| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / កង្ខាវិតរណី-បុរាណ-ដីកា • Kaṅkhāvitaraṇī-purāṇa-ṭīkā |
៥. សញ្ចរិត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា
5. Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā
អលំវចនីយាតិ ន វចនីយា, និវារណេ អលំ-សទ្ទោ, ន អលំវចនីយា នាលំវចនីយា។ ‘‘បដិគ្គណ្ហាតិ វីមំសតិ បច្ចាហរតិ, អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្សា’’តិ (បារា. ៣០៥) វុត្តត្តា យស្ស ឯកន្តេន សង្ឃាទិសេសោ ហោតិ, តស្ស បដិគ្គណ្ហនវីមំសនបយោគា ឯតេ ទុក្កដថុល្លច្ចយា នត្ថីតិ វទន្តីតិ លិខិតំ។ កិញ្ចាបិ ឯត្ថ ‘‘ឥត្ថី នាម មនុស្សិត្ថី, ន យក្ខី ន បេតី ន តិរច្ឆានគតា។ បុរិសោ នាម មនុស្សបុរិសោ, ន យក្ខោ ន បេតោ ន តិរច្ឆានគតោ’’តិ បាឡិ នត្ថិ, តថាបិ កាយសំសគ្គាទីសុ ‘‘មាតុគាមោ នាម មនុស្សិត្ថី’’តិ (បារា. ២៨៥) ឥត្ថិវវត្ថានស្ស កតត្តា ឥធាបិ មនុស្សិត្ថី ឯវាតិ បញ្ញាយតិ។ មេថុនបុព្ពភាគសាមញ្ញតោ ឥត្ថិវវត្ថានេន បុរិសវវត្ថានំ កតមេវ ហោតិ។ តេនេវាហ ‘‘យេសុ សញ្ចរិត្តំ សមាបជ្ជតិ, តេសំ មនុស្សជាតិកតា’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. សញ្ចរិត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា)។ កាយសំសគ្គាទីសុ ច បណ្ឌកយក្ខិបេតិយោ ថុល្លច្ចយវត្ថុកាវ វុត្តា, តថា ឥធាបិ, បណ្ឌកសភាវត្តា មនុស្សឧភតោព្យញ្ជនកោ ច ថុល្លច្ចយវត្ថុកោវ ហោតិ។ សេសា មនុស្សបុរិសអមនុស្សបណ្ឌកឧភតោព្យញ្ជនកតិរច្ឆានគតបុរិសាទយោ ទុក្កដវត្ថុកាវ មិច្ឆាចារទស្សនសភាវតោតិ វេទិតព្ពំ។
Alaṃvacanīyāti na vacanīyā, nivāraṇe alaṃ-saddo, na alaṃvacanīyā nālaṃvacanīyā. ‘‘Paṭiggaṇhāti vīmaṃsati paccāharati, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pārā. 305) vuttattā yassa ekantena saṅghādiseso hoti, tassa paṭiggaṇhanavīmaṃsanapayogā ete dukkaṭathullaccayā natthīti vadantīti likhitaṃ. Kiñcāpi ettha ‘‘itthī nāma manussitthī, na yakkhī na petī na tiracchānagatā. Puriso nāma manussapuriso, na yakkho na peto na tiracchānagato’’ti pāḷi natthi, tathāpi kāyasaṃsaggādīsu ‘‘mātugāmo nāma manussitthī’’ti (pārā. 285) itthivavatthānassa katattā idhāpi manussitthī evāti paññāyati. Methunapubbabhāgasāmaññato itthivavatthānena purisavavatthānaṃ katameva hoti. Tenevāha ‘‘yesu sañcarittaṃ samāpajjati, tesaṃ manussajātikatā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā). Kāyasaṃsaggādīsu ca paṇḍakayakkhipetiyo thullaccayavatthukāva vuttā, tathā idhāpi, paṇḍakasabhāvattā manussaubhatobyañjanako ca thullaccayavatthukova hoti. Sesā manussapurisaamanussapaṇḍakaubhatobyañjanakatiracchānagatapurisādayo dukkaṭavatthukāva micchācāradassanasabhāvatoti veditabbaṃ.
សញ្ចរិត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
