| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya |
৫. সম্পসাদনীযসুত্তং
5. Sampasādanīyasuttaṃ
সারিপুত্তসীহনাদো
Sāriputtasīhanādo
১৪১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা নাল়ন্দাযং ৰিহরতি পাৰারিকম্বৰনে। অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এৰংপসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৰতি, ন চাহু ন চ ভৰিস্সতি ন চেতরহি ৰিজ্জতি অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরো যদিদং সম্বোধিয’’ন্তি।
141. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’’nti.
১৪২. ‘‘উল়ারা খো তে অযং, সারিপুত্ত, আসভী ৰাচা ভাসিতা, একংসো গহিতো, সীহনাদো নদিতো – ‘এৰংপসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৰতি; ন চাহু ন চ ভৰিস্সতি ন চেতরহি ৰিজ্জতি অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরো যদিদং সম্বোধিয’ন্তি। কিং তে 1, সারিপুত্ত, যে তে অহেসুং অতীতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, সব্বে তে ভগৰন্তো চেতসা চেতো পরিচ্চ ৰিদিতা – ‘এৰংসীলা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংধম্মা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি , এৰংপঞ্ঞা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংৰিহারী তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’।
142. ‘‘Uḷārā kho te ayaṃ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’nti. Kiṃ te 2, sāriputta, ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā – ‘evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ itipi , evaṃpaññā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvihārī te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘কিং পন তে 3, সারিপুত্ত, যে তে ভৰিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা , সব্বে তে ভগৰন্তো চেতসা চেতো পরিচ্চ ৰিদিতা, `এৰংসীলা তে ভগৰন্তো ভৰিস্সন্তি ইতিপি, এৰংধম্মা…পে॰… এৰংপঞ্ঞা… এৰংৰিহারী… এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো ভৰিস্সন্তি ইতিপী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’।
‘‘Kiṃ pana te 4, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā , sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā, `evaṃsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi, evaṃdhammā…pe… evaṃpaññā… evaṃvihārī… evaṃvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘কিং পন তে 5, সারিপুত্ত, অহং এতরহি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো চেতসা চেতো পরিচ্চ ৰিদিতো – ‘এৰংসীলো ভগৰা ইতিপি, এৰংধম্মো…পে॰… এৰংপঞ্ঞো … এৰংৰিহারী… এৰংৰিমুত্তো ভগৰা ইতিপী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’।
‘‘Kiṃ pana te 6, sāriputta, ahaṃ etarahi arahaṃ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito – ‘evaṃsīlo bhagavā itipi, evaṃdhammo…pe… evaṃpañño … evaṃvihārī… evaṃvimutto bhagavā itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘এত্থ চ হি তে, সারিপুত্ত, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু অরহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু চেতোপরিযঞাণং নত্থি। অথ কিং চরহি তে অযং, সারিপুত্ত, উল়ারা আসভী ৰাচা ভাসিতা, একংসো গহিতো, সীহনাদো নদিতো – ‘এৰংপসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৰতি, ন চাহু ন চ ভৰিস্সতি ন চেতরহি ৰিজ্জতি অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরো যদিদং সম্বোধিয’’’ন্তি?
‘‘Ettha ca hi te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ natthi. Atha kiṃ carahi te ayaṃ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’’’nti?
১৪৩. ‘‘ন খো মে 7, ভন্তে, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু অরহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু চেতোপরিযঞাণং অত্থি। অপি চ, মে 8 ধম্মন্ৰযো ৰিদিতো। সেয্যথাপি, ভন্তে , রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং দল়্হুদ্ধাপং 9 দল়্হপাকারতোরণং একদ্ৰারং। তত্রস্স দোৰারিকো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৰী অঞ্ঞাতানং নিৰারেতা, ঞাতানং পৰেসেতা। সো তস্স নগরস্স সমন্তা অনুপরিযাযপথং অনুক্কমমানো ন পস্সেয্য পাকারসন্ধিং ৰা পাকারৰিৰরং ৰা অন্তমসো বিল়ারনিক্খমনমত্তম্পি। তস্স এৰমস্স – ‘যে খো কেচি ওল়ারিকা পাণা ইমং নগরং পৰিসন্তি ৰা নিক্খমন্তি ৰা, সব্বে তে ইমিনাৰ দ্ৰারেন পৰিসন্তি ৰা নিক্খমন্তি ৰা’তি। এৰমেৰ খো মে, ভন্তে, ধম্মন্ৰযো ৰিদিতো। যে তে, ভন্তে, অহেসুং অতীতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, সব্বে তে ভগৰন্তো পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা, সত্ত সম্বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিংসু। যেপি তে, ভন্তে, ভৰিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, সব্বে তে ভগৰন্তো পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা, সত্ত সম্বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি। ভগৰাপি, ভন্তে, এতরহি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তো সত্ত সম্বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো।
143. ‘‘Na kho me 10, bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ atthi. Api ca, me 11 dhammanvayo vidito. Seyyathāpi, bhante , rañño paccantimaṃ nagaraṃ daḷhuddhāpaṃ 12 daḷhapākāratoraṇaṃ ekadvāraṃ. Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṃ nivāretā, ñātānaṃ pavesetā. So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṃ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṃ vā pākāravivaraṃ vā antamaso biḷāranikkhamanamattampi. Tassa evamassa – ‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṃ nagaraṃ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti. Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito. Ye te, bhante, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhiṃsu. Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhissanti. Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṃ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho.
১৪৪. ‘‘ইধাহং, ভন্তে, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিং ধম্মস্সৰনায। তস্স মে, ভন্তে, ভগৰা ধম্মং দেসেতি উত্তরুত্তরং পণীতপণীতং কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগং। যথা যথা মে, ভন্তে, ভগৰা ধম্মং দেসেসি উত্তরুত্তরং পণীতপণীতং কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগং, তথা তথাহং তস্মিং ধম্মে অভিঞ্ঞা ইধেকচ্চং ধম্মং ধম্মেসু নিট্ঠমগমং; সত্থরি পসীদিং – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা, স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো সাৰকসঙ্ঘো’তি।
144. ‘‘Idhāhaṃ, bhante, yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ dhammassavanāya. Tassa me, bhante, bhagavā dhammaṃ deseti uttaruttaraṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ. Yathā yathā me, bhante, bhagavā dhammaṃ desesi uttaruttaraṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ, tathā tathāhaṃ tasmiṃ dhamme abhiññā idhekaccaṃ dhammaṃ dhammesu niṭṭhamagamaṃ; satthari pasīdiṃ – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno sāvakasaṅgho’ti.
কুসলধম্মদেসনা
Kusaladhammadesanā
১৪৫. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি কুসলেসু ধম্মেসু। তত্রিমে কুসলা ধম্মা সেয্যথিদং, চত্তারো সতিপট্ঠানা, চত্তারো সম্মপ্পধানা, চত্তারো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্রিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো। ইধ, ভন্তে, ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, কুসলেসু ধম্মেসু। তং ভগৰা অসেসমভিজানাতি, তং ভগৰতো অসেসমভিজানতো উত্তরি অভিঞ্ঞেয্যং নত্থি, যদভিজানং অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরো অস্স, যদিদং কুসলেসু ধম্মেসু।
145. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti kusalesu dhammesu. Tatrime kusalā dhammā seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Idha, bhante, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Etadānuttariyaṃ, bhante, kusalesu dhammesu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa, yadidaṃ kusalesu dhammesu.
আযতনপণ্ণত্তিদেসনা
Āyatanapaṇṇattidesanā
১৪৬. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি আযতনপণ্ণত্তীসু। ছযিমানি, ভন্তে, অজ্ঝত্তিকবাহিরানি আযতনানি। চক্খুঞ্চেৰ রূপা 13 চ, সোতঞ্চেৰ সদ্দা চ, ঘানঞ্চেৰ গন্ধা চ, জিৰ্হা চেৰ রসা চ, কাযো চেৰ ফোট্ঠব্বা চ, মনো চেৰ ধম্মা চ। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, আযতনপণ্ণত্তীসু। তং ভগৰা অসেসমভিজানাতি, তং ভগৰতো অসেসমভিজানতো উত্তরি অভিঞ্ঞেয্যং নত্থি, যদভিজানং অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরো অস্স যদিদং আযতনপণ্ণত্তীসু।
146. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti āyatanapaṇṇattīsu. Chayimāni, bhante, ajjhattikabāhirāni āyatanāni. Cakkhuñceva rūpā 14 ca, sotañceva saddā ca, ghānañceva gandhā ca, jivhā ceva rasā ca, kāyo ceva phoṭṭhabbā ca, mano ceva dhammā ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, āyatanapaṇṇattīsu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṃ āyatanapaṇṇattīsu.
গব্ভাৰক্কন্তিদেসনা
Gabbhāvakkantidesanā
১৪৭. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি গব্ভাৰক্কন্তীসু। চতস্সো ইমা, ভন্তে, গব্ভাৰক্কন্তিযো। ইধ , ভন্তে, একচ্চো অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি; অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি; অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি। অযং পঠমা গব্ভাৰক্কন্তি।
147. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti gabbhāvakkantīsu. Catasso imā, bhante, gabbhāvakkantiyo. Idha , bhante, ekacco asampajāno mātukucchiṃ okkamati; asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ paṭhamā gabbhāvakkanti.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি; অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি; অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি। অযং দুতিযা গব্ভাৰক্কন্তি।
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ dutiyā gabbhāvakkanti.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি; সম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি; অসম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি। অযং ততিযা গব্ভাৰক্কন্তি।
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ tatiyā gabbhāvakkanti.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি; সম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মিং ঠাতি; সম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি। অযং চতুত্থা গব্ভাৰক্কন্তি। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, গব্ভাৰক্কন্তীসু।
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; sampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ catutthā gabbhāvakkanti. Etadānuttariyaṃ, bhante, gabbhāvakkantīsu.
আদেসনৰিধাদেসনা
Ādesanavidhādesanā
১৪৮. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি আদেসনৰিধাসু। চতস্সো ইমা, ভন্তে, আদেসনৰিধা। ইধ, ভন্তে, একচ্চো নিমিত্তেন আদিসতি – ‘এৰম্পি তে মনো, ইত্থম্পি তে মনো, ইতিপি তে চিত্ত’ন্তি। সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৰ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা। অযং পঠমা আদেসনৰিধা।
148. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti ādesanavidhāsu. Catasso imā, bhante, ādesanavidhā. Idha, bhante, ekacco nimittena ādisati – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ paṭhamā ādesanavidhā.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো ন হেৰ খো নিমিত্তেন আদিসতি। অপি চ খো মনুস্সানং ৰা অমনুস্সানং ৰা দেৰতানং ৰা সদ্দং সুত্ৰা আদিসতি – ‘এৰম্পি তে মনো, ইত্থম্পি তে মনো, ইতিপি তে চিত্ত’ন্তি। সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৰ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা। অযং দুতিযা আদেসনৰিধা।
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati. Api ca kho manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ dutiyā ādesanavidhā.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো ন হেৰ খো নিমিত্তেন আদিসতি, নাপি মনুস্সানং ৰা অমনুস্সানং ৰা দেৰতানং ৰা সদ্দং সুত্ৰা আদিসতি। অপি চ খো ৰিতক্কযতো ৰিচারযতো ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দং সুত্ৰা আদিসতি – ‘এৰম্পি তে মনো, ইত্থম্পি তে মনো, ইতিপি তে চিত্ত’ন্তি। সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৰ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা। অযং ততিযা আদেসনৰিধা।
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati. Api ca kho vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṃ sutvā ādisati – ‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te citta’nti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ tatiyā ādesanavidhā.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো ন হেৰ খো নিমিত্তেন আদিসতি, নাপি মনুস্সানং ৰা অমনুস্সানং ৰা দেৰতানং ৰা সদ্দং সুত্ৰা আদিসতি, নাপি ৰিতক্কযতো ৰিচারযতো ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দং সুত্ৰা আদিসতি। অপি চ খো অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিং সমাপন্নস্স 15 চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানাতি – ‘যথা ইমস্স ভোতো মনোসঙ্খারা পণিহিতা। তথা ইমস্স চিত্তস্স অনন্তরা ইমং নাম ৰিতক্কং ৰিতক্কেস্সতী’তি। সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৰ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা। অযং চতুত্থা আদেসনৰিধা। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, আদেসনৰিধাসু।
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati, nāpi vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṃ sutvā ādisati. Api ca kho avitakkaṃ avicāraṃ samādhiṃ samāpannassa 16 cetasā ceto paricca pajānāti – ‘yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā. Tathā imassa cittassa anantarā imaṃ nāma vitakkaṃ vitakkessatī’ti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aññathā. Ayaṃ catutthā ādesanavidhā. Etadānuttariyaṃ, bhante, ādesanavidhāsu.
দস্সনসমাপত্তিদেসনা
Dassanasamāpattidesanā
১৪৯. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি দস্সনসমাপত্তীসু। চতস্সো ইমা, ভন্তে, দস্সনসমাপত্তিযো। ইধ, ভন্তে, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায পধানমন্ৰায অনুযোগমন্ৰায অপ্পমাদমন্ৰায সম্মামনসিকারমন্ৰায তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে ইমমেৰ কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘানিকা লসিকা মুত্ত’ন্তি। অযং পঠমা দস্সনসমাপত্তি।
149. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti dassanasamāpattīsu. Catasso imā, bhante, dassanasamāpattiyo. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghānikā lasikā mutta’nti. Ayaṃ paṭhamā dassanasamāpatti.
‘‘পুন চপরং , ভন্তে, ইধেকচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায…পে॰… তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে ইমমেৰ কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা…পে॰… লসিকা মুত্ত’ন্তি। অতিক্কম্ম চ পুরিসস্স ছৰিমংসলোহিতং অট্ঠিং পচ্চৰেক্খতি। অযং দুতিযা দস্সনসমাপত্তি।
‘‘Puna caparaṃ , bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Ayaṃ dutiyā dassanasamāpatti.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায…পে॰… তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে ইমমেৰ কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা…পে॰… লসিকা মুত্ত’ন্তি। অতিক্কম্ম চ পুরিসস্স ছৰিমংসলোহিতং অট্ঠিং পচ্চৰেক্খতি। পুরিসস্স চ ৰিঞ্ঞাণসোতং পজানাতি, উভযতো অব্বোচ্ছিন্নং ইধ লোকে পতিট্ঠিতঞ্চ পরলোকে পতিট্ঠিতঞ্চ। অযং ততিযা দস্সনসমাপত্তি।
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Purisassa ca viññāṇasotaṃ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṃ idha loke patiṭṭhitañca paraloke patiṭṭhitañca. Ayaṃ tatiyā dassanasamāpatti.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায…পে॰… তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে ইমমেৰ কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা…পে॰… লসিকা মুত্ত’ন্তি। অতিক্কম্ম চ পুরিসস্স ছৰিমংসলোহিতং অট্ঠিং পচ্চৰেক্খতি। পুরিসস্স চ ৰিঞ্ঞাণসোতং পজানাতি, উভযতো অব্বোচ্ছিন্নং ইধ লোকে অপ্পতিট্ঠিতঞ্চ পরলোকে অপ্পতিট্ঠিতঞ্চ। অযং চতুত্থা দস্সনসমাপত্তি। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, দস্সনসমাপত্তীসু।
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe… lasikā mutta’nti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Purisassa ca viññāṇasotaṃ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṃ idha loke appatiṭṭhitañca paraloke appatiṭṭhitañca. Ayaṃ catutthā dassanasamāpatti. Etadānuttariyaṃ, bhante, dassanasamāpattīsu.
পুগ্গলপণ্ণত্তিদেসনা
Puggalapaṇṇattidesanā
১৫০. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি পুগ্গলপণ্ণত্তীসু। সত্তিমে, ভন্তে, পুগ্গলা। উভতোভাগৰিমুত্তো পঞ্ঞাৰিমুত্তো কাযসক্খী দিট্ঠিপ্পত্তো সদ্ধাৰিমুত্তো ধম্মানুসারী সদ্ধানুসারী। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, পুগ্গলপণ্ণত্তীসু।
150. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti puggalapaṇṇattīsu. Sattime, bhante, puggalā. Ubhatobhāgavimutto paññāvimutto kāyasakkhī diṭṭhippatto saddhāvimutto dhammānusārī saddhānusārī. Etadānuttariyaṃ, bhante, puggalapaṇṇattīsu.
পধানদেসনা
Padhānadesanā
১৫১. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি পধানেসু। সত্তিমে, ভন্তে সম্বোজ্ঝঙ্গা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, পধানেসু।
151. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti padhānesu. Sattime, bhante sambojjhaṅgā satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo. Etadānuttariyaṃ, bhante, padhānesu.
পটিপদাদেসনা
Paṭipadādesanā
১৫২. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি পটিপদাসু। চতস্সো ইমা, ভন্তে, পটিপদা দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞাতি। তত্র, ভন্তে, যাযং পটিপদা দুক্খা দন্ধাভিঞ্ঞা, অযং, ভন্তে, পটিপদা উভযেনেৰ হীনা অক্খাযতি দুক্খত্তা চ দন্ধত্তা চ। তত্র, ভন্তে, যাযং পটিপদা দুক্খা খিপ্পাভিঞ্ঞা, অযং পন, ভন্তে, পটিপদা দুক্খত্তা হীনা অক্খাযতি । তত্র, ভন্তে, যাযং পটিপদা সুখা দন্ধাভিঞ্ঞা, অযং পন, ভন্তে, পটিপদা দন্ধত্তা হীনা অক্খাযতি। তত্র, ভন্তে, যাযং পটিপদা সুখা খিপ্পাভিঞ্ঞা, অযং পন, ভন্তে, পটিপদা উভযেনেৰ পণীতা অক্খাযতি সুখত্তা চ খিপ্পত্তা চ। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, পটিপদাসু।
152. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti paṭipadāsu. Catasso imā, bhante, paṭipadā dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññāti. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā dukkhā dandhābhiññā, ayaṃ, bhante, paṭipadā ubhayeneva hīnā akkhāyati dukkhattā ca dandhattā ca. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā dukkhā khippābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā dukkhattā hīnā akkhāyati . Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā sukhā dandhābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā dandhattā hīnā akkhāyati. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā sukhā khippābhiññā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā ubhayeneva paṇītā akkhāyati sukhattā ca khippattā ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, paṭipadāsu.
ভস্সসমাচারাদিদেসনা
Bhassasamācārādidesanā
১৫৩. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি ভস্সসমাচারে। ইধ, ভন্তে, একচ্চো ন চেৰ মুসাৰাদুপসঞ্হিতং ৰাচং ভাসতি ন চ ৰেভূতিযং ন চ পেসুণিযং ন চ সারম্ভজং জযাপেক্খো; মন্তা মন্তা চ ৰাচং ভাসতি নিধানৰতিং কালেন। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, ভস্সসমাচারে।
153. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti bhassasamācāre. Idha, bhante, ekacco na ceva musāvādupasañhitaṃ vācaṃ bhāsati na ca vebhūtiyaṃ na ca pesuṇiyaṃ na ca sārambhajaṃ jayāpekkho; mantā mantā ca vācaṃ bhāsati nidhānavatiṃ kālena. Etadānuttariyaṃ, bhante, bhassasamācāre.
‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি পুরিসসীলসমাচারে। ইধ, ভন্তে, একচ্চো সচ্চো চস্স সদ্ধো চ, ন চ কুহকো, ন চ লপকো, ন চ নেমিত্তিকো, ন চ নিপ্পেসিকো, ন চ লাভেন লাভং নিজিগীসনকো 17, ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ, সমকারী, জাগরিযানুযোগমনুযুত্তো, অতন্দিতো, আরদ্ধৰীরিযো, ঝাযী, সতিমা, কল্যাণপটিভানো, গতিমা, ধিতিমা, মতিমা, ন চ কামেসু গিদ্ধো, সতো চ নিপকো চ। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, পুরিসসীলসমাচারে।
‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti purisasīlasamācāre. Idha, bhante, ekacco sacco cassa saddho ca, na ca kuhako, na ca lapako, na ca nemittiko, na ca nippesiko, na ca lābhena lābhaṃ nijigīsanako 18, indriyesu guttadvāro, bhojane mattaññū, samakārī, jāgariyānuyogamanuyutto, atandito, āraddhavīriyo, jhāyī, satimā, kalyāṇapaṭibhāno, gatimā, dhitimā, matimā, na ca kāmesu giddho, sato ca nipako ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, purisasīlasamācāre.
অনুসাসনৰিধাদেসনা
Anusāsanavidhādesanā
১৫৪. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি অনুসাসনৰিধাসু। চতস্সো ইমা ভন্তে অনুসাসনৰিধা – জানাতি , ভন্তে, ভগৰা অপরং পুগ্গলং পচ্চত্তং যোনিসোমনসিকারা ‘অযং পুগ্গলো যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্নো ভৰিস্সতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি। জানাতি, ভন্তে, ভগৰা পরং পুগ্গলং পচ্চত্তং যোনিসোমনসিকারা – ‘অযং পুগ্গলো যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী ভৰিস্সতি, সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সতী’তি। জানাতি, ভন্তে, ভগৰা পরং পুগ্গলং পচ্চত্তং যোনিসোমনসিকারা – ‘অযং পুগ্গলো যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো ভৰিস্সতি তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা’তি। জানাতি, ভন্তে, ভগৰা পরং পুগ্গলং পচ্চত্তং যোনিসোমনসিকারা – ‘অযং পুগ্গলো যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সতী’তি। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, অনুসাসনৰিধাসু।
154. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti anusāsanavidhāsu. Catasso imā bhante anusāsanavidhā – jānāti , bhante, bhagavā aparaṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatī’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti. Etadānuttariyaṃ, bhante, anusāsanavidhāsu.
পরপুগ্গলৰিমুত্তিঞাণদেসনা
Parapuggalavimuttiñāṇadesanā
১৫৫. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি পরপুগ্গলৰিমুত্তিঞাণে। জানাতি, ভন্তে, ভগৰা পরং পুগ্গলং পচ্চত্তং যোনিসোমনসিকারা – ‘অযং পুগ্গলো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্নো ভৰিস্সতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি। জানাতি, ভন্তে, ভগৰা পরং পুগ্গলং পচ্চত্তং যোনিসোমনসিকারা – ‘অযং পুগ্গলো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী ভৰিস্সতি, সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সতী’তি। জানাতি, ভন্তে, ভগৰা পরং পুগ্গলং পচ্চত্তং যোনিসোমনসিকারা – ‘অযং পুগ্গলো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো ভৰিস্সতি তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা’তি। জানাতি, ভন্তে, ভগৰা পরং পুগ্গলং পচ্চত্তং যোনিসোমনসিকারা – ‘অযং পুগ্গলো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সতী’তি। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, পরপুগ্গলৰিমুত্তিঞাণে।
155. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti parapuggalavimuttiñāṇe. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatī’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā – ‘ayaṃ puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti. Etadānuttariyaṃ, bhante, parapuggalavimuttiñāṇe.
সস্সতৰাদদেসনা
Sassatavādadesanā
১৫৬. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি সস্সতৰাদেসু। তযোমে, ভন্তে, সস্সতৰাদা। ইধ, ভন্তে, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায…পে॰… তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকানিপি জাতিসতানি অনেকানিপি জাতিসহস্সানি অনেকানিপি জাতিসতসহস্সানি, ‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি। ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। সো এৰমাহ – ‘অতীতংপাহং অদ্ধানং জানামি – সংৰট্টি ৰা লোকো ৰিৰট্টি ৰাতি। অনাগতংপাহং অদ্ধানং জানামি – সংৰট্টিস্সতি ৰা লোকো ৰিৰট্টিস্সতি ৰাতি। সস্সতো অত্তা চ লোকো চ ৰঞ্ঝো কূটট্ঠো এসিকট্ঠাযিট্ঠিতো। তে চ সত্তা সন্ধাৰন্তি সংসরন্তি চৰন্তি উপপজ্জন্তি, অত্থিত্ৰেৰ সস্সতিসম’ন্তি। অযং পঠমো সস্সতৰাদো।
156. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti sassatavādesu. Tayome, bhante, sassatavādā. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi – saṃvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti. Anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi – saṃvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ paṭhamo sassatavādo.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায…পে॰… তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। সেয্যথিদং, একম্পি সংৰট্টৰিৰট্টং দ্ৰেপি সংৰট্টৰিৰট্টানি তীণিপি সংৰট্টৰিৰট্টানি চত্তারিপি সংৰট্টৰিৰট্টানি পঞ্চপি সংৰট্টৰিৰট্টানি দসপি সংৰট্টৰিৰট্টানি, ‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি। ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। সো এৰমাহ – ‘অতীতংপাহং অদ্ধানং জানামি সংৰট্টি ৰা লোকো ৰিৰট্টি ৰাতি । অনাগতংপাহং অদ্ধানং জানামি সংৰট্টিস্সতি ৰা লোকো ৰিৰট্টিস্সতি ৰাতি। সস্সতো অত্তা চ লোকো চ ৰঞ্ঝো কূটট্ঠো এসিকট্ঠাযিট্ঠিতো। তে চ সত্তা সন্ধাৰন্তি সংসরন্তি চৰন্তি উপপজ্জন্তি, অত্থিত্ৰেৰ সস্সতিসম’ন্তি। অযং দুতিযো সস্সতৰাদো।
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi saṃvaṭṭavivaṭṭaṃ dvepi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṃvaṭṭavivaṭṭāni pañcapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti . Anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ dutiyo sassatavādo.
‘‘পুন চপরং, ভন্তে, ইধেকচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায…পে॰… তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। সেয্যথিদং, দসপি সংৰট্টৰিৰট্টানি ৰীসম্পি সংৰট্টৰিৰট্টানি তিংসম্পি সংৰট্টৰিৰট্টানি চত্তালীসম্পি সংৰট্টৰিৰট্টানি, ‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি। ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। সো এৰমাহ – ‘অতীতংপাহং অদ্ধানং জানামি সংৰট্টিপি লোকো ৰিৰট্টিপীতি; অনাগতংপাহং অদ্ধানং জানামি সংৰট্টিস্সতিপি লোকো ৰিৰট্টিস্সতিপীতি। সস্সতো অত্তা চ লোকো চ ৰঞ্ঝো কূটট্ঠো এসিকট্ঠাযিট্ঠিতো। তে চ সত্তা সন্ধাৰন্তি সংসরন্তি চৰন্তি উপপজ্জন্তি, অত্থিত্ৰেৰ সস্সতিসম’ন্তি। অযং ততিযো সস্সতৰাদো, এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, সস্সতৰাদেসু।
‘‘Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni vīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tiṃsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha – ‘atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭipi loko vivaṭṭipīti; anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭissatipi loko vivaṭṭissatipīti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Ayaṃ tatiyo sassatavādo, etadānuttariyaṃ, bhante, sassatavādesu.
পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণদেসনা
Pubbenivāsānussatiñāṇadesanā
১৫৭. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণে। ইধ, ভন্তে, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায…পে॰… তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে, ‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি। ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। সন্তি, ভন্তে, দেৰা 19, যেসং ন সক্কা গণনায ৰা সঙ্খানেন ৰা আযু সঙ্খাতুং। অপি চ, যস্মিং যস্মিং অত্তভাৰে অভিনিৰুট্ঠপুব্বো 20 হোতি যদি ৰা রূপীসু যদি ৰা অরূপীসু যদি ৰা সঞ্ঞীসু যদি ৰা অসঞ্ঞীসু যদি ৰা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীসু। ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণে।
157. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti pubbenivāsānussatiñāṇe. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe, ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Santi, bhante, devā 21, yesaṃ na sakkā gaṇanāya vā saṅkhānena vā āyu saṅkhātuṃ. Api ca, yasmiṃ yasmiṃ attabhāve abhinivuṭṭhapubbo 22 hoti yadi vā rūpīsu yadi vā arūpīsu yadi vā saññīsu yadi vā asaññīsu yadi vā nevasaññīnāsaññīsu. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Etadānuttariyaṃ, bhante, pubbenivāsānussatiñāṇe.
চুতূপপাতঞাণদেসনা
Cutūpapātañāṇadesanā
১৫৮. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি সত্তানং চুতূপপাতঞাণে। ইধ, ভন্তে, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায…পে॰… তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৰত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা ৰচীদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং উপৰাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা। তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্না। ইমে ৰা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা ৰচীসুচরিতেন সমন্নাগতা মনোসুচরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং অনুপৰাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা। তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি। ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, সত্তানং চুতূপপাতঞাণে।
158. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti sattānaṃ cutūpapātañāṇe. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti. Etadānuttariyaṃ, bhante, sattānaṃ cutūpapātañāṇe.
ইদ্ধিৰিধদেসনা
Iddhividhadesanā
১৫৯. ‘‘অপরং পন, ভন্তে, এতদানুত্তরিযং, যথা ভগৰা ধম্মং দেসেতি ইদ্ধিৰিধাসু। দ্ৰেমা, ভন্তে, ইদ্ধিৰিধাযো – অত্থি, ভন্তে, ইদ্ধি সাসৰা সউপধিকা, ‘নো অরিযা’তি ৰুচ্চতি। অত্থি, ভন্তে, ইদ্ধি অনাসৰা অনুপধিকা ‘অরিযা’তি ৰুচ্চতি। ‘‘কতমা চ, ভন্তে, ইদ্ধি সাসৰা সউপধিকা, ‘নো অরিযা’তি ৰুচ্চতি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায…পে॰… তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি। একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি; আৰিভাৰং তিরোভাৰং তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি সেয্যথাপি আকাসে। পথৰিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোতি, সেয্যথাপি উদকে। উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৰিযং। আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো। ইমেপি চন্দিমসূরিযে এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে পাণিনা পরামসতি পরিমজ্জতি। যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি। অযং, ভন্তে, ইদ্ধি সাসৰা সউপধিকা, ‘নো অরিযা’তি ৰুচ্চতি।
159. ‘‘Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti iddhividhāsu. Dvemā, bhante, iddhividhāyo – atthi, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati. Atthi, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati. ‘‘Katamā ca, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati? Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya…pe… tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse. Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ. Ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Ayaṃ, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati.
‘‘কতমা পন, ভন্তে, ইদ্ধি অনাসৰা অনুপধিকা, ‘অরিযা’তি ৰুচ্চতি? ইধ, ভন্তে, ভিক্খু সচে আকঙ্খতি – ‘পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য’ন্তি, অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৰিহরতি। সচে আকঙ্খতি – ‘অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য’ন্তি, পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৰিহরতি। সচে আকঙ্খতি – ‘পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য’ন্তি, অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৰিহরতি। সচে আকঙ্খতি – ‘পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য’ন্তি, পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৰিহরতি। সচে আকঙ্খতি – ‘পটিকূলঞ্চ অপ্পটিকূলঞ্চ তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰা উপেক্খকো ৰিহরেয্যং সতো সম্পজানো’তি, উপেক্খকো তত্থ ৰিহরতি সতো সম্পজানো। অযং, ভন্তে, ইদ্ধি অনাসৰা অনুপধিকা ‘অরিযা’তি ৰুচ্চতি। এতদানুত্তরিযং, ভন্তে, ইদ্ধিৰিধাসু । তং ভগৰা অসেসমভিজানাতি, তং ভগৰতো অসেসমভিজানতো উত্তরি অভিঞ্ঞেয্যং নত্থি, যদভিজানং অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরো অস্স যদিদং ইদ্ধিৰিধাসু।
‘‘Katamā pana, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā, ‘ariyā’ti vuccati? Idha, bhante, bhikkhu sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyya’nti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyya’nti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṃ sato sampajāno’ti, upekkhako tattha viharati sato sampajāno. Ayaṃ, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati. Etadānuttariyaṃ, bhante, iddhividhāsu . Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṃ iddhividhāsu.
অঞ্ঞথাসত্থুগুণদস্সনং
Aññathāsatthuguṇadassanaṃ
১৬০. ‘‘যং তং, ভন্তে, সদ্ধেন কুলপুত্তেন পত্তব্বং আরদ্ধৰীরিযেন থামৰতা পুরিসথামেন পুরিসৰীরিযেন পুরিসপরক্কমেন পুরিসধোরয্হেন, অনুপ্পত্তং তং ভগৰতা। ন চ, ভন্তে, ভগৰা কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগমনুযুত্তো হীনং গম্মং পোথুজ্জনিকং অনরিযং অনত্থসংহিতং, ন চ অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তো দুক্খং অনরিযং অনত্থসংহিতং। চতুন্নঞ্চ ভগৰা ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী।
160. ‘‘Yaṃ taṃ, bhante, saddhena kulaputtena pattabbaṃ āraddhavīriyena thāmavatā purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena purisadhorayhena, anuppattaṃ taṃ bhagavatā. Na ca, bhante, bhagavā kāmesu kāmasukhallikānuyogamanuyutto hīnaṃ gammaṃ pothujjanikaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ, na ca attakilamathānuyogamanuyutto dukkhaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ. Catunnañca bhagavā jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.
অনুযোগদানপ্পকারো
Anuyogadānappakāro
১৬১. ‘‘সচে মং, ভন্তে, এৰং পুচ্ছেয্য – ‘কিং নু খো, আৰুসো সারিপুত্ত, অহেসুং অতীতমদ্ধানং অঞ্ঞে সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরা সম্বোধিয’ন্তি, এৰং পুট্ঠো অহং, ভন্তে, ‘নো’তি ৰদেয্যং। ‘কিং পনাৰুসো সারিপুত্ত, ভৰিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অঞ্ঞে সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরা সম্বোধিয’ন্তি, এৰং পুট্ঠো অহং, ভন্তে, ‘নো’তি ৰদেয্যং । ‘কিং পনাৰুসো সারিপুত্ত, অত্থেতরহি অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরো সম্বোধিয’ন্তি, এৰং পুট্ঠো অহং, ভন্তে, ‘নো’তি ৰদেয্যং।
161. ‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṃ atītamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ . ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṃ.
‘‘সচে পন মং, ভন্তে, এৰং পুচ্ছেয্য – ‘কিং নু খো, আৰুসো সারিপুত্ত, অহেসুং অতীতমদ্ধানং অঞ্ঞে সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ভগৰতা সমসমা সম্বোধিয’ন্তি, এৰং পুট্ঠো অহং, ভন্তে, ‘এৰ’ন্তি ৰদেয্যং। ‘কিং পনাৰুসো সারিপুত্ত, ভৰিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অঞ্ঞে সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ভগৰতা সমসমা সম্বোধিয’ন্তি, এৰং পুট্ঠো অহং, ভন্তে, ‘‘এৰ’’ন্তি ৰদেয্যং । ‘কিং পনাৰুসো সারিপুত্ত, অত্থেতরহি অঞ্ঞে সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ভগৰতা সমসমা সম্বোধিয’ন্তি, এৰং পুট্ঠো অহং ভন্তে ‘নো’তি ৰদেয্যং।
‘‘Sace pana maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṃ atītamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘eva’nti vadeyyaṃ. ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, ‘‘eva’’nti vadeyyaṃ . ‘Kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiya’nti, evaṃ puṭṭho ahaṃ bhante ‘no’ti vadeyyaṃ.
‘‘সচে পন মং, ভন্তে, এৰং পুচ্ছেয্য – ‘কিং পনাযস্মা সারিপুত্তো একচ্চং অব্ভনুজানাতি , একচ্চং ন অব্ভনুজানাতী’তি, এৰং পুট্ঠো অহং, ভন্তে, এৰং ব্যাকরেয্যং – ‘সম্মুখা মেতং, আৰুসো, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘‘অহেসুং অতীতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা মযা সমসমা সম্বোধিয’’ন্তি। সম্মুখা মেতং, আৰুসো, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘‘ভৰিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা মযা সমসমা সম্বোধিয’’ন্তি। সম্মুখা মেতং, আৰুসো, ভগৰতো সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৰে অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা অপুব্বং অচরিমং উপ্পজ্জেয্যুং, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’’তি।
‘‘Sace pana maṃ, bhante, evaṃ puccheyya – ‘kiṃ panāyasmā sāriputto ekaccaṃ abbhanujānāti , ekaccaṃ na abbhanujānātī’ti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ – ‘sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiya’’nti. Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiya’’nti. Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’’ti.
‘‘কচ্চাহং, ভন্তে, এৰং পুট্ঠো এৰং ব্যাকরমানো ৰুত্তৰাদী চেৰ ভগৰতো হোমি, ন চ ভগৰন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খামি, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকরোমি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদো 23 গারয্হং ঠানং আগচ্ছতী’’তি? ‘‘তগ্ঘ ত্ৰং, সারিপুত্ত, এৰং পুট্ঠো এৰং ব্যাকরমানো ৰুত্তৰাদী চেৰ মে হোসি, ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খসি, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকরোসি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদো গারয্হং ঠানং আগচ্ছতী’’তি।
‘‘Kaccāhaṃ, bhante, evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva bhagavato homi, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhāmi, dhammassa cānudhammaṃ byākaromi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo 24 gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti? ‘‘Taggha tvaṃ, sāriputta, evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, dhammassa cānudhammaṃ byākarosi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti.
অচ্ছরিযঅব্ভুতং
Acchariyaabbhutaṃ
১৬২. এৰং ৰুত্তে, আযস্মা উদাযী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, তথাগতস্স অপ্পিচ্ছতা সন্তুট্ঠিতা সল্লেখতা। যত্র হি নাম তথাগতো এৰংমহিদ্ধিকো এৰংমহানুভাৰো, অথ চ পন নেৰত্তানং পাতুকরিস্সতি! একমেকঞ্চেপি ইতো, ভন্তে, ধম্মং অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা অত্তনি সমনুপস্সেয্যুং, তে তাৰতকেনেৰ পটাকং পরিহরেয্যুং। অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, তথাগতস্স অপ্পিচ্ছতা সন্তুট্ঠিতা সল্লেখতা। যত্র হি নাম তথাগতো এৰং মহিদ্ধিকো এৰংমহানুভাৰো। অথ চ পন নেৰত্তানং পাতুকরিস্সতী’’তি!
162. Evaṃ vutte, āyasmā udāyī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissati! Ekamekañcepi ito, bhante, dhammaṃ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva paṭākaṃ parihareyyuṃ. Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃ mahiddhiko evaṃmahānubhāvo. Atha ca pana nevattānaṃ pātukarissatī’’ti!
‘‘পস্স খো ত্ৰং, উদাযি, ‘তথাগতস্স অপ্পিচ্ছতা সন্তুট্ঠিতা সল্লেখতা। যত্র হি নাম তথাগতো এৰংমহিদ্ধিকো এৰংমহানুভাৰো, অথ চ পন নেৰত্তানং পাতুকরিস্সতি’! একমেকঞ্চেপি ইতো, উদাযি, ধম্মং অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা অত্তনি সমনুপস্সেয্যুং, তে তাৰতকেনেৰ পটাকং পরিহরেয্যুং। পস্স খো ত্ৰং, উদাযি, ‘তথাগতস্স অপ্পিচ্ছতা সন্তুট্ঠিতা সল্লেখতা। যত্র হি নাম তথাগতো এৰংমহিদ্ধিকো এৰংমহানুভাৰো, অথ চ পন নেৰত্তানং পাতুকরিস্সতী’’’তি!
‘‘Passa kho tvaṃ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissati’! Ekamekañcepi ito, udāyi, dhammaṃ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva paṭākaṃ parihareyyuṃ. Passa kho tvaṃ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissatī’’’ti!
১৬৩. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘তস্মা তিহ ত্ৰং, সারিপুত্ত, ইমং ধম্মপরিযাযং অভিক্খণং ভাসেয্যাসি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং। যেসম্পি হি, সারিপুত্ত, মোঘপুরিসানং ভৰিস্সতি তথাগতে কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা, তেসমিমং ধম্মপরিযাযং সুত্ৰা তথাগতে কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা, সা পহীযিস্সতী’’তি। ইতি হিদং আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰতো সম্মুখা সম্পসাদং পৰেদেসি। তস্মা ইমস্স ৰেয্যাকরণস্স সম্পসাদনীযং ত্ৰেৰ অধিৰচনন্তি।
163. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘tasmā tiha tvaṃ, sāriputta, imaṃ dhammapariyāyaṃ abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsi bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Yesampi hi, sāriputta, moghapurisānaṃ bhavissati tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, tesamimaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, sā pahīyissatī’’ti. Iti hidaṃ āyasmā sāriputto bhagavato sammukhā sampasādaṃ pavedesi. Tasmā imassa veyyākaraṇassa sampasādanīyaṃ tveva adhivacananti.
সম্পসাদনীযসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং।
Sampasādanīyasuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ৫. সম্পসাদনীযসুত্তৰণ্ণনা • 5. Sampasādanīyasuttavaṇṇanā
টীকা • Tīkā / সুত্তপিটক (টীকা) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) / ৫. সম্পসাদনীযসুত্তৰণ্ণনা • 5. Sampasādanīyasuttavaṇṇanā
