyenā’’ti. ‘‘Mālāgaccha’’nti iminā pupphūpage taruṇagacche ca mallikāsumanādigumbagāgacche ca saṅgaṇhāti. Yathāha aṭṭhakathāya ‘‘taruṇakā hi puppharukkhāpi pupphagacchāpi ‘mālāvacchā’tveva vuccantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431). Ādi-saddena phalūpagarukkhe ca bhesajjarase osadhagacche ca saṅgaṇhāti. ‘‘Ropāpane’’ti vakkhamānattā ‘‘saya’’nti idaṃ ‘‘ropane’’ti iminā yujjati.
‘‘ಸಯಂ ಖಣಿತ್ವಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ? ‘‘ಖಣಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಚ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಪಥವಿಂ ಖಣೇಯ್ಯ ವಾ ಖಣಾಪೇಯ್ಯ ವಾ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೮೫) ವಚನತೋ ಖಣಾಪನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ‘‘ಖಣಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಖಣನಖಣಾಪನಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಕುಲದೂಸನೇತಿ ಕುಲದೂಸನನಿಮಿತ್ತಂ। ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಂ ಖಣಿತ್ವಾ, ಖಣಾಪೇತ್ವಾ ಚ ಸಯಂ ಮಾಲಾಗಚ್ಛಾದಿರೋಪನೇ ಕತೇ ಅಸ್ಸ ಮಾಲಾಗಚ್ಛಾದಿರೋಪಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವೀಖಣನಪಚ್ಚಯೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕುಲದೂಸನೇ ಕುಲದೂಸನನಿಮಿತ್ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
‘‘Sayaṃ khaṇitvā’’ti kasmā na yujjatīti? ‘‘Khaṇāpetvā’’ti vakkhamānassa abhāvā ca ‘‘yo pana bhikkhu pathaviṃ khaṇeyya vā khaṇāpeyya vā, pācittiya’’nti (pāci. 85) vacanato khaṇāpane pācittiyena bhavitabbattā ca ‘‘khaṇitvā’’ti iminā ca khaṇanakhaṇāpanānaṃ dvinnameva gahetabbattā na yujjati. Kuladūsaneti kuladūsananimittaṃ. Akappiyapathaviṃ khaṇitvā, khaṇāpetvā ca sayaṃ mālāgacchādiropane kate assa mālāgacchādiropakassa bhikkhuno akappiyapathavīkhaṇanapaccayena pācittiyena saddhiṃ kuladūsane kuladūsananimittaṃ dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
೪೫೨. ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಯಂ ರೋಪನೇ’’ತಿ ಇದಂ ವಿನಾ ಅವಸೇಸಪ್ಪಕಾರಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯೇನ ವಾಕ್ಯೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಂ ಖಣಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ‘‘ರೋಪಾಪನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಯುಜ್ಜತಿ। ‘‘ಇಮಂ ಭೂಮಿಂ ಖಣ, ಇಮಂ ಗಚ್ಛಂ ರೋಪೇಹೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ವೋಹಾರಂ ವತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಂ ಖಣಾಪೇತ್ವಾ ಮಾಲಾಗಚ್ಛಾದಿರೋಪನಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ತಥೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
452.‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘sayaṃ ropane’’ti idaṃ vinā avasesappakāraṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Akappiyena vākyenā’’ti idaṃ ‘‘akappiyapathaviṃ khaṇāpetvā’’ti iminā ca ‘‘ropāpane’’ti iminā ca yujjati. ‘‘Imaṃ bhūmiṃ khaṇa, imaṃ gacchaṃ ropehī’’tiādikaṃ akappiyaṃ vohāraṃ vatvā akappiyapathaviṃ khaṇāpetvā mālāgacchādiropanaṃ kārāpentassāpi tatheva pācittiyañca dukkaṭañca hotīti attho.
ಖಣನರೋಪನೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದುಕ್ಕಟಾನಿ ಅವಸಿಟ್ಠೇಹಿ ತದತ್ಥಿಕೇಹಿ ಸಬ್ಬವೋಹಾರಪಯೋಗಭೇದೇಹಿ ಕಿಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ಕುಲದೂಸನೇತಿ ನಿಮಿತ್ತೇ, ವಿಸಯೇ ವಾ ಭುಮ್ಮಂ। ಅಕಪ್ಪಿಯೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಪನ ಪಥವಿಂ ಖಣಾಪೇತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ರೋಪಾಪನೇಪಿ ತಥಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಸಹ ಕುಲದೂಸನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ತದತ್ಥಿಕೇನ ಸಬ್ಬವೋಹಾರಬ್ಯಾಪಾರೇಸು ಕುಲದೂಸನನಿಮಿತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
Khaṇanaropanehi dvīhi pācittiyadukkaṭāni avasiṭṭhehi tadatthikehi sabbavohārapayogabhedehi kiṃ hotīti āha ‘‘sabbatthā’’tiādi. Kuladūsaneti nimitte, visaye vā bhummaṃ. Akappiyena vākyena pana pathaviṃ khaṇāpetvā akappiyena vākyena ropāpanepi tathā pācittiyena saha kuladūsane bhikkhuno dukkaṭaṃ vuttaṃ. Sabbattha ito paresupi tadatthikena sabbavohārabyāpāresu kuladūsananimittaṃ bhikkhuno dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.
೪೫೩. ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಾ ಅತ್ತನಾ ಖಣನೇ, ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಖಣಾಪನೇ ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಭಾವತೋ ದುಕ್ಕಟಂಯೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಭಯತ್ಥ ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ, ಸೋ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ನಿಗಮೇತಿ। ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಮ್ಪಿ ಮಾಲಾಗಚ್ಛಾದಿರೋಪನರೋಪಾಪನಸಙ್ಖಾತೇಸು ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
453. Kappiyabhūmiyā attanā khaṇane, akappiyavohārena khaṇāpane ca pācittiyābhāvato dukkaṭaṃyeva vuttanti āha ‘‘ubhayattha cā’’tiādi. Ettha ‘‘eva’’nti seso, so yathāvuttamatthaṃ nigameti. Evaṃ yathāvuttanayena kappiyabhūmiyampi mālāgacchādiropanaropāpanasaṅkhātesu dvīsu ṭhānesu ca bhikkhuno dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.
೪೫೪. ಸದುಕ್ಕಟಾ ಪಾಚಿತ್ತೀತಿ ‘‘ಆವಾಟಂ ಖಣ, ಗಚ್ಛಂ ರೋಪೇಹೀ’’ತಿ ಏಕವಾರಂ ಆಣತ್ತೇ ಬಹೂ ಆವಾಟೇ ಖಣಿತ್ವಾ ಬಹೂಸು ಗಚ್ಛೇಸು ರೋಪಿತೇಸುಪಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಏಕತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟೇನ ಸಹ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಸುದ್ಧಂ ವಾ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ವೋಹಾರೇನ ಆವಾಟಂ ಖಣಾಪಕಸ್ಸ ಚ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಆವಾಟಂ ಖಣಾಪಕಸ್ಸ ಚ ‘‘ಇಮಂ ಗಚ್ಛಂ ರೋಪೇಹೀ’’ತಿ ಏಕವಾರಾಣತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಕುಲದೂಸನದುಕ್ಕಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
454.Sadukkaṭāpācittīti ‘‘āvāṭaṃ khaṇa, gacchaṃ ropehī’’ti ekavāraṃ āṇatte bahū āvāṭe khaṇitvā bahūsu gacchesu ropitesupi āṇattiyā ekattā dukkaṭena saha pācittiyaṃ hotīti ayamattho akappiyabhūmiṃ sandhāya vutto. ‘‘Suddhaṃ vā dukkaṭa’’nti idaṃ akappiyabhūmiyaṃ kappiyena vohārena āvāṭaṃ khaṇāpakassa ca kappiyabhūmiyaṃ akappiyavohārena āvāṭaṃ khaṇāpakassa ca ‘‘imaṃ gacchaṃ ropehī’’ti ekavārāṇattapaccayā āpajjitabbaṃ kuladūsanadukkaṭaṃ sandhāya vuttaṃ.
೪೫೫. ಕಪ್ಪಿಯೇನೇವ ವಾಕ್ಯೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯವಾಕ್ಯಂ ನಾಮ ‘‘ಏತ್ಥ ಆವಾಟಂ ಜಾನ, ಏತ್ಥ ಆವಾಟಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಏತ್ಥ ಆವಾಟೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ವಾಕ್ಯಞ್ಚ ‘‘ಇಮಂ ಗಚ್ಛಂ ಏತ್ಥ ಜಾನ, ಅಯಂ ಗಚ್ಛೋ ಏತ್ಥ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿವಾಕ್ಯಞ್ಚ। ಏವಕಾರೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಮಿಸ್ಸಕವೋಹಾರಞ್ಚ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಪರಿಯಾಯೋಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಪನ ‘‘ಇತರತ್ತಯಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ವಟ್ಟತಿ। ಉಭಯತ್ಥ ಚ ಭೂಮಿಯಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಭೂಮೀಸು ದ್ವೀಸು। ರೋಪನೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧತೋ, ಪಕರಣತೋ ಚ ‘‘ಮಾಲಾಗಚ್ಛಾದೀನ’’ನ್ತಿ ಲಬ್ಭತಿ।
455.Kappiyeneva vākyenāti ettha kappiyavākyaṃ nāma ‘‘ettha āvāṭaṃ jāna, ettha āvāṭaṃ jānitabbaṃ, ettha āvāṭena bhavitabba’’nti evarūpaṃ vākyañca ‘‘imaṃ gacchaṃ ettha jāna, ayaṃ gaccho ettha jānitabbo’’tiādivākyañca. Evakārena akappiyavohārañca kappiyākappiyamissakavohārañca nivatteti. Pariyāyobhāsanimittakammaṃ pana ‘‘itarattayaṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) aṭṭhakathāvacanato vaṭṭati. Ubhayattha ca bhūmiyāti kappiyākappiyabhūmīsu dvīsu. Ropaneti ettha sambandhato, pakaraṇato ca ‘‘mālāgacchādīna’’nti labbhati.
‘‘ವಾಕ್ಯೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ರೋಪಾಪನೇ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ‘‘ರೋಪನೇ’’ತಿ ಕಿಮತ್ಥಮಾಹಾತಿ ಚೇ? ಸುದ್ಧಕತ್ತುನಿದ್ದೇಸೇನ ಪಯೋಜಕಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಇಮಿನಾ ಉಪರಿಗಾಥಾಯ ‘‘ಸಯಂ ರೋಪೇತು’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ರೋಪಾಪೇತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ‘‘ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ರೋಪಾಪನೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧) ಅಟ್ಠಕಥಾವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕೋಚಿ ದೋಸೋತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತದೋಸೇಸು ಏಕೋಪಿ ದೋಸೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
‘‘Vākyenā’’ti vuttattā ‘‘ropāpane’’ti vattabbo, ‘‘ropane’’ti kimatthamāhāti ce? Suddhakattuniddesena payojakassāpi saṅgahetabbato gāthābandhavasena vuttaṃ. Iminā uparigāthāya ‘‘sayaṃ ropetu’’nti ettha ‘‘saya’’nti iminā visesetvā ‘‘ropāpetu’’nti idaṃ nivatteti. ‘‘Paribhogatthāya hi kappiyabhūmiyaṃ vā akappiyabhūmiyaṃ vā kappiyavohārena ropāpane anāpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) aṭṭhakathāvinicchayo imāya gāthāya saṅgahitoti veditabbo. Koci dosoti pācittiyañca dukkaṭañcāti vuttadosesu ekopi doso na vijjatīti attho.
೪೫೬-೭. ‘‘ಸಯಂ ರೋಪೇತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಆರಾಮಾದೀನಮತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ।
456-7.‘‘Sayaṃropetu’’nti idaṃ ‘‘ārāmādīnamatthāyā’’ti iminā sambandhitabbaṃ.
ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸಯಂ ರೋಪಿತಸ್ಸ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ರೋಪಾಪಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏತಸ್ಸ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯೇನ ವೋಹಾರೇನಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ಅಯಂ ಪನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ‘‘ಆರಾಮತ್ಥಾಯ ಪನ ವನತ್ಥಾಯ ಚ ಛಾಯತ್ಥಾಯ ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರಮತ್ತಮೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸೇಸಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧) ಅಟ್ಠಕಥಾಗತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅನ್ತೋ ಆರಾಮಭೂಸನತ್ಥಾಯ, ಬಹಿ ಅರಞ್ಞತ್ಥಾಯ ವಿಯ ಛಾಯತ್ಥಾಯ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಇಮಂ ಜಾನಾ’’ತಿಆದಿಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ರೋಪಾಪಿತರುಕ್ಖೇ ಚ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಞ್ಚ ಅತ್ತನಾ ಕತೇ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಕಾರಾಪಿತೇ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಅತ್ತನಾ ಕಾರಾಪಿತೇ ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕತೇ ವಾ ಆವಾಟೇ ಅತ್ತನಾ ರೋಪಿತೇ ರುಕ್ಖೇ ಚ ಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಇಚ್ಛತಿ ಚೇ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Ādi-saddena vanādiṃ saṅgaṇhāti. Sayaṃ ropitassa vāti ettha vā-saddena ‘‘ropāpitassā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti, etassa visesanatthaṃ ‘‘kappiyena vohārenā’’ti pāṭhaseso. Ayaṃ pana vinicchayo ‘‘ārāmatthāya pana vanatthāya ca chāyatthāya ca akappiyavohāramattameva na vaṭṭati, sesaṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) aṭṭhakathāgatanayena veditabbo. Anto ārāmabhūsanatthāya, bahi araññatthāya viya chāyatthāya suddhacittena ‘‘imaṃ jānā’’tiādikappiyavohārena ropāpitarukkhe ca kappiyabhūmiyañca attanā kate vā akappiyavohārena kārāpite vā akappiyabhūmiyañca kappiyavohārena attanā kārāpite vā aññehi kate vā āvāṭe attanā ropite rukkhe ca phalaṃ paribhuñjituṃ icchati ce, paribhuñjituṃ vaṭṭatīti attho.
ಆರಾಮಾದೀನಮತ್ಥಾಯ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಸಯಂ ರೋಪಿತಸ್ಸ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ರೋಪಾಪಿತಸ್ಸ ವಾ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಯಞ್ಚ ಫಲಂ, ತಂ ಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಆರಾಮಾದೀನಮತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಲಿಖಿತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಕುಲಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾ ದಿಸ್ಸತಿ। ಸಾ ಪಾಳಿಕ್ಕಮವಿರುದ್ಧತ್ತಾ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತಾ, ‘‘ಪುಪ್ಫಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ಪುರತೋ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಪನ ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಹೋತಿ।
Ārāmādīnamatthāya kappiyabhūmiyaṃ sayaṃ ropitassa vā kappiyabhūmiyaṃ vā akappiyabhūmiyaṃ vā kappiyavohārena ropāpitassa vā rukkhassa yañca phalaṃ, taṃ phalaṃ paribhuñjituṃ bhikkhūnaṃ vaṭṭatīti yojanā. Katthaci potthakesu ‘‘ārāmādīnamatthāyā’’ti gāthāya likhitaṭṭhāne ‘‘kulasaṅgahaṇatthāyā’’tiādigāthā dissati. Sā pāḷikkamaviruddhattā aṭṭhānappayuttā, ‘‘pupphāna’’ntiādigāthāya purato vuccamānā pana ṭhānappayuttā hoti.
೪೫೮. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಅತ್ತನಾ ರೋಪಿತೇಸು, ರೋಪಾಪಿತೇಸು ಚ ಸಬ್ಬೇಸು ಮಾಲಾಗಚ್ಛಾದೀಸು। ಅಕಪ್ಪಿಯೋದಕೇನೇವ ಪಾಚಿತ್ತೀತಿ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಜಾನಂ ಸಪ್ಪಾಣಕಂ ಉದಕಂ ತಿಣಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಂ ವಾ ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪೇಯ್ಯ ವಾ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೧೪೦) ವುತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿ ಏವ, ನ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
458.Sabbatthāti ārāmādiatthāya pubbe viya attanā ropitesu, ropāpitesu ca sabbesu mālāgacchādīsu. Akappiyodakeneva pācittīti ‘‘yo pana bhikkhu jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ tiṇaṃ vā mattikaṃ vā siñceyya vā siñcāpeyya vā, pācittiya’’nti (pāci. 140) vuttā pācitti eva, na dukkaṭanti attho.
೪೫೯. ಇದಾನಿ ದುಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಕುಲ…ಪೇ॰… ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ। ಸಿಞ್ಚತೋತಿ ಕಪ್ಪಿಯೋದಕೇನೇವ ಸಿಞ್ಚತೋ, ಸಿಞ್ಚಾಪಯತೋ ಚ।
459. Idāni dukkaṭena saddhiṃ pācittiyavisayaṃ dasseti ‘‘kula…pe… dukkaṭa’’nti. Siñcatoti kappiyodakeneva siñcato, siñcāpayato ca.
೪೬೦. ತೇಸಂಯೇವ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪನ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಕುಲದೂಸನಪರಿಭೋಗಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮತ್ಥಾಯ। ಸಿಞ್ಚನೇ ಸಿಞ್ಚಾಪನೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮಾಲಾಗಚ್ಛಾದೀನ’’ನ್ತಿ ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕೇವಲ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ।
460.Tesaṃyeva dvinnaṃ pana atthāyāti kuladūsanaparibhogānaṃ dvinnamatthāya. Siñcane siñcāpaneti ettha ‘‘mālāgacchādīna’’nti pakaraṇato labbhati. Dukkaṭanti ettha ‘‘kevala’’nti seso.
೪೬೧. ಓಚಿನಾಪನೇತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪುಪ್ಫಾನಂ ಓಚಿನಾಪನೇ। ಸಯಮೋಚಿನನೇ ಚಾಪೀತಿ ಅತ್ತನಾವ ಓಚಿನನೇ ಚ। ಸಪಾಚಿತ್ತಿಯದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ‘‘ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೯೦) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುಪ್ಫೋಚಿನನಹೇತು ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ಕುಲದೂಸನದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
461.Ocināpaneti aññehi pupphānaṃ ocināpane. Sayamocinane cāpīti attanāva ocinane ca. Sapācittiyadukkaṭanti ‘‘bhūtagāmapātabyatāya pācittiya’’nti (pāci. 90) vuttattā pupphocinanahetu pācittiyañca kuladūsanadukkaṭañca hotīti vuttaṃ hoti.
೪೬೨. ಪೂಜಾದಿಅತ್ಥಾಯ, ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಚ ಪುಪ್ಫಾನಂ ಓಚಿನನಓಚಿನಾಪನಾನಿ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಪಜ್ಜನಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪುಪ್ಫಾನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಪುಪ್ಫಾನಂ ಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುಪ್ಫಮೋಚಿನತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಿಸುಂ ವಿಸು’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಏಕೇಕಪುಪ್ಫಂ ಓಚಿನನ್ತಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಏಕೇನ ಪಯೋಗೇನ ಬಹೂನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಓಚಿನನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ ಇಧ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ‘‘ಓಚಿನತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಓಚಿನಾಪಯತೋ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಕಿರಿಯಾಸಾಮಞ್ಞೇ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅನ್ತೋಗಧಭಾವತೋ ವಾ ಉಪಲಕ್ಖಣತೋ ವಾ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ।
462. Pūjādiatthāya, kulasaṅgahatthāya ca pupphānaṃ ocinanaocināpanāni kārāpentassa āpattiyā āpajjanappakāraṃ dassetumāha ‘‘pupphāna’’nti. ‘‘Pupphānaṃ gaṇanāya pācittiyaṃ hotī’’ti vuttattā pupphamocinatoti ettha ‘‘visuṃ visu’’nti seso. Ekekapupphaṃ ocinantassa pupphagaṇanāya pācittiyaṃ hotīti attho. ‘‘Ekena payogena bahūni pupphāni ocinantassa pana payogagaṇanāya hotī’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ idha byatirekato labbhati. ‘‘Ocinato’’ti iminā ‘‘ocināpayato’’ti idañca kiriyāsāmaññe visesassa antogadhabhāvato vā upalakkhaṇato vā dassitanti.
ತತ್ಥ ಚ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವತ್ವಾ ಓಚಿನಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಾನಂ ಗಣನಾಯ ಹೋತೀತಿ ಇದಮೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಏಕವಾರಮಾಣತ್ತೇನ ಬಹೂನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಬಹೂಸು ಚ ವಾರೇಸು ಓಚಿತೇಸು ಆಣತ್ತಿಗಣನಾಯ ಹೋತೀತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಇದಂ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಂ ಅನನ್ತರವುತ್ತಗಾಥಾಯ ದಸ್ಸಿತವಿಧಿಮ್ಹಿ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಞಾಪೇತುಮಾಹ ‘‘ಕುಲತ್ಥಂ ಚೇ ಸದುಕ್ಕಟಾ’’ತಿ। ಕುಲತ್ಥನ್ತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ। ‘‘ಸದುಕ್ಕಟಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಗಣನಾಯ ಹೋತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪುಪ್ಫಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧)।
Tattha ca pupphāni visuṃ visuṃ vatvā ocināpentassa pupphānaṃ gaṇanāya hotīti idameva āpajjati. Ekavāramāṇattena bahūni pupphāni bahūsu ca vāresu ocitesu āṇattigaṇanāya hotīti vinicchayo daṭṭhabbo. Idaṃ sabbappakāraṃ anantaravuttagāthāya dassitavidhimhi ca daṭṭhabbanti ñāpetumāha ‘‘kulatthaṃ ce sadukkaṭā’’ti. Kulatthanti kulasaṅgahatthaṃ. ‘‘Sadukkaṭā’’ti vuttattā pācittiyañca dukkaṭañca pupphagaṇanāya hotīti siddhaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pupphagaṇanāya dukkaṭapācittiyānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431).
೪೬೩. ಗನ್ಥನಂ ಗನ್ಥೋ, ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಗನ್ಥಿಮಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಗನ್ಥಿಮಾದಿಸರೂಪಂ ಸಯಮೇವ ವಕ್ಖತಿ। ಸಙ್ಗಹಣಂ ಸಙ್ಗಹೋ, ಪುಪ್ಫಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
463. Ganthanaṃ gantho, tena nibbattaṃ ganthimaṃ. Esa nayo sabbattha. Ganthimādisarūpaṃ sayameva vakkhati. Saṅgahaṇaṃ saṅgaho, pupphānaṃ saṅgahoti viggaho.
೪೬೪. ಇಮಾನಿ ಗನ್ಥಿಮಾದೀನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ತತ್ಥ ದಣ್ಡೇನ ದಣ್ಡಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಛಸು ಪುಪ್ಫಸಙ್ಗಹೇಸು। ‘‘ದಣ್ಡೇನ ದಣ್ಡಂ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸದಣ್ಡಉಪ್ಪಲಾದಿಕುಸುಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ‘‘ವಣ್ಟೇನಪಿ ಚ ವಣ್ಟಕ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಸವಣ್ಟಕರತ್ತಕುಸುಮಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಕರಣಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಕತಂ ಸಬ್ಬಂ। ಇಧ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯವಿಧಿವಿಭಾಗಂ ‘‘ಸಬ್ಬಮೇತ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿಗಾಥಾಯಂ ವಕ್ಖತಿ।
464. Imāni ganthimādīni sarūpato dassetumāha ‘‘tattha daṇḍena daṇḍaṃ vā’’tiādi. Tattha tatthāti tesu chasu pupphasaṅgahesu. ‘‘Daṇḍena daṇḍaṃ vā’’ti idaṃ sadaṇḍauppalādikusumaṃ sandhāyāha. ‘‘Vaṇṭenapi ca vaṇṭaka’’nti idaṃ savaṇṭakarattakusumādiṃ sandhāyāha. Karaṇaṃ sabbanti kataṃ sabbaṃ. Idha sabbattha kappiyavidhivibhāgaṃ ‘‘sabbameta’’miccādigāthāyaṃ vakkhati.
೪೬೫. ಸುತ್ತಾದೀಹಿ ಗೋಪ್ಫೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಪುಪ್ಫಾದೀನೀ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಸುತ್ತೇನ ವಾ ಕದಲಿವಾಕಾದೀಹಿ ವಾ ವಸ್ಸಿಕಾದಿಪುಪ್ಫೇ ಗನ್ಥಿತ್ವಾ ಕತಪುಪ್ಫವಿಕಾರೋ ಗೋಪ್ಫಿಮಂ ನಾಮ। ಏಕತೋ ವಣ್ಟಾನಿ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಉಭತೋವಣ್ಟಿಕಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಪ್ಪತ್ಥೇ ವಾ ಸಕತ್ಥೇ ವಾ ಕ-ಕಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಿಸಯೇ ಕ-ಕಾರತೋ ಪುಬ್ಬಾಕಾರಸ್ಸ ಇ-ಕಾರಾದೇಸೋ।
465.Suttādīhi gopphetvāti ettha ‘‘vassikapupphādīnī’’ti seso. Suttena vā kadalivākādīhi vā vassikādipupphe ganthitvā katapupphavikāro gopphimaṃ nāma. Ekato vaṇṭāni yassāti viggaho. Ubhatovaṇṭikāti etthāpi eseva nayo. Appatthe vā sakatthe vā ka-kāro daṭṭhabbo. Itthiliṅgavisaye ka-kārato pubbākārassa i-kārādeso.
ಸಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಂ ವಣ್ಟಾನಿ ಏಕದಿಸಾಯ ಕತ್ವಾ ಗನ್ಥಿತಪುಪ್ಫಾವಲಿ ಏಕತೋವಣ್ಟಿಕಾ ನಾಮ, ವಣ್ಟಾನಿ ಉಭಯದಿಸಾಯ ಕತ್ವಾ ಗನ್ಥಿತಪುಪ್ಫಾವಲಿ ಉಭತೋವಣ್ಟಿಕಾ ನಾಮಾತಿ ತಂ ಗೋಪ್ಫಿಮಂ ಏವಂ ದುವಿಧಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ವಾಕಂ ವಾ ವಲ್ಲಿಂ ವಾ ರಜ್ಜುಂ ವಾ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ನೀಪಕದಮ್ಬಾದಿವಣ್ಟರಹಿತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವೇಠೇತ್ವಾ ಗಹಣಂ ಗೋಪ್ಫಿಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತಂ।
Sabbapupphānaṃ vaṇṭāni ekadisāya katvā ganthitapupphāvali ekatovaṇṭikā nāma, vaṇṭāni ubhayadisāya katvā ganthitapupphāvali ubhatovaṇṭikā nāmāti taṃ gopphimaṃ evaṃ duvidhaṃ hotīti attho. ‘‘Vākaṃ vā valliṃ vā rajjuṃ vā diguṇaṃ katvā tattha nīpakadambādivaṇṭarahitāni pupphāni veṭhetvā gahaṇaṃ gopphimaṃ nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431 atthato samānaṃ) aṭṭhakathāya vuttaṃ.
೪೬೬. ಬುನ್ದೇಸೂತಿ ಮೂಲೇಸು। ಮಕುಲಾದಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವಣ್ಟರಹಿತಮಧುಕಾದಿಪುಪ್ಫಞ್ಚ ವಣ್ಟಸಹಿತಮಲ್ಲಿಕಾದಿಪುಪ್ಫಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ಸೂಚಿಆದೀಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತಾಲಹೀರಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ । ಮಾಲಾವಿಕತೀತಿ ಪುಪ್ಫಮಾಲಾವಿಕತಿ। ಸೂಚಿಆದೀಹಿ ಮಕುಲಾದಿಕಂ ಪುಪ್ಫಂ ಬುನ್ದೇಸು ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಆವುತಾ ಮಾಲಾವಿಕತಿ ವೇಧಿಮಂ ನಾಮಾತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
466.Bundesūti mūlesu. Makulādikanti ettha ādi-saddena vaṇṭarahitamadhukādipupphañca vaṇṭasahitamallikādipupphañca saṅgahitaṃ. Sūciādīhīti ettha ādi-saddena tālahīrādiṃ saṅgaṇhāti . Mālāvikatīti pupphamālāvikati. Sūciādīhi makulādikaṃ pupphaṃ bundesu vijjhitvā āvutā mālāvikati vedhimaṃ nāmāti vuccatīti yojanā.
೪೬೭. ‘‘ವೇಠಿಮಂ ನಾಮ ಪುಪ್ಫದಾಮಪುಪ್ಫಹತ್ಥಕೇಸು ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ದಸ್ಸಿತಪ್ಪಕಾರೇಸು ಪಠಮಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ ಮಾಲಾಗುಣೇಹಿ ವಾ’’ತಿ। ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವಾ ಪಟಿಮಾಯ ವಾ ಧಾತುಯಾ ವಾ ಪೂಜಂ ಕತ್ತುಕಾಮಾ ಮುದ್ಧನಿ ಉಜುಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಾಲಾದಾಮಕಲಾಪಂ ಓಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗೇ ಘಟಿಕಾಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಮಾಲಾವಲಿಯೋ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತಾ ವೇಠೇನ್ತಿ, ಇದಂ ಏವರೂಪಂ ಮಾಲಾಗುಣಕರಣಮ್ಪಿ ವೇಠಿಮಂ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
467.‘‘Veṭhimaṃ nāma pupphadāmapupphahatthakesu daṭṭhabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.431) aṭṭhakathāya dassitappakāresu paṭhamappakāraṃ dasseti ‘‘veṭhetvā kataṃ mālāguṇehi vā’’ti. Dhammadesanāya vā paṭimāya vā dhātuyā vā pūjaṃ kattukāmā muddhani ujukaṃ katvā mālādāmakalāpaṃ olambitvā agge ghaṭikākāradassanatthaṃ mālāvaliyo anekakkhattuṃ parikkhipantā veṭhenti, idaṃ evarūpaṃ mālāguṇakaraṇampi veṭhimaṃ nāmāti vuttaṃ hoti.
ಅಞ್ಞಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವಾಕಾದೀಹಿ ಚ ಬದ್ಧಂ ವಾ’’ತಿ, ‘‘ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ‘‘ಕತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪಲಾದಿದೀಘದಣ್ಡಕುಸುಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ವಾ ನವ ವಾ ದಸ ವಾ ಕಲಾಪಂ ಕತ್ವಾ ತೇಸಮೇವ ದಣ್ಡಾನಂ ವಾಕೇಹಿ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ದಣ್ಡಕಗ್ಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಾ ವಿಸುಂ ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಲಹತ್ಥಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ವೇಠಿಮಂ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತಂ ದ್ವಯಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ।
Aññappakāraṃ dasseti ‘‘vākādīhi ca baddhaṃ vā’’ti, ‘‘bandhitvā’’tipi pāṭho, ‘‘kata’’nti iminā sambandho. Ekacce uppalādidīghadaṇḍakusumāni aṭṭha vā nava vā dasa vā kalāpaṃ katvā tesameva daṇḍānaṃ vākehi vā aññena yena kenaci daṇḍakagge ṭhapetvā vā visuṃ vā bandhitvā uppalahatthādiṃ karonti, tañca veṭhimaṃ nāmāti vuttaṃ hoti. Etaṃ dvayampi na vaṭṭati.
ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇಹಿ ಓಚಿನಿತ್ವಾ ಠಪಿತಪುಪ್ಫಾನಿ ಸಾಟಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ತೇಸುಯೇವ ಪುಪ್ಫೇಸು ಅಚ್ಛಿನ್ನೇನ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದಣ್ಡೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನವಾಕೇನ ವಾ ಕಲಾಪಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ, ಅಂಸಭಣ್ಡಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಹೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತೇಸಂಯೇವ ಪನ ವಾಕೇನ ವಾ ದಣ್ಡೇನ ಬನ್ಧಿತುಂ ಅಂಸಭಣ್ಡಿಕಂ ವಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ‘‘ವಾಕೇನ ವಾ ದಣ್ಡೇನ ವಾ’ತಿ ಚ ಇದಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬನ್ಧನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಸೀಹಳಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ। ಪದುಮಾದಿಪುಪ್ಫಾನಿ ಪದುಮಾದಿಪಣ್ಣೇಸು ನಾಳೇಹಿ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ನಾಳೇಹಿ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಗ್ಗೇ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ದಣ್ಡೇ ಪನ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧) ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ವುತ್ತಂ।
Kappiyakārakehi ocinitvā ṭhapitapupphāni sāṭake pakkhipitvā bhaṇḍikaṃ katvā bandhituṃ na vaṭṭati. Tesuyeva pupphesu acchinnena daṇḍena vā tasmiṃyeva daṇḍe acchinnavākena vā kalāpaṃ katvā bandhituṃ, aṃsabhaṇḍikāya pakkhipitvā gahetuñca vaṭṭati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tesaṃyeva pana vākena vā daṇḍena bandhituṃ aṃsabhaṇḍikaṃ vā kātuṃ vaṭṭatī’’ti. ‘‘Vākena vā daṇḍena vā’ti ca idaṃ acchinditvā parikkhipitvā bandhanaṃ sandhāya vadantī’’ti sīhaḷagaṇṭhipade vuttaṃ. Padumādipupphāni padumādipaṇṇesu nāḷehi pavesetvā nāḷehi bahi katvā paṇṇena pupphāni paṭicchādetvā paṇṇagge bandhituṃ vaṭṭati. ‘‘Daṇḍe pana bandhituṃ na vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) ca aṭṭhakathāyameva vuttaṃ.
೪೬೮. ಪುಪ್ಫಮಾಲಾಹಿ ಪೂರಣೇತಿ ಪುಪ್ಫಾವಲೀಹಿ ಪೂರಣೇ। ಇದಂ ಕತ್ಥ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಬೋಧಿ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಪುಪ್ಫಪಟಂ ನಾಮ ಮಾಲಾವಲಿಯೋ ತನ್ತಂ ವಿಯ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ವತ್ಥಂ ವಾಯನ್ತೇಹಿ ವಿಯ ತಿರಿಯಞ್ಚ ಮಾಲಾವಲೀಹಿ ವಾಯಿತಪಟಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಇದಂ ಪುಪ್ಫಪಟಂ ಮಾಲಾವಲೀಹಿ ದೀಘಸೋ ಪೂರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುರಿಮೇ ಗಹಿತಂ, ತಿರಿಯತೋ ವಾಯನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವಕ್ಖಮಾನೇ ವಾಯಿಮೇಪಿ ಗಹಿತನ್ತಿ ಪುನರುತ್ತಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪಟಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಚೇತಿಯಧಾತುಕರಣ್ಡಕವೇದಿಕಾದೀನಂ ಗಹಣಂ।
468.Pupphamālāhi pūraṇeti pupphāvalīhi pūraṇe. Idaṃ kattha labbhatīti āha ‘‘bodhi’’ntiādi. Pupphapaṭaṃ nāma mālāvaliyo tantaṃ viya pasāretvā vatthaṃ vāyantehi viya tiriyañca mālāvalīhi vāyitapaṭaṃ vuccati. Idaṃ pupphapaṭaṃ mālāvalīhi dīghaso pūraṇaṃ sandhāya purime gahitaṃ, tiriyato vāyanaṃ sandhāya vakkhamāne vāyimepi gahitanti punaruttābhāvo veditabbo. Paṭādīnanti ādi-saddena cetiyadhātukaraṇḍakavedikādīnaṃ gahaṇaṃ.
ಪರಿಕ್ಖೇಪೇಸು ಲಬ್ಭತೀತಿ ಬೋಧಿಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನೇಸು ಲಬ್ಭತಿ। ಬೋಧಿಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಪುಪ್ಫಾವಲೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೇಹಿ ಪಠಮವದ್ಧಟ್ಠಾನೇ ಪುಪ್ಫಾವಲಿಯಾ ಅನತಿಕ್ಕಾಮಿತೇ ಪುರಿಮಂ ನಾಮ ಠಾನಂ ಯಾವ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವ ಅಞ್ಞೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೇನ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪುನಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪತ್ತೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನವಸೇನ ಬೋಧಿಕ್ಖನ್ಧಂ, ಚೇತಿಯಂ, ಧಾತುಕರಣ್ಡಕಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಕಞ್ಚುಕೇನ ಛಾದೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸಚೇಪಿ ದ್ವೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಠತ್ವಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಹರನ್ತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಪುಪ್ಫಪಟವಾಯನತ್ಥಂ ಪಸಾರಿಯಮಾನಪುಪ್ಫಾವಲೀಸು ಚ ಏಸೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ।
Parikkhepesu labbhatīti bodhikkhandhādīnaṃ punappunaṃ parikkhipanesu labbhati. Bodhikkhandhādayo pupphāvalīhi parikkhipantehi paṭhamavaddhaṭṭhāne pupphāvaliyā anatikkāmite purimaṃ nāma ṭhānaṃ yāva pāpuṇāti, tāva aññena gahetvā parikkhipantena āharitvā punapi tasmiṃ ṭhāne patte aññassa dānavasena bodhikkhandhaṃ, cetiyaṃ, dhātukaraṇḍakaṃ vā pupphakañcukena chādetuṃ vaṭṭatīti aṭṭhakathāya vuttaṃ. Sacepi dveyeva bhikkhū ubhosu passesu ṭhatvā pariyāyena haranti, vaṭṭatiyevāti vadanti. Pupphapaṭavāyanatthaṃ pasāriyamānapupphāvalīsu ca eseva vinicchayo.
ದೀಘಪುಪ್ಫಾವಲಿಂ ನಾಗದನ್ತೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ನಾಗದನ್ತೇಸು ಪನ ಪುಪ್ಫವಲಯಂ ಪವೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಲಯಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನಪುಪ್ಫಾವಲಿವಲಯಂ ಧಾತುಕರಣ್ಡಥುಪಿಕಾಯ ಪವೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಮಾಲಾಗುಣೇಹಿ ಪನ ಬಹೂಹಿಪಿ ಕತಂ ಪುಪ್ಫದಾಮಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಸನಮತ್ಥಕಾದೀಸು ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುಪ್ಫದಾಮಪುಪ್ಫಾವಲೀನಂ ಪುಪ್ಫರಹಿತಾಯ ಸುತ್ತಕೋಟಿಯಾ ರಜ್ಜುದಣ್ಡಾದೀಸು ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
Dīghapupphāvaliṃ nāgadantesu pakkhipitvā puna pakkhipituṃ na vaṭṭati. ‘‘Nāgadantesu pana pupphavalayaṃ pavesetuṃ vaṭṭatī’’ti vuttattā aññehi valayaṃ katvā dinnapupphāvalivalayaṃ dhātukaraṇḍathupikāya pavesetuṃ vaṭṭati. ‘‘Mālāguṇehi pana bahūhipi kataṃ pupphadāmaṃ labhitvā āsanamatthakādīsu bandhituṃ vaṭṭatī’’ti vuttattā pupphadāmapupphāvalīnaṃ puppharahitāya suttakoṭiyā rajjudaṇḍādīsu bandhituṃ vaṭṭati.
೪೬೯. ಪುಪ್ಫರೂಪಂ ನಾಮ ‘‘ಗೋಪ್ಫಿಮಪುಪ್ಫೇಹೇವ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿರೂಪಕಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ತಾನಿಪಿ ವಾಯಿಮಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧) ವುತ್ತತ್ತಾ ತಂತಂರೂಪಸಣ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾವಲಿಯೋ ನಿವೇಸೇತ್ವಾ ಕರಿಯಮಾನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿರೂಪಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೇ ‘‘ತಾನಿಪಿ ವಾಯಿಮಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ‘‘ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕತಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪನ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಠಪೇನ್ತೇನ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿರೂಪಕಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧) ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠಸ್ಸ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ‘‘ಪುಪ್ಫಾನಿ ಠಪೇನ್ತೇನಾತಿ ಅಗನ್ಥಿತಾನಿ ಪಾಕತಿಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಠಪೇನ್ತೇನ। ಪುಪ್ಫದಾಮಂ ಪನ ಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇನ್ತೇನ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಅಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೪೩೧) ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಇಮಂ ಹತ್ಥಿಆದಿರೂಪಂ ಪೂರೇನ್ತೇನ ಮಾಲಾವಲಿಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕತಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಆಸನಮಞ್ಚಪೀಠಹತ್ಥಿರೂಪಾದಿಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪೂಜನಪ್ಪಕಾರೋ ವಾಯಿಮನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।
469.Puppharūpaṃ nāma ‘‘gopphimapuppheheva hatthiassādirūpakāni karonti, tānipi vāyimaṭṭhāne tiṭṭhantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) vuttattā taṃtaṃrūpasaṇṭhānaṃ katvā pupphāvaliyo nivesetvā kariyamānaṃ hatthiassādirūpaṃ. Imasmiṃ aṭṭhakathāpāṭhe ‘‘tānipi vāyimaṭṭhāne tiṭṭhantī’’ti vuttattā ca ‘‘aññehi kataparicchede pana pupphāni ṭhapentena hatthiassādirūpakampi kātuṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) aṭṭhakathāpāṭhassa sāratthadīpaniyaṃ ‘‘pupphāni ṭhapentenāti aganthitāni pākatikapupphāni ṭhapentena. Pupphadāmaṃ pana pūjanatthāya bhūmiyaṃ ṭhapentena phusāpetvā vā aphusāpetvā vā diguṇaṃ katvā ṭhapetuṃ na vaṭṭatī’’ti (sārattha. ṭī. 2.431) vuttattā ca imaṃ hatthiādirūpaṃ pūrentena mālāvaliṃ aññehi kataparicchede sambandhitvā pāsāṇaāsanamañcapīṭhahatthirūpādimatthake ṭhapetvā pūjanappakāro vāyimanti viññāyati.
ಪುಪ್ಫಪಟನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಪುಪ್ಫಪಟಂ ಪೂರೇನ್ತೇನ ಏಕಾಪಿ ಪುಪ್ಫಾವಲಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ನ ಠಪೇತಬ್ಬಾ, ವಾಯನ್ತೇನ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪೂರಿತೇಪಿ ಏಕಾಪಿ ಪುಪ್ಫಾವಲಿ ನ ಪಾತೇತಬ್ಬಾ, ಇದಂ ಪೂರಿಮವಾಯಿಮಾನಂ ನಾನಾಕರಣಂ। ಆದಿಗ್ಗಹಣೇನ ಪುಪ್ಫಜಾಲಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಜಾಲಚ್ಛಿದ್ದಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಭಿತ್ತಿಚ್ಛತ್ತಬೋಧಿತ್ಥಮ್ಭಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಛತ್ತಾದೀಸು ಚ ಪುಪ್ಫಜಾಲಂ ನ ದಾತಬ್ಬಂ।
Pupphapaṭanti pubbe vuttappakāraṃ pupphapaṭaṃ pūrentena ekāpi pupphāvali parivattetvā na ṭhapetabbā, vāyantena aññehi pūritepi ekāpi pupphāvali na pātetabbā, idaṃ pūrimavāyimānaṃ nānākaraṇaṃ. Ādiggahaṇena pupphajālaṃ saṅgaṇhāti, taṃ karontassa jālacchiddagaṇanāya dukkaṭaṃ hoti. ‘‘Bhitticchattabodhitthambhādīsupi eseva nayo’’ti vuttattā chattādīsu ca pupphajālaṃ na dātabbaṃ.
೪೭೦. ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚಾ’’ತಿ ಆಹ। ಬುದ್ಧಸ್ಸಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನೇ, ‘‘ಪೂಜತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪೂಜತ್ಥಾಯಪಿ ಕಾತುಂ ವಾ ಕಾರಾಪೇತುಂ ವಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧಮ್ಮಸಙ್ಘರತನಾನಿಪಿ ಉಪಲಕ್ಖಣತೋ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ। ಸೇಸೇ ಕಿಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತ್ಥೋ।
470. Imassa sikkhāpadassa sādhāraṇattā ‘‘bhikkhūnaṃ bhikkhunīnañcā’’ti āha. Buddhassapīti ettha pi-saddo sambhāvane, ‘‘pūjattha’’nti vattabbaṃ, buddhassa pūjatthāyapi kātuṃ vā kārāpetuṃ vā na vaṭṭatīti attho. Dhammasaṅgharatanānipi upalakkhaṇato saṅgayhanti. Sese kimeva vattabbanti byatirekattho.
೪೭೧. ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಯಂ ಪರೇಹಿ ವಾ ಕಾರಾಪೇತುಂ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ಬುದ್ಧಸ್ಸಪೀ’’ತಿ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಮತಿದಿಸತಿ। ಕಲಮ್ಬಕನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಧನುಕಾನಮನ್ತರೇ ಓಲಮ್ಬಕದಾಮಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕಲಮ್ಬಕೋತಿ ಅಡ್ಢಚನ್ದನಾಗದನ್ತನ್ತರೇ ಘಟಿಕಾದಾಮಓಲಮ್ಬಕೋ ವುತ್ತೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧)। ಏತ್ಥ ಚ ಘಟಿಕಾದಾಮಓಲಮ್ಬಕೋ ನಾಮ ಅನ್ತೇ ಘಟಿಕಾಕಾರಯುತ್ತೋ ಯಮಕದಾಮಓಲಮ್ಬಕೋ। ಕಾತುನ್ತಿ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕೇಕಪುಪ್ಫದಾಮಂ ಪನ ನಿಕ್ಖನ್ತಸುತ್ತಕೋಟಿಯಾ ಪಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪುಪ್ಫದಾಮದ್ವಯಂ ಸಙ್ಘಟಿತುಕಾಮೇನಪಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಸುತ್ತಕೋಟಿಯಾವ ಸುತ್ತಕೋಟಿ ಸಙ್ಘಟಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಡ್ಢಚನ್ದಕಮೇವ ವಾತಿ ‘‘ಅಡ್ಢಚನ್ದಾಕಾರೇನ ಮಾಲಾಗುಣಪರಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತಸರೂಪಂ ವಾ।
471.‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘sayaṃ parehi vā kārāpetuṃ bhikkhūnañca bhikkhunīnañca buddhassapī’’ti anantaragāthāya vuttamatidisati. Kalambakanti dvinnaṃ dhanukānamantare olambakadāmaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kalambakoti aḍḍhacandanāgadantantare ghaṭikādāmaolambako vutto’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431). Ettha ca ghaṭikādāmaolambako nāma ante ghaṭikākārayutto yamakadāmaolambako. Kātunti bandhituṃ na vaṭṭatīti yojanā. Ekekapupphadāmaṃ pana nikkhantasuttakoṭiyā pabandhitvā olambituṃ vaṭṭati. Pupphadāmadvayaṃ saṅghaṭitukāmenapi nikkhantasuttakoṭiyāva suttakoṭi saṅghaṭituṃ vaṭṭati. Aḍḍhacandakameva vāti ‘‘aḍḍhacandākārena mālāguṇaparikkhepo’’ti aṭṭhakathāya vuttasarūpaṃ vā.
ಏತ್ಥ ಚ ಅಡ್ಢಚನ್ದಾಕಾರೇನ ಮಾಲಾಗುಣಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ ಅಡ್ಢಚನ್ದಾಕಾರೇನ ಮಾಲಾಗುಣಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣವಸೇನ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪನಂ। ತೇನೇವ ತಂ ಪೂರಿಮೇ ಪವಿಟ್ಠಂ। ತಸ್ಮಾ ಏತಮ್ಪಿ ಅಡ್ಢಚನ್ದಾಕಾರಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣವಸೇನ ಪೂರಿತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏಕವಾರಂ ಪನ ಅಡ್ಢಚನ್ದಾಕಾರೇನ ಮಾಲಾಗುಣಂ ಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಪೂರಿಮೇಯೇವ ಪವಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪೂರಿತನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಆಯತಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಪೂರಿತಂ ಪುಪ್ಫಪಟಂ। ವಾಯಿತುಮ್ಪಿ ಚಾತಿ ತಿರಿಯಂ ಏಕಪುಪ್ಫಾವಲಿಮ್ಪಿ ವಾಯಿತುಂ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
Ettha ca aḍḍhacandākārena mālāguṇaparikkhepo nāma aḍḍhacandākārena mālāguṇassa punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūretvā parikkhipanaṃ. Teneva taṃ pūrime paviṭṭhaṃ. Tasmā etampi aḍḍhacandākāraṃ punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūritaṃ na vaṭṭati, ekavāraṃ pana aḍḍhacandākārena mālāguṇaṃ harituṃ vaṭṭatīti vadanti. Kātuṃ na vaṭṭatīti sambandho. ‘‘Tadubhayampi pūrimeyeva paviṭṭha’’nti (pārā. aṭṭha. 2.431) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Aññehi pūritanti aññehi āyataṃ pasāretvā pūritaṃ pupphapaṭaṃ. Vāyitumpi cāti tiriyaṃ ekapupphāvalimpi vāyituṃ ‘‘na vaṭṭatī’’ti imināva sambandho.
೪೭೨. ಪಿಟ್ಠಕಾಚಮಯನ್ತಿ ತಣ್ಡುಲಪಿಟ್ಠಾದೀಹಿ ಕತಞ್ಚೇವ ಕಾಚಮತ್ತಿಕಾಯ ಚ ಕತಂ ಪುಪ್ಫದಾಮಂ। ಭೇಣ್ಡುಪುಪ್ಫಮಯಮ್ಪಿ ಚಾತಿ ಭೇಣ್ಡುದಣ್ಡಕೇಹಿ ಮಲ್ಲಿಕಾಸುಮನಚಮ್ಪಕಾದಿಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಛಿದ್ದೇಹಿ ಕತದಾಮಞ್ಚ। ‘‘ಗೇಣ್ಡುಪುಪ್ಫಮಯ’’ನ್ತಿಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ। ಖರಪತ್ತಮಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಖರಪತ್ತಂ ನಾಮ ಕುಙ್ಕುಟ್ಠಖಚಿತಂ ಪುಪ್ಫಪಟನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಕಾತುನ್ತಿ ಗನ್ಥನಗನ್ಥಾಪನಾದೀನಿ ಕಾತುಂ। ಭೇಣ್ಡುಖರಪತ್ತದಾಮಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಚೇಲಾದೀಹಿ ಕತದಾಮಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನುಲೋಮತ್ತಾತಿ ವದನ್ತಿ।
472.Piṭṭhakācamayanti taṇḍulapiṭṭhādīhi katañceva kācamattikāya ca kataṃ pupphadāmaṃ. Bheṇḍupupphamayampi cāti bheṇḍudaṇḍakehi mallikāsumanacampakādisadisaṃ katvā chiddehi katadāmañca. ‘‘Geṇḍupupphamaya’’ntipi likhanti. Kharapattamayanti ettha kharapattaṃ nāma kuṅkuṭṭhakhacitaṃ pupphapaṭanti vadanti. Kātunti ganthanaganthāpanādīni kātuṃ. Bheṇḍukharapattadāmānaṃ paṭikkhittattā celādīhi katadāmampi na vaṭṭati akappiyānulomattāti vadanti.
೪೭೩. ಹೀರಾದೀಹೀತಿ ತಾಲನಾಳಿಕೇರಹೀರಾದೀಹಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತಿಣಸಲಾಕಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಟಾಕತ್ಥನ್ತಿ ಪಟಾಕಾಕಾರೇನ ಪೂಜನತ್ಥಂ। ‘‘ವಿಜ್ಝನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಣ್ಟಕೇಹಿ ವಿಜ್ಝನಂ, ಹೀರಾದೀಹಿ ಆವುಣನಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಂ।
473.Hīrādīhīti tālanāḷikerahīrādīhi. Ādi-saddena tiṇasalākādiṃ saṅgaṇhāti. Paṭākatthanti paṭākākārena pūjanatthaṃ. ‘‘Vijjhantassā’’ti iminā kaṇṭakehi vijjhanaṃ, hīrādīhi āvuṇanañca saṅgahitaṃ.
೪೭೫. ಅಸೋಕಪಿಣ್ಡಿಆದೀನನ್ತಿ ಅಸೋಕಪುಪ್ಫಮಞ್ಜರಿಕಾದೀನಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧) ಏತೇಹೇವ ಸದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಜಾಲವಿತಾನಂ, ಛಿದ್ದಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತವೇದಿಕಾ, ನಾಗದನ್ತಕಂ, ಪುಪ್ಫಚಙ್ಕೋಟಕಾಪಿಧಾನಂ, ತಾಲಪಣ್ಣವಲಯಾದಿಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಧಮ್ಮರಜ್ಜುಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ‘‘ಧಮ್ಮರಜ್ಜು ನಾಮ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಬೋಧಿಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಪವೇಸನತ್ಥ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಬದ್ಧರಜ್ಜೂ’ತಿ ಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇ, ಮಜ್ಝಿಮಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾ ಬದ್ಧಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪವೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘ಧಮ್ಮರಜ್ಜುನ್ತಿ ಸಿಥಿಲವಟ್ಟಿತಂ ರಜ್ಜುಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಂ ವಾ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾಸನೇ ವಾ ಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪವೇಸೇನ್ತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಿಥಿಲವಟ್ಟಿತಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ಅನ್ತರೇಪಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪವೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಪನೇತ್ಥ ನೇವತ್ಥಿ ವಿರೋಧೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೪೩೧) ಲಿಖಿತಂ।
475.Asokapiṇḍiādīnanti asokapupphamañjarikādīnaṃ. Ādi-saddena aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.431) eteheva saddhiṃ dassitaṃ jālavitānaṃ, chiddāni dassetvā katavedikā, nāgadantakaṃ, pupphacaṅkoṭakāpidhānaṃ, tālapaṇṇavalayādiñca saṅgaṇhāti. Dhammarajjuyāti ettha sāratthadīpaniyaṃ ‘‘dhammarajju nāma cetiyaṃ vā bodhiṃ vā pupphapavesanattha āvajjitvā baddharajjū’ti mahāgaṇṭhipade, majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ, tasmā tathā baddhāya rajjuyā cetiyassa ca antare pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti viññāyati. Gaṇṭhipade pana ‘dhammarajjunti sithilavaṭṭitaṃ rajjuṃ katvā bodhiṃ vā cetiyaṃ vā parikkhipitvā dhammāsane vā lambitvā tattha pupphāni pavesentī’ti vuttaṃ, tasmā sithilavaṭṭitāya rajjuyā antarepi pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti viññāyati, vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ. Ubhayatthāpi panettha nevatthi virodhoti amhākaṃ khantī’’ti (sārattha. ṭī. 2.431) likhitaṃ.
೪೭೬. ವಿಜ್ಝನ್ತಸ್ಸಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಧಮ್ಮಾಸನವಿತಾನಾದೀಸು ಪುಪ್ಫಪೂಜನತ್ಥಂ ಸಯಂ ಕಣ್ಟಕಹೀರಾದಿಪ್ಪವೇಸನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ವಿತಾನಾದೀಸು ಪುಪ್ಫಪೂಜನತ್ಥಂ ಕಣ್ಟಕಹೀರಾದಿಪ್ಪವೇಸನಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಇದಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣತೋ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ವುತ್ತಂ।
476.Vijjhantassapīti pi-saddena dhammāsanavitānādīsu pupphapūjanatthaṃ sayaṃ kaṇṭakahīrādippavesanaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Vitānādīsu pupphapūjanatthaṃ kaṇṭakahīrādippavesanaṃ na vaṭṭatī’ti idaṃ aṭṭhakathācariyappamāṇato gahetabba’’nti sāratthadīpaniyaṃ vuttaṃ.
೪೭೭. ಕಪ್ಪಿಯವಚನಂ ನಾಮ ‘‘ಏವಂ ಜಾನ, ಏವಂ ಕತೇ ಸೋಭೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ಏತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ನ ವಿಕಿರಿಯನ್ತಿ, ತಥಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೧) ಅಟ್ಠಕಥಾಗತಂ ಕಪ್ಪಿಯವಚನಂ। ವತ್ಥುಪೂಜನೇತಿ ರತನತ್ತಯಪೂಜನೇ। ನಿಮಿತ್ತಾದೀಸು ನಿಮಿತ್ತಂ ನಾಮ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಚ ಗನ್ಥನವಾಕೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ಥಿತುಂ ಜಾನನ್ತಾನಂ ಸಮೀಪೇ ಠಪನಂ। ಓಭಾಸೋ ನಾಮ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪಿಳನ್ಧಿತಕುಸುಮಾನಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವಿಕಿರನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಗನ್ಥಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಚೇ ವದತಿ, ನನು ಪೂಜನಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಗನ್ಥಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿಆದಿವಚನಾನಿ। ಪರಿಯಾಯೋ ನಾಮ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಯಥಾ ನ ವಿಕಿರಿಯನ್ತಿ, ತಥಾ ಗನ್ಥಿತ್ವಾ ಪೂಜೇತುಂ ಮನಾಪನ್ತಿಆದಿವಚನಂ। ಪಕಾಸಿತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ।
477.Kappiyavacanaṃ nāma ‘‘evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyya, yathā etāni pupphāni na vikiriyanti, tathā karohī’’tiādi (pārā. aṭṭha. 2.431) aṭṭhakathāgataṃ kappiyavacanaṃ. Vatthupūjaneti ratanattayapūjane. Nimittādīsu nimittaṃ nāma pupphāni ca ganthanavāke ca gahetvā ganthituṃ jānantānaṃ samīpe ṭhapanaṃ. Obhāso nāma ‘‘tumhehi piḷandhitakusumāni kasmā na vikirantī’’ti vutte ‘‘ganthitattā’’ti ce vadati, nanu pūjanakapupphāni ganthituṃ na vaṭṭatītiādivacanāni. Pariyāyo nāma paṇḍitehi pupphāni yathā na vikiriyanti, tathā ganthitvā pūjetuṃ manāpantiādivacanaṃ. Pakāsitā aṭṭhakathāyaṃ.
೪೭೮. ‘‘ಕುಲಾನಿ ದೂಸೇತಿ ಪುಪ್ಫೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ (ಪಾರಾ॰ ೪೩೭) ‘‘ವೇಜ್ಜಿಕಾಯ ವಾ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕೇನ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೩೭) ವುತ್ತಂ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದಿಂ ಕುಲದೂಸನತೋ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನ ಕೇವಲಂ…ಪೇ॰… ಕುದಾಚನ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ವಿಸುಂ ಕಾತುಂ ನ ವುತ್ತಂ। ಯೋಜನಾ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ‘‘ನ ಕೇವಲಮಿದಮೇವ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಪುಪ್ಫದಾನಾದಿಕುಲದೂಸನಂ ಕುದಾಚನಂ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಥ ಖೋ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದಿ ಕುಲದೂಸನಮ್ಪಿ ಕುದಾಚನಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವಕ್ಖಮಾನಪರಿತ್ತೋದಕಸುತ್ತದಾನಅನಾಮಟ್ಠಪಿಣ್ಡದಾನದೂತೇಯ್ಯಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
478. ‘‘Kulāni dūseti pupphena vā’’tiādipāṭhe (pārā. 437) ‘‘vejjikāya vā jaṅghapesanikena vā’’ti (pārā. 437) vuttaṃ vejjakammādiṃ kuladūsanato visuṃ katvā ‘‘na kevalaṃ…pe… kudācana’’nti kasmā vuttanti? Visuṃ kātuṃ na vuttaṃ. Yojanā panettha evaṃ veditabbā ‘‘na kevalamidameva vuttappakāraṃ pupphadānādikuladūsanaṃ kudācanaṃ akattabbaṃ, atha kho vejjakammādi kuladūsanampi kudācanaṃ na kattabba’’nti. Vejjakammādīti ettha ādi-saddena vakkhamānaparittodakasuttadānaanāmaṭṭhapiṇḍadānadūteyyajaṅghapesanike saṅgaṇhāti.
೪೭೯. ‘‘ಕುದಾಚನಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ನಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಕತ್ತಬ್ಬ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ ಅಪವಾದವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನಿಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರಸಾಮಣೇರೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹ ಸದ್ಧಿಂ ಚರಿತಬ್ಬೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಾಸನಧಮ್ಮೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ‘‘ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾನಂ। ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾಪೀತಿ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ‘‘ವದೇಯ್ಯಾಥ ಭನ್ತೇ ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಕತಟ್ಠಾನೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ। ಅತ್ತನೋ ಧನೇತಿ ಸಸನ್ತಕವಿಸಯೇ।
479. ‘‘Kudācanaṃ na kattabba’’nti sāmaññena nisedhetvā idāni ‘‘kattabba’’miccādinā apavādavidhiṃ dasseti. Pañcannaṃ sahadhamminanti bhikkhubhikkhunisikkhamānasāmaṇerasāmaṇerīnaṃ pañcannaṃ saha saddhiṃ caritabbo pabbajjāsāsanadhammo etesaṃ atthīti ‘‘sahadhammikā’’ti saṅkhaṃ gatānaṃ. Akataviññattiṃ katvāpīti aññātakaappavārite bhesajjaṃ yācitvāpi ‘‘vadeyyātha bhante yenattho’’ti evaṃ akataṭṭhāne viññatti akataviññatti. Attano dhaneti sasantakavisaye.
೪೮೦. ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ವುತ್ತಮತಿದಿಸತಿ। ತದುಪಟ್ಠಾಕಜನ್ತುನೋತಿ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಸ್ಸ। ಭಣ್ಡುಕಸ್ಸಾತಿ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ। ಅತ್ತನೋ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಸ್ಸಪೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಕರಸ್ಸಪಿ। ಏತ್ತಕಾನಞ್ಚ ಜನಾನಂ ಪಞ್ಚಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ವಿಯ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾಪಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
480.‘‘Tathā’’ti sahadhammikānaṃ vuttamatidisati. Tadupaṭṭhākajantunoti tesaṃ dvinnaṃ mātāpitūnaṃ veyyāvaccakarassa. Bhaṇḍukassāti gihiliṅge ṭhitassāpi pabbajjāpekkhassa. Attano veyyāvaccakarassapīti attano kammakarassapi. Ettakānañca janānaṃ pañcasahadhammikānaṃ viya akataviññattiyāpi bhesajjaṃ kātabbanti vuttaṃ hoti.
೪೮೧. ಜೇಟ್ಠಭಾತಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಜೋ ಭಾತಾ। ಕನಿಟ್ಠೋತಿ ಅನುಜೋ ಭಾತಾ। ತಥಾ ಭಗಿನಿಯೋ ದುವೇತಿ ಜೇಟ್ಠಕನಿಟ್ಠಾ ದ್ವೇ ಭಗಿನಿಯೋ। ಚೂಳಮಾತಾತಿ ಮಾತು ಕನಿಟ್ಠಾ। ಚೂಳಪಿತಾತಿ ಪಿತು ಕನಿಟ್ಠೋ। ಮಹಾಮಾತಾತಿ ಮಾತು ಜೇಟ್ಠಾ। ಮಹಾಪಿತಾ ಪಿತು ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ।
481.Jeṭṭhabhātāti attano pubbajo bhātā. Kaniṭṭhoti anujo bhātā. Tathā bhaginiyo duveti jeṭṭhakaniṭṭhā dve bhaginiyo. Cūḷamātāti mātu kaniṭṭhā. Cūḷapitāti pitu kaniṭṭho. Mahāmātāti mātu jeṭṭhā. Mahāpitā pitu jeṭṭhabhātā.
೪೮೨. ಪಿತುಚ್ಛಾತಿ ಪಿತುಭಗಿನೀ ಜೇಟ್ಠಕನಿಟ್ಠಾ। ಮಾತುಲೋತಿ ಮಾತು ಭಾತಾ। ಜೇಟ್ಠಕನಿಟ್ಠೇ ದ್ವೇ ಪಿತುಚ್ಛಾ , ದ್ವೇ ಮಾತುಲೇ ಚ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ದಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
482.Pitucchāti pitubhaginī jeṭṭhakaniṭṭhā. Mātuloti mātu bhātā. Jeṭṭhakaniṭṭhe dve pitucchā , dve mātule ca ekato katvā ‘‘dasā’’ti vuttaṃ. Bhesajjaṃ kātuṃ vaṭṭatīti sambandho.
೪೮೪. ‘‘ದಸ್ಸನ್ತಿ ಮೇ ಇಮೇ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
484. ‘‘Dassanti me ime’’ti ābhogaṃ katvā vā dātabbanti yojanā.
೪೮೫. ಏತೇಸಂ ದಸನ್ನಂ ಞಾತೀನಂ। ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಾತಿ ಏತ್ಥ ಕುಲಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಥಂ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ? ‘‘ಸಪುತ್ತದಾರಂ ಭಾತು ಕುಟುಮ್ಬಂ ಏಕಂ ಕುಲಂ, ಏವಂ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಧೀತು ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಏಕಂ ಕುಲ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ‘‘ಸಪುತ್ತಪತಿಭಗಿನಿಯಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಏಕಂ ಕುಲಂ, ತಥಾ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಧೀತು ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಏಕಂ ಕುಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಚೂಳಮಾತಾದೀನಮ್ಪಿ ಕುಲಪರಮ್ಪರಾ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಕುಲದೂಸನಂ ನ ರೂಹತೀತಿ ‘‘ದಾತುಂ ಪುಪ್ಫಂ ಪನಞ್ಞಸ್ಸ, ಆಗತಸ್ಸೇವ ಞಾತಿನೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೪೪೩) ನಯೇನ ಕಥಿತವಿಧಿನಾ ಏತೇಸು ಪವತ್ತನ್ತಸ್ಸ ಕುಲದೂಸನಂ ನ ರುಹತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
485.Etesaṃ dasannaṃ ñātīnaṃ. Yāva sattamā kulāti ettha kulaparicchedo kathaṃ gahetabboti? ‘‘Saputtadāraṃ bhātu kuṭumbaṃ ekaṃ kulaṃ, evaṃ tassa puttassa vā dhītu vā kuṭumbaṃ ekaṃ kula’’nti evamādinā nayena yāva sattamā kulaparivaṭṭā gahetabbā. ‘‘Saputtapatibhaginiyā kuṭumbaṃ ekaṃ kulaṃ, tathā tassa puttassa vā dhītu vā kuṭumbaṃ ekaṃ kula’’ntiādinā nayena yāva sattamā kulaparivaṭṭā gahetabbā. Cūḷamātādīnampi kulaparamparā iminā niyāmena gahetabbāti vadanti. Kuladūsanaṃ na rūhatīti ‘‘dātuṃ pupphaṃ panaññassa, āgatasseva ñātino’’tiādinā (vi. vi. 443) nayena kathitavidhinā etesu pavattantassa kuladūsanaṃ na ruhatīti vuttaṃ hoti.
೪೮೬. ಭಾತುಜಾಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಭಾತು ಭರಿಯಾ। ಭಗಿನಿಸಾಮಿಕೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಜೇಟ್ಠಾಯ ವಾ ಕನಿಟ್ಠಾಯ ವಾ ಭಗಿನಿಯಾ ಸಾಮಿಕೋ।
486.Bhātujāyāti attano jeṭṭhassa vā kaniṭṭhassa vā bhātu bhariyā. Bhaginisāmikoti attano jeṭṭhāya vā kaniṭṭhāya vā bhaginiyā sāmiko.
೪೮೭. ಭಾತುನೋತಿ ಜೇಟ್ಠಸ್ಸ, ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಚ ಭಾತುನೋ। ಅನು ಪಚ್ಛಾ ಜಾತಾತಿ ಅನುಜಾ, ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ। ‘‘ಅನುಜಾ’’ತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಜೇಟ್ಠಾಯಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ। ಜೇಟ್ಠಕನಿಟ್ಠಭಾತೂನಂ ಭರಿಯಾ ಚ ಜೇಟ್ಠಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀನಂ ಸಾಮಿಕಾ ಚ ಸಚೇ ಅಞ್ಞಾತಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ದೇಥಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮಂ ಭೇಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ।
487.Bhātunoti jeṭṭhassa, kaniṭṭhassa ca bhātuno. Anu pacchā jātāti anujā, kaniṭṭhabhaginī. ‘‘Anujā’’ti upalakkhaṇanti jeṭṭhāyapi saṅgaho. Jeṭṭhakaniṭṭhabhātūnaṃ bhariyā ca jeṭṭhakaniṭṭhabhaginīnaṃ sāmikā ca sace aññātakā hontīti yojanā. Dethāti ettha ‘‘imaṃ bhesajja’’nti pāṭhaseso.
೪೮೮. ತೇಸಮ್ಪಿ ಭಾತುಭಗಿನೀನಂ। ‘‘ಪುತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಧೀತೂನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ। ಕತ್ವಾತಿ ವತ್ವಾ। ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ದೇಥಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಇಮಂ ಭೇಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ಮಾತಾಪಿತೂನನ್ತಿ ಉಭಯಸಙ್ಗಾಹಕವಚನತೋ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಮಾತು ವಾ, ತುಯ್ಹಂ ಪಿತು ವಾ’’ತಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಞ್ಚ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ತೇಸನ್ತಿ ಚ ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ಚ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಪುತ್ತಾನನ್ತಿ ಚ ಮಾತಾಪಿತೂನನ್ತಿ ಚ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ।
488.Tesampi bhātubhaginīnaṃ. ‘‘Puttāna’’nti iminā dhītūnampi saṅgaho. Katvāti vatvā. Tumhākaṃ mātāpitūnaṃ dethāti etthāpi ‘‘imaṃ bhesajja’’nti pakaraṇato labbhati. Mātāpitūnanti ubhayasaṅgāhakavacanato ‘‘tuyhaṃ mātu vā, tuyhaṃ pitu vā’’ti yathāsambhavaṃ visuṃ visuñca vattabbaṃ. Tesanti ca tumhākanti ca sāmivacanaṃ. Puttānanti ca mātāpitūnanti ca sampadānavacanaṃ.
೪೮೯. ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಾರಹಾನಂ ವತ್ತಬ್ಬತಾಯ ‘‘ಅಕಲ್ಲಕೋ’’ತಿ ಇದಂ ಇಸ್ಸರಾದಿಪದೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅಕಲ್ಲಕೋತಿ ಆತುರೋ। ಕಲ್ಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸುಖಂ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಲ್ಲಕೋ, ನ ಕಲ್ಲಕೋ ಅಕಲ್ಲಕೋ। ಞಾತಿಜನುಜ್ಝಿತೋ ವಾತಿ ಞಾತಿಜನೇನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ ವಾ।
489. Bhesajjakaraṇārahānaṃ vattabbatāya ‘‘akallako’’ti idaṃ issarādipadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Akallakoti āturo. Kallaṃ vuccati sukhaṃ, taṃ etassa atthīti kallako, na kallako akallako. Ñātijanujjhito vāti ñātijanena pariccatto vā.
೪೯೦. ಏತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಇಸ್ಸರಾದಿಆತುರಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಮೇತೇಸಂ ಜನಾನಂ। ‘‘ಸಾಧುನಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸತಾ ಸತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸತಾತಿ ಕಿರಿಯಾಪದಂ। ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕತೇ ಇಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಏವರೂಪಂ ದಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನಂ ಅಕರೋನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪಕಾರತಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋತಿ ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ, ಧಮ್ಮಪಟಿಸನ್ಥಾರೋತಿ ದುವಿಧೋ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ। ಏತ್ಥ ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಗಯ್ಹತಿ। ಭೇಸಜ್ಜಂ ಆಮಿಸೇನಪಿ ಹೋತೀತಿ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಸಙ್ಗಹೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ। ಪಟಿಸನ್ಥರಣಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ। ಪಟಿಲದ್ಧಾಮಿಸಸ್ಸ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ತೇಸು ಚ ಅತ್ತನಿ ಚ ಪತಿರೂಪೇನಾಕಾರೇನ ಸಮಂ ಅತ್ಥರಣಂ ಪವತ್ತನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
490.Etesaṃ sabbesanti issarādiāturānaṃ sabbesametesaṃ janānaṃ. ‘‘Sādhunā’’ti vakkhamānattā apaccāsīsatā satāti ettha satāti kiriyāpadaṃ. ‘‘Imasmiṃ kate ime mayhaṃ evarūpaṃ dassantī’’ti attano atthāya paccāsīsanaṃ akarontenāti attho. Bhikkhusaṅghassa upakārataṃ paccāsīsantena kātuṃ vaṭṭati. Paṭisanthāroti āmisapaṭisanthāro, dhammapaṭisanthāroti duvidho paṭisanthāro. Ettha āmisapaṭisanthāro gayhati. Bhesajjaṃ āmisenapi hotīti dhammakathāya saṅgahopi yujjateva. Paṭisantharaṇaṃ paṭisanthāro. Paṭiladdhāmisassa ca dhammassa ca tesu ca attani ca patirūpenākārena samaṃ attharaṇaṃ pavattananti attho.
ಅಪರೋ ನಯೋ – ಆಮಿಸಸ್ಸ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಅಲಾಭೇನ ಅತ್ತನೋ, ಪರಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಸಮ್ಭವನ್ತಸ್ಸ ಛಿದ್ದಸ್ಸ ವಿವರಸ್ಸ ಭೇದಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಥರಣಂ ಪಿದಹನಂ ಸಙ್ಗಹಣಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ। ಅಯಞ್ಹಿ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೋ ಅಲಬ್ಭಮಾನೇನ ಆಮಿಸೇನ ಚ ಧಮ್ಮೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಛಿದ್ದೋ, ತಸ್ಸ ತಂ ಛಿದ್ದಂ ಯಥಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಪೀಠಸ್ಸ ವಿಯ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇನ ಆಮಿಸೇನ, ಧಮ್ಮೇನ ಚ ಪಟಿಸನ್ಥರಣಂ ‘‘ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ, ಧಮ್ಮಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ। ಸಾಧುನಾತಿ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನತಾದಿಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಿತುಕಾಮೇನ ಅರಿಯಾಚಾರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಧುನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತಾಯಪಿ ಪಾಪಜನಕಣ್ಹಕಸಂಗಾಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಪನ್ನಕಾಲೇ ವಿಸೇಸೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ।
Aparo nayo – āmisassa ca dhammassa ca alābhena attano, parassa ca antare sambhavantassa chiddassa vivarassa bhedassa paṭisantharaṇaṃ pidahanaṃ saṅgahaṇaṃ paṭisanthāro. Ayañhi lokasannivāso alabbhamānena āmisena ca dhammena cāti dvīhi chiddo, tassa taṃ chiddaṃ yathā na paññāyati, evaṃ pīṭhassa viya paccattharaṇena āmisena, dhammena ca paṭisantharaṇaṃ ‘‘āmisapaṭisanthāro, dhammapaṭisanthāro’’ti vuccatīti. Sādhunāti sāmīcippaṭipannatādiariyadhamme patiṭṭhitukāmena ariyācārena bhikkhunāti attho. ‘‘Adhunā’’ti idaṃ imissā paṭipattiyā sabbakālaṃ paṭipajjitabbatāyapi pāpajanakaṇhakasaṃgāme imasmiṃ vipannakāle visesena appamattena pavattetabbanti adhippāyena vuttaṃ.
೪೯೧-೨. ಕೇನಚೀತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಉಪಾಸಕೇನ ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹತ್ಥೇನಾತಿ ಹತ್ಥಾವಯವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ವುತ್ತಾ ಸಮುದಾಯೇ ಪವತ್ತಸ್ಸ ವೋಹಾರಸ್ಸ ಅವಯವೇ ಪವತ್ತನತೋ। ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪರಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ, ಕರೋತಿಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಸಾಮಞ್ಞೇ ವತ್ತನತೋ ಭಣಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಸಮೇವ ಚ ಸನ್ತಕನ್ತಿ ಪರಿತ್ತಂ ಭಣಾಪೇನ್ತಾನಮೇವ ಸನ್ತಕಂ ಸುತ್ತೋದಕಂ। ಏವಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತೋದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪುಞ್ಞತ್ಥಾಯ ಇದಂ ಹತ್ಥೇನ ಚಾಲೇತ್ವಾ, ಆಮಸಿತ್ವಾ ವಾ ಪರಿತ್ತಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕೇನಚಿ ಪರಿತ್ತೋದಕಂ ಸುತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಕೇನಚಿ ‘‘ಪರಿತ್ತೋದಕಸುತ್ತಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸಮೇವ ಸನ್ತಕಂ ಜಲಂ ಹತ್ಥೇನ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಸುತ್ತಕಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
491-2.Kenacīti upalakkhaṇattā upāsakena vā upāsikāya vāti attho. Hatthenāti hatthāvayavā aṅguliyo vuttā samudāye pavattassa vohārassa avayave pavattanato. Katvāti ettha ‘‘paritta’’nti pāṭhaseso, karotissa kiriyāsāmaññe vattanato bhaṇitvāti attho. Tesameva ca santakanti parittaṃ bhaṇāpentānameva santakaṃ suttodakaṃ. Evaṃ vuttattā ‘‘attano suttodakaṃ āharitvā puññatthāya idaṃ hatthena cāletvā, āmasitvā vā parittaṃ bhaṇathā’’ti vutte kenaci parittodakaṃ suttaṃ kātabbaṃ. Kenaci ‘‘parittodakasuttāni dethā’’ti vutte bhikkhunā tesameva santakaṃ jalaṃ hatthena cāletvā suttakaṃ madditvā parittaṃ katvā dātabbanti yojanā.
೪೯೩. ಅನಾಮಟ್ಠೋಪೀತಿ ಹತ್ಥೇನ ಅನಾಮಸಿತೋಪಿ, ಅಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಲದ್ಧಾ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಗಹಿತಗ್ಗೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
493.Anāmaṭṭhopīti hatthena anāmasitopi, apabbajitassa hatthato laddhā attanā vā aññena vā bhikkhunā agahitaggoti vuttaṃ hoti.
೪೯೪. ಚೋರದಾಮರಿಕಸ್ಸ ಚಾತಿ ಗಾಮವಿಲೋಪಕಸ್ಸ ಚೋರಸ್ಸ ಚ।
494.Coradāmarikassa cāti gāmavilopakassa corassa ca.
೪೯೫. ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಭಣ್ಡುಕಸ್ಸ, ಪಣ್ಡುವಣ್ಣೋ ಪಲಾಸೋ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋ, ಸೋ ವಿಯಾತಿ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋ, ತಂಸದಿಸೇ ತಬ್ಬೋಹಾರೋ ‘‘ಸೀಹೋಯಂ ಮಾಣವಕೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಯಥಾ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋ ರುಕ್ಖಾ ಪತನಾಭಿಮುಖೋ ತಿಟ್ಠತಿ ನಿಯತಪಾತೋ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗತೋ ಅಪಗಮಾಭಿಮುಖೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನೇ ನಿಯತೋವ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ‘‘ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಸದಿಸೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
495.Paṇḍupalāsassāti pabbajjāpekkhassa bhaṇḍukassa, paṇḍuvaṇṇo palāso paṇḍupalāso, so viyāti paṇḍupalāso, taṃsadise tabbohāro ‘‘sīhoyaṃ māṇavako’’tiādīsu viya. Yathā paṇḍupalāso rukkhā patanābhimukho tiṭṭhati niyatapāto, evamayampi gihiliṅgato apagamābhimukho pabbajjūpagamane niyatova tiṭṭhatīti ‘‘paṇḍupalāsasadiso’’ti veditabbo.
ಥಾಲಕೇಪಿ ಚಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಭೋಗಥಾಲಕೇಪಿ। ಇದಞ್ಚ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಪತ್ತೋಪಿ ಗಹಿತೋಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತ’’ನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಸೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ತಂ ಪನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಭೋಗಥಾಲಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ। ‘‘ಮಾತಾಪಿತೂನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೬-೪೩೭) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಿತುನೋ’’ತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಚೇ ಏಕಸೇಸೋ ಇಚ್ಛಿತೋ, ‘‘ಪಿತೂನಮ್ಪೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಯುಜ್ಜತಿ।
Thālakepi cāti attano paribhogathālakepi. Idañca nidassanamattaṃ, pattopi gahitoyevāti daṭṭhabbaṃ. Ṭhapetvāti ettha ‘‘piṇḍapāta’’nti upayogavasena sambandhanīyaṃ. Taṃ panāti attano paribhogathālake ṭhapetvā diyyamānaṃ piṇḍapātaṃ. ‘‘Mātāpitūna’’nti (pārā. aṭṭha. 2.436-437) aṭṭhakathāvacanato ettha ‘‘pituno’’ti upalakkhaṇanti mātāpitūnampīti attho. Sace ekaseso icchito, ‘‘pitūnampī’’ti pāṭho yujjati.
೪೯೬. ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಯನ್ತಿ ಗಿಹೀನಂ ದೂತೇಯ್ಯಸಾಸನಹರಣಕಮ್ಮಂ ‘‘ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಯ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಪಿ ಚಾತಿ ವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯೋ।
496.Jaṅghapesaniyanti gihīnaṃ dūteyyasāsanaharaṇakammaṃ ‘‘jaṅghapesaniya’’nti vuccati. Api cāti vuttasamuccayo.
೪೯೭. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಾಮಞ್ಞವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಪವಾದವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಣ್ಡೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಸಾಸನನ್ತಿ ಸನ್ದೇಸಂ। ಹರಿತುನ್ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ನೇತುಂ।
497. Ettāvatā sāmaññavidhiṃ dassetvā idāni apavādavidhiṃ dassetuṃ ‘‘bhaṇḍū’’tiādi vuttaṃ. Sāsananti sandesaṃ. Haritunti vuttaṭṭhānaṃ netuṃ.
೪೯೮. ಅಟ್ಠವಿಧೇನಪೀತಿ ಪುಪ್ಫದಾನಾದಿಜಙ್ಘಪೇಸನಿಯಾವಸಾನೇನ ಅಟ್ಠಪ್ಪಕಾರೇನಪಿ। ಕುಲದೂಸನಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಕುಲಾನಂ ಸದ್ಧಾವಿನಾಸಕೇನ ಅನಾಚಾರಕಮ್ಮೇನ। ಲದ್ಧನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭೋಜನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅಜ್ಝೋಹಾರೇಸೂ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ, ‘‘ಸೇಸೇಸುಪಿ ಅಯಂ ನಯೋ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಚ ಲಬ್ಭತಿ। ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಏಕೇನಾಪಿ ಕುಲದೂಸನೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಪಚ್ಚಯೋ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮೀನಂ ನ ಚ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ।
498.Aṭṭhavidhenapīti pupphadānādijaṅghapesaniyāvasānena aṭṭhappakārenapi. Kuladūsanakammenāti kulānaṃ saddhāvināsakena anācārakammena. Laddhanti ettha ‘‘bhojana’’nti idaṃ ‘‘bhuñjitu’’nti ca ‘‘ajjhohāresū’’ti ca vuttattā, ‘‘sesesupi ayaṃ nayo’’ti vakkhamānattā ca labbhati. Pañcasu sahadhammikesu ekenāpi kuladūsanena kammena uppāditapaccayo sabbesampi na vaṭṭatīti ‘‘pañcannaṃ sahadhammīnaṃ na ca vaṭṭatī’’ti sabbapaṭisedho kato.
೪೯೯. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅಜ್ಝೋಹಾರೇಸೂ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ, ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಗತಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ಅಜ್ಝೋಹಾರೇಸೂ’’ತಿ ಇದಂ ಪರಗಲಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಆಮಿಸಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಸೇಸಪಚ್ಚಯೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಪರಿಭೋಗವಸೇನೇವ ‘‘ಸೇಸೇಸೂ’’ತಿ ಆಹ, ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯೇಸು ಸೇಸಪಚ್ಚಯೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಚೀವರಪಚ್ಚಯೇ ಸರೀರತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗಗಣನಾಯ, ಸೇನಾಸನಪಚ್ಚಯೇ ನಿಬ್ಬಕೋಸೇ ಉದಕಪತನಟ್ಠಾನತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಪವಿಟ್ಠವಾರಗಣನಾಯ, ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಸೇನಾಸನೇ ನಿಸೀದನಸಯನಾದಿಪರಿಭೋಗಗಣನಾಯ, ಅನಜ್ಝೋಹರಿತ್ವಾ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಾಲೇಪನಾದಿವಸೇನ ಕಾತಬ್ಬಭೇಸಜ್ಜೇ ಸರೀರತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ವಾರಗಣನಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಯಂ ನಯೋತಿ ‘‘ದುಕ್ಕಟಂ ಪರಿದೀಪಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ ನಯೋ।
499.Sabbatthāti ‘‘ajjhohāresū’’ti etassa visesanaṃ, sabbesūti attho. ‘‘Ajjhohāre ajjhohāre’’ti aṭṭhakathāgataṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Ajjhohāresū’’ti idaṃ paragalaṃ kātabbaṃ āmisaṃ sandhāyāha. Sesapaccaye paṭicca paribhogavaseneva ‘‘sesesū’’ti āha, anajjhoharaṇīyesu sesapaccayesūti attho. Kiṃ vuttaṃ hoti? Cīvarapaccaye sarīrato mocetvā paribhogagaṇanāya, senāsanapaccaye nibbakose udakapatanaṭṭhānato abbhantaraṃ paviṭṭhavāragaṇanāya, mañcapīṭhādisenāsane nisīdanasayanādiparibhogagaṇanāya, anajjhoharitvā abbhañjanālepanādivasena kātabbabhesajje sarīrato mocetvā vāragaṇanāyāti vuttaṃ hoti. Ayaṃ nayoti ‘‘dukkaṭaṃ paridīpita’’nti vutto nayo.
೫೦೦. ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಅಭೂತಾರೋಚನೇನಾ’’ತಿ ಇದಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಕತ್ವಾ ರೂಪಿಯವೋಹಾರ’’ನ್ತಿ ಇದಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಉಪ್ಪಾದಿತಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ರೂಪಿಯವೋಹಾರವಿನಿಚ್ಛಯೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಭೂತಾರೋಚನವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕೇ ವುತ್ತೋ। ಸಮಾನಾತಿ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಕುಲದೂಸನಕಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸದಿಸಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ತತ್ಥಾಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಏತ್ತಕೋಯೇವಾತಿ ಅತಿದಿಸತಿ।
500.‘‘Uppannapaccayā’’ti idaṃ ‘‘abhūtārocanenā’’ti idamapekkhitvā vuttaṃ. ‘‘Katvā rūpiyavohāra’’nti idamapekkhitvā ‘‘uppāditapaccayā’’ti yojanā kātabbā. Rūpiyavohāravinicchayo nissaggiye āvi bhavissati. Abhūtārocanavinicchayo catutthapārājike vutto. Samānāti pakāsitāti kuladūsanakammena uppāditapaccayehi sadisāti aṭṭhakathāyaṃ vuttāti attho. Iminā tatthāpi vinicchayo ettakoyevāti atidisati.
೫೦೧. ‘‘ಸಂಸಾರವಾಸೋ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮೇ ಮಾನಸಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸಾಸನಾವತಿಣ್ಣೇನ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೇನ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಸೇವಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಜೀವಿತಹರಣಸಮತ್ಥವಿಸಮಿಸ್ಸಪೂತಿಮುತ್ತಂ ವಿಯ ವಜ್ಜನೀಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಪಚ್ಚಯಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಕರಿಯಮಾನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯೋಪಾಯಪ್ಪಕಾರಂ ಏಕತೋ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ವಿಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಯಾಚನಾ। ಅನುಪ್ಪದಾನನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಪಟಿಪಿಣ್ಡದಾನಂ। ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಅನೇಸನಂ ನಾಮ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಅನನುರೂಪೇನ ಪಯೋಗೇನ ಪಚ್ಚಯಪರಿಯೇಸನಂ।
501. ‘‘Saṃsāravāso dukkha’’nti ñatvā nibbānādhigame mānasaṃ bandhitvā nibbānagāminiṃ paṭipadaṃ sandhāya sāsanāvatiṇṇena sikkhākāmena kulaputtena sevitakkhaṇeyeva jīvitaharaṇasamatthavisamissapūtimuttaṃ viya vajjanīyaṃ akappiyapaccayaṃ uppādetuṃ kariyamānaṃ akappiyopāyappakāraṃ ekato dassetumāha ‘‘viññattī’’tiādi. Tattha viññatti yācanā. Anuppadānanti piṇḍapaṭipiṇḍadānaṃ. Vejjakammaṃ vuttanayameva. Anesanaṃ nāma appicchatāya ananurūpena payogena paccayapariyesanaṃ.
ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾ ನಾಮ ಇಸ್ಸರೇ ಸೇವಿತುಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತರುಚಿತಂ ವಿಲಪನ್ತಾನಂ ಪರಿಭಟಾನಂ ಸೇವಕಜನಾನಂ ವಿಯ ಲಾಭತ್ಥಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕೇಸು ಪವತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪರಿ ಸಮನ್ತತೋ ಭಟತಿ ಸೇವತೀತಿ ಪರಿಭಟೋ, ಇಸ್ಸರಜನಾನಂ ಸಮೀಪಾವಚರೋ ಸೇವಕಜನೋ, ಪರಿಭಟೋ ವಿಯಾತಿ ಪರಿಭಟೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಪರಿಭಟಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಾರಿಭಟ್ಯಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾ। ಅಥ ವಾ ಪರಿಭಟತಿ ಧಾತಿ ವಿಯ ಕುಲದಾರಕೇ ಅಙ್ಕೇ ಕರಣಾದಿವಸೇನ ಧಾರೇತೀತಿ ಪರಿಭಟೋ, ಪರಿಭಟಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಾರಿಭಟ್ಯಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾತಿ ಲಾಭಾಸಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕುಲದಾರಕೇಸು ಅನನುಲೋಮಿಕಾ ಪವತ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
Pāribhaṭyatā nāma issare sevituṃ parivāretvā tesaṃ cittarucitaṃ vilapantānaṃ paribhaṭānaṃ sevakajanānaṃ viya lābhatthikassa bhikkhuno paccayadāyakesu pavattīti veditabbo. Pari samantato bhaṭati sevatīti paribhaṭo, issarajanānaṃ samīpāvacaro sevakajano, paribhaṭo viyāti paribhaṭo, bhikkhu, paribhaṭassa kammaṃ pāribhaṭyaṃ, tassa bhāvo pāribhaṭyatā. Atha vā paribhaṭati dhāti viya kuladārake aṅke karaṇādivasena dhāretīti paribhaṭo, paribhaṭassa kammaṃ pāribhaṭyaṃ, tassa bhāvo pāribhaṭyatāti lābhāsāya bhikkhuno kuladārakesu ananulomikā pavatti vuccati.
ಮುಗ್ಗಸೂಪತಾ ನಾಮ ಪಕ್ಕಮುಗ್ಗಾ ವಿಯ ಪಕ್ಕಾಪಕ್ಕಬೀಜಮಿಸ್ಸಾ ಲಾಭಾಸಾಯ ದಾಯಕಾನಂ ಚಿತ್ತಾರಾಧನತ್ಥಾಯ ಸಚ್ಚಾಲೀಕಮಿಸ್ಸಕತಾ। ಯಥಾ ಮುಗ್ಗೇಸು ಪಚ್ಚಮಾನೇಸು ಕೋಚಿದೇವ ನ ಪಚ್ಚತಿ, ಬಹವೋ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಯಸ್ಸ ದಾಯಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸಚ್ಚಂ ಹೋತಿ, ಅಸಚ್ಚಮೇವ ಬಹುಕಂ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮುಗ್ಗಸೂಪಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಮುಗ್ಗಸೂಪೋ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಮುಗ್ಗಸೂಪಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪತಾ। ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಕಂ ನಾಮ ಕೂಪವತ್ಥುಗೇಹವತ್ಥುಆದೀನಂ ಆಚಿಕ್ಖನಂ। ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾಯಕಾನಂ ಕತಂ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಕಂ।
Muggasūpatā nāma pakkamuggā viya pakkāpakkabījamissā lābhāsāya dāyakānaṃ cittārādhanatthāya saccālīkamissakatā. Yathā muggesu paccamānesu kocideva na paccati, bahavo paccanti, evameva yassa dāyakehi saddhiṃ kathentassa kiñcideva saccaṃ hoti, asaccameva bahukaṃ hoti, ayaṃ vuccati muggasūpasadisattā ‘‘muggasūpo’’ti, tassa kammaṃ muggasūpaṃ, tassa bhāvo muggasūpatā. Vatthuvijjakaṃ nāma kūpavatthugehavatthuādīnaṃ ācikkhanaṃ. Vatthuvijjāyakānaṃ kataṃ vatthuvijjakaṃ.
೫೦೨. ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಯಂ, ದೂತಕಮ್ಮಞ್ಚ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಕುಲದೂಸನನ್ತಿ ವುತ್ತಾವಸೇಸಂ। ಅಭೂತಾರೋಚನಞ್ಚ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠನ್ತಿ ಬುದ್ಧೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಂ ಗರಹಿತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಞ್ಚ ಅವುತ್ತಞ್ಚ ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜಾನಕ್ಖತ್ತವಿಜ್ಜಾಉಕ್ಕಾಪಾತದಿಸಾಡಾಹಭೂಮಿಚಾಲಾದಿಭೇದಂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವನೂಪಾಯಂ ಸಬ್ಬಂ। ವಿವಜ್ಜಯೇತಿ ವಿಸಮಿವ, ಗೂಥಮುತ್ತಂ ವಿಯ ಚ ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ।
502.Jaṅghapesaniyaṃ, dūtakammañca vuttanayameva. Kuladūsananti vuttāvasesaṃ. Abhūtārocanañca vuttanayameva. Buddhapaṭikuṭṭhanti buddhehi paṭikkositaṃ garahitaṃ yathāvuttaṃ micchājīvañca avuttañca aṅgavijjānakkhattavijjāukkāpātadisāḍāhabhūmicālādibhedaṃ micchājīvanūpāyaṃ sabbaṃ. Vivajjayeti visamiva, gūthamuttaṃ viya ca ārakā parivajjeyyāti attho. ‘‘Sikkhākāmo kulaputto’’ti sāmatthiyā labbhati.
೫೦೩. ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೋಪಿ ತನ್ತಿ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಾ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಾಸು ಕಮ್ಮವಾಚಾಸು ಅನ್ತಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಯ್ಯ-ಕಾರಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾಯ ವಾ ಕುಲದೂಸನಕಮ್ಮಂ ಪಜಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಙ್ಘಭೇದಸಮನ್ತಿ ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದೇನ ಸಮನ್ತಿ।
503.Paṭinissajjatopi tanti samanubhāsanakammato pubbe vā ñatticatutthāsu kammavācāsu antakammavācāya yya-kāraṃ appattāya vā kuladūsanakammaṃ pajahantassāti vuttaṃ hoti. Saṅghabhedasamanti paṭhamasaṅghabhedena samanti.
ಕುಲದೂಸನಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Kuladūsanakathāvaṇṇanā.
೫೦೪. ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿಸೇಸನತ್ತಾ ಜಾನತಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಪಾಳಿಯಾ ಲಿಖಿತೇ ಸೀಹಳಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ಏವರೂಪಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸ್ಮೀತಿ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ। ಯಾವತೀಹನ್ತಿ ಯತ್ತಕಾನಿ ಅಹಾನಿ, ‘‘ಛಾದಿತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಛಾದನಕಿರಿಯಾಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಛಾದಿತಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅನಾರೋಚನದಿವಸೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಾ। ಆಪತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿ। ಅಕಾಮಾತಿ ಅರುಚಿಯಾವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಕತಪಟಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಕರತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪರಿವತ್ಥಬ್ಬನ್ತಿ ಪರಿವಾಸಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ಥಬ್ಬಂ। ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಾವತೀಹ’’ನ್ತಿ, ತತ್ತಕಾನಿ ಅಹಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯತ್ತಕಾನಿ ಅಹಾನಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ತತ್ತಕಾನೇವ ಅಹಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
504.‘‘Jāna’’nti imassa ‘‘bhikkhunā’’ti etassa visesanattā jānatāti gahetabbaṃ. Pāḷiyā likhite sīhaḷagaṇṭhipade pana evarūpaṃ āpattiṃ āpannosmīti ñatvāti attho vutto. Yāvatīhanti yattakāni ahāni, ‘‘chāditā’’ti iminā sambandho, chādanakiriyāaccantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Chāditāti ‘‘ahaṃ itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno’’ti sabrahmacārīnaṃ anārocanadivasena paṭicchāditā. Āpattīti saṅghādisesāpatti. Akāmāti aruciyāva saṅghādisesaṃ āpajjitvā akatapaṭikammassa saggamokkhānaṃ antarāyakarattāti adhippāyo. Parivatthabbanti parivāsaṃ samādāya vatthabbaṃ. Kittakaṃ kālanti āha ‘‘tāvatīha’’nti, tattakāni ahānīti vuttaṃ hoti. Āpajjitvā yattakāni ahāni paṭicchādeti, tattakāneva ahānīti attho.
೫೦೫-೬. ಆಪತ್ತಿ ಕಿತ್ತಕೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ಚಾತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿ ಚ। ಅನುಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚಾತಿ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮೇನ ಸಯಂ ಅನಿಸ್ಸಾರಿತೋ ಚ। ಪಹೂ ಚಾತಿ ಸಯಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇತುಂ ಪಹೋತಿ ಚ। ಅನನ್ತರಾಯಿಕೋ ಚಾತಿ ಗಮನವಿಬನ್ಧಕೇನ ರಾಜಚೋರಾದಿಅನ್ತರಾಯೇನ ವಿರಹಿತೋ ಚ। ಚತುಸ್ವ ಪೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏತೇಸೂ’’ತಿ ಸೇಸೋ, ಏತೇಸು ಚತೂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂಸಞ್ಞೀತಿ ಆಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಸಞ್ಞೀ ಪಹುಸಞ್ಞೀ ಅನನ್ತರಾಯಿಕಸಞ್ಞೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ತಥಾಸಞ್ಞಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ। ಛಾದೇತುಕಾಮತಾತಿ ಆಚರಿಯಾದೀಸು ಗಾರವೇನ ವಾ ಗರಹಾದಿಭಯಾ ವಾ ‘‘ನ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮತಾ ಚ। ಛಾದನನ್ತಿ ತಥಾ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಞ್ಚಾತಿ ಇಮೇಹಿ ದಸಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಕತ್ತುನಿದ್ದೇಸತ್ತಾ ಛನ್ನಾತಿ ಏತ್ಥ ಛಾದಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಲವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇನಾ’’ತಿ, ಆಪತ್ತಿಆಪನ್ನದಿವಸಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅರುಣುಟ್ಠಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಛನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
505-6. Āpatti kittakena paṭicchannā hotīti āha ‘‘āpatti cā’’tiādi. Tattha āpatti cāti saṅghādisesāpatti ca. Anukkhitto cāti ukkhepanīyakammena sayaṃ anissārito ca. Pahū cāti sayaṃ sabrahmacārīnaṃ santikaṃ gantvā ārocetuṃ pahoti ca. Anantarāyiko cāti gamanavibandhakena rājacorādiantarāyena virahito ca. Catusva pīti ettha ‘‘etesū’’ti seso, etesu catūsūti attho. Taṃsaññīti āpattisaññī anukkhittasaññī pahusaññī anantarāyikasaññīti vuttaṃ hoti. Tassa evaṃsaññino imesu catūsu tathāsaññino puggalassa. Chādetukāmatāti ācariyādīsu gāravena vā garahādibhayā vā ‘‘na ārocessāmī’’ti paṭicchādetukāmatā ca. Chādananti tathā cintetvā ‘‘ahaṃ itthannāmaṃ āpanno’’ti avatvā paṭicchādanañcāti imehi dasahi aṅgehi. ‘‘Bhikkhunā’’ti kattuniddesattā channāti ettha chāditāti attho. Kālavidhiṃ dasseti ‘‘aruṇuggamanenā’’ti, āpattiāpannadivasaṃ khepetvā aruṇuṭṭhānena saddhiṃ channā hotīti attho.
ದ್ವೇಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Dvebhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
೫೦೭. ಏವಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಪಟಿಕಮ್ಮತ್ಥಂ ‘‘ಅಕಾಮಾ ಪರಿವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿಹಿತಸ್ಸ ಪರಿವಾಸಸ್ಸ ಕೋ ಭೇದೋ, ಕೋ ಪವತ್ತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಿವಿಧೋ’’ತಿಆದಿ। ಸೋ ಪರಿವಾಸೋ ತಿವಿಧೋ ದೀಪಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಿವಿಧಾಪೇತಚೇತಸಾ’’ತಿ। ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವಿಧಾ, ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ವಿಧಾ, ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ವಿಧಾ, ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ವಿಧಾ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೦೫) ವುತ್ತವಿಧಾಯ ಮಾನನಾಮಧೇಯ್ಯತೋ ತಿವಿಧಮಾನತೋ ಅಪಗತಚಿತ್ತೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
507. Evaṃ paṭicchannasaṅghādisesapaṭikammatthaṃ ‘‘akāmā parivatthabba’’nti vihitassa parivāsassa ko bhedo, ko pavattikkamoti āha ‘‘tividho’’tiādi. So parivāso tividho dīpitoti sambandho. Kenāti āha ‘‘tividhāpetacetasā’’ti. ‘‘Tisso vidhā, seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā, hīnohamasmīti vidhā’’ti (dī. ni. 3.305) vuttavidhāya mānanāmadheyyato tividhamānato apagatacittena sammāsambuddhenāti attho.
ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ। ಅರಿಸಾದೀನಂ ಆಗತಿಗಣತ್ತಾ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪನೇನ ಅ-ಕಾರಪಚ್ಚಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ।
Paṭicchannā āpatti etassāti paṭicchanno. Arisādīnaṃ āgatigaṇattā tattha pakkhipanena a-kārapaccayo daṭṭhabbo. Teneva vakkhati ‘‘paṭicchannāya dātabbo’’tiādi.
ಸುದ್ಧನ್ತೋತಿ ‘‘ಉಭೋ ಕೋಟಿಯೋ ಸೋಧೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಪರಿವಾಸೋ ಸುದ್ಧನ್ತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ ಸುದ್ಧೋ ಪುಬ್ಬನ್ತೋ, ಆರೋಚಿತಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ ಸುದ್ಧೋ ಅಪರನ್ತೋ ಚ ಪರಿವಾಸಸಮಾದಾನಕಾಲೇ ವಾ ಪರಿವಸನಕಾಲೇ ವಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಾ ಸುದ್ಧಾ ಅನ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿಕಾಲಸಙ್ಖಾತಾ ಉಭೋ ಕೋಟಿಯೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಕತ್ವಾ ಸುದ್ಧನ್ತನಾಮಕೋ ಪರಿವಾಸೋ ಚ। ಏತ್ಥ ಚ ಭೇದಾದಿಂ ವಕ್ಖತಿ।
Suddhantoti ‘‘ubho koṭiyo sodhetvā dātabbaparivāso suddhanto nāmā’’ti pāḷigaṇṭhipade vuttattā upasampadākālasaṅkhāto suddho pubbanto, ārocitakālasaṅkhāto suddho aparanto ca parivāsasamādānakāle vā parivasanakāle vā upaparikkhitvā diṭṭhā suddhā antā anāpattikālasaṅkhātā ubho koṭiyo assāti katvā suddhantanāmako parivāso ca. Ettha ca bhedādiṃ vakkhati.
ಸಮ್ಮಾ ದಿವಸಾದೀನಂ ಓಧಾನಂ ಪಕ್ಖೇಪೋ ಯತ್ಥ ಸೋ ಸಮೋಧಾನೋ, ಪರಿವಾಸೋ। ದಿವಸೇಸು ದಿವಸೇ ವಾ ಆಪತ್ತೀಸು ಆಪತ್ತಿಯೋ ವಾ ಸಬ್ಬಾ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಓಧಾಯ ದಾತಬ್ಬಪರಿವಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥಾಪಿ ಭೇದಾದಿಂ ವಕ್ಖತಿ।
Sammā divasādīnaṃ odhānaṃ pakkhepo yattha so samodhāno, parivāso. Divasesu divase vā āpattīsu āpattiyo vā sabbā nānāvatthukā āpattiyo ekato katvā odhāya dātabbaparivāsoti attho. Etthāpi bhedādiṃ vakkhati.
೫೦೮. ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ತೀಸು ಪರಿವಾಸೇಸು। ‘‘ಯೋ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಇತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಯೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೋ, ಅಯನ್ತಿ ಏವಂ ಪಕಾಸಿತೋತಿ ಯೋಜನಾ।
508.Tatrāti tesu tīsu parivāsesu. ‘‘Yo’’ti seso. Itīti evamattho daṭṭhabbo. Yo paṭicchannaparivāso, ayanti evaṃ pakāsitoti yojanā.
೫೦೯-೧೦. ಪರಿವಾಸದಾನಕಾಲೇ ವುಚ್ಚಮಾನಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪಧಾನಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ವತ್ಥುಗೋತ್ತವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ವತ್ಥೂ’’ತಿ ಸುಕ್ಕಮೋಚನಾದಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಯಮೇವ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆದಿಕಂ ಗಂ ವಾಚಂ ಸಞ್ಞಞ್ಚ ತಾಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಗೋತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಞ್ಹಿ ಸಜಾತಿಯಸಾಧಾರಣವಿಜಾತಿಯವಿನಿವತ್ತನವಸೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ಅದತ್ವಾ ವಾಚಂ ಸದ್ದಂ, ತಬ್ಬಿಸಯಂ ಸಞ್ಞಞ್ಚ ರಕ್ಖತಿ। ಇದಂ ವತ್ಥುಗೋತ್ತದ್ವಯವಾಚಕಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಕಾಯಸಂಸಗ್ಗವಿಸೇಸವಚನಞ್ಚ ‘‘ನಾನಾವತ್ಥುಕಾ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನದ್ವಯೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗ’ನ್ತಿಆದಿವಚನೇನಾಪಿ ‘ನಾನಾವತ್ಥುಕಾಯೋ’ತಿಆದಿವಚನೇನಾಪಿ ವತ್ಥುಚೇವ ಗೋತ್ತಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨)। ನಾಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಸಜಾತಿಸಾಧಾರಣನಾಮಂ, ಆಪತ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣನಾಮನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ ತಂತಂವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ತದೇವ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏವಮುಭಿನ್ನಂ ನಾಮಾಪತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
509-10. Parivāsadānakāle vuccamānāya kammavācāya padhānalakkhaṇaṃ dassetumāha ‘‘vatthugottavasenā’’tiādi. Tattha ‘‘vatthū’’ti sukkamocanādiko vītikkamo vuccati. Ayameva sukkavissaṭṭhiādikaṃ gaṃ vācaṃ saññañca tāyati rakkhatīti katvā ‘‘gotta’’nti vuccati. Tañhi sajātiyasādhāraṇavijātiyavinivattanavasena aññattha gantuṃ adatvā vācaṃ saddaṃ, tabbisayaṃ saññañca rakkhati. Idaṃ vatthugottadvayavācakaṃ sukkavissaṭṭhikāyasaṃsaggavisesavacanañca ‘‘nānāvatthukā’’ti sāmaññavacanañcāti iminā vacanadvayenāti vuttaṃ hoti. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sukkavissaṭṭhiṃ kāyasaṃsagga’ntiādivacanenāpi ‘nānāvatthukāyo’tiādivacanenāpi vatthuceva gottañca saṅgahita’’nti (cūḷava. aṭṭha. 102). Nāmāpattivasena vāti ettha saṅghādisesoti sajātisādhāraṇanāmaṃ, āpattīti sabbasādhāraṇanāmanti dvīhi nāmehi taṃtaṃvītikkamavasena āpajjitabbato tadeva āpattīti evamubhinnaṃ nāmāpattīnaṃ vasena vāti attho.
ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಹಿ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ‘‘ವತ್ಥುಗೋತ್ತವಸೇನಾಪೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಪಿ-ಸದ್ದೋ ‘‘ನಾಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಸಜಾತಿಸಾಧಾರಣನಾಮಂ, ಆಪತ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣನಾಮನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿ ನಾಮೇಹೀತಿ ಇದಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತೀತಿ ಉಭಯಂ ಏಕತೋ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ। ‘‘ನಾಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥೇನ ವಾ-ಸದ್ದೇನ, ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿಂ ಏಕಾಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ’ತಿ ಏವಂ ನಾಮಮತ್ತವಸೇನ ವಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತವಿಸೇಸನಿವತ್ತನತ್ಥಮತ್ತಸದ್ದವಸೇನ ಚ ವತ್ಥುಗೋತ್ತವಿರಹಿತೇನ ಕೇವಲೇನ ನಾಮಾಪತ್ತಿಮತ್ತೇನ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಾಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕರಣಪ್ಪಕಾರೋ ಪನ ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತನಯೇನ ಆಪನ್ನಪುಗ್ಗಲನಾಮೇನ ಚ ಏಕಾಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾದಿವಚನೇನ ಚ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಪರಿವಾಸೋ’’ತಿ ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿವಾಸೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
Kammavācā hi kātabbāti ‘‘vatthugottavasenāpī’’ti ettha api-saddo ‘‘nāmāpattivasena vā’’ti ettha saṅghādisesoti sajātisādhāraṇanāmaṃ, āpattīti sabbasādhāraṇanāmanti dvīhi nāmehīti idaṃ samuccinotīti ubhayaṃ ekato yojetvā kammavācā kātabbāti. ‘‘Nāmāpattivasena vā’’ti ettha vikappatthena vā-saddena, ‘‘ahaṃ bhante sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekāhapaṭicchannāyo’ti evaṃ nāmamattavasena vā yojanā kātabbā’’ti aṭṭhakathāya vuttavisesanivattanatthamattasaddavasena ca vatthugottavirahitena kevalena nāmāpattimattena payojetvā kātabbāyevāti vuttaṃ hoti. Kammavācāya karaṇappakāro pana samuccayakkhandhake āgatanayena āpannapuggalanāmena ca ekāhapaṭicchannādivacanena ca yojetvā daṭṭhabbo. Tassa dātabboti yojanā. ‘‘Parivāso’’ti pakaraṇato labbhati, paṭicchannāpattikassa puggalassa parivāso dātabboti attho.
ತೇನ ಚಾತಿ ಲದ್ಧಪರಿವಾಸೇನ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಪಗ್ಗಹಿತಞ್ಜಲಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಚ। ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ। ‘‘ಸಮಾದಾನೇಪ್ಯಯಂ ನಯೋ’’ತಿ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೫೧೪) ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ‘‘ವತ್ತಂ ಸಮಾದಿಯಾಮಿ, ಪರಿವಾಸಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ದ್ವಯಮೇವ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ವಾ ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತವತ್ತಪೂರಣತ್ಥಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಆದಿತೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತಥಾ ವತ್ತಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಪಠಮಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಏಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿಂ ಸಞ್ಚೇತನಿಕಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಂ ಏಕಾಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ಸೋಹಂ ಸಙ್ಘಂ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಞ್ಚೇತನಿಕಾಯ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಯಾ ಏಕಾಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ಏಕಾಹಪರಿವಾಸಂ ಯಾಚಿಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಸಙ್ಘೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಞ್ಚೇತನಿಕಾಯ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಯಾ ಏಕಾಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ಏಕಾಹಪರಿವಾಸಂ ಅದಾಸಿ, ಸೋಹಂ ಪರಿವಸಾಮಿ, ವೇದಯಾಮಾಹಂ ಭನ್ತೇ, ವೇದಯತೀತಿ ಮಂ ಸಙ್ಘೋ ಧಾರೇತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ।
Tena cāti laddhaparivāsena antosīmāya ukkuṭikaṃ nisinnena paggahitañjalinā bhikkhunā ca. Samādiyitvāti etthāpi ‘‘vatta’’nti sāmatthiyā labbhati. ‘‘Samādānepyayaṃ nayo’’ti (vi. vi. 514) vakkhamānattā ‘‘vattaṃ samādiyāmi, parivāsaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ dvinnaṃ aññataraṃ vā dvayameva vā tikkhattuṃ vatvā pārivāsikakkhandhake vuttavattapūraṇatthaṃ samādiyitvāti vuttaṃ hoti. Ādito saṅghassa ārocetabbanti yojanā. Tathā vattaṃ samādiyitvā nisinnena paṭhamaṃ saṅghassa ‘‘ahaṃ bhante ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ ekāhapaṭicchannaṃ, sohaṃ saṅghaṃ ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ yāciṃ, tassa me saṅgho ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ adāsi, sohaṃ parivasāmi, vedayāmāhaṃ bhante, vedayatīti maṃ saṅgho dhāretū’’ti evaṃ ārocetabbaṃ.
‘‘ಇಮಞ್ಚ ಪನತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ವಾಚಾಯ ಆರೋಚೇತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯಪಿ ಆರೋಚೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
‘‘Imañca panatthaṃ gahetvā yāya kāyaci vācāya ārocetuṃ vaṭṭatiyevā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) aṭṭhakathāvacanato yāya kāyaci bhāsāyapi ārocetuṃ vaṭṭati.
೫೧೧. ಪುನಪ್ಪುನಾಗತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಪುಬ್ಬೇ ಆರೋಚನಟ್ಠಾನಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ। ಆರೋಚೇನ್ತೋವಾತಿ ಏಕಸ್ಸ ಆರೋಚನೇ ಸೋ ಚೇ ವುಡ್ಢತರೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವತ್ವಾ, ನವಕೋ ಚೇ, ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅವಸಾನೇ ‘‘ಮಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಾರೇತೂ’’ತಿ, ದ್ವೇ ಚೇ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ ಧಾರೇನ್ತೂ’’ತಿ, ತಯೋ ಚೇ, ‘‘ಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಧಾರೇನ್ತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತೋವ। ರತ್ತಿಯಾ ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ‘‘ಪಕತತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ॰ ೮೧) ನಯೇನ ವುತ್ತಏಕಸೇನಾಸನೇ ಪಕತತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಕರಿಯಮಾನೇನ ಸಹವಾಸೇನ ವಾ ‘‘ಪಕತತ್ತಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಿನಾ ಏಕಕೇನ ವಾಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ವಾ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಆರೋಚನಾಯ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಅನಾರೋಚನೇನ ವಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಂ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಮಕತ್ವಾ। ವತ್ತಭೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ವಾ ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತವತ್ತತೋ ಏಕಮ್ಪಿ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ಚ। ಸದಾ ವಸೇತಿ ಪರಿವಾಸಂ ವಸಿತುಂ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಾ ಸಬ್ಬದಿವಸಾ ಯಾವ ಖಿಣನ್ತಿ, ತಾವ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
511.Punappunāgatānanti ettha ‘‘bhikkhūna’’nti seso. Pubbe ārocanaṭṭhānaṃ asampattānaṃ āgantukānaṃ bhikkhūnampi. Ārocentovāti ekassa ārocane so ce vuḍḍhataro hoti, ‘‘bhante’’ti vatvā pubbe vuttanayeneva vatvā, navako ce, ‘‘āvuso’’ti vatvā avasāne ‘‘maṃ āyasmā dhāretū’’ti, dve ce honti, ‘‘maṃ āyasmantā dhārentū’’ti, tayo ce, ‘‘maṃ āyasmanto dhārentū’’ti vatvā ārocentova. Rattiyā chedaṃ akatvāti ‘‘pakatattena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne’’tiādinā (cūḷava. 81) nayena vuttaekasenāsane pakatattena bhikkhunā saddhiṃ aruṇuṭṭhāpanavasena kariyamānena sahavāsena vā ‘‘pakatattabhikkhūhi vinā ekakena vāso’’ti vuttavippavāsena vā ‘‘āgantukānaṃ ārocanāya akaraṇa’’nti vuttaanārocanena vā sambhavantaṃ ratticchedamakatvā. Vattabhedaṃ akatvā vā pārivāsikakkhandhake pārivāsikassa paññattavattato ekampi ahāpetvā ca. Sadā vaseti parivāsaṃ vasituṃ parikappitā sabbadivasā yāva khiṇanti, tāva vaseyyāti attho.
೫೧೨. ತತ್ಥ ಪರಿವಾಸೋ ವಿಸೋಧೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಚೇತಿ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಆಗತೇ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖೂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತೇನ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರಿವಾಸಂ ಸೋಧೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಚೇ ಹೋತಿ। ತಂ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾನಾತಿ ತಥಾ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ವತ್ತಂ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ।
512.Tattha parivāso visodhetuṃ na sakkā ceti tassa vihārassa mahantattā āgate āgantukabhikkhū pariyesitvā ārocentena ratticchedaṃ akatvā parivāsaṃ sodhetuṃ na sakkā ce hoti. Taṃ vattaṃ nikkhipitvānāti tathā samādinnaṃ vattaṃ upari vakkhamānanayena nikkhipitvā.
೫೧೩. ಕತ್ಥ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥೇವ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಯಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಂ ಸಮಾದಿನ್ನಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಾ। ಪುಗ್ಗಲೇ ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಉಟ್ಠಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗತೇಸು ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಯೇವ ಓಹೀನೇ ಏಕಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ವಾ ಅಸತಿಯಾ ಬಹಿಸೀಮಂ ಗತೇನ ಸರಿತಕ್ಖಣೇ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವಾಸದಾನೇ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ವಾ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖು ಚೇ, ತಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಥಂ ನಿಕ್ಖಿಪೇ’ತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನಿಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ ಏತಂ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ। ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ತಂ ವತ್ತಂ।
513. Kattha nikkhipeyyāti āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattheva saṅghamajjhe vāti attano yasmiṃ vattaṃ samādinnaṃ, tasmiṃyeva saṅghamajjhe vā. Puggale vāti bhikkhūsu uṭṭhāya tattha tattha gatesu antosīmāyayeva ohīne ekabhikkhumhi vā asatiyā bahisīmaṃ gatena saritakkhaṇe attanā saddhiṃ gacchante tassāyeva parisāya parivāsadāne sammukhībhūte puggale vā āgantukabhikkhu ce, tassa vā santike ārocetvā vattaṃ nikkhipitabbanti vuttaṃ hoti. Kathaṃ nikkhipe’ti āha ‘‘nikkhipāmī’’tiādi. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘nikkhipāmī’’ti etaṃ paccāmasati. Taṃ vattanti attanā samādinnaṃ taṃ vattaṃ.
೫೧೪. ಅಯಂ ನಯೋತಿ ‘‘ಏಕಪದೇನಾಪಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ವಾ ಪನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅನನ್ತರೋದಿತನಯೋ।
514.Ayaṃ nayoti ‘‘ekapadenāpi dvīhi padehi vā panā’’ti evaṃ anantaroditanayo.
೫೧೫-೨೦. ಪಕತತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾವರಣಾಭಾವೇನ ಪಕತೋ ಪುಬ್ಬಸರೂಪೇನೇವ ಠಿತೋ ಅತ್ತಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಪಕತತ್ತೋ’’ತಿ ಕಥೀಯತಿ। ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅರುಣತೋ ಪುರಿಮಕಾಲೇ।
515-20.Pakatattoti vuccatīti saggamokkhāvaraṇābhāvena pakato pubbasarūpeneva ṭhito attā etassāti ‘‘pakatatto’’ti kathīyati. Paccūsakālasminti aruṇato purimakāle.
ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತವಿಹಾರಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಕಾರಾದೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಸೇನಾಸನಂ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ತಥಾ ವುಚ್ಚತಿ। ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಲೇಡ್ಡುಪಾತದ್ವಯಸ್ಸ ಅವಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ಬಹೀ’’ತಿ, ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತೋ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಾ ಬಹೀ’’ತಿ ಚ।
Parikkhittavihārassāti ettha pākārādīhi parikkhittaṃ ekampi senāsanaṃ viharanti asminti katvā tathā vuccati. Dve leḍḍupāte atikkammāti yojanā. Leḍḍupātadvayassa avadhiṃ dasseti ‘‘parikkhepato bahī’’ti, ‘‘aparikkhittato parikkhepārahaṭṭhānā bahī’’ti ca.
ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಕತಮನ್ತಿ? ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೩೧) ಧುತಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಪಿ ಗಾಮಸ್ಸೇವ ಉಪಚಾರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಾ ಮಿನಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇದಮೇತ್ಥಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಹೋತಿ, ಗಾಮೇ ವುತ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ವಿಹಾರಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತಭತ್ತಸಾಲಗಿಲಾನಸಾಲಾದಿಸೇನಾಸನೇ ಚೇ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ವಾ, ನತ್ಥಿ ಚೇ, ನಿಬ್ಬಕೋಸಸ್ಸ ಉದಕಪಾತಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಛಡ್ಡಿತಭಾಜನಧೋವನೋದಕಪತನಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಸೇನಾಸನತೋ ದೂರೇ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ, ಬೋಧಿಯಙ್ಗಣೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ಬಲಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಮುಟ್ಠಿಯಾ ಗಹಿತಪಾಸಾಣಸ್ಸ ಪತನಟ್ಠಾನಂ ವಿಹಾರೂಪಚಾರೋ ನಾಮ, ತದೇವ ಪಾಕಾರಾದೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ। ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ತಥೇವ ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪಾಸಾಣಸ್ಸ ಪತನಟ್ಠಾನಂ ಏಕೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ, ತತ್ಥಾಪಿ ಠತ್ವಾ ತಥೇವ ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪಾಸಾಣಸ್ಸ ಪತನಟ್ಠಾನಂ ಏಕೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋತಿ ಏವಂ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ।
Parikkhepārahaṭṭhānaṃ nāma katamanti? Visuddhimagge (visuddhi. 1.31) dhutaṅganiddese ‘‘majjhimaṭṭhakathāyaṃ pana vihārassāpi gāmasseva upacāraṃ nīharitvā ubhinnaṃ leḍḍupātānaṃ abbhantarā minitabba’nti vuttaṃ. Idametthapamāṇa’’nti vuttattā aparikkhittassa paṭhamaleḍḍupātaṃ hoti, gāme vuttena vidhinā vihārapariyante ṭhitabhattasālagilānasālādisenāsane ce parikkhepo atthi, tattha vā, natthi ce, nibbakosassa udakapātaṭṭhāne ṭhitena mātugāmena chaḍḍitabhājanadhovanodakapatanaṭṭhāne vā senāsanato dūre cetiyaṅgaṇe, bodhiyaṅgaṇe vā ṭhatvā balamajjhimassa purisassa hatthaṃ pasāretvā attano balappamāṇena khittassa muṭṭhiyā gahitapāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ vihārūpacāro nāma, tadeva pākārādīhi parikkhepārahaṭṭhānaṃ nāma. Tattha ṭhatvā tatheva khittassa pāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ eko leḍḍupāto, tatthāpi ṭhatvā tatheva khittassa pāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ eko leḍḍupātoti evaṃ dve leḍḍupātā gahetabbā.
ಮಗ್ಗತೋ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಮಗ್ಗತೋ ಅಪಸಕ್ಕಿತ್ವಾ। ಗುಮ್ಬೇನಾತಿ ರುಕ್ಖಗಹನೇನ ವಾ ಲತಾಗಹನೇನ ವಾ। ವತಿಯಾತಿ ಕಣ್ಟಕಸಾಖಾದೀಹಿ ಕತಾಯ ವತಿಯಾ।
Maggato okkamitvāti maggato apasakkitvā. Gumbenāti rukkhagahanena vā latāgahanena vā. Vatiyāti kaṇṭakasākhādīhi katāya vatiyā.
ವತ್ತಮಾದಾಯಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವತ್ತಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ। ಆರೋಚೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಆರೋಚೇತ್ವಾ।
Vattamādāyāti pubbe vuttanayena vattaṃ samādiyitvā. Ārocetvāti yathāvuttanayena ārocetvā.
ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಹತ್ಥಪಾಸದಾನತ್ಥಾಯ ಆಗತೋ ಭಿಕ್ಖು। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ ಸೇಸೋ।
Nikkhipitvāti pubbe vuttanayena vattaṃ nikkhipitvā. Bhikkhūti attanā saddhiṃ hatthapāsadānatthāya āgato bhikkhu. Yassa kassacīti ettha ‘‘santike’’ti seso.
ಆರೋಚೇತ್ವಾ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ನವಕತರೋ ಚೇ, ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ, ವುಡ್ಢೋ ಚೇ, ‘‘ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನೇವ ಆರೋಚೇತ್ವಾ। ಸೇಸನ್ತಿ ಅವಸೇಸವಿನಿಚ್ಛಯಂ। ಸಮುಚ್ಚಯಸ್ಸಾತಿ ಚೂಳವಗ್ಗಾಗತಸ್ಸ ತತಿಯಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕಸ್ಸ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಚಾತಿ ‘‘ಸಚೇ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨) ಅಟ್ಠಕಥಾಗತವಿನಿಚ್ಛಯೇನಾಪಿ।
Ārocetvāvāti attano navakataro ce, ‘‘āvuso’’ti, vuḍḍho ce, ‘‘bhante’’ti vatvā yathāvuttanayeneva ārocetvā. Sesanti avasesavinicchayaṃ. Samuccayassāti cūḷavaggāgatassa tatiyasamuccayakkhandhakassa. Aṭṭhakathāyacāti ‘‘sace añño koci bhikkhu kenacideva karaṇīyenā’’tiādinā (cūḷava. aṭṭha. 102) aṭṭhakathāgatavinicchayenāpi.
ವಿಭಾವಯೇತಿ ‘‘ಸಚೇ ಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ತತ್ಥ ಆಗತಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ, ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ। ತಥಾ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ಚ ವತ್ತಭೇದೋ ಚ ಹೋತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಸಚೇ ಸೋ ದ್ವಾದಸರತನಬ್ಭನ್ತರಂ ಪತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ, ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋವ ಹೋತಿ, ನ ವತ್ತಭೇದೋ । ಸಚೇ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತೋ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಗತೋ ಹೋತಿ, ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಂ ಪಠಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಪರಿಕಪ್ಪಿತದಿವಸೇ ಪುಣ್ಣೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿನೋದನತ್ಥಂ ಅತಿರೇಕೇ ಚ ದಿವಸೇ ವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ವತ್ತೇ ಅಸಮಾದಿನ್ನೇ ಮಾನತ್ತಾರಹೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ವತ್ತಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತನಯೇನೇವ ಮಾನತ್ತಂ ಯಾಚಿತಬ್ಬಂ। ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತೇನ ಚರಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಪುನ ವತ್ತಸಮಾದಾನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕೋ ವಿಸೇಸೋ, ಇಮಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಗತಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಪಕಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ।
Vibhāvayeti ‘‘sace yaṃ bhikkhuṃ tattha āgataṃ passati, bhāsamānassa saddaṃ suṇāti, tassa ārocetabbaṃ. Tathā akarontassa ratticchedo ca vattabhedo ca hoti dukkaṭaṃ āpajjati. Sace so dvādasaratanabbhantaraṃ patvā tassa ajānantasseva pakkanto hoti, ratticchedova hoti, na vattabhedo . Sace attanā saddhiṃ āgato kenacideva karaṇīyena gato hoti, vihāraṃ gantvā yaṃ paṭhamaṃ passati, tassa santike ārocetvā vattaṃ nikkhipitabbaṃ. Evaṃ parikappitadivase puṇṇe kukkuccavinodanatthaṃ atireke ca divase vattaṃ pūretvā pariyosāne vatte asamādinne mānattāraho na hotīti saṅghaṃ upasaṅkamma vattaṃ samādiyitvā khandhake āgatanayeneva mānattaṃ yācitabbaṃ. Anikkhittavattena caritukāmassa puna vattasamādānaṃ kātabbaṃ na hotī’’ti ettako viseso, imaṃ aṭṭhakathāgataṃ vinicchayaṃ pakāseyyāti vuttaṃ hotīti.
ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Paṭicchannaparivāsakathāvaṇṇanā.
೫೨೧. ನ ಜಾನತೀತಿ ಏತ್ಥ ಛನ್ದವಸೇನ ರಸ್ಸೋ ಕತೋ। ಆಪತ್ತೀನಞ್ಚ ರತ್ತೀನಂ, ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ನ ಜಾನತೀತಿ ಬಹೂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾಹಂ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಪನ್ನಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತೀನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ‘‘ಮಯಾ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತಿ ಏತ್ತಕೇ ದಿವಸೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ’’ತಿ ದಿವಸಪರಿಚ್ಛೇದಂ ನ ಜಾನಾತಿ।
521.Na jānatīti ettha chandavasena rasso kato. Āpattīnañca rattīnaṃ, paricchedaṃ na jānatīti bahū saṅghādisese āpajjitvāpi ‘‘ettakāhaṃ āpattiyo āpanno’’ti attano āpannasaṅghādisesāpattīnaṃ paricchedaṃ na jānāti, ‘‘mayā āpannāpatti ettake divase paṭicchannā’’ti divasaparicchedaṃ na jānāti.
೫೨೨. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಪಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಏಸೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ಪರಿಸುದ್ಧೇಹೀತಿ ಸಕಲಸಂಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಸನ್ತಾನೇಹಿ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಾದಿಪುಬ್ಬಾಚರಿಯೇಹಿ। ಏಸೋವ ಸುದ್ಧನ್ತೋತಿ ಏಸೋ ಯಥಾವುತ್ತಸರೂಪೋ ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸೋ। ಚೂಳಸುದ್ಧನ್ತನಾಮೋ ಚಾತಿ ‘‘ಯೋ ಉಪಸಮ್ಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಲೋಮಕ್ಕಮೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಮಾಳಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಲೋಮವಸೇನ ವಾ ಆರೋಚಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ವಾ ಸರನ್ತೇ ‘‘ಕಿತ್ತಕಾನಿ ದಿವಸಾನಿ ಪರಿಸುದ್ಧೋತಿ ಸರಸೀ’’ತಿ ವಿನಯಧರೇಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಪರಿಸುದ್ಧೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತವತೋ ತೇನ ವುತ್ತಸುದ್ಧದಿನಾನಿ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನೋ ಯಾವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನದಿವಸೋ, ತಾವ ಬಹುದಿವಸೇಸು ನೇತಬ್ಬಂ ಮಹಾಸುದ್ಧನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇತರದಿನಾನಂ ಪೂರೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಚೂಳಸುದ್ಧನ್ತೋ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
522. Idāni tassa pabhedaṃ dassetumāha ‘‘esevā’’tiādi. Parisuddhehīti sakalasaṃkilesappahānena parisuddhasantānehi upālittherādipubbācariyehi. Esova suddhantoti eso yathāvuttasarūpo suddhantaparivāso. Cūḷasuddhantanāmo cāti ‘‘yo upasampadato paṭṭhāya anulomakkamena vā’’tiādinā (cūḷava. aṭṭha. 102) aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena upasampadamāḷakato paṭṭhāya anulomavasena vā ārocitadivasato paṭṭhāya paṭilomavasena vā sarante ‘‘kittakāni divasāni parisuddhoti sarasī’’ti vinayadharehi pucchite ‘‘ettakaṃ kālaṃ parisuddhosmī’’ti vuttavato tena vuttasuddhadināni pariyantaṃ katvā dinno yāva upasampannadivaso, tāva bahudivasesu netabbaṃ mahāsuddhantaṃ sandhāya itaradinānaṃ pūretabbattā cūḷasuddhanto nāmāti vuttaṃ hoti.
‘‘ಅಯಞ್ಹಿ ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸೋ ನಾಮ ಉದ್ಧಮ್ಪಿ ಆರೋಹತಿ, ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಓರೋಹತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨) ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಮಂ ಪರಿವಾಸಂ ಪರಿವಸನತೋ ಪಚ್ಛಾ ದಿವಸಂ ಸರನ್ತೋ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಗಹಿತದಿವಸತೋ ವಡ್ಢೇತಿ ವಾ ಹಾಪೇತಿ ವಾ, ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಪುನ ಪರಿವಾಸದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨) ವಚನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ದಿನ್ನಪರಿವಾಸೋಯೇವ ಪಮಾಣಂ । ‘‘ಏತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ’ತಿ ವಾ ಅಚಿರಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ‘ಚಿರಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ’ತಿ ವಾ ಅಸಮ್ಬಹುಲಮ್ಪಿ ‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ’ತಿ ವಾ ವಿಪರೀತತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ‘ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ’ತಿಆದಿವಿಪರಿಯಾಯೇನ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ಅಟ್ಠಕಥಾಗತನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
‘‘Ayañhi suddhantaparivāso nāma uddhampi ārohati, heṭṭhāpi orohati, idamassa lakkhaṇa’’nti (cūḷava. aṭṭha. 102) vuttattā imaṃ parivāsaṃ parivasanato pacchā divasaṃ saranto parikappetvā yojetvā gahitadivasato vaḍḍheti vā hāpeti vā, ubhayatthāpi ‘‘puna parivāsadānakiccaṃ natthī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) vacanato pubbe dinnaparivāsoyeva pamāṇaṃ . ‘‘Etassa appaṭicchannaṃ ‘paṭicchannā’ti vā acirapaṭicchannaṃ ‘cirapaṭicchannā’ti vā asambahulampi ‘sambahulā’ti vā viparītato gahetvā vinayakammaṃ karontassa āpattito vuṭṭhānaṃ hoti, paṭicchannaṃ ‘appaṭicchannā’tiādivipariyāyena na hotī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102 atthato samānaṃ) aṭṭhakathāgatanayo veditabbo.
ಮಹಾಸುದ್ಧನ್ತನಾಮಕೋತಿ ‘‘ಯೋ ಪನ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮನಯೇನ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನೋಪಿ ರತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ನೇವ ಸರತಿ, ವೇಮತಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ದಿನ್ನೋ ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸೋ ಮಹಾಸುದ್ಧನ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸರೂಪೋ ಮಹಾಸುದ್ಧನ್ತೋ ನಾಮ। ‘‘ಅಯಂ ಉದ್ಧಂ ನಾರೋಹತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಪನ ಓರೋಹತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಯಂ ಪರಿವಾಸೋ ಯಾವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನದಿವಸೋ, ತಾವ ಪೂರೇತಬ್ಬತೋ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ನಾರೋಹತಿ। ಅನ್ತರಾಳೇ ಅತ್ತನೋ ಸುದ್ಧಕಾಲಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸರತಿ ಚೇ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿವತ್ತನತೋ ದಿವಸಹಾನಂ ಪನ ಹೋತೇವ।
Mahāsuddhantanāmakoti ‘‘yo pana yathāvuttena anulomapaṭilomanayena pucchiyamānopi rattipariyantaṃ na jānāti, neva sarati, vematiko vā hoti, tassa dinno suddhantaparivāso mahāsuddhantoti vuccatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) aṭṭhakathāyaṃ niddiṭṭhasarūpo mahāsuddhanto nāma. ‘‘Ayaṃ uddhaṃ nārohati, heṭṭhā pana orohatī’’ti vuttattā ayaṃ parivāso yāva upasampannadivaso, tāva pūretabbato tato uddhaṃ nārohati. Antarāḷe attano suddhakālaṃ parikappetvā sarati ce, tato paṭṭhāya nivattanato divasahānaṃ pana hoteva.
೫೨೩. ‘‘ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಆಪತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ರತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೧೫೬) ಆಗತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಇಮಸ್ಸ ಪರಿವಾಸಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತಂ ವತ್ಥುಂ ಸಙ್ಗಹೇತುಂ ‘‘ಆಪತ್ತೀನಂ ಚಾ’’ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾಪಿ ‘‘ಆಪತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಂ ಪನ ‘ಏತ್ತಕಾ ಅಹಂ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪನ್ನೋ’ತಿ ಜಾನಾತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಅಕಾರಣಮೇತ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨) ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಧಾನಭಾವೇನ ವುತ್ತರತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಅಪರಿಜಾನನಮತ್ತಮೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ದುವಿಧೋಪೀ’’ತಿಆದಿ। ದುವಿಧೋಪಿ ಅಯಂ ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸೋ ಏಕಚ್ಚಂ ರತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ಸಕಲಂ ವಾ ರತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅಜಾನತೋ ವಾ ವಿಮತಿಸ್ಸ ವಾ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ।
523. ‘‘Aññataro bhikkhu sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpanno hoti, so āpattipariyantaṃ na jānāti, rattipariyantaṃ na jānātī’’ti (cūḷava. 156) āgatavatthumhi imassa parivāsassa anuññātattā taṃ vatthuṃ saṅgahetuṃ ‘‘āpattīnaṃ cā’’tiādiṃ vatvāpi ‘‘āpattipariyantaṃ pana ‘ettakā ahaṃ āpattiyo āpanno’ti jānātu vā mā vā, akāraṇameta’’nti (cūḷava. aṭṭha. 102) paṭisedhetvā aṭṭhakathāyaṃ padhānabhāvena vuttarattipariyantassa aparijānanamattameva pamāṇanti dassetumāha ‘‘duvidhopī’’tiādi. Duvidhopi ayaṃ suddhantaparivāso ekaccaṃ rattiparicchedaṃ, sakalaṃ vā rattiparicchedaṃ ajānato vā vimatissa vā dātabboti yojanā.
ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Suddhantaparivāsakathāvaṇṇanā.
೫೨೪. ಇತರೋಪಿ ಸೋ ಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋ ತಿಧಾ ಮತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಧಾತುಸದ್ದಾನಂ ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ‘‘ಓಧಾನ’’ನ್ತಿ ಮಕ್ಖನಂ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಓಧುನಿತ್ವಾ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨)। ‘‘ಸಮೋಧಾನ’’ನ್ತಿ ಪಕ್ಖೇಪೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಮೋದಹಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಓಧಾನಞ್ಚ ಸಮೋಧಾನಞ್ಚ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನಂ, ತಂ ಯತ್ಥ ಸೋ ಪರಿವಾಸೋ ‘‘ಓಧಾನಸಮೋಧಾನೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅರಿಸಾದಿಗಣೇ ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ಹೇತ್ಥ, ಉಪರಿ ಚ ಏವರೂಪೇ ಠಾನೇ ಅ-ಕಾರಪಚ್ಚಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ । ಪರಿವುತ್ಥದಿವಸಾನಂ ಮಕ್ಖನಞ್ಚ ಮೂಲಾಪತ್ತಿಯಂ ಅನ್ತರಾಪತ್ತೀನಂ ಪಕ್ಖಿಪನಞ್ಚ ಯಸ್ಮಿಂ ಸೋ ಪರಿವಾಸೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ದಿವಸೇ ಪರಿವುತ್ಥೇ ತು, ಓಧುನಿತ್ವಾ ಪದೀಯತೇ’’ತಿ ವಕ್ಖತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪರಿವುತ್ಥದಿವಸೇ ಓಧುನಿತ್ವಾ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಮೂಲದಿವಸಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪಚ್ಛಾ ಆಪನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸಮೋದಹಿತ್ವಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨)।
524. Itaropi so samodhānaparivāso tidhā matoti yojanā. Dhātusaddānaṃ anekatthattā ‘‘odhāna’’nti makkhanaṃ vuccati. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘odhunitvā makkhetvā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102). ‘‘Samodhāna’’nti pakkhepo vuccati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘samodahitvā’’ti. Odhānañca samodhānañca odhānasamodhānaṃ, taṃ yattha so parivāso ‘‘odhānasamodhāno’’ti veditabbo. Arisādigaṇe antogadhattā hettha, upari ca evarūpe ṭhāne a-kārapaccayo daṭṭhabbo . Parivutthadivasānaṃ makkhanañca mūlāpattiyaṃ antarāpattīnaṃ pakkhipanañca yasmiṃ so parivāsoti vuttaṃ hoti. Tenevettha ‘‘divase parivutthe tu, odhunitvā padīyate’’ti vakkhati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘parivutthadivase odhunitvā makkhetvā purimāya āpattiyā mūladivasaparicchede pacchā āpannaṃ āpattiṃ samodahitvā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102).
ಅಗ್ಘಪುಬ್ಬಕೋ ಮಿಸ್ಸಕಪುಬ್ಬಕೋ ಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋತಿ ಯೋಜನಾ, ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋ ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಗ್ಘೋ ಚ ಮಿಸ್ಸಕೋ ಚ ಅಗ್ಘಮಿಸ್ಸಕಾ, ತೇ ಪುಬ್ಬಕಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಗ್ಘಮಿಸ್ಸಕಪುಬ್ಬಕೋ, ಸಮೋಧಾನೋ। ಅಗ್ಘೇನ ಸಮೋಧಾನಂ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನಂ, ತಂ ಯತ್ಥ ಸೋ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋ, ಆಪನ್ನಾಸು ಬಹೂಸು ಸಬ್ಬಚಿರಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪತ್ತೀನಂ ದಿವಸಗಣನಗ್ಘೇನೇವ ಪಚ್ಛಾ ಆಪನ್ನಆಪತ್ತೀನಂ ಪಕ್ಖೇಪಯುತ್ತಪರಿವಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋ ನಾಮ ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ಆಪತ್ತೀಸು ಯಾ ಏಕಾ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಾ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ವಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸಬ್ಬಚಿರಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ, ತಾಸಂ ಅಗ್ಘೇನ ಸಮೋಧಾಯ ತಾಸಂ ರತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಅವಸೇಸಾನಂ ಊನತರಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಪರಿವಾಸೋ ದಿಯ್ಯತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨)। ಮಿಸ್ಸಕಾನಂ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಸಮೋಧಾನಂ ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನಂ, ತಂ ಯತ್ಥ ಸೋ ಪರಿವಾಸೋ ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನೋ। ಮಿಸ್ಸಕಾನಂ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಏಕತೋ ಪಕ್ಖೇಪಯುತ್ತೋ ಪರಿವಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನೋ ನಾಮ ಯೋ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದಿಯ್ಯತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨)।
Agghapubbako missakapubbako samodhānaparivāsoti yojanā, agghasamodhānaparivāso missakasamodhānaparivāsoti vuttaṃ hoti. Aggho ca missako ca agghamissakā, te pubbakā etassāti agghamissakapubbako, samodhāno. Agghena samodhānaṃ agghasamodhānaṃ, taṃ yattha so agghasamodhāno, āpannāsu bahūsu sabbacirapaṭicchannāpattīnaṃ divasagaṇanaggheneva pacchā āpannaāpattīnaṃ pakkhepayuttaparivāsoti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘agghasamodhāno nāma sambahulāsu āpattīsu yā ekā vā dve vā tisso vā sambahulā vā āpattiyo sabbacirapaṭicchannāyo, tāsaṃ agghena samodhāya tāsaṃ rattiparicchedavasena avasesānaṃ ūnatarapaṭicchannānaṃ āpattīnaṃ parivāso diyyati, ayaṃ vuccati agghasamodhāno’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102). Missakānaṃ nānāvatthukānaṃ āpattīnaṃ samodhānaṃ missakasamodhānaṃ, taṃ yattha so parivāso missakasamodhāno. Missakānaṃ nānāvatthukānaṃ āpattīnaṃ ekato pakkhepayutto parivāsoti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘missakasamodhāno nāma yo nānāvatthukā āpattiyo ekato katvā diyyatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102).
೫೨೫-೭. ಏವಂ ತಿವಿಧೇ ಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೇ ಪಠಮಪರಿವಾಸಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಭೂತತಾಯ ಅವಯವಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನಸದ್ದಾನಂ ಅತ್ಥಾನುವಾದೇನ ತದುಭಯಓಧಾನಸಮೋಧಾನಸರೂಪಂ ವಿಧಾತುಮಾಹ ‘‘ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಪಕಾಸಿತೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಪಠಮಸ್ಸ ಓಧಾನ-ಸದ್ದಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅವಯವಸ್ಸ ಅತ್ಥಸರೂಪಾನುವಾದಮಾಹ ‘‘ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಪದೀಯತೇ’’ತಿ। ದುತಿಯಾವಯವಸಙ್ಖಾತಸಮೋಧಾನ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಸರೂಪಾನುವಾದಮಾಹ ‘‘ಪುರಿಮಾಪತ್ತಿಯಾ…ಪೇ॰… ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ। ತೇನೇವ ಉಭಯತ್ಥಾನುವಾದೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ ಪದದ್ವಯಸ್ಸ, ‘‘ಪದೀಯತೇ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಪದದ್ವಯಸ್ಸ ಚ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪುನರುತ್ತಿದೋಸಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಅವಯವತ್ಥಾನುವಾದೇನ ವಿಧಾತಬ್ಬಸಮುದಾಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಏಸೋಧಾನಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋ ಪಕಾಸಿತೋ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಹೀತಿ ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ। ಏಸೋಧಾನಸಮೋಧಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ಏತ-ಸದ್ದಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ‘‘ಯೋ’’ತಿ ಲಬ್ಭತಿ।
525-7. Evaṃ tividhe samodhānaparivāse paṭhamaparivāsassa visesanabhūtatāya avayavānaṃ dvinnaṃ odhānasamodhānasaddānaṃ atthānuvādena tadubhayaodhānasamodhānasarūpaṃ vidhātumāha ‘‘āpajjitvā…pe… pakāsito’’ti. Tattha paṭhamassa odhāna-saddasaṅkhātassa avayavassa atthasarūpānuvādamāha ‘‘āpajjitvā…pe… padīyate’’ti. Dutiyāvayavasaṅkhātasamodhāna-saddassa atthasarūpānuvādamāha ‘‘purimāpattiyā…pe… bhikkhuno’’ti. Teneva ubhayatthānuvāde ‘‘bhikkhuno’’ti padadvayassa, ‘‘padīyate dātabbo’’ti kiriyāpadadvayassa ca visuṃ visuṃ gahitattā punaruttidosābhāvo veditabbo. Evaṃ avayavatthānuvādena vidhātabbasamudāyaṃ dassetumāha ‘‘esodhānasamodhānaparivāso pakāsito’’ti. Ettha chādentassa hīti hi-saddo hetumhi. Esodhānasamodhānoti ettha eta-saddasambandhena ‘‘yo’’ti labbhati.
ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಓಧುನಿತ್ವಾ ಯೋ ಯಸ್ಮಾ ಪದೀಯತೇ, ಪುರಿಮಾಪತ್ತಿಯಾ…ಪೇ॰… ಯೋ ಯಸ್ಮಾ ದಾತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ಏಸೋಧಾನಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋ ಪಕಾಸಿತೋತಿ।
Tatrāyaṃ yojanā – āpajjitvā…pe… odhunitvā yo yasmā padīyate, purimāpattiyā…pe… yo yasmā dātabbo, tasmā esodhānasamodhānaparivāso pakāsitoti.
ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿವಸನ್ತೋ ವಾ ಮಾನತ್ತಾರಹೋ ವಾ ಮಾನತ್ತಂ ಚರನ್ತೋ ವಾ ಅಬ್ಭಾನಾರಹೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಕದಾಚಿ ಅಞ್ಞಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ। ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಠಮಂ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತಿಯಾಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಕಾಲೇನ ಸಮಂ ವಾ ಊನಂ ವಾ ಕಾಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ। ‘‘ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನೇನ ತೇ ಪರಿವುತ್ಥದಿವಸೇ ಚ ಮಾನತ್ತಚಿಣ್ಣದಿವಸೇ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಓಧುನಿತ್ವಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಏತ್ಥ ‘‘ಪರಿವುತ್ಥೇ’’ತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ‘‘ಮಾನತ್ತಚಿಣ್ಣೇ ಚಾ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಓಧುನಿತ್ವಾತಿ ಚ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನವಸೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ, ಅದಿವಸೇ ಕತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
Tattha antarāpattiṃ āpajjitvāti paṭicchannāpattiyā parivasanto vā mānattāraho vā mānattaṃ caranto vā abbhānāraho vā hutvā kadāci aññaṃ saṅghādisesāpattiṃ āpajjitvā. Chādentassāti paṭhamaṃ āpannāpattiyāpaṭicchāditakālena samaṃ vā ūnaṃ vā kālaṃ paṭicchādentassa. ‘‘Mūlāyapaṭikassanena te parivutthadivase ca mānattaciṇṇadivase ca sabbe odhunitvā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) aṭṭhakathāvacanato ettha ‘‘parivutthe’’ti upalakkhaṇattā ‘‘mānattaciṇṇe cā’’ti gahetabbaṃ. Odhunitvāti ca mūlāyapaṭikassanavasena makkhetvā, adivase katvāti adhippāyo.
ಯೋ ಯಸ್ಮಾ ಪದೀಯತೇ, ಸೋ ಪರಿವಾಸೋ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿವಸಿತ್ವಾ ಮಾನತ್ತಾರಹೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತೇ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನೇನ ತೇ ದಿವಸೇ ಸಬ್ಬೇ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಾನೇವ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಾನಿ ಪುನಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಪದೀಯತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿವಸಿತ್ವಾ ಮಾನತ್ತಾರಹೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ಹಿ ಏಕದಿವಸಂ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿವಾಸಾರಹೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨)।
Yo yasmā padīyate, so parivāso saṭṭhivassāni parivasitvā mānattāraho hutvāpi antarāpattiṃ āpajjitvā ekāhampi paṭicchādite mūlāyapaṭikassanena te divase sabbe makkhetvā tāneva saṭṭhivassāni punapi yasmā padīyateti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘saṭṭhivassāni parivasitvā mānattāraho hutvāpi hi ekadivasaṃ antarāpattiṃ paṭicchādetvā punapi saṭṭhivassāni parivāsāraho hotī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102).
ಪುರಿಮಾಪತ್ತಿಯಾತಿ ತೇನ ಆಪನ್ನಾಸು ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ಆಪತ್ತೀಸು ಸಬ್ಬಾಪತ್ತೀನಂ ಪುರೇತರಮೇವ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ। ಮೂಲದಿವಸೇತಿ ಪಠಮಂ ವೀತಿಕ್ಕಮದಿವಸೇ। ವಿನಿಚ್ಛಿತೇತಿ ‘‘ಅಸುಕಸಂವಚ್ಛರೇ ಅಸುಕಮಾಸೇ ಅಸುಕದಿವಸೇ’’ತಿ ನಿಯಮಿತೇ। ಸಮೋಧಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಧಾನತೋ ಯಾಚಮಾನಸ್ಸಾತಿ ವಿಧಾನತೋ ಸಙ್ಘೇನ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಯಾಚಮಾನಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಸಙ್ಘೇನ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಏಸೋ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ।
Purimāpattiyāti tena āpannāsu sambahulāsu āpattīsu sabbāpattīnaṃ puretarameva paṭicchannāya āpattiyā. Mūladivaseti paṭhamaṃ vītikkamadivase. Vinicchiteti ‘‘asukasaṃvacchare asukamāse asukadivase’’ti niyamite. Samodhāya pakkhipitvā dātabboti sambandho. Vidhānato yācamānassāti vidhānato saṅghena dātabboti yojetabbaṃ, samuccayakkhandhake vuttena vidhinā yācamānassa tattheva vuttavidhinā saṅghena dātabboti attho. ‘‘Eso odhānasamodhānaparivāso’’ti padacchedo.
೫೨೮-೯. ತಥಾ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಾಸಂ ಅಗ್ಘವಸೇನ ಹೀತಿ ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ। ‘‘ಸೋತಿ ತಂಸದ್ದಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ‘‘ಯೋ’’ತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಸಮ್ಬಹುಲಾ…ಪೇ॰… ತಾಸಂ ಅಗ್ಘವಸೇನ ತತೋ ಊನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಸಮೋಧಾಯ ಯೋ ಯಸ್ಮಾ ಪದಾತಬ್ಬೋ ಪರಿವಾಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಯಥಾ ಅವಯವತ್ಥವಸೇನ ‘‘ಓಧಾನಸಮೋಧಾನೋ’’ತಿ ಪರಿವಾಸೋ ವುತ್ತೋ, ತಥಾ ‘‘ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ।
528-9. Tathā vuccatīti sambandho. Tāsaṃ agghavasena hīti hi-saddo hetumhi. ‘‘Soti taṃsaddasambandhena ‘‘yo’’ti labbhati. Tatrāyaṃ yojanā – sambahulā…pe… tāsaṃ agghavasena tato ūnapaṭicchannānaṃ āpattīnaṃ samodhāya yo yasmā padātabbo parivāso, tasmā so yathā avayavatthavasena ‘‘odhānasamodhāno’’ti parivāso vutto, tathā ‘‘agghasamodhāno’’ti vuccatīti.
ತತ್ಥ ಸಮ್ಬಹುಲಾಸೂತಿ ಯಾಸಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಪರಿವಸಿತುಕಾಮೋ, ತಾಸು ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ಆಪತ್ತೀಸು, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ। ‘‘ಏಕಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ ನಿದ್ಧಾರಿಯನಿದ್ದೇಸೋ। ತಾಸಂ ಆಪತ್ತೀನಂ। ಅಗ್ಘವಸೇನಾತಿ ಗಣನವಸೇನ, ರತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಾಸಂ ರತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨)। ‘‘ಪದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತೋತಿ ಚಿರಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪತ್ತಿತೋ। ಊನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಂ ಆಪತ್ತೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಊನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸಮೋಧಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
Tattha sambahulāsūti yāsaṃ āpattīnaṃ parivasitukāmo, tāsu sambahulāsu āpattīsu, niddhāraṇe bhummaṃ. ‘‘Ekā vā’’tiādi niddhāriyaniddeso. Tāsaṃ āpattīnaṃ. Agghavasenāti gaṇanavasena, rattiparicchedavasenāti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tāsaṃ rattiparicchedavasenā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102). ‘‘Padātabbo’’ti iminā sambandho. Tatoti cirapaṭicchannāpattito. Ūnapaṭicchannānaṃ āpattīnanti ettha upayogatthe sāmivacanaṃ, ūnapaṭicchannāyo āpattiyo samodhāyāti vuttaṃ hoti.
೫೩೦. ನಾನಾ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆದೀನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಯಾಸಂ ತಾ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾ, ನಾನಾವತ್ಥುಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಯಾಸಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ತಾ ನಾನಾವತ್ಥುಕಸಞ್ಞಾಯೋ। ಸಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ, ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆದಿಕುಲದೂಸನಾವಸಾನಾ ಯಾ ಸಬ್ಬಾ ತೇರಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಾ ಸಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪರಿವಾಸೋ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬೋ ಪರಿವಾಸೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಸ ತೇರಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಯೋಪಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿಂ ಏಕಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಂ…ಪೇ॰… ಏಕಂ ಕುಲದೂಸಕಂ, ಸೋಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘಂ ತಾಸಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಯಾಚನಾಯ ಚ ತದನುರೂಪಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ಚ ಕಮ್ಮವಾಚಾಸು ಚ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಪರಿವಾಸೋ ಮಿಸ್ಸಕೋ ಮತೋ ‘‘ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋ’’ತಿ ಞಾತೋ। ದ್ವೇ, ತಿಸ್ಸೋ, ಚತಸ್ಸೋ, ಅತಿರೇಕಾ ಚ ಆಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಪರಿವಾಸಂ ದೇನ್ತೇನ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ವತ್ಥುಂ, ನಾಮಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
530. Nānā sukkavissaṭṭhiādīni vatthūni yāsaṃ tā nānāvatthukā, nānāvatthukā saññā yāsaṃ āpattīnaṃ tā nānāvatthukasaññāyo. Sabbāti ettha ‘‘yā’’ti seso, sukkavissaṭṭhiādikuladūsanāvasānā yā sabbā terasa saṅghādisesā āpattiyoti attho. Tā sabbāti ettha pi-saddo vattabbo. Dātabboti ettha ‘‘parivāso’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. Tā sabbāpi ekato katvā dātabbo parivāsoti yojanā. Tassa terasa saṅghādisesāpattiyopi ekato katvāti attho. ‘‘Ahaṃ bhante sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekaṃ sukkavissaṭṭhiṃ…pe… ekaṃ kuladūsakaṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ tāsaṃ āpattīnaṃ samodhānaparivāsaṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ yācanāya ca tadanurūpāya ñattiyā ca kammavācāsu ca nāmaṃ vatvā dātabbaparivāso missako mato ‘‘missakasamodhānaparivāso’’ti ñāto. Dve, tisso, catasso, atirekā ca āpannassāpi parivāsaṃ dentena iminā niyāmena vatthuṃ, nāmaṃ visesetvā gahetabbaṃ.
ಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
Samodhānaparivāsakathāvaṇṇanā.
೫೩೧. ಪರಿವುತ್ಥಪರಿವಾಸಸ್ಸಾತಿ ತಿವಿಧೇ ಪರಿವಾಸೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ವಸೇನ ಪರಿವುತ್ಥಪರಿವಾಸಸ್ಸ। ಉತ್ತರಿ ಛ ರತ್ತಿಯೋತಿ ಪರಿವಾಸತೋ ಉತ್ತರಿ ಛ ರತ್ತಿಯೋ, ಛ ದಿವಸೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಚರಿತು’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ, ಚರಣಕಿರಿಯಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಮಾನತ್ತಂ ದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯೋಜನಾ, ‘‘ಸಙ್ಘೇನಾ’’ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ। ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಛಾರತ್ತಞ್ಚ ದಾತಬ್ಬೋ, ಭಿಕ್ಖುಮಾನನವಿಧಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
531.Parivutthaparivāsassāti tividhe parivāse aññatarassa vasena parivutthaparivāsassa. Uttari cha rattiyoti parivāsato uttari cha rattiyo, cha divaseti vuttaṃ hoti, ‘‘caritu’’nti seso, caraṇakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Mānattaṃ deyyanti yojanā, ‘‘saṅghenā’’ti sāmatthiyā labbhati. Samuccayakkhandhake vuttanayena yojetvā chārattañca dātabbo, bhikkhumānanavidhi bhikkhussa dātabboti attho.
‘‘ಪರಿವುತ್ಥಪರಿವಾಸಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತಂ ಪಕತಂ, ತತ್ಥ ಪಭೇದೇ ಅಸತಿ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪಟಿಚ್ಛನ್ನವಸಾ ದುವೇ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಪಕತಭೇದಮನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಛಾರತ್ತಮಾನತ್ತೇ ಲಬ್ಭಮಾನವಿಸಯಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸಮೋಧಾನಮಾನತ್ತೇ ಚ ‘‘ಛಾರತ್ತಂ ಮಾನತ್ತಂ ದೇತೂ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೧೨೮) ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತಿಧಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ? ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿವುತ್ಥಪರಿವಾಸಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬಮಾನತ್ತನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತವಚನೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಂ। ತೇನೇವ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ಮಾನತ್ತೇ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ವಿನಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬೇಸು ದ್ವೀಸು ಮಾನತ್ತೇಸು ಪಕ್ಖಮಾನತ್ತಮತ್ತಂ ‘‘ಛಾದೇನ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮೋಧಾನಮಾನತ್ತಂ ವಿಸುಂ ನ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
‘‘Parivutthaparivāsassā’’ti iminā paṭicchannamānattaṃ pakataṃ, tattha pabhede asati kasmā ‘‘paṭicchannāpaṭicchannavasā duve’’ti vuttanti? Pakatabhedamanapekkhitvā chārattamānatte labbhamānavisayabhedaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Evañhi sati samodhānamānatte ca ‘‘chārattaṃ mānattaṃ detū’’ti (cūḷava. 128) pāḷiyaṃ vuttattā tampi gahetvā ‘‘tidhā’’ti kasmā na vuttanti? Tampi paṭicchannāpattiyā parivutthaparivāsasseva dātabbamānattanti paṭicchannamānattavacaneneva saṅgahitattā visuṃ na vuttaṃ. Teneva catubbidhe mānatte imehi dvīhi vinā dassetabbesu dvīsu mānattesu pakkhamānattamattaṃ ‘‘chādentiyā’’tiādigāthāya dassetvā samodhānamānattaṃ visuṃ na dassitanti daṭṭhabbaṃ.
೫೩೪-೬. ವಿನಿದ್ದಿಟ್ಠಪ್ಪಕಾರನ್ತಿ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತವಿಹಾರಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತಗಾಥಾದ್ವಯೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಪ್ಪಕಾರಂ। ಆದಿಯಿತ್ವಾನ ತಂ ತೇಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ವತ್ತಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ತಂ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಆರೋಚೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ। ತೇಸಮೇವ ಸಮ್ಮುಖಾ ನಿಸಿನ್ನೇನ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಏಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿಂ ಸಞ್ಚೇತನಿಕಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕಾಗತಂ ಆರೋಚನಂ ಕತ್ವಾ। ಇಮಿನಾ ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ದಿಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಆರೋಚನಂ ಉಪಲಕ್ಖಿತಂ।
534-6.Viniddiṭṭhappakāranti ‘‘parikkhittavihārassā’’tiādinā yathāvuttagāthādvayena niddiṭṭhappakāraṃ. Ādiyitvāna taṃtesanti ettha ‘‘santike’’ti vakkhamānato labbhati. Tesaṃ catunnaṃ sammukhā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā taṃ vattaṃ samādiyitvāti attho. ‘‘Taṃ tesaṃ santike’’ti idaṃ ‘‘ārocetvā’’ti imināpi yujjati. Tesameva sammukhā nisinnena ‘‘ahaṃ bhante ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhi’’ntiādinā nayena samuccayakkhandhakāgataṃ ārocanaṃ katvā. Iminā antoaruṇe diṭṭhānaṃ aññesampi ārocanaṃ upalakkhitaṃ.
ನಿಕ್ಖಿಪೇ ಸನ್ತಿಕೇ ತೇಸಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ। ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತೇ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ಮಾನತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಏಕಂ ವಾ ದ್ವಯಮೇವ ವಾ ವತ್ವಾ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪೇ।
Nikkhipe santike tesaṃ vattanti ettha ‘‘aruṇe uṭṭhite’’ti ajjhāharitabbaṃ. Aruṇe uggate tesaṃ bhikkhūnaṃ sammukhā yathāvuttanayeneva nisīditvā ‘‘vattaṃ nikkhipāmi, mānattaṃ nikkhipāmī’’ti imesu dvīsu ekaṃ vā dvayameva vā vatvā vattaṃ nikkhipe.
೫೩೭. ತಸ್ಸ ಮಾನತ್ತಸ್ಸ। ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಾದಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವತ್ತಭೇದೋ ಗಹಿತೋ। ಅಟ್ಠಕಥಾವಸೇನ ಪಾಳಿವಸೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ।
537.Tassa mānattassa. Ratticchedādikoti ettha ādi-saddena vattabhedo gahito. Aṭṭhakathāvasena pāḷivasenāti yojanā.
೫೩೮. ವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಗ್ಗೋ ಸಮೂಹೋ ವೀಸತಿವಗ್ಗೋ, ಸೋ ಏವ ವೀಸತಿವಗ್ಗಿಕೋ। ಅಬ್ಭೇಯ್ಯಾತಿ ಓಸಾರೇಯ್ಯ, ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಧಿನಾತಿ ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕಾಗತಕ್ಕಮೇನ। ಅಬ್ಭಿತೋತಿ ಸಂವಾಸೇನ ಅನ್ತೋ ಕತೋ, ಪಕತತ್ತೋತಿ ಪಕತಿಸಭಾವೋ, ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾಪನ್ನಕಾಲಸದಿಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
538. Vīsatiyā bhikkhūnaṃ vaggo samūho vīsativaggo, so eva vīsativaggiko. Abbheyyāti osāreyya, abbhantaraṃ kareyyāti attho. Vidhināti samuccayakkhandhakāgatakkamena. Abbhitoti saṃvāsena anto kato, pakatattoti pakatisabhāvo, āpattiṃ anāpannakālasadiso hotīti attho.
೫೩೯. ಆಪತ್ತಿಂ ಛಾದೇನ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ, ‘‘ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ, ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೫೦೫) ನಯೇನ ಪುಬ್ಬೇ ದಸ್ಸಿತೇಹಿ ದಸಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಛಾದೇನ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ। ನ ಚ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಿಯಾ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾಸಙ್ಖಾತಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ।
539. Āpattiṃ chādentiyā bhikkhuniyāti yojanā, ‘‘āpajjitvā’’ti seso, āpattiṃ āpajjitvā ‘‘āpatti cā’’tiādinā (vi. vi. 505) nayena pubbe dassitehi dasahi aṅgehi paṭicchādentiyā bhikkhuniyā attano āpattiṃ chādentiyā bhikkhuniyā. Na ca āpattīti ettha ‘‘attano’’ti iminā aññissā āpattiṃ paṭicchādentiyā vajjapaṭicchādikāsaṅkhātapārājikāpattīti dīpitaṃ hoti. ‘‘Bhikkhuniyā’’ti iminā bhikkhussa dukkaṭāpattibhāvaṃ dīpeti.
೫೪೧. ವಿರುದ್ಧಮತ್ಥಂ ನಯತಿ ಪಜಹತೀತಿ ವಿನಯೋ, ವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ತಂ ವಿನಯಪಿಟಕತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯವಿಸೇಸವಿಸಯಂ ಸಮ್ಮೋಹಸಙ್ಖಾತಂ ವಿರುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಂ ತದಙ್ಗವಸೇನ ಪಜಹನತೋ ವಿನಯನಯಸಙ್ಖಾತಂ ತತೋ ಏವ ಅತಿಬುದ್ಧಿದೀಪನಂ, ಅತಿಸಯೇನ ಬುದ್ಧಿಂ ದೀಪೇತೀತಿ ಅತಿಬುದ್ಧಿದೀಪನಂ, ತಂ ವಿನಯತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯಕಂ ಞಾಣಪದೀಪಂ ವಿಸೇಸೇನ ಜಾಲೇನ್ತಂ। ವಿವಿಧೇಹಿ ನಯೇಹಿ ಯುತ್ತತಾಯ ವಿವಿಧನಯಯುತಂ। ವಿನಯನಯೇತಿ ವಿನಯಪಿಟಕಸ್ಸ ಪರಸನ್ತಾನಪಾಪನೇ, ವಿನಯವಣ್ಣನಾಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
541. Viruddhamatthaṃ nayati pajahatīti vinayo, vinicchayo, taṃ vinayapiṭakatthavinicchayavisesavisayaṃ sammohasaṅkhātaṃ viruddhaṃ paccatthikaṃ tadaṅgavasena pajahanato vinayanayasaṅkhātaṃ tato eva atibuddhidīpanaṃ, atisayena buddhiṃ dīpetīti atibuddhidīpanaṃ, taṃ vinayatthavinicchayakaṃ ñāṇapadīpaṃ visesena jālentaṃ. Vividhehi nayehi yuttatāya vividhanayayutaṃ. Vinayanayeti vinayapiṭakassa parasantānapāpane, vinayavaṇṇanāyanti vuttaṃ hoti.
ಇತಿ ವಿನಯತ್ಥಸಾರಸನ್ದೀಪನಿಯಾ
Iti vinayatthasārasandīpaniyā
ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯವಣ್ಣನಾಯ
Vinayavinicchayavaṇṇanāya
ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Saṅghādisesakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
