| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) |
੯. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
9. Sammādiṭṭhisuttavaṇṇanā
੮੯. ਏવਂ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸੁਤ੍ਤਂ। ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ, ਆવੁਸੋ, વੁਚ੍ਚਤਿ, ਕਿਤ੍ਤਾવਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਆવੁਸੋ’’ਤਿ વਾ ‘‘ਕਤਮਂ ਪਨਾવੁਸੋ , ਅਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ વਾ ਏવਂ ਯਤ੍ਤਕਾ ਥੇਰੇਨ ਪੁਚ੍ਛਾ વੁਤ੍ਤਾ, ਸਬ੍ਬਾ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾ ਪੁਚ੍ਛਾ ਏવ।
89.Evaṃme sutanti sammādiṭṭhisuttaṃ. Tattha ‘‘sammādiṭṭhi sammādiṭṭhīti, āvuso, vuccati, kittāvatā nu kho, āvuso’’ti vā ‘‘katamaṃ panāvuso , akusala’’nti vā evaṃ yattakā therena pucchā vuttā, sabbā kathetukamyatā pucchā eva.
ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਜਾਨਨ੍ਤਾਪਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ વਦਨ੍ਤਿ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾਪਿ ਬਾਹਿਰਕਾਪਿ ਸਾਸਨਿਕਾਪਿ ਅਨੁਸ੍ਸવਾਦਿવਸੇਨਾਪਿ ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਕ੍ਖੇਨਾਪਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਬਹੂਨਂ વਚਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਦ੍વਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਆਮਸਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ, ਆવੁਸੋ, વੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਆਹ। ਅਯਞ੍ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਅਪਰੇਹਿਪਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਥਾਪਰੇਹਿਪਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ, ਸ੍વਾਯਂ ਏવਂ વੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਉਪਾਦਾਯ ਕਿਤ੍ਤਾવਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਆવੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾવਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤੀਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਸੋਭਨਾਯ ਪਸਤ੍ਥਾਯ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ। ਯਦਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮੇਯੇવ ਅਯਂ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸਦ੍ਦੋ વਤ੍ਤਤਿ, ਤਦਾਸ੍ਸ ਸੋਭਨਾ ਪਸਤ੍ਥਾ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਏવਮਤ੍ਥੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Tattha yasmā jānantāpi sammādiṭṭhīti vadanti ajānantāpi bāhirakāpi sāsanikāpi anussavādivasenāpi attapaccakkhenāpi, tasmā taṃ bahūnaṃ vacanaṃ upādāya dvikkhattuṃ āmasanto ‘‘sammādiṭṭhi sammādiṭṭhīti, āvuso, vuccatī’’ti āha. Ayañhi ettha adhippāyo, aparehipi sammādiṭṭhīti vuccati, athāparehipi sammādiṭṭhīti vuccati, svāyaṃ evaṃ vuccamāno atthañca lakkhaṇañca upādāya kittāvatā nu kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hotīti. Tattha sammādiṭṭhīti sobhanāya pasatthāya ca diṭṭhiyā samannāgato. Yadā pana dhammeyeva ayaṃ sammādiṭṭhisaddo vattati, tadāssa sobhanā pasatthā ca diṭṭhi sammādiṭṭhīti evamattho veditabbo.
ਸਾ ਚਾਯਂ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਦੁવਿਧਾ ਹੋਤਿ ਲੋਕਿਯਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਞਾਣਂ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਞਾਣਞ੍ਚ ਲੋਕਿਯਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ વਾ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਸਾਸવਾ ਪਞ੍ਞਾ। ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਫਲਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ। ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਨ ਤਿવਿਧੋ ਹੋਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਸੇਕ੍ਖੋ ਅਸੇਕ੍ਖੋ ਚ। ਤਤ੍ਥ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਦੁવਿਧੋ ਹੋਤਿ ਬਾਹਿਰਕੋ ਸਾਸਨਿਕੋ ਚ। ਤਤ੍ਥ ਬਾਹਿਰਕੋ ਕਮ੍ਮવਾਦੀ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਾਯ ਅਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਪਰਾਮਾਸਕਤ੍ਤਾ। ਸਾਸਨਿਕੋ ਦ੍વੀਹਿਪਿ। ਸੇਕ੍ਖੋ ਨਿਯਤਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ। ਅਸੇਕ੍ਖੋ ਅਸੇਕ੍ਖਾਯ। ਇਧ ਪਨ ਨਿਯਤਾਯ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾਯ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ। ਤੇਨੇવਾਹ ‘‘ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ ਧਮ੍ਮੇ ਅવੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯੇવ ਹਿ ਅਨ੍ਤਦ੍વਯਮਨੁਪਗਮ੍ਮ ਉਜੁਭਾવੇਨ ਗਤਤ੍ਤਾ , ਕਾਯવਙ੍ਕਾਦੀਨਿ ਚ ਸਬ੍ਬવਙ੍ਕਾਨਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍વਾ ਗਤਤ੍ਤਾ ਉਜੁਗਤਾ ਹੋਤਿ, ਤਾਯੇવ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਨવਪ੍ਪਕਾਰੇਪਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮੇ ਅવੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਅਚਲਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਬ੍ਬਦਿਟ੍ਠਿਗਹਨਾਨਿ ਚ વਿਨਿਬ੍ਬੇਠੇਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਜਾਤਿਸਂਸਾਰਾ ਨਿਕ੍ਖਮਨ੍ਤੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤੋ ਅਰਿਯੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪવੇਦਿਤਂ ਅਮਤੋਗਧਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ।
Sā cāyaṃ sammādiṭṭhi duvidhā hoti lokiyā lokuttarāti. Tattha kammassakatāñāṇaṃ saccānulomikañāṇañca lokiyā sammādiṭṭhi, saṅkhepato vā sabbāpi sāsavā paññā. Ariyamaggaphalasampayuttā paññā lokuttarā sammādiṭṭhi. Puggalo pana tividho hoti puthujjano sekkho asekkho ca. Tattha puthujjano duvidho hoti bāhirako sāsaniko ca. Tattha bāhirako kammavādī kammassakatādiṭṭhiyā sammādiṭṭhi hoti, no saccānulomikāya attadiṭṭhiparāmāsakattā. Sāsaniko dvīhipi. Sekkho niyatāya sammādiṭṭhiyā sammādiṭṭhi. Asekkho asekkhāya. Idha pana niyatāya niyyānikāya lokuttarakusalasammādiṭṭhiyā samannāgato ‘‘sammādiṭṭhī’’ti adhippeto. Tenevāha ‘‘ujugatāssa diṭṭhi dhamme aveccappasādena samannāgato āgato imaṃ saddhamma’’nti, lokuttarakusalasammādiṭṭhiyeva hi antadvayamanupagamma ujubhāvena gatattā , kāyavaṅkādīni ca sabbavaṅkāni samucchinditvā gatattā ujugatā hoti, tāyeva ca diṭṭhiyā samannāgato navappakārepi lokuttaradhamme aveccappasādena acalappasādena samannāgato hoti, sabbadiṭṭhigahanāni ca vinibbeṭhento sabbakilese pajahanto jātisaṃsārā nikkhamanto paṭipattiṃ pariniṭṭhapento ariyena maggena āgato imaṃ sambuddhappaveditaṃ amatogadhaṃ nibbānasaṅkhātaṃ saddhammanti vuccati.
ਯਤੋ ਖੋਤਿ ਕਾਲਪਰਿਚ੍ਛੇਦવਚਨਮੇਤਂ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਅਕੁਸਲਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਦਸਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਕੁਸਲਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਨਿਰੋਧਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਪਜਾਨਨਾਯ ਕਿਚ੍ਚવਸੇਨ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿવਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਾਨਾਤਿ। ਅਕੁਸਲਮੂਲਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਮੂਲਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਅਕੁਸਲਮੂਲਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਤੇਨੇવ ਪਕਾਰੇਨ ‘‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ ਪਟਿવਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ। ਏਸ ਨਯੋ ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਕੁਸਲਮੂਲਞ੍ਚਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ। ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਥ, ਏવਂ ਇਤੋ ਪਰੇਸੁ ਸਬ੍ਬવਾਰੇਸੁ ਕਿਚ੍ਚવਸੇਨੇવ વਤ੍ਥੁਪਜਾਨਨਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਏਤ੍ਤਾવਤਾਪੀਤਿ ਏਤ੍ਤਕੇਨ ਇਮਿਨਾ ਅਕੁਸਲਾਦਿਪ੍ਪਜਾਨਨੇਨਾਪਿ। ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤੀਤਿ વੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾਯ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ। ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ…ਪੇ॰… ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤਦੇਸਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ ਹੋਤਿ। ਦੇਸਨਾਯੇવ ਚੇਸਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤਾ, ਤੇਸਂ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ વਿਤ੍ਥਾਰવਸੇਨੇવ ਸਮ੍ਮਾਮਨਸਿਕਾਰਪ੍ਪਟਿવੇਧੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Yato khoti kālaparicchedavacanametaṃ, yasmiṃ kāleti vuttaṃ hoti. Akusalañca pajānātīti dasākusalakammapathasaṅkhātaṃ akusalañca pajānāti, nirodhārammaṇāya pajānanāya kiccavasena ‘‘idaṃ dukkha’’nti paṭivijjhanto akusalaṃ pajānāti. Akusalamūlañca pajānātīti tassa mūlapaccayabhūtaṃ akusalamūlañca pajānāti, teneva pakārena ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti paṭivijjhanto. Esa nayo kusalañca kusalamūlañcāti etthāpi. Yathā cettha, evaṃ ito paresu sabbavāresu kiccavaseneva vatthupajānanā veditabbā. Ettāvatāpīti ettakena iminā akusalādippajānanenāpi. Sammādiṭṭhi hotīti vuttappakārāya lokuttarasammādiṭṭhiyā samannāgato hoti. Ujugatāssa…pe… imaṃ saddhammanti ettāvatā saṃkhittadesanā niṭṭhitā hoti. Desanāyeva cesā saṃkhittā, tesaṃ pana bhikkhūnaṃ vitthāravaseneva sammāmanasikārappaṭivedho veditabbo.
ਦੁਤਿਯવਾਰੇ ਪਨ ਦੇਸਨਾਪਿ વਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਮਨਸਿਕਾਰਪ੍ਪਟਿવੇਧੋਪਿ વਿਤ੍ਥਾਰੇਨੇવ વੁਤ੍ਤੋਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਂਖਿਤ੍ਤਦੇਸਨਾਯ ਦ੍વੇ ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗਾ, વਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾਯ ਦ੍વੇ ਉਪਰਿਮਮਗ੍ਗਾ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਹਂਸੁ વਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾવਸਾਨੇ ‘‘ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿવਚਨਂ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨਾ। ਥੇਰੋ ਪਨਾਹ ‘‘ਸਂਖਿਤ੍ਤਦੇਸਨਾਯਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਗ੍ਗਾ ਰਾਸਿਤੋ ਕਥਿਤਾ, વਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾਯਪੀ’’ਤਿ। ਯਾ ਚਾਯਂ ਇਧ ਸਂਖਿਤ੍ਤવਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾਸੁ વਿਚਾਰਣਾ ਆવਿਕਤਾ, ਸਾ ਸਬ੍ਬવਾਰੇਸੁ ਇਧ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਅਪੁਬ੍ਬਾਨੁਤ੍ਤਾਨਪਦવਣ੍ਣਨਾਮਤ੍ਤਮੇવ ਹਿ ਇਤੋ ਪਰਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮ।
Dutiyavāre pana desanāpi vitthārena manasikārappaṭivedhopi vitthāreneva vuttoti veditabbo. Tattha ‘‘saṃkhittadesanāya dve heṭṭhimamaggā, vitthāradesanāya dve uparimamaggā kathitā’’ti bhikkhū āhaṃsu vitthāradesanāvasāne ‘‘sabbaso rāgānusayaṃ pahāyā’’tiādivacanaṃ sampassamānā. Thero panāha ‘‘saṃkhittadesanāyapi cattāro maggā rāsito kathitā, vitthāradesanāyapī’’ti. Yā cāyaṃ idha saṃkhittavitthāradesanāsu vicāraṇā āvikatā, sā sabbavāresu idha vuttanayeneva veditabbā. Apubbānuttānapadavaṇṇanāmattameva hi ito paraṃ karissāma.
ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥવਣ੍ਣਨਾ
Akusalakammapathavaṇṇanā
ਤਤ੍ਥ ਪਠਮવਾਰਸ੍ਸ ਤਾવ વਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾਯ ‘‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਖੋ, ਆવੁਸੋ, ਅਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਅਕੋਸਲ੍ਲਪ੍ਪવਤ੍ਤਿਯਾ ਅਕੁਸਲਂ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਪਰਤੋ વਤ੍ਤਬ੍ਬਕੁਸਲਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ વਾ। ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਸਾવਜ੍ਜਦੁਕ੍ਖવਿਪਾਕਂ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਂ વਾ। ਅਯਂ ਤਾવੇਤ੍ਥ ਸਾਧਾਰਣਪਦવਣ੍ਣਨਾ।
Tattha paṭhamavārassa tāva vitthāradesanāya ‘‘pāṇātipāto kho, āvuso, akusala’’ntiādīsu akosallappavattiyā akusalaṃ veditabbaṃ, parato vattabbakusalappaṭipakkhato vā. Taṃ lakkhaṇato sāvajjadukkhavipākaṃ saṃkiliṭṭhaṃ vā. Ayaṃ tāvettha sādhāraṇapadavaṇṇanā.
ਅਸਾਧਾਰਣੇਸੁ ਪਨ ਪਾਣਸ੍ਸ ਅਤਿਪਾਤੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ, ਪਾਣવਧੋ ਪਾਣਘਾਤੋਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਪਾਣੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ વੋਹਾਰਤੋ ਸਤ੍ਤੋ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਜੀવਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ। ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਾਣੇ ਪਾਣਸਞ੍ਞਿਨੋ ਜੀવਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਕਉਪਕ੍ਕਮਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਕਾਯવਚੀਦ੍વਾਰਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਦ੍વਾਰਪ੍ਪવਤ੍ਤਾ વਧਕਚੇਤਨਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ। ਸੋ ਗੁਣવਿਰਹਿਤੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਦੀਸੁ ਪਾਣੇਸੁ ਖੁਦ੍ਦਕੇ ਪਾਣੇ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜੋ, ਮਹਾਸਰੀਰੇ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜੋ। ਕਸ੍ਮਾ? ਪਯੋਗਮਹਨ੍ਤਤਾਯ। ਪਯੋਗਸਮਤ੍ਤੇਪਿ વਤ੍ਥੁਮਹਨ੍ਤਤਾਯ। ਗੁਣવਨ੍ਤੇਸੁ ਮਨੁਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਅਪ੍ਪਗੁਣੇ ਪਾਣੇ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜੋ, ਮਹਾਗੁਣੇ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜੋ। ਸਰੀਰਗੁਣਾਨਂ ਪਨ ਸਮਭਾવੇ ਸਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਉਪਕ੍ਕਮਾਨਞ੍ਚ ਮੁਦੁਤਾਯ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜੋ, ਤਿਬ੍ਬਤਾਯ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜੋਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਾਣੋ, ਪਾਣਸਞ੍ਞਿਤਾ, વਧਕਚਿਤ੍ਤਂ, ਉਪਕ੍ਕਮੋ, ਤੇਨ ਮਰਣਨ੍ਤਿ। ਛ ਪਯੋਗਾ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੋ, ਆਣਤ੍ਤਿਕੋ, ਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਯੋ, ਥਾવਰੋ, વਿਜ੍ਜਾਮਯੋ, ਇਦ੍ਧਿਮਯੋਤਿ। ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨੇਤ੍ਥ વਿਤ੍ਥਾਰੀਯਮਾਨੇ ਅਤਿਪਪਞ੍ਚੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਂ ਨ વਿਤ੍ਥਾਰਯਾਮ, ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਏવਰੂਪਂ। ਅਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਪਨ ਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕਂ વਿਨਯਟ੍ਠਕਥਂ (ਪਾਰਾ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੨.੧੭੨) ਓਲੋਕੇਤ੍વਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ।
Asādhāraṇesu pana pāṇassa atipāto pāṇātipāto, pāṇavadho pāṇaghātoti vuttaṃ hoti. Pāṇoti cettha vohārato satto, paramatthato jīvitindriyaṃ. Tasmiṃ pana pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānaṃ aññataradvārappavattā vadhakacetanā pāṇātipāto. So guṇavirahitesu tiracchānagatādīsu pāṇesu khuddake pāṇe appasāvajjo, mahāsarīre mahāsāvajjo. Kasmā? Payogamahantatāya. Payogasamattepi vatthumahantatāya. Guṇavantesu manussādīsu appaguṇe pāṇe appasāvajjo, mahāguṇe mahāsāvajjo. Sarīraguṇānaṃ pana samabhāve sati kilesānaṃ upakkamānañca mudutāya appasāvajjo, tibbatāya mahāsāvajjoti veditabbo. Tassa pañca sambhārā honti pāṇo, pāṇasaññitā, vadhakacittaṃ, upakkamo, tena maraṇanti. Cha payogā sāhatthiko, āṇattiko, nissaggiyo, thāvaro, vijjāmayo, iddhimayoti. Imasmiṃ panettha vitthārīyamāne atipapañco hoti, tasmā naṃ na vitthārayāma, aññañca evarūpaṃ. Atthikehi pana samantapāsādikaṃ vinayaṭṭhakathaṃ (pārā. aṭṭha. 2.172) oloketvā gahetabbo.
ਅਦਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਆਦਾਨਂ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ, ਪਰਸ੍ਸ ਹਰਣਂ ਥੇਯ੍ਯਂ, ਚੋਰਿਕਾਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਅਦਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਯਤ੍ਥ ਪਰੋ ਯਥਾਕਾਮਕਾਰਿਤਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਦਣ੍ਡਾਰਹੋ ਅਨੁਪવਜ੍ਜੋ ਚ ਹੋਤਿ। ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤੇ ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਸਞ੍ਞਿਨੋ ਤਦਾਦਾਯਕਉਪਕ੍ਕਮਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਥੇਯ੍ਯਚੇਤਨਾ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ। ਤਂ ਹੀਨੇ ਪਰਸਨ੍ਤਕੇ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜਂ , ਪਣੀਤੇ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜਂ। ਕਸ੍ਮਾ? વਤ੍ਥੁਪਣੀਤਤਾਯ। વਤ੍ਥੁਸਮਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਗੁਣਾਧਿਕਾਨਂ ਸਨ੍ਤਕੇ વਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜਂ। ਤਂ ਤਂ ਗੁਣਾਧਿਕਂ ਉਪਾਦਾਯ ਤਤੋ ਤਤੋ ਹੀਨਗੁਣਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਕੇ વਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜਂ। ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਸਞ੍ਞਿਤਾ, ਥੇਯ੍ਯਚਿਤ੍ਤਂ, ਉਪਕ੍ਕਮੋ, ਤੇਨ ਹਰਣਨ੍ਤਿ। ਛ ਪਯੋਗਾ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕਾਦਯੋવ। ਤੇ ਚ ਖੋ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਥੇਯ੍ਯਾવਹਾਰੋ, ਪਸਯ੍ਹਾવਹਾਰੋ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾવਹਾਰੋ, ਪਰਿਕਪ੍ਪਾવਹਾਰੋ, ਕੁਸਾવਹਾਰੋਤਿ ਇਮੇਸਂ ਅવਹਾਰਾਨਂ વਸੇਨ ਪવਤ੍ਤਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ। વਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕਾਯਂ (ਪਾਰਾ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੧.੯੨) વੁਤ੍ਤੋ।
Adinnassa ādānaṃ adinnādānaṃ, parassa haraṇaṃ theyyaṃ, corikāti vuttaṃ hoti. Tattha adinnanti parapariggahitaṃ, yattha paro yathākāmakāritaṃ āpajjanto adaṇḍāraho anupavajjo ca hoti. Tasmiṃ pana parapariggahite parapariggahitasaññino tadādāyakaupakkamasamuṭṭhāpikā theyyacetanā adinnādānaṃ. Taṃ hīne parasantake appasāvajjaṃ , paṇīte mahāsāvajjaṃ. Kasmā? Vatthupaṇītatāya. Vatthusamatte sati guṇādhikānaṃ santake vatthusmiṃ mahāsāvajjaṃ. Taṃ taṃ guṇādhikaṃ upādāya tato tato hīnaguṇassa santake vatthusmiṃ appasāvajjaṃ. Tassa pañca sambhārā honti parapariggahitaṃ, parapariggahitasaññitā, theyyacittaṃ, upakkamo, tena haraṇanti. Cha payogā sāhatthikādayova. Te ca kho yathānurūpaṃ theyyāvahāro, pasayhāvahāro, paṭicchannāvahāro, parikappāvahāro, kusāvahāroti imesaṃ avahārānaṃ vasena pavattāti ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ (pārā. aṭṭha. 1.92) vutto.
ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਕਾਮੇਸੂਤਿ ਮੇਥੁਨਸਮਾਚਾਰੇਸੁ। ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋਤਿ ਏਕਨ੍ਤਨਿਨ੍ਦਿਤੋ ਲਾਮਕਾਚਾਰੋ। ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਪਨ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਕਾਯਦ੍વਾਰਪ੍ਪવਤ੍ਤਾ ਅਗਮਨੀਯਟ੍ਠਾਨવੀਤਿਕ੍ਕਮਚੇਤਨਾ ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ।
Kāmesumicchācāroti ettha pana kāmesūti methunasamācāresu. Micchācāroti ekantanindito lāmakācāro. Lakkhaṇato pana asaddhammādhippāyena kāyadvārappavattā agamanīyaṭṭhānavītikkamacetanā kāmesumicchācāro.
ਤਤ੍ਥ ਅਗਮਨੀਯਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਤਾવ ਮਾਤੁਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਪਿਤੁਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਮਾਤਾਪਿਤੁਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਭਾਤੁਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਭਗਿਨਿਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਞਾਤਿਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਗੋਤ੍ਤਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਧਮ੍ਮਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਸਾਰਕ੍ਖਾ, ਸਪਰਿਦਣ੍ਡਾਤਿ ਮਾਤੁਰਕ੍ਖਿਤਾਦਯੋ ਦਸ ; ਧਨਕ੍ਕੀਤਾ, ਛਨ੍ਦવਾਸਿਨੀ, ਭੋਗવਾਸਿਨੀ, ਪਟવਾਸਿਨੀ, ਓਦਪਤ੍ਤਕਿਨੀ, ਓਭਟਚੁਮ੍ਬਟਾ, ਦਾਸੀ ਚ ਭਰਿਯਾ ਚ, ਕਮ੍ਮਕਾਰੀ ਚ ਭਰਿਯਾ ਚ, ਧਜਾਹਤਾ, ਮੁਹੁਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਏਤਾ ਚ ਧਨਕ੍ਕੀਤਾਦਯੋ ਦਸਾਤਿ વੀਸਤਿ ਇਤ੍ਥਿਯੋ। ਇਤ੍ਥੀਸੁ ਪਨ ਦ੍વਿਨ੍ਨਂ ਸਾਰਕ੍ਖਾਸਪਰਿਦਣ੍ਡਾਨਂ, ਦਸਨ੍ਨਞ੍ਚ ਧਨਕ੍ਕੀਤਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਦ੍વਾਦਸਨ੍ਨਂ ਇਤ੍ਥੀਨਂ ਅਞ੍ਞੇ ਪੁਰਿਸਾ, ਇਦਂ ਅਗਮਨੀਯਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ। ਸੋ ਪਨੇਸ ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਰਹਿਤੇ ਅਗਮਨੀਯਟ੍ਠਾਨੇ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜੋ, ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜੋ। ਤਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਅਗਮਨੀਯવਤ੍ਥੁ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੇવਨਚਿਤ੍ਤਂ, ਸੇવਨਪਯੋਗੋ, ਮਗ੍ਗੇਨਮਗ੍ਗਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਅਧਿવਾਸਨਨ੍ਤਿ। ਏਕੋ ਪਯੋਗੋ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੋ ਏવ।
Tattha agamanīyaṭṭhānaṃ nāma purisānaṃ tāva māturakkhitā, piturakkhitā, mātāpiturakkhitā, bhāturakkhitā, bhaginirakkhitā, ñātirakkhitā, gottarakkhitā, dhammarakkhitā, sārakkhā, saparidaṇḍāti māturakkhitādayo dasa ; dhanakkītā, chandavāsinī, bhogavāsinī, paṭavāsinī, odapattakinī, obhaṭacumbaṭā, dāsī ca bhariyā ca, kammakārī ca bhariyā ca, dhajāhatā, muhuttikāti etā ca dhanakkītādayo dasāti vīsati itthiyo. Itthīsu pana dvinnaṃ sārakkhāsaparidaṇḍānaṃ, dasannañca dhanakkītādīnanti dvādasannaṃ itthīnaṃ aññe purisā, idaṃ agamanīyaṭṭhānaṃ nāma. So panesa micchācāro sīlādiguṇarahite agamanīyaṭṭhāne appasāvajjo, sīlādiguṇasampanne mahāsāvajjo. Tassa cattāro sambhārā agamanīyavatthu, tasmiṃ sevanacittaṃ, sevanapayogo, maggenamaggappaṭipattiadhivāsananti. Eko payogo sāhatthiko eva.
ਮੁਸਾਤਿ વਿਸਂવਾਦਨਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਭਞ੍ਜਕੋ વਚੀਪਯੋਗੋ ਕਾਯਪਯੋਗੋ વਾ। વਿਸਂવਾਦਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਪਨਸ੍ਸ ਪਰવਿਸਂવਾਦਨਕਕਾਯવਚੀਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਚੇਤਨਾ ਮੁਸਾવਾਦੋ। ਅਪਰੋ ਨਯੋ ਮੁਸਾਤਿ ਅਭੂਤਂ ਅਤਚ੍ਛਂ વਤ੍ਥੁ। વਾਦੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਭੂਤਤੋ ਤਚ੍ਛਤੋ વਿਞ੍ਞਾਪਨਂ। ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਪਨ ਅਤਥਂ વਤ੍ਥੁਂ ਤਥਤੋ ਪਰਂ વਿਞ੍ਞਾਪੇਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਤਥਾવਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਚੇਤਨਾ ਮੁਸਾવਾਦੋ। ਸੋ ਯਮਤ੍ਥਂ ਭਞ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਤਾਯ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜੋ, ਮਹਨ੍ਤਤਾਯ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜੋ। ਅਪਿਚ ਗਹਟ੍ਠਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਕਂ ਅਦਾਤੁਕਾਮਤਾਯ ਨਤ੍ਥੀਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪવਤ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜੋ, ਸਕ੍ਖਿਨਾ ਹੁਤ੍વਾ ਅਤ੍ਥਭਞ੍ਜਨਤ੍ਥਂ વੁਤ੍ਤੋ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜੋ। ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ ਅਪ੍ਪਕਮ੍ਪਿ ਤੇਲਂ વਾ ਸਪ੍ਪਿਂ વਾ ਲਭਿਤ੍વਾ ਹਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਗਾਮੇ ਤੇਲਂ ਨਦੀਮਞ੍ਞੇ ਸਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ ਪੁਰਾਣਕਥਾਨਯੇਨ ਪવਤ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜੋ, ਅਦਿਟ੍ਠਂਯੇવ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ વਦਨ੍ਤਾਨਂ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜੋ। ਤਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਤਥਂ વਤ੍ਥੁ, વਿਸਂવਾਦਨਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਜ੍ਜੋ વਾਯਾਮੋ, ਪਰਸ੍ਸ ਤਦਤ੍ਥવਿਜਾਨਨਨ੍ਤਿ। ਏਕੋ ਪਯੋਗੋ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੋવ। ਸੋ ਕਾਯੇਨ વਾ ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ વਾ વਾਚਾਯ વਾ વਿਸਂવਾਦਕਕਿਰਿਯਾਕਰਣੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ। ਤਾਯ ਚੇ ਕਿਰਿਯਾਯ ਪਰੋ ਤਮਤ੍ਥਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਯਂ ਕਿਰਿਯਾਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਚੇਤਨਾਕ੍ਖਣੇਯੇવ ਮੁਸਾવਾਦਕਮ੍ਮੁਨਾ ਬਜ੍ਝਤਿ।
Musāti visaṃvādanapurekkhārassa atthabhañjako vacīpayogo kāyapayogo vā. Visaṃvādanādhippāyena panassa paravisaṃvādanakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo. Aparo nayo musāti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu. Vādoti tassa bhūtato tacchato viññāpanaṃ. Lakkhaṇato pana atathaṃ vatthuṃ tathato paraṃ viññāpetukāmassa tathāviññattisamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo. So yamatthaṃ bhañjati, tassa appatāya appasāvajjo, mahantatāya mahāsāvajjo. Apica gahaṭṭhānaṃ attano santakaṃ adātukāmatāya natthītiādinayappavatto appasāvajjo, sakkhinā hutvā atthabhañjanatthaṃ vutto mahāsāvajjo. Pabbajitānaṃ appakampi telaṃ vā sappiṃ vā labhitvā hasādhippāyena ‘‘ajja gāme telaṃ nadīmaññe sandatī’’ti purāṇakathānayena pavatto appasāvajjo, adiṭṭhaṃyeva pana diṭṭhantiādinā nayena vadantānaṃ mahāsāvajjo. Tassa cattāro sambhārā honti atathaṃ vatthu, visaṃvādanacittaṃ, tajjo vāyāmo, parassa tadatthavijānananti. Eko payogo sāhatthikova. So kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā vācāya vā visaṃvādakakiriyākaraṇe daṭṭhabbo. Tāya ce kiriyāya paro tamatthaṃ jānāti, ayaṃ kiriyāsamuṭṭhāpikacetanākkhaṇeyeva musāvādakammunā bajjhati.
ਪਿਸੁਣਾ વਾਚਾਤਿਆਦੀਸੁ ਯਾਯ વਾਚਾਯ ਯਸ੍ਸ ਤਂ વਾਚਂ ਭਾਸਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਹਦਯੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਿਯਭਾવਂ ਪਰਸ੍ਸ ਚ ਸੁਞ੍ਞਭਾવਂ ਕਰੋਤਿ, ਸਾ ਪਿਸੁਣਾ વਾਚਾ। ਯਾਯ ਪਨ ਅਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਪਰਮ੍ਪਿ ਫਰੁਸਮ੍ਪਿ ਕਰੋਤਿ, ਸਾ વਾਚਾ ਸਯਮ੍ਪਿ ਫਰੁਸਾ ਨੇવ ਕਣ੍ਣਸੁਖਾ ਨ ਹਦਯਸੁਖਾ વਾ, ਅਯਂ ਫਰੁਸਾ વਾਚਾ। ਯੇਨ ਸਮ੍ਫਂ ਪਲਪਤਿ ਨਿਰਤ੍ਥਕਂ, ਸੋ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ। ਤੇਸਂ ਮੂਲਭੂਤਾ ਚੇਤਨਾਪਿ ਪਿਸੁਣਾવਾਚਾਦਿਨਾਮਮੇવ ਲਭਤਿ, ਸਾ ਏવ ਚ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰੇਸਂ વਾ ਭੇਦਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਿਯਕਮ੍ਯਤਾਯ વਾ ਕਾਯવਚੀਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਚੇਤਨਾ ਪਿਸੁਣਾ વਾਚਾ। ਸਾ ਯਸ੍ਸ ਭੇਦਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਗੁਣਤਾਯ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜਾ, ਮਹਾਗੁਣਤਾਯ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜਾ। ਤਸ੍ਸਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਭਿਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬੋ ਪਰੋ, ‘‘ਇਤਿ ਇਮੇ ਨਾਨਾ ਭવਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ વਿਨਾ ਭવਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਭੇਦਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਤਾ વਾ, ‘‘ਅਹਂ ਪਿਯੋ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ વਿਸ੍ਸਾਸਿਕੋ’’ਤਿ ਪਿਯਕਮ੍ਯਤਾ વਾ, ਤਜ੍ਜੋ વਾਯਾਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਤਦਤ੍ਥવਿਜਾਨਨਨ੍ਤਿ।
Pisuṇā vācātiādīsu yāya vācāya yassa taṃ vācaṃ bhāsati, tassa hadaye attano piyabhāvaṃ parassa ca suññabhāvaṃ karoti, sā pisuṇā vācā. Yāya pana attānampi parampi pharusampi karoti, sā vācā sayampi pharusā neva kaṇṇasukhā na hadayasukhā vā, ayaṃ pharusā vācā. Yena samphaṃ palapati niratthakaṃ, so samphappalāpo. Tesaṃ mūlabhūtā cetanāpi pisuṇāvācādināmameva labhati, sā eva ca idha adhippetāti. Tattha saṃkiliṭṭhacittassa paresaṃ vā bhedāya attano piyakamyatāya vā kāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā pisuṇā vācā. Sā yassa bhedaṃ karoti, tassa appaguṇatāya appasāvajjā, mahāguṇatāya mahāsāvajjā. Tassā cattāro sambhārā bhinditabbo paro, ‘‘iti ime nānā bhavissanti vinā bhavissantī’’ti bhedapurekkhāratā vā, ‘‘ahaṃ piyo bhavissāmi vissāsiko’’ti piyakamyatā vā, tajjo vāyāmo, tassa tadatthavijānananti.
ਪਰਸ੍ਸ ਮਮ੍ਮਚ੍ਛੇਦਕਕਾਯવਚੀਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਏਕਨ੍ਤਫਰੁਸਾ ਚੇਤਨਾ ਫਰੁਸਾ વਾਚਾ। ਤਸ੍ਸ ਆવਿਭਾવਤ੍ਥਮਿਦਂ વਤ੍ਥੁ – ਏਕੋ ਕਿਰ ਦਾਰਕੋ ਮਾਤੁવਚਨਂ ਅਨਾਦਿਯਿਤ੍વਾ ਅਰਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਂ ਮਾਤਾ ਨਿવਤ੍ਤੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੀ ‘‘ਚਣ੍ਡਾ ਤਂ ਮਹਿਂਸੀ ਅਨੁਬਨ੍ਧਤੂ’’ਤਿ ਅਕ੍ਕੋਸਿ। ਅਥਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥੇવ ਅਰਞ੍ਞੇ ਮਹਿਂਸੀ ਉਟ੍ਠਾਸਿ। ਦਾਰਕੋ ‘‘ਯਂ ਮਮ ਮਾਤਾ ਮੁਖੇਨ ਕਥੇਸਿ ਤਂ ਮਾ ਹੋਤੁ, ਯਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ ਤਂ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਸਚ੍ਚਕਿਰਿਯਮਕਾਸਿ। ਮਹਿਂਸੀ ਤਤ੍ਥੇવ ਬਦ੍ਧਾ વਿਯ ਅਟ੍ਠਾਸਿ। ਏવਂ ਮਮ੍ਮਚ੍ਛੇਦਕੋਪਿ ਪਯੋਗੋ ਚਿਤ੍ਤਸਣ੍ਹਤਾਯ ਫਰੁਸਾ વਾਚਾ ਨ ਹੋਤਿ। ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਹਿ ਕਦਾਚਿ ਪੁਤ੍ਤਕੇ ਏવਮ੍ਪਿ વਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਚੋਰਾ વੋ ਖਣ੍ਡਾਖਣ੍ਡਿਕਂ ਕਰੋਨ੍ਤੂ’’ਤਿ, ਉਪ੍ਪਲਪਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚ ਨੇਸਂ ਉਪਰਿ ਪਤਨ੍ਤਂ ਨ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ। ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯਾ ਚ ਕਦਾਚਿ ਨਿਸ੍ਸਿਤਕੇ ਏવਂ વਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਕਿਂ ਇਮੇ ਅਹਿਰਿਕਾ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਿਨੋ ਚਰਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਧਮਥ ਨੇ’’ਤਿ। ਅਥ ਖੋ ਨੇਸਂ ਆਗਮਾਧਿਗਮਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ। ਯਥਾ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸਣ੍ਹਤਾਯ ਫਰੁਸਾ વਾਚਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਏવਂ વਚਨਸਣ੍ਹਤਾਯ ਅਫਰੁਸਾ વਾਚਾਪਿ ਨ ਹੋਤਿ। ਨ ਹਿ ਮਾਰਾਪੇਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ‘‘ਇਮਂ ਸੁਖਂ ਸਯਾਪੇਥਾ’’ਤਿ વਚਨਂ ਅਫਰੁਸਾ વਾਚਾ ਹੋਤਿ। ਚਿਤ੍ਤਫਰੁਸਤਾਯ ਪਨੇਸਾ ਫਰੁਸਾ વਾਚਾવ। ਸਾ ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਪવਤ੍ਤਿਤਾ, ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਗੁਣਤਾਯ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜਾ, ਮਹਾਗੁਣਤਾਯ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜਾ। ਤਸ੍ਸਾ ਤਯੋ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਅਕ੍ਕੋਸਿਤਬ੍ਬੋ ਪਰੋ, ਕੁਪਿਤਚਿਤ੍ਤਂ, ਅਕ੍ਕੋਸਨਾਤਿ।
Parassa mammacchedakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā ekantapharusā cetanā pharusā vācā. Tassa āvibhāvatthamidaṃ vatthu – eko kira dārako mātuvacanaṃ anādiyitvā araññaṃ gacchati, taṃ mātā nivattetuṃ asakkontī ‘‘caṇḍā taṃ mahiṃsī anubandhatū’’ti akkosi. Athassa tattheva araññe mahiṃsī uṭṭhāsi. Dārako ‘‘yaṃ mama mātā mukhena kathesi taṃ mā hotu, yaṃ cittena cintesi taṃ hotū’’ti saccakiriyamakāsi. Mahiṃsī tattheva baddhā viya aṭṭhāsi. Evaṃ mammacchedakopi payogo cittasaṇhatāya pharusā vācā na hoti. Mātāpitaro hi kadāci puttake evampi vadanti ‘‘corā vo khaṇḍākhaṇḍikaṃ karontū’’ti, uppalapattampi ca nesaṃ upari patantaṃ na icchanti. Ācariyupajjhāyā ca kadāci nissitake evaṃ vadanti ‘‘kiṃ ime ahirikā anottappino caranti niddhamatha ne’’ti. Atha kho nesaṃ āgamādhigamasampattiṃ icchanti. Yathā ca cittasaṇhatāya pharusā vācā na hoti, evaṃ vacanasaṇhatāya apharusā vācāpi na hoti. Na hi mārāpetukāmassa ‘‘imaṃ sukhaṃ sayāpethā’’ti vacanaṃ apharusā vācā hoti. Cittapharusatāya panesā pharusā vācāva. Sā yaṃ sandhāya pavattitā, tassa appaguṇatāya appasāvajjā, mahāguṇatāya mahāsāvajjā. Tassā tayo sambhārā akkositabbo paro, kupitacittaṃ, akkosanāti.
ਅਨਤ੍ਥવਿਞ੍ਞਾਪਕਕਾਯવਚੀਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਅਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ। ਸੋ ਆਸੇવਨਮਨ੍ਦਤਾਯ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜੋ, ਆਸੇવਨਮਹਨ੍ਤਤਾਯ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜੋ। ਤਸ੍ਸ ਦ੍વੇ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਭਾਰਤਯੁਦ੍ਧਸੀਤਾਹਰਣਾਦਿਨਿਰਤ੍ਥਕਕਥਾਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਤਾ, ਤਥਾਰੂਪੀਕਥਾਕਥਨਨ੍ਤਿ।
Anatthaviññāpakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā akusalacetanā samphappalāpo. So āsevanamandatāya appasāvajjo, āsevanamahantatāya mahāsāvajjo. Tassa dve sambhārā bhāratayuddhasītāharaṇādiniratthakakathāpurekkhāratā, tathārūpīkathākathananti.
ਅਭਿਜ੍ਝਾਯਤੀਤਿ ਅਭਿਜ੍ਝਾ, ਪਰਭਣ੍ਡਾਭਿਮੁਖੀ ਹੁਤ੍વਾ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਪવਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਸਾ ‘‘ਅਹੋ વਤ ਇਦਂ ਮਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏવਂ ਪਰਭਣ੍ਡਾਭਿਜ੍ਝਾਯਨਲਕ੍ਖਣਾ। ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ વਿਯ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜਾ ਚ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜਾ ਚ। ਤਸ੍ਸਾ ਦ੍વੇ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਪਰਭਣ੍ਡਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਣਾਮਨਞ੍ਚ। ਪਰਭਣ੍ਡવਤ੍ਥੁਕੇ ਹਿ ਲੋਭੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ ਨ ਤਾવ ਕਮ੍ਮਪਥਭੇਦੋ ਹੋਤਿ, ਯਾવ ‘‘ਅਹੋ વਤੀਦਂ ਮਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨ ਪਰਿਣਾਮੇਤਿ।
Abhijjhāyatīti abhijjhā, parabhaṇḍābhimukhī hutvā tanninnatāya pavattatīti attho. Sā ‘‘aho vata idaṃ mamassā’’ti evaṃ parabhaṇḍābhijjhāyanalakkhaṇā. Adinnādānaṃ viya appasāvajjā ca mahāsāvajjā ca. Tassā dve sambhārā parabhaṇḍaṃ, attano pariṇāmanañca. Parabhaṇḍavatthuke hi lobhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti, yāva ‘‘aho vatīdaṃ mamassā’’ti attano na pariṇāmeti.
ਹਿਤਸੁਖਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦਯਤੀਤਿ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ। ਸੋ ਪਰવਿਨਾਸਾਯ ਮਨੋਪਦੋਸਲਕ੍ਖਣੋ , ਫਰੁਸਾ વਾਚਾ વਿਯ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜੋ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜੋ ਚ। ਤਸ੍ਸ ਦ੍વੇ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਪਰਸਤ੍ਤੋ ਚ, ਤਸ੍ਸ ਚ વਿਨਾਸਚਿਨ੍ਤਾ। ਪਰਸਤ੍ਤવਤ੍ਥੁਕੇ ਹਿ ਕੋਧੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ ਨ ਤਾવ ਕਮ੍ਮਪਥਭੇਦੋ ਹੋਤਿ, ਯਾવ ‘‘ਅਹੋ વਤਾਯਂ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜੇਯ੍ਯ વਿਨਸ੍ਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਤਸ੍ਸ વਿਨਾਸਂ ਨ ਚਿਨ੍ਤੇਤਿ।
Hitasukhaṃ byāpādayatīti byāpādo. So paravināsāya manopadosalakkhaṇo , pharusā vācā viya appasāvajjo mahāsāvajjo ca. Tassa dve sambhārā parasatto ca, tassa ca vināsacintā. Parasattavatthuke hi kodhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti, yāva ‘‘aho vatāyaṃ ucchijjeyya vinasseyyā’’ti tassa vināsaṃ na cinteti.
ਯਥਾਭੁਚ੍ਚਗਹਣਾਭਾવੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ। ਸਾ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ વਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਨਲਕ੍ਖਣਾ। ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ વਿਯ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜਾ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜਾ ਚ। ਅਪਿਚ ਅਨਿਯਤਾ ਅਪ੍ਪਸਾવਜ੍ਜਾ, ਨਿਯਤਾ ਮਹਾਸਾવਜ੍ਜਾ। ਤਸ੍ਸਾ ਦ੍વੇ ਸਮ੍ਭਾਰਾ વਤ੍ਥੁਨੋ ਚ ਗਹਿਤਾਕਾਰવਿਪਰੀਤਤਾ, ਯਥਾ ਚ ਤਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਤਥਾਭਾવੇਨ ਤਸ੍ਸੁਪਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ।
Yathābhuccagahaṇābhāvena micchā passatīti micchādiṭṭhi. Sā ‘‘natthi dinna’’ntiādinā nayena viparītadassanalakkhaṇā. Samphappalāpo viya appasāvajjā mahāsāvajjā ca. Apica aniyatā appasāvajjā, niyatā mahāsāvajjā. Tassā dve sambhārā vatthuno ca gahitākāraviparītatā, yathā ca taṃ gaṇhāti, tathābhāvena tassupaṭṭhānanti.
ਇਮੇਸਂ ਪਨ ਦਸਨ੍ਨਂ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾਨਂ ਧਮ੍ਮਤੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ વੇਦਨਾਤੋ ਮੂਲਤੋਤਿ ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ વਿਨਿਚ੍ਛਯੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Imesaṃ pana dasannaṃ akusalakammapathānaṃ dhammato koṭṭhāsato ārammaṇato vedanāto mūlatoti pañcahākārehi vinicchayo veditabbo.
ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਤੋਤਿ ਏਤੇਸੁ ਹਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ, ਚੇਤਨਾਧਮ੍ਮਾવ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਯੋ ਤਯੋ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ।
Tattha dhammatoti etesu hi paṭipāṭiyā satta, cetanādhammāva honti, abhijjhādayo tayo cetanāsampayuttā.
ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋਤਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਚਾਤਿ ਇਮੇ ਅਟ੍ਠ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਏવ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਮੂਲਾਨਿ। ਅਭਿਜ੍ਝਾਬ੍ਯਾਪਾਦਾ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਚੇવ ਮੂਲਾਨਿ ਚ। ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਹਿ ਮੂਲਂ ਪਤ੍વਾ ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ ਹੋਤਿ। ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਦੋਸੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ।
Koṭṭhāsatoti paṭipāṭiyā satta, micchādiṭṭhi cāti ime aṭṭha kammapathā eva honti, no mūlāni. Abhijjhābyāpādā kammapathā ceva mūlāni ca. Abhijjhā hi mūlaṃ patvā lobho akusalamūlaṃ hoti. Byāpādo doso akusalamūlaṃ.
ਆਰਮ੍ਮਣਤੋਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਜੀવਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣੋ ਹੋਤਿ। ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ વਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣਂ વਾ। ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬવਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣੋ। ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੋਤਿਪਿ ਏਕੇ। ਮੁਸਾવਾਦੋ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੋ વਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣੋ વਾ। ਤਥਾ ਪਿਸੁਣਾ વਾਚਾ। ਫਰੁਸਾ વਾਚਾ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾવ। ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤવਿਞ੍ਞਾਤવਸੇਨ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੋ વਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣੋ વਾ, ਤਥਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾ। ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੋવ। ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮવਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣਾ।
Ārammaṇatoti pāṇātipāto jīvitindriyārammaṇato saṅkhārārammaṇo hoti. Adinnādānaṃ sattārammaṇaṃ vā saṅkhārārammaṇaṃ vā. Micchācāro phoṭṭhabbavasena saṅkhārārammaṇo. Sattārammaṇotipi eke. Musāvādo sattārammaṇo vā saṅkhārārammaṇo vā. Tathā pisuṇā vācā. Pharusā vācā sattārammaṇāva. Samphappalāpo diṭṭhasutamutaviññātavasena sattārammaṇo vā saṅkhārārammaṇo vā, tathā abhijjhā. Byāpādo sattārammaṇova. Micchādiṭṭhi tebhūmakadhammavasena saṅkhārārammaṇā.
વੇਦਨਾਤੋਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਦੁਕ੍ਖવੇਦਨੋ ਹੋਤਿ। ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਰਾਜਾਨੋ ਚੋਰਂ ਦਿਸ੍વਾ ਹਸਮਾਨਾਪਿ ‘‘ਗਚ੍ਛਥ ਨਂ ਘਾਤੇਥਾ’’ਤਿ વਦਨ੍ਤਿ, ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਕਚੇਤਨਾ ਪਨ ਨੇਸਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾવ ਹੋਤਿ। ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਤਿવੇਦਨਂ। ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਸੁਖਮਜ੍ਝਤ੍ਤવਸੇਨ ਦ੍વਿવੇਦਨੋ, ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਕਚਿਤ੍ਤੇ ਪਨ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤવੇਦਨੋ ਨ ਹੋਤਿ। ਮੁਸਾવਾਦੋ ਤਿવੇਦਨੋ, ਤਥਾ ਪਿਸੁਣਾ વਾਚਾ। ਫਰੁਸਾ વਾਚਾ ਦੁਕ੍ਖવੇਦਨਾવ। ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ ਤਿવੇਦਨੋ । ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਸੁਖਮਜ੍ਝਤ੍ਤવਸੇਨ ਦ੍વਿવੇਦਨਾ, ਤਥਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ। ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਦੁਕ੍ਖવੇਦਨੋ।
Vedanātoti pāṇātipāto dukkhavedano hoti. Kiñcāpi hi rājāno coraṃ disvā hasamānāpi ‘‘gacchatha naṃ ghātethā’’ti vadanti, sanniṭṭhāpakacetanā pana nesaṃ dukkhasampayuttāva hoti. Adinnādānaṃ tivedanaṃ. Micchācāro sukhamajjhattavasena dvivedano, sanniṭṭhāpakacitte pana majjhattavedano na hoti. Musāvādo tivedano, tathā pisuṇā vācā. Pharusā vācā dukkhavedanāva. Samphappalāpo tivedano . Abhijjhā sukhamajjhattavasena dvivedanā, tathā micchādiṭṭhi. Byāpādo dukkhavedano.
ਮੂਲਤੋਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਦੋਸਮੋਹવਸੇਨ ਦ੍વਿਮੂਲਕੋ ਹੋਤਿ। ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਦੋਸਮੋਹવਸੇਨ વਾ ਲੋਭਮੋਹવਸੇਨ વਾ। ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਲੋਭਮੋਹવਸੇਨ। ਮੁਸਾવਾਦੋ ਦੋਸਮੋਹવਸੇਨ વਾ ਲੋਭਮੋਹવਸੇਨ વਾ, ਤਥਾ ਪਿਸੁਣਾ વਾਚਾ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ ਚ। ਫਰੁਸਾ વਾਚਾ ਦੋਸਮੋਹવਸੇਨ। ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਮੋਹવਸੇਨ ਏਕਮੂਲਾ, ਤਥਾ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ। ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਲੋਭਮੋਹવਸੇਨ ਦ੍વਿਮੂਲਾਤਿ।
Mūlatoti pāṇātipāto dosamohavasena dvimūlako hoti. Adinnādānaṃ dosamohavasena vā lobhamohavasena vā. Micchācāro lobhamohavasena. Musāvādo dosamohavasena vā lobhamohavasena vā, tathā pisuṇā vācā samphappalāpo ca. Pharusā vācā dosamohavasena. Abhijjhā mohavasena ekamūlā, tathā byāpādo. Micchādiṭṭhi lobhamohavasena dvimūlāti.
ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਲੁਬ੍ਭਤੀਤਿ ਲੋਭੋ। ਦੁਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦੋਸੋ। ਮੁਯ੍ਹਤੀਤਿ ਮੋਹੋ। ਤੇਸੁ ਲੋਭੋ ਸਯਞ੍ਚ ਅਕੁਸਲੋ ਸਾવਜ੍ਜਦੁਕ੍ਖવਿਪਾਕਟ੍ਠੇਨ, ਇਮੇਸਞ੍ਚ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭਾવਕਟ੍ਠੇਨ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ। વੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਰਤ੍ਤੋ ਖੋ ਆવੁਸੋ ਰਾਗੇਨ ਅਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਪਾਣਮ੍ਪਿ ਹਨਤੀ’’ਤਿਆਦਿ। ਦੋਸਮੋਹਾਨਂ ਅਕੁਸਲਮੂਲਭਾવੇਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ।
Lobho akusalamūlantiādīsu lubbhatīti lobho. Dussatīti doso. Muyhatīti moho. Tesu lobho sayañca akusalo sāvajjadukkhavipākaṭṭhena, imesañca pāṇātipātādīnaṃ akusalānaṃ kesañci sampayuttappabhāvakaṭṭhena kesañci upanissayapaccayaṭṭhena mūlanti akusalamūlaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘ratto kho āvuso rāgena abhibhūto pariyādinnacitto pāṇampi hanatī’’tiādi. Dosamohānaṃ akusalamūlabhāvepi eseva nayo.
ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Akusalakammapathavaṇṇanā niṭṭhitā.
ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥવਣ੍ਣਨਾ
Kusalakammapathavaṇṇanā
ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ વੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਯੋ વੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾ ਏવ। વੇਰਂ ਮਣਤੀਤਿ વੇਰਮਣੀ, વੇਰਂ ਪਜਹਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। વਿਰਮਤਿ વਾ ਏਤਾਯ ਕਰਣਭੂਤਾਯ, વਿਕਾਰਸ੍ਸ વੇਕਾਰਂ ਕਤ੍વਾਪਿ વੇਰਮਣੀ। ਅਯਂ ਤਾવੇਤ੍ਥ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ વਣ੍ਣਨਾ। ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ વੇਰਮਣੀਤਿ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ વਿਰਤਿ। ਯਾ ‘‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ વਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਯਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਆਰਤਿ વਿਰਤੀ’’ਤਿ ਏવਂ વੁਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ વਿਰਤਿ, ਸਾ ਭੇਦਤੋ ਤਿવਿਧੋ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤવਿਰਤਿ ਸਮਾਦਾਨવਿਰਤਿ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦવਿਰਤੀਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਅਸਮਾਦਿਨ੍ਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਜਾਤਿવਯਬਾਹੁਸਚ੍ਚਾਦੀਨਿ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਿਤ੍વਾ ‘‘ਅਯੁਤ੍ਤਂ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਏવਰੂਪਂ ਕਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤવਤ੍ਥੁਂ ਅવੀਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ વਿਰਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤવਿਰਤੀਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਸੀਹਲ਼ਦੀਪੇ ਚਕ੍ਕਨਉਪਾਸਕਸ੍ਸ વਿਯ।
Pāṇātipātā veramaṇī kusalantiādīsu pāṇātipātādayo vuttatthā eva. Veraṃ maṇatīti veramaṇī, veraṃ pajahatīti attho. Viramati vā etāya karaṇabhūtāya, vikārassa vekāraṃ katvāpi veramaṇī. Ayaṃ tāvettha byañjanato vaṇṇanā. Atthato pana veramaṇīti kusalacittasampayuttā virati. Yā ‘‘pāṇātipātā viramantassa, yā tasmiṃ samaye pāṇātipātā ārati viratī’’ti evaṃ vuttā kusalacittasampayuttā virati, sā bhedato tividho hoti sampattavirati samādānavirati samucchedaviratīti. Tattha asamādinnasikkhāpadānaṃ attano jātivayabāhusaccādīni paccavekkhitvā ‘‘ayuttaṃ amhākaṃ evarūpaṃ kātu’’nti sampattavatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā virati sampattaviratīti veditabbā sīhaḷadīpe cakkanaupāsakassa viya.
ਤਸ੍ਸ ਕਿਰ ਦਹਰਕਾਲੇਯੇવ ਮਾਤੁਯਾ ਰੋਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ। વੇਜ੍ਜੇਨ ਚ ‘‘ਅਲ੍ਲਸਸਮਂਸਂ ਲਦ੍ਧੁਂ વਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਤਤੋ ਚਕ੍ਕਨਸ੍ਸ ਭਾਤਾ ‘‘ਗਚ੍ਛ ਤਾਤ ਖੇਤ੍ਤਂ ਆਹਿਣ੍ਡਾਹੀ’’ਤਿ ਚਕ੍ਕਨਂ ਪੇਸੇਸਿ। ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਗਤੋ। ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਮਯੇ ਏਕੋ ਸਸੋ ਤਰੁਣਸਸ੍ਸਂ ਖਾਦਿਤੁਂ ਆਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਤਂ ਦਿਸ੍વਾ વੇਗੇਨ ਧਾવੇਨ੍ਤੋ વਲ੍ਲਿਯਾ ਬਦ੍ਧੋ ‘‘ਕਿਰਿ ਕਿਰੀ’’ਤਿ ਸਦ੍ਦਮਕਾਸਿ। ਚਕ੍ਕਨੋ ਤੇਨ ਸਦ੍ਦੇਨ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ਤਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ ‘‘ਮਾਤੁ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਕਰੋਮੀ’’ਤਿ। ਪੁਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ ‘‘ਨ ਮੇਤਂ ਪਤਿਰੂਪਂ, ਯ੍વਾਹਂ ਮਾਤੁ ਜੀવਿਤਕਾਰਣਾ ਪਰਂ ਜੀવਿਤਾ વੋਰੋਪੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ। ਅਥ ਨਂ ‘‘ਗਚ੍ਛ ਅਰਞ੍ਞੇ ਸਸੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਿਣੋਦਕਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਾ’’ਤਿ ਮੁਞ੍ਚਿ। ਭਾਤਰਾ ਚ ‘‘ਕਿਂ ਤਾਤ ਸਸੋ ਲਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਤਂ ਪવਤ੍ਤਿਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿ। ਤਤੋ ਨਂ ਭਾਤਾ ਪਰਿਭਾਸਿ। ਸੋ ਮਾਤੁਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ‘‘ਯਤੋਹਂ ਜਾਤੋ, ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ ਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਪਾਣਂ ਜੀવਿਤਾ વੋਰੋਪੇਤਾ’’ਤਿ ਸਚ੍ਚਂ વਤ੍વਾ ਅਧਿਟ੍ਠਾਸਿ। ਤਾવਦੇવਸ੍ਸ ਮਾਤਾ ਅਰੋਗਾ ਅਹੋਸਿ।
Tassa kira daharakāleyeva mātuyā rogo uppajji. Vejjena ca ‘‘allasasamaṃsaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Tato cakkanassa bhātā ‘‘gaccha tāta khettaṃ āhiṇḍāhī’’ti cakkanaṃ pesesi. So tattha gato. Tasmiñca samaye eko saso taruṇasassaṃ khādituṃ āgato hoti, so taṃ disvā vegena dhāvento valliyā baddho ‘‘kiri kirī’’ti saddamakāsi. Cakkano tena saddena gantvā taṃ gahetvā cintesi ‘‘mātu bhesajjaṃ karomī’’ti. Puna cintesi ‘‘na metaṃ patirūpaṃ, yvāhaṃ mātu jīvitakāraṇā paraṃ jīvitā voropeyya’’nti. Atha naṃ ‘‘gaccha araññe sasehi saddhiṃ tiṇodakaṃ paribhuñjā’’ti muñci. Bhātarā ca ‘‘kiṃ tāta saso laddho’’ti pucchito taṃ pavattiṃ ācikkhi. Tato naṃ bhātā paribhāsi. So mātusantikaṃ gantvā ‘‘yatohaṃ jāto, nābhijānāmi sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetā’’ti saccaṃ vatvā adhiṭṭhāsi. Tāvadevassa mātā arogā ahosi.
ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸਮਾਦਾਨੇ ਚ ਤਤੁਤ੍ਤਰਿ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਜੀવਿਤਮ੍ਪਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤ੍વਾ વਤ੍ਥੁਂ ਅવੀਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ વਿਰਤਿ ਸਮਾਦਾਨવਿਰਤੀਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਉਤ੍ਤਰવਡ੍ਢਮਾਨਪਬ੍ਬਤવਾਸੀਉਪਾਸਕਸ੍ਸ વਿਯ।
Samādinnasikkhāpadānaṃ pana sikkhāpadasamādāne ca tatuttari ca attano jīvitampi pariccajitvā vatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā virati samādānaviratīti veditabbā uttaravaḍḍhamānapabbatavāsīupāsakassa viya.
ਸੋ ਕਿਰ ਅਮ੍ਬਰਿਯવਿਹਾਰવਾਸੀਪਿਙ੍ਗਲਬੁਦ੍ਧਰਕ੍ਖਿਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਗਹੇਤ੍વਾ ਖੇਤ੍ਤਂ ਕਸ੍ਸਤਿ। ਅਥਸ੍ਸ ਗੋਣੋ ਨਟ੍ਠੋ, ਸੋ ਤਂ ਗવੇਸਨ੍ਤੋ ਉਤ੍ਤਰવਡ੍ਢਮਾਨਪਬ੍ਬਤਂ ਆਰੁਹਿ, ਤਤ੍ਰ ਨਂ ਮਹਾਸਪ੍ਪੋ ਅਗ੍ਗਹੇਸਿ। ਸੋ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ ‘‘ਇਮਾਯਸ੍ਸ ਤਿਖਿਣવਾਸਿਯਾ ਸੀਸਂ ਛਿਨ੍ਦਾਮੀ’’ਤਿ। ਪੁਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ ‘‘ਨ ਮੇਤਂ ਪਤਿਰੂਪਂ, ਯ੍વਾਹਂ ਭਾવਨੀਯਸ੍ਸ ਗਰੁਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ। ਏવਂ ਯਾવਤਤਿਯਂ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍વਾ ‘‘ਜੀવਿਤਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਾਮਿ, ਨ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦ’’ਨ੍ਤਿ ਅਂਸੇ ਠਪਿਤਂ ਤਿਖਿਣਦਣ੍ਡવਾਸਿਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਛਡ੍ਡੇਸਿ। ਤਾવਦੇવ ਨਂ ਮਹਾવਾਲ਼ੋ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍વਾ ਅਗਮਾਸੀਤਿ।
So kira ambariyavihāravāsīpiṅgalabuddharakkhitattherassa santike sikkhāpadāni gahetvā khettaṃ kassati. Athassa goṇo naṭṭho, so taṃ gavesanto uttaravaḍḍhamānapabbataṃ āruhi, tatra naṃ mahāsappo aggahesi. So cintesi ‘‘imāyassa tikhiṇavāsiyā sīsaṃ chindāmī’’ti. Puna cintesi ‘‘na metaṃ patirūpaṃ, yvāhaṃ bhāvanīyassa garuno santike sikkhāpadaṃ gahetvā bhindeyya’’nti. Evaṃ yāvatatiyaṃ cintetvā ‘‘jīvitaṃ pariccajāmi, na sikkhāpada’’nti aṃse ṭhapitaṃ tikhiṇadaṇḍavāsiṃ araññe chaḍḍesi. Tāvadeva naṃ mahāvāḷo muñcitvā agamāsīti.
ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਨ વਿਰਤਿ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦવਿਰਤੀਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਯਸ੍ਸਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਪਭੁਤਿ ‘‘ਪਾਣਂ ਘਾਤੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ। ਸਾ ਪਨਾਯਂ વਿਰਤਿ ਕੋਸਲ੍ਲਪ੍ਪવਤ੍ਤਿਯਾ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਾ। ਕੁਚ੍ਛਿਤਸਯਨਤੋ વਾ ਕੁਸਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧવੋਹਾਰਂ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਂ ਲੁਨਾਤੀਤਿਪਿ ਕੁਸਲਂ। ਕਤਮਞ੍ਚਾવੁਸੋ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਅਨਨੁਰੂਪਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲਾਤਿ ਨ વੁਤ੍ਤਾ।
Ariyamaggasampayuttā pana virati samucchedaviratīti veditabbā. Yassā uppattito pabhuti ‘‘pāṇaṃ ghātessāmī’’ti ariyapuggalānaṃ cittampi na uppajjatīti. Sā panāyaṃ virati kosallappavattiyā kusalanti vuttā. Kucchitasayanato vā kusanti laddhavohāraṃ dussīlyaṃ lunātītipi kusalaṃ. Katamañcāvuso kusalanti imassa pana pañhassa ananurūpattā kusalāti na vuttā.
ਯਥਾ ਚ ਅਕੁਸਲਾਨਂ, ਏવਂ ਇਮੇਸਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾਨਂ ਧਮ੍ਮਤੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ વੇਦਨਾਤੋ ਮੂਲਤੋਤਿ ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ વਿਨਿਚ੍ਛਯੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Yathā ca akusalānaṃ, evaṃ imesampi kusalakammapathānaṃ dhammato koṭṭhāsato ārammaṇato vedanāto mūlatoti pañcahākārehi vinicchayo veditabbo.
ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਤੋਤਿ ਏਤੇਸੁ ਹਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ ਚੇਤਨਾਪਿ વਟ੍ਟਨ੍ਤਿ, વਿਰਤਿਯੋਪਿ। ਅਨ੍ਤੇ ਤਯੋ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾવ।
Tattha dhammatoti etesu hi paṭipāṭiyā satta cetanāpi vaṭṭanti, viratiyopi. Ante tayo cetanāsampayuttāva.
ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋਤਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਏવ, ਨੋ ਮੂਲਾਨਿ। ਅਨ੍ਤੇ ਤਯੋ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਚੇવ ਮੂਲਾਨਿ ਚ। ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ ਹਿ ਮੂਲਂ ਪਤ੍વਾ ਅਲੋਭੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ ਹੋਤਿ। ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਅਦੋਸੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ। ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਅਮੋਹੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ।
Koṭṭhāsatoti paṭipāṭiyā satta kammapathā eva, no mūlāni. Ante tayo kammapathā ceva mūlāni ca. Anabhijjhā hi mūlaṃ patvā alobho kusalamūlaṃ hoti. Abyāpādo adoso kusalamūlaṃ. Sammādiṭṭhi amoho kusalamūlaṃ.
ਆਰਮ੍ਮਣਤੋਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨੇવ ਏਤੇਸਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ, વੀਤਿਕ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਤੋਯੇવ ਹਿ વੇਰਮਣੀ ਨਾਮ ਹੋਤਿ। ਯਥਾ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤਿ, ਏવਂ ਜੀવਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਾਪੇਤੇ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਿ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਾਨਿ ਪਜਹਨ੍ਤੀਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ।
Ārammaṇatoti pāṇātipātādīnaṃ ārammaṇāneva etesaṃ ārammaṇāni, vītikkamitabbatoyeva hi veramaṇī nāma hoti. Yathā pana nibbānārammaṇo ariyamaggo kilese pajahati, evaṃ jīvitindriyādiārammaṇāpete kammapathā pāṇātipātādīni dussīlyāni pajahantīti veditabbā.
વੇਦਨਾਤੋਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਸੁਖવੇਦਨਾ વਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਮਜ੍ਝਤ੍ਤવੇਦਨਾ વਾ। ਕੁਸਲਂ ਪਤ੍વਾ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖવੇਦਨਾ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ।
Vedanātoti sabbe sukhavedanā vā honti, majjhattavedanā vā. Kusalaṃ patvā hi dukkhavedanā nāma natthi.
ਮੂਲਤੋਤਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ વਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਲੋਭਅਦੋਸਅਮੋਹવਸੇਨ ਤਿਮੂਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਞਾਣવਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ વਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦ੍વਿਮੂਲਾ। ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ વਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦ੍વਿਮੂਲਾ। ਞਾਣવਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ ਏਕਮੂਲਾ। ਅਲੋਭੋ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨਾવ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮੂਲਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੇਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਅਲੋਭਾਦੋਸવਸੇਨ ਦ੍વਿਮੂਲਾવਾਤਿ।
Mūlatoti paṭipāṭiyā satta kammapathā ñāṇasampayuttacittena viramantassa alobhaadosaamohavasena timūlā honti. Ñāṇavippayuttacittena viramantassa dvimūlā. Anabhijjhā ñāṇasampayuttacittena viramantassa dvimūlā. Ñāṇavippayuttacittena ekamūlā. Alobho pana attanāva attano mūlaṃ na hoti, abyāpādepi eseva nayo. Sammādiṭṭhi alobhādosavasena dvimūlāvāti.
ਅਲੋਭੋ ਕੁਸਲਮੂਲਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਨ ਲੋਭੋਤਿ ਅਲੋਭੋ, ਲੋਭਪਟਿਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਅਦੋਸਾਮੋਹੇਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਤੇਸੁ ਅਲੋਭੋ ਸਯਞ੍ਚ ਕੁਸਲਂ, ਇਮੇਸਞ੍ਚ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ વੇਰਮਣੀਆਦੀਨਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭਾવਕਟ੍ਠੇਨ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਮੂਲਂ। ਅਦੋਸਾਮੋਹਾਨਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਮੂਲਭਾવੇ ਏਸੇવ ਨਯੋ।
Alobho kusalamūlantiādīsu na lobhoti alobho, lobhapaṭipakkhassa dhammassetaṃ adhivacanaṃ. Adosāmohesupi eseva nayo. Tesu alobho sayañca kusalaṃ, imesañca pāṇātipātā veramaṇīādīnaṃ kusalānaṃ kesañci sampayuttappabhāvakaṭṭhena kesañci upanissayapaccayaṭṭhena mūlanti kusalamūlaṃ. Adosāmohānampi kusalamūlabhāve eseva nayo.
ਇਦਾਨਿ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਤਂ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਚ વਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਚ ਦੇਸਿਤਮਤ੍ਥਂ ਨਿਗਮੇਨ੍ਤੋ ਯਤੋ ਖੋ ਆવੁਸੋਤਿਆਦਿਅਪ੍ਪਨਾવਾਰਮਾਹ। ਤਤ੍ਥ ਏવਂ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਏવਂ ਯਥਾਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਦਸਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥવਸੇਨ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਾਨਾਤਿ। ਏવਂ ਅਕੁਸਲਮੂਲਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਏਕੇਨ ਨਯੇਨ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਿਕਸ੍ਸ ਯਾવ ਅਰਹਤ੍ਤਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਂ ਕਥਿਤਂ ਹੋਤਿ। ਕਥਂ? ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਠਪੇਤ੍વਾ ਅਭਿਜ੍ਝਂ ਦਸ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ ਚ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ ਚ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ। ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਚ ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਞ੍ਚਾਤਿ ਇਮੇ ਦ੍વੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ। ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ। ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ। ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਅਪ੍ਪવਤ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ । ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਸਮੁਦਯਂ ਪਜਹਮਾਨੋ ਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਇਤਿ ਦ੍વੇ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਸਰੂਪੇਨ વੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਦ੍વੇ ਆવਤ੍ਤਹਾਰવਸੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ।
Idāni sabbampi taṃ saṅkhepena ca vitthārena ca desitamatthaṃ nigamento yato kho āvusotiādiappanāvāramāha. Tattha evaṃ akusalaṃ pajānātīti evaṃ yathāniddiṭṭhadasākusalakammapathavasena akusalaṃ pajānāti. Evaṃ akusalamūlantiādīsupi eseva nayo. Ettāvatā ekena nayena catusaccakammaṭṭhānikassa yāva arahattā niyyānaṃ kathitaṃ hoti. Kathaṃ? Ettha hi ṭhapetvā abhijjhaṃ dasa akusalakammapathā ca kusalakammapathā ca dukkhasaccaṃ. Abhijjhā ca lobho akusalamūlañcāti ime dve dhammā nippariyāyena samudayasaccaṃ. Pariyāyena pana sabbepi kammapathā dukkhasaccaṃ. Sabbāni kusalākusalamūlāni samudayasaccaṃ. Ubhinnaṃ appavatti nirodhasaccaṃ . Dukkhaṃ parijānanto samudayaṃ pajahamāno nirodhaṃ pajānanto ariyamaggo maggasaccanti iti dve saccāni sarūpena vuttāni, dve āvattahāravasena veditabbāni.
ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯਾਤਿ ਸੋ ਏવਂ ਅਕੁਸਲਾਦੀਨਿ ਪਜਾਨਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਜਹਿਤ੍વਾ। ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਂ ਪਟਿવਿਨੋਦੇਤ੍વਾਤਿ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨੇવ ਨੀਹਰਿਤ੍વਾਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ ਕਥਿਤੋ। ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਨੁਸਯਂ ਸਮੂਹਨਿਤ੍વਾਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਕਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਂ ਅਨવਕਾਰੀਕਰਿਤ੍વਾ ‘‘ਅਸ੍ਮੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮੂਹਗ੍ਗਹਣਾਕਾਰੇਨ ਪવਤ੍ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਨੁਸਯਂ ਸਮੁਗ੍ਘਾਟੇਤ੍વਾ।
So sabbaso rāgānusayaṃ pahāyāti so evaṃ akusalādīni pajānanto sabbākārena rāgānusayaṃ pajahitvā. Paṭighānusayaṃ paṭivinodetvāti paṭighānusayañca sabbākāreneva nīharitvāti vuttaṃ hoti. Ettāvatā anāgāmimaggo kathito. Asmīti diṭṭhimānānusayaṃ samūhanitvāti pañcasu khandhesu kañci dhammaṃ anavakārīkaritvā ‘‘asmī’’ti iminā samūhaggahaṇākārena pavattaṃ diṭṭhimānānusayaṃ samugghāṭetvā.
ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਨੁਸਯਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਸਦਿਸਂ ਮਾਨਾਨੁਸਯਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਅਯਞ੍ਹਿ ਮਾਨਾਨੁਸਯੋ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਪવਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਸਦਿਸੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏવਂ વੁਤ੍ਤੋ । ਇਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ વਿਞ੍ਞਾਤੁਕਾਮੇਨ ਖਨ੍ਧਿਯવਗ੍ਗੇ ਖੇਮਕਸੁਤ੍ਤਂ (ਸਂ॰ ਨਿ॰ ੩.੮੯) ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ।
Tattha diṭṭhimānānusayanti diṭṭhisadisaṃ mānānusayanti vuttaṃ hoti. Ayañhi mānānusayo asmīti pavattattā diṭṭhisadiso hoti, tasmā evaṃ vutto . Imañca asmimānaṃ vitthārato viññātukāmena khandhiyavagge khemakasuttaṃ (saṃ. ni. 3.89) oloketabbanti.
ਅવਿਜ੍ਜਂ ਪਹਾਯਾਤਿ વਟ੍ਟਮੂਲਂ ਅવਿਜ੍ਜਂ ਪਜਹਿਤ੍વਾ। વਿਜ੍ਜਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍વਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਅવਿਜ੍ਜਾਯ ਸਮੁਗ੍ਘਾਟਿਕਂ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗવਿਜ੍ਜਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍વਾ। ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋ ਕਥਿਤੋ। ਦਿਟ੍ਠੇવ ਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਸ੍ਮਿਂਯੇવ ਅਤ੍ਤਭਾવੇ વਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਰੋ ਹੋਤਿ। ਏਤ੍ਤਾવਤਾਪਿ ਖੋ, ਆવੁਸੋਤਿ ਦੇਸਨਂ ਨਿਯ੍ਯਾਤੇਤਿ, ਇਮਾਯ ਕਮ੍ਮਪਥਦੇਸਨਾਯ વੁਤ੍ਤਮਨਸਿਕਾਰਪ੍ਪਟਿવੇਧવਸੇਨਪੀਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવ। ਏવਂ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਹਿ ਦੇਸਨਂ ਨਿਟ੍ਠਪੇਸੀਤਿ।
Avijjaṃ pahāyāti vaṭṭamūlaṃ avijjaṃ pajahitvā. Vijjaṃ uppādetvāti tassā avijjāya samugghāṭikaṃ arahattamaggavijjaṃ uppādetvā. Ettāvatā arahattamaggo kathito. Diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hotīti asmiṃyeva attabhāve vaṭṭadukkhassa paricchedakaro hoti. Ettāvatāpi kho, āvusoti desanaṃ niyyāteti, imāya kammapathadesanāya vuttamanasikārappaṭivedhavasenapīti vuttaṃ hoti. Sesaṃ vuttanayameva. Evaṃ anāgāmimaggaarahattamaggehi desanaṃ niṭṭhapesīti.
ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Kusalakammapathavaṇṇanā niṭṭhitā.
ਆਹਾਰવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Āhāravāravaṇṇanā
੯੦. ਸਾਧਾવੁਸੋਤਿ ਖੋ…ਪੇ॰… ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਏવਂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਮੁਖੇਨ ਚਤੁਸਚ੍ਚਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍વਾ ਤਂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ‘‘ਸਾਧਾવੁਸੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ વਚਨੇਨ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍વਾ ਇਮਸ੍ਸੇવ વਚਨਸ੍ਸ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍વਾ વਚਸਾ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤ੍વਾ ਚੇਤਸਾ ਸਮ੍ਪਿਯਾਯਿਤ੍વਾਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਥੇਰੋ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਚਤੁਸਚ੍ਚਦੇਸਨਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਪਟਿਬਲੋ, ਯਥਾਹ ‘‘ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਪਹੋਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ વਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤੁਂ ਦੇਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਾ વਾ ਉਤ੍ਤਰਿਮ੍ਪਿ ਦੇਸੇਤੁਕਾਮੋવ ਹੁਤ੍વਾ ‘‘ਏਤ੍ਤਾવਤਾਪਿ ਖੋ’’ਤਿ ਅવਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਪਰੇਨਪਿ ਨਯੇਨ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਂ ਸੋਤੁਕਾਮਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ। ਤੇਨ ਸਯਮੇવ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍વਾ વਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਪਞ੍ਹਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਸਿਯਾ ਖੋ ਪਨਾવੁਸੋ, ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਪਰਿਯਾਯੋ ਭવੇਯ੍ਯ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਅਤਿਰੇਕਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ, ਪੁਰਿਮਪਞ੍ਹਸ੍ਸ વਾ ਉਪਰਿਭਾਗੇ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੂਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਅਥ ਨੇਸਂ ਬ੍ਯਾਕਰਮਾਨੋ ਥੇਰੋ ਸਿਯਾ, ਆવੁਸੋਤਿਆਦਿਮਾਹ। ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਅਨੁਤ੍ਤਾਨਪਦવਣ੍ਣਨਾ, ਆਹਾਰਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਂ। ਪਚ੍ਚਯੋ ਹਿ ਆਹਰਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਆਹਾਰੋ’’ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ।
90.Sādhāvusoti kho…pe… āgato imaṃ saddhammanti evaṃ āyasmato sāriputtassa kusalākusalamukhena catusaccadesanaṃ sutvā taṃ āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ ‘‘sādhāvuso’’ti iminā vacanena te bhikkhū abhinanditvā imasseva vacanassa samuṭṭhāpakena cittena anumoditvā vacasā sampaṭicchitvā cetasā sampiyāyitvāti vuttaṃ hoti. Idāni yasmā thero nānappakārena catusaccadesanaṃ desetuṃ paṭibalo, yathāha ‘‘sāriputto, bhikkhave, pahoti cattāri ariyasaccāni vitthārena ācikkhituṃ desetu’’nti yasmā vā uttarimpi desetukāmova hutvā ‘‘ettāvatāpi kho’’ti avaca, tasmā aparenapi nayena saccadesanaṃ sotukāmā te bhikkhū āyasmantaṃ sāriputtaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchiṃsu. Tena sayameva pucchitvā vissajjitapañhato uttariṃ siyā kho panāvuso, aññopi pariyāyo bhaveyya aññampi kāraṇanti iminā nayena aññaṃ atirekaṃ pañhaṃ pucchiṃsu, purimapañhassa vā uparibhāge pucchiṃsūti vuttaṃ hoti. Atha nesaṃ byākaramāno thero siyā, āvusotiādimāha. Tatthāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā, āhāranti paccayaṃ. Paccayo hi āharati attano phalaṃ, tasmā ‘‘āhāro’’ti vuccati.
ਭੂਤਾਨਂ વਾ ਸਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਭੂਤਾਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਾ, ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ। ਸਮ੍ਭવੇਸੀਨਨ੍ਤਿ ਯੇ ਸਮ੍ਭવਂ ਜਾਤਿਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਂ ਏਸਨ੍ਤਿ ਗવੇਸਨ੍ਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਚਤੂਸੁ ਯੋਨੀਸੁ ਅਣ੍ਡਜਜਲਾਬੁਜਾ ਸਤ੍ਤਾ ਯਾવ ਅਣ੍ਡਕੋਸਂ વਤ੍ਥਿਕੋਸਞ੍ਚ ਨ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਤਾવ ਸਮ੍ਭવੇਸਿਨੋ ਨਾਮ। ਅਣ੍ਡਕੋਸਂ વਤ੍ਥਿਕੋਸਞ੍ਚ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍વਾ ਬਹਿ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾ ਭੂਤਾ ਨਾਮ। ਸਂਸੇਦਜਾ ਓਪਪਾਤਿਕਾ ਚ ਪਠਮਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇ ਸਮ੍ਭવੇਸਿਨੋ ਨਾਮ। ਦੁਤਿਯਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਤੋ ਪਭੁਤਿ ਭੂਤਾ ਨਾਮ। ਯੇਨ ਯੇਨ વਾ ਇਰਿਯਾਪਥੇਨ ਜਾਯਨ੍ਤਿ, ਯਾવ ਤੇ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਨ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ, ਤਾવ ਸਮ੍ਭવੇਸਿਨੋ ਨਾਮ। ਤਤੋ ਪਰਂ ਭੂਤਾ ਨਾਮ।
Bhūtānaṃvā sattānantiādīsu bhūtāti sañjātā, nibbattā. Sambhavesīnanti ye sambhavaṃ jātiṃ nibbattiṃ esanti gavesanti. Tattha catūsu yonīsu aṇḍajajalābujā sattā yāva aṇḍakosaṃ vatthikosañca na bhindanti, tāva sambhavesino nāma. Aṇḍakosaṃ vatthikosañca bhinditvā bahi nikkhantā bhūtā nāma. Saṃsedajā opapātikā ca paṭhamacittakkhaṇe sambhavesino nāma. Dutiyacittakkhaṇato pabhuti bhūtā nāma. Yena yena vā iriyāpathena jāyanti, yāva te tato aññaṃ na pāpuṇanti, tāva sambhavesino nāma. Tato paraṃ bhūtā nāma.
ਅਥ વਾ ਭੂਤਾਤਿ ਜਾਤਾ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਯੇ ਭੂਤਾਯੇવ ਨ ਪੁਨ ਭવਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਖੀਣਾਸવਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਸਮ੍ਭવਮੇਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਭવੇਸਿਨੋ। ਅਪ੍ਪਹੀਨਭવਸਂਯੋਜਨਤ੍ਤਾ ਆਯਤਿਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭવਂ ਏਸਨ੍ਤਾਨਂ ਸੇਕ੍ਖਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਏવਂ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਇਮੇਹਿ ਦ੍વੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ। વਾਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਭੂਤਾਨਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭવੇਸੀਨਞ੍ਚਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Atha vā bhūtāti jātā abhinibbattā, ye bhūtāyeva na puna bhavissantīti saṅkhyaṃ gacchanti, tesaṃ khīṇāsavānametaṃ adhivacanaṃ. Sambhavamesantīti sambhavesino. Appahīnabhavasaṃyojanattā āyatimpi sambhavaṃ esantānaṃ sekkhaputhujjanānametaṃ adhivacanaṃ. Evaṃ sabbathāpi imehi dvīhi padehi sabbasatte pariyādiyati. Vāsaddo cettha sampiṇḍanattho, tasmā bhūtānañca sambhavesīnañcāti ayamattho veditabbo.
ਠਿਤਿਯਾਤਿ ਠਿਤਤ੍ਥਂ। ਅਨੁਗ੍ਗਹਾਯਾਤਿ ਅਨੁਗ੍ਗਹਤ੍ਥਂ ਉਪਕਾਰਤ੍ਥਂ। વਚਨਭੇਦੋ ਚੇਸ, ਅਤ੍ਥੋ ਪਨ ਦ੍વਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਦਾਨਂ ਏਕੋਯੇવ। ਅਥ વਾ ਠਿਤਿਯਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਬਨ੍ਧવਸੇਨ ਅવਿਚ੍ਛੇਦਾਯ। ਅਨੁਗ੍ਗਹਾਯਾਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ। ਉਭੋਪਿ ਚੇਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ ਚੇવ ਅਨੁਗ੍ਗਹਾਯ ਚ। ਸਮ੍ਭવੇਸੀਨਂ વਾ ਠਿਤਿਯਾ ਚੇવ ਅਨੁਗ੍ਗਹਾਯ ਚਾਤਿ ਏવਂ ਉਭਯਤ੍ਥ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ। ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋਤਿ ਕਬਲ਼ਂ ਕਤ੍વਾ ਅਜ੍ਝੋਹਰਿਤਬ੍ਬਤੋ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ, ਓਦਨਕੁਮ੍ਮਾਸਾਦਿવਤ੍ਥੁਕਾਯ ਓਜਾਯੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ વਾ ਸੁਖੁਮੋ વਾਤਿ વਤ੍ਥੁਓਲ਼ਾਰਿਕਤਾਯ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ, વਤ੍ਥੁਸੁਖੁਮਤਾਯ ਸੁਖੁਮੋ। ਸਭਾવੇਨ ਪਨ ਸੁਖੁਮਰੂਪਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋવ ਹੋਤਿ। ਸਾਪਿ ਚਸ੍ਸ વਤ੍ਥੁਤੋ ਓਲ਼ਾਰਿਕਤਾ ਸੁਖੁਮਤਾ ਚ ਉਪਾਦਾਯੁਪਾਦਾਯ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ।
Ṭhitiyāti ṭhitatthaṃ. Anuggahāyāti anuggahatthaṃ upakāratthaṃ. Vacanabhedo cesa, attho pana dvinnampi padānaṃ ekoyeva. Atha vā ṭhitiyāti tassa tassa sattassa uppannadhammānaṃ anuppabandhavasena avicchedāya. Anuggahāyāti anuppannānaṃ uppādāya. Ubhopi cetāni bhūtānaṃ ṭhitiyā ceva anuggahāya ca. Sambhavesīnaṃ vā ṭhitiyā ceva anuggahāya cāti evaṃ ubhayattha daṭṭhabbāni. Kabaḷīkāro āhāroti kabaḷaṃ katvā ajjhoharitabbato kabaḷīkāro āhāro, odanakummāsādivatthukāya ojāyetaṃ adhivacanaṃ. Oḷāriko vā sukhumo vāti vatthuoḷārikatāya oḷāriko, vatthusukhumatāya sukhumo. Sabhāvena pana sukhumarūpapariyāpannattā kabaḷīkāro āhāro sukhumova hoti. Sāpi cassa vatthuto oḷārikatā sukhumatā ca upādāyupādāya veditabbā.
ਕੁਮ੍ਭੀਲਾਨਞ੍ਹਿ ਆਹਾਰਂ ਉਪਾਦਾਯ ਮੋਰਾਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਕੁਮ੍ਭੀਲਾ ਕਿਰ ਪਾਸਾਣੇ ਗਿਲਨ੍ਤਿ। ਤੇ ਚ ਨੇਸਂ ਕੁਚ੍ਛਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾવ વਿਲੀਯਨ੍ਤਿ। ਮੋਰਾ ਸਪ੍ਪવਿਚ੍ਛਿਕਾਦਿਪਾਣੇ ਖਾਦਨ੍ਤਿ। ਮੋਰਾਨਂ ਪਨ ਆਹਾਰਂ ਉਪਾਦਾਯ ਤਰਚ੍ਛਾਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਤੇ ਕਿਰ ਤਿવਸ੍ਸਛਡ੍ਡਿਤਾਨਿ વਿਸਾਣਾਨਿ ਚੇવ ਅਟ੍ਠੀਨਿ ਚ ਖਾਦਨ੍ਤਿ। ਤਾਨਿ ਚ ਨੇਸਂ ਖੇਲ਼ੇਨ ਤੇਮਿਤਮਤ੍ਤੇਨੇવ ਕਨ੍ਦਮੂਲਂ વਿਯ ਮੁਦੁਕਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਤਰਚ੍ਛਾਨਮ੍ਪਿ ਆਹਾਰਂ ਉਪਾਦਾਯ ਹਤ੍ਥੀਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਤੇਪਿ ਨਾਨਾਰੁਕ੍ਖਸਾਖਾਯੋ ਖਾਦਨ੍ਤਿ। ਹਤ੍ਥੀਨਂ ਆਹਾਰਤੋ ਗવਯਗੋਕਣ੍ਣਮਿਗਾਦੀਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਤੇ ਕਿਰ ਨਿਸ੍ਸਾਰਾਨਿ ਨਾਨਾਰੁਕ੍ਖਪਣ੍ਣਾਦੀਨਿ ਖਾਦਨ੍ਤਿ। ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਆਹਾਰਤੋ ਗੁਨ੍ਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਤੇ ਅਲ੍ਲਸੁਕ੍ਖਤਿਣਾਨਿ ਖਾਦਨ੍ਤਿ। ਤੇਸਂ ਆਹਾਰਤੋ ਸਸਾਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਸਸਾਨਂ ਆਹਾਰਤੋ ਸਕੁਣਾਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਸਕੁਣਾਨਂ ਆਹਾਰਤੋ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤવਾਸੀਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਪਚ੍ਚਨ੍ਤવਾਸੀਨਂ ਆਹਾਰਤੋ ਗਾਮਭੋਜਕਾਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਗਾਮਭੋਜਕਾਨਂ ਆਹਾਰਤੋ ਰਾਜਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤਾਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਆਹਾਰਤੋ ਚਕ੍ਕવਤ੍ਤਿਨੋ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਚਕ੍ਕવਤ੍ਤਿਨੋ ਆਹਾਰਤੋ ਭੁਮ੍ਮਦੇવਾਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਭੁਮ੍ਮਦੇવਾਨਂ ਆਹਾਰਤੋ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਾਨਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋ। ਏવਂ ਯਾવ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤવਸવਤ੍ਤੀਨਂ ਆਹਾਰੋ વਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬੋ, ਤੇਸਂ ਆਹਾਰੋ ਸੁਖੁਮੋਤ੍વੇવ ਨਿਟ੍ਠਂ ਪਤ੍ਤੋ।
Kumbhīlānañhi āhāraṃ upādāya morānaṃ āhāro sukhumo. Kumbhīlā kira pāsāṇe gilanti. Te ca nesaṃ kucchippattāva vilīyanti. Morā sappavicchikādipāṇe khādanti. Morānaṃ pana āhāraṃ upādāya taracchānaṃ āhāro sukhumo. Te kira tivassachaḍḍitāni visāṇāni ceva aṭṭhīni ca khādanti. Tāni ca nesaṃ kheḷena temitamatteneva kandamūlaṃ viya mudukāni honti. Taracchānampi āhāraṃ upādāya hatthīnaṃ āhāro sukhumo. Tepi nānārukkhasākhāyo khādanti. Hatthīnaṃ āhārato gavayagokaṇṇamigādīnaṃ āhāro sukhumo. Te kira nissārāni nānārukkhapaṇṇādīni khādanti. Tesampi āhārato gunnaṃ āhāro sukhumo. Te allasukkhatiṇāni khādanti. Tesaṃ āhārato sasānaṃ āhāro sukhumo. Sasānaṃ āhārato sakuṇānaṃ āhāro sukhumo. Sakuṇānaṃ āhārato paccantavāsīnaṃ āhāro sukhumo. Paccantavāsīnaṃ āhārato gāmabhojakānaṃ āhāro sukhumo. Gāmabhojakānaṃ āhārato rājarājamahāmattānaṃ āhāro sukhumo. Tesampi āhārato cakkavattino āhāro sukhumo. Cakkavattino āhārato bhummadevānaṃ āhāro sukhumo. Bhummadevānaṃ āhārato cātumahārājikānaṃ āhāro sukhumo. Evaṃ yāva paranimmitavasavattīnaṃ āhāro vitthāretabbo, tesaṃ āhāro sukhumotveva niṭṭhaṃ patto.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਓਲ਼ਾਰਿਕੇ વਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਓਜਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਦੁਬ੍ਬਲਾ, ਸੁਖੁਮੇ ਬਲવਤੀ। ਤਥਾ ਹਿ ਏਕਪਤ੍ਤਪੂਰਮ੍ਪਿ ਯਾਗੁਂ ਪੀવਤੋ ਮੁਹੁਤ੍ਤੇਨੇવ ਜਿਘਚ੍ਛਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਯਂਕਞ੍ਚਿਦੇવ ਖਾਦਿਤੁਕਾਮੋ। ਸਪ੍ਪਿਂ ਪਨ ਪਸਟਮਤ੍ਤਂ ਪਿવਿਤ੍વਾ ਦਿવਸਂ ਅਭੋਤ੍ਤੁਕਾਮੋ ਹੋਤਿ। ਤਤ੍ਥ વਤ੍ਥੁ ਪਰਿਸ੍ਸਮਂ વਿਨੋਦੇਤਿ, ਨ ਪਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਪਾਲੇਤੁਂ। ਓਜਾ ਪਾਲੇਤਿ, ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਪਰਿਸ੍ਸਮਂ વਿਨੋਦੇਤੁਂ। ਦ੍વੇ ਪਨ ਏਕਤੋ ਹੁਤ੍વਾ ਪਰਿਸ੍ਸਮਞ੍ਚੇવ વਿਨੋਦੇਨ੍ਤਿ ਪਾਲੇਨ੍ਤਿ ਚਾਤਿ।
Ettha ca oḷārike vatthusmiṃ ojā parittā hoti dubbalā, sukhume balavatī. Tathā hi ekapattapūrampi yāguṃ pīvato muhutteneva jighacchito hoti, yaṃkañcideva khāditukāmo. Sappiṃ pana pasaṭamattaṃ pivitvā divasaṃ abhottukāmo hoti. Tattha vatthu parissamaṃ vinodeti, na pana sakkoti pāletuṃ. Ojā pāleti, na sakkoti parissamaṃ vinodetuṃ. Dve pana ekato hutvā parissamañceva vinodenti pālenti cāti.
ਫਸ੍ਸੋ ਦੁਤਿਯੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਦਿ ਛਬ੍ਬਿਧੋਪਿ ਫਸ੍ਸੋ। ਏਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਆਹਾਰੇਸੁ ਦੁਤਿਯੋ ਆਹਾਰੋਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਦੇਸਨਾਨਯੋ ਏવ ਚੇਸ। ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਿਨਾ ਨਾਮ ਕਾਰਣੇਨ ਦੁਤਿਯੋ વਾ ਤਤਿਯੋ વਾਤਿ ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਨ ਗવੇਸਿਤਬ੍ਬਂ। ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਤਿ ਚੇਤਨਾ ਏવ વੁਚ੍ਚਤਿ। વਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਚਿਤ੍ਤਂ।
Phassodutiyoti cakkhusamphassādi chabbidhopi phasso. Etesu catūsu āhāresu dutiyo āhāroti veditabbo. Desanānayo eva cesa. Tasmā iminā nāma kāraṇena dutiyo vā tatiyo vāti idamettha na gavesitabbaṃ. Manosañcetanāti cetanā eva vuccati. Viññāṇanti yaṃkiñci cittaṃ.
ਏਤ੍ਥਾਹ, ਯਦਿ ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੋ ਆਹਾਰਟ੍ਠੋ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞੇਸੁਪਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ વਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਇਮੇਯੇવ ਚਤ੍ਤਾਰੋ વੁਤ੍ਤਾਤਿ? વੁਚ੍ਚਤੇ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸਨ੍ਤਤਿਯਾ વਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ। વਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯੋ ਹਿ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਭਕ੍ਖਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ। ਨਾਮਕਾਯੇ વੇਦਨਾਯ ਫਸ੍ਸੋ, વਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ, ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ વਿਞ੍ਞਾਣਂ। ਯਥਾਹ –
Etthāha, yadi paccayaṭṭho āhāraṭṭho, atha kasmā aññesupi sattānaṃ paccayesu vijjamānesu imeyeva cattāro vuttāti? Vuccate, ajjhattikasantatiyā visesapaccayattā. Visesapaccayo hi kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ sattānaṃ rūpakāyassa kabaḷīkāro āhāro. Nāmakāye vedanāya phasso, viññāṇassa manosañcetanā, nāmarūpassa viññāṇaṃ. Yathāha –
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕੋ, ਆਹਾਰਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਨਾਹਾਰੋ ਨੋ ਤਿਟ੍ਠਤਿ। ਤਥਾ ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ વੇਦਨਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾ વਿਞ੍ਞਾਣਂ, વਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ।
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ayaṃ kāyo āhāraṭṭhitiko, āhāraṃ paṭicca tiṭṭhati, anāhāro no tiṭṭhati. Tathā phassapaccayā vedanā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti.
ਕੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਆਹਾਰੋ, ਕਿਂ ਆਹਰਤੀਤਿ? ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੋ ਓਜਟ੍ਠਮਕਰੂਪਾਨਿ ਆਹਰਤਿ। ਫਸ੍ਸਾਹਾਰੋ ਤਿਸ੍ਸੋ વੇਦਨਾ, ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰੋ ਤਯੋ ਭવੇ, વਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨਾਮਰੂਪਨ੍ਤਿ।
Ko panettha āhāro, kiṃ āharatīti? Kabaḷīkārāhāro ojaṭṭhamakarūpāni āharati. Phassāhāro tisso vedanā, manosañcetanāhāro tayo bhave, viññāṇāhāro paṭisandhināmarūpanti.
ਕਥਂ? ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੋ ਤਾવ ਮੁਖੇ ਠਪਿਤਮਤ੍ਤੋਯੇવ ਅਟ੍ਠ ਰੂਪਾਨਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ। ਦਨ੍ਤવਿਚੁਣ੍ਣਿਤਂ ਪਨ ਅਜ੍ਝੋਹਰਿਯਮਾਨਂ ਏਕੇਕਂ ਸਿਤ੍ਥਂ ਅਟ੍ਠਟ੍ਠ ਰੂਪਾਨਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿਯੇવ। ਏવਂ ਓਜਟ੍ਠਮਕਰੂਪਾਨਿ ਆਹਰਤਿ।
Kathaṃ? Kabaḷīkārāhāro tāva mukhe ṭhapitamattoyeva aṭṭha rūpāni samuṭṭhāpeti. Dantavicuṇṇitaṃ pana ajjhohariyamānaṃ ekekaṃ sitthaṃ aṭṭhaṭṭha rūpāni samuṭṭhāpetiyeva. Evaṃ ojaṭṭhamakarūpāni āharati.
ਫਸ੍ਸਾਹਾਰੋ ਪਨ ਸੁਖવੇਦਨਿਯੋ ਫਸ੍ਸੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਸੁਖવੇਦਨਂ ਆਹਰਤਿ, ਤਥਾ ਦੁਕ੍ਖવੇਦਨਿਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖવੇਦਨਿਯੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਨ੍ਤਿ ਏવਂ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਫਸ੍ਸਾਹਾਰੋ ਤਿਸ੍ਸੋ વੇਦਨਾ ਆਹਰਤਿ।
Phassāhāro pana sukhavedaniyo phasso uppajjamāno sukhavedanaṃ āharati, tathā dukkhavedaniyo dukkhaṃ, adukkhamasukhavedaniyo adukkhamasukhanti evaṃ sabbathāpi phassāhāro tisso vedanā āharati.
ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰੋ ਕਾਮਭવੂਪਗਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਮਭવਂ ਆਹਰਤਿ, ਰੂਪਾਰੂਪਭવੂਪਗਾਨਿ ਤਂ ਤਂ ਭવਂ। ਏવਂ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰੋ ਤਯੋ ਭવੇ ਆਹਰਤਿ।
Manosañcetanāhāro kāmabhavūpagaṃ kammaṃ kāmabhavaṃ āharati, rūpārūpabhavūpagāni taṃ taṃ bhavaṃ. Evaṃ sabbathāpi manosañcetanāhāro tayo bhave āharati.
વਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰੋ ਪਨ ਯੇ ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ, ਯਾਨਿ ਚ ਤਿਸਨ੍ਤਤਿવਸੇਨ ਤਿਂਸਰੂਪਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਨਯੇਨ ਤਾਨਿ ਆਹਰਤੀਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਏવਂ વਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨਾਮਰੂਪਂ ਆਹਰਤੀਤਿ।
Viññāṇāhāro pana ye ca paṭisandhikkhaṇe taṃsampayuttakā tayo khandhā, yāni ca tisantativasena tiṃsarūpāni uppajjanti, sahajātādipaccayanayena tāni āharatīti vuccati. Evaṃ viññāṇāhāro paṭisandhināmarūpaṃ āharatīti.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰੋ ਤਯੋ ਭવੇ ਆਹਰਤੀਤਿ ਸਾਸવਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾવ વੁਤ੍ਤਾ। વਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨਾਮਰੂਪਂ ਆਹਰਤੀਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿવਿਞ੍ਞਾਣਮੇવ વੁਤ੍ਤਂ । ਅવਿਸੇਸੇਨ ਪਨ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਹਰਣਤੋ ਪੇਤੇ ਆਹਾਰਾਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ।
Ettha ca manosañcetanāhāro tayo bhave āharatīti sāsavā kusalākusalacetanāva vuttā. Viññāṇaṃ paṭisandhināmarūpaṃ āharatīti paṭisandhiviññāṇameva vuttaṃ . Avisesena pana taṃsampayuttataṃsamuṭṭhānadhammānaṃ āharaṇato pete āhārāti veditabbā.
ਏਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਆਹਾਰੇਸੁ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੋ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਨ੍ਤੋ ਆਹਾਰਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਤਿ। ਫਸ੍ਸੋ ਫੁਸਨ੍ਤੋਯੇવ, ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਆਯੂਹਮਾਨਾવ। વਿਞ੍ਞਾਣਂ વਿਜਾਨਨ੍ਤਮੇવ।
Etesu catūsu āhāresu kabaḷīkārāhāro upatthambhento āhārakiccaṃ sādheti. Phasso phusantoyeva, manosañcetanā āyūhamānāva. Viññāṇaṃ vijānantameva.
ਕਥਂ? ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੋ ਹਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਨ੍ਤੋਯੇવ ਕਾਯਟ੍ਠਪਨੇਨ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ ਹੋਤਿ। ਕਮ੍ਮਜਨਿਤੋਪਿ ਹਿ ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੇਨ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਿਤੋ ਦਸਪਿ વਸ੍ਸਾਨਿ વਸ੍ਸਸਤਮ੍ਪਿ ਯਾવ ਆਯੁਪਰਿਮਾਣਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ। ਯਥਾ ਕਿਂ? ਯਥਾ ਮਾਤੁਯਾ ਜਨਿਤੋਪਿ ਦਾਰਕੋ ਧਾਤਿਯਾ ਥਞ੍ਞਾਦੀਨਿ ਪਾਯੇਤ੍વਾ ਪੋਸਿਯਮਾਨੋવ ਚਿਰਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਯਥਾ ਚੁਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਨ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਿਤਗੇਹਂ। વੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –
Kathaṃ? Kabaḷīkārāhāro hi upatthambhentoyeva kāyaṭṭhapanena sattānaṃ ṭhitiyā hoti. Kammajanitopi hi ayaṃ kāyo kabaḷīkārāhārena upatthambhito dasapi vassāni vassasatampi yāva āyuparimāṇaṃ tiṭṭhati. Yathā kiṃ? Yathā mātuyā janitopi dārako dhātiyā thaññādīni pāyetvā posiyamānova ciraṃ tiṭṭhati, yathā cupatthambhena upatthambhitagehaṃ. Vuttampi cetaṃ –
‘‘ਯਥਾ ਮਹਾਰਾਜ ਗੇਹੇ ਪਤਨ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞੇਨ ਦਾਰੁਨਾ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਦਾਰੁਨਾ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਿਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਏવਂ ਤਂ ਗੇਹਂ ਨ ਪਤਤਿ, ਏવਮੇવ ਖੋ ਮਹਾਰਾਜ ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕੋ, ਆਹਾਰਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਤੀ’’ਤਿ।
‘‘Yathā mahārāja gehe patante aññena dārunā upatthambhenti, aññena dārunā upatthambhitaṃ santaṃ evaṃ taṃ gehaṃ na patati, evameva kho mahārāja ayaṃ kāyo āhāraṭṭhitiko, āhāraṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti.
ਏવਂ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਨ੍ਤੋ ਆਹਾਰਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਤਿ। ਏવਂ ਸਾਧੇਨ੍ਤੋਪਿ ਚ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਦ੍વਿਨ੍ਨਂ ਰੂਪਸਨ੍ਤਤੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਚ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ। ਕਮ੍ਮਜਾਨਂ ਅਨੁਪਾਲਕੋ ਹੁਤ੍વਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ। ਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਜਨਕੋ ਹੁਤ੍વਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ।
Evaṃ kabaḷīkāro āhāro upatthambhento āhārakiccaṃ sādheti. Evaṃ sādhentopi ca kabaḷīkāro āhāro dvinnaṃ rūpasantatīnaṃ paccayo hoti āhārasamuṭṭhānassa ca upādinnassa ca. Kammajānaṃ anupālako hutvā paccayo hoti. Āhārasamuṭṭhānānaṃ janako hutvā paccayo hoti.
ਫਸ੍ਸੋ ਪਨ ਸੁਖਾਦਿવਤ੍ਥੁਭੂਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਫੁਸਨ੍ਤੋਯੇવ ਸੁਖਾਦਿવੇਦਨਾਪવਤ੍ਤਨੇਨ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ ਹੋਤਿ। ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮવਸੇਨ ਆਯੂਹਮਾਨਾਯੇવ ਭવਮੂਲਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ ਹੋਤਿ। વਿਞ੍ਞਾਣਂ વਿਜਾਨਨ੍ਤਮੇવ ਨਾਮਰੂਪਪ੍ਪવਤ੍ਤਨੇਨ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ ਹੋਤਿ।
Phasso pana sukhādivatthubhūtaṃ ārammaṇaṃ phusantoyeva sukhādivedanāpavattanena sattānaṃ ṭhitiyā hoti. Manosañcetanā kusalākusalakammavasena āyūhamānāyeva bhavamūlanipphādanato sattānaṃ ṭhitiyā hoti. Viññāṇaṃ vijānantameva nāmarūpappavattanena sattānaṃ ṭhitiyā hoti.
ਏવਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਾਦਿવਸੇਨ ਆਹਾਰਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧਯਮਾਨੇਸੁ ਪਨੇਤੇਸੁ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ। ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੇ ਨਿਕਨ੍ਤਿਯੇવ ਭਯਂ, ਫਸ੍ਸੇ ਉਪਗਮਨਮੇવ, ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਯ ਆਯੂਹਨਮੇવ, વਿਞ੍ਞਾਣੇ ਅਭਿਨਿਪਾਤੋਯੇવ ਭਯਨ੍ਤਿ। ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ? ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੇ ਹਿ ਨਿਕਨ੍ਤਿਂ ਕਤ੍વਾ ਸੀਤਾਦੀਨਂ ਪੁਰੇਕ੍ਖਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਆਹਾਰਤ੍ਥਾਯ ਮੁਦ੍ਦਾਗਣਨਾਦਿਕਮ੍ਮਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਅਨਪ੍ਪਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ। ਏਕਚ੍ਚੇ ਚ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍વਾਪਿ વੇਜ੍ਜਕਮ੍ਮਾਦਿਕਾਯ ਅਨੇਸਨਾਯ ਆਹਾਰਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠੇਪਿ ਧਮ੍ਮੇ ਗਾਰਯ੍ਹਾ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਸਮ੍ਪਰਾਯੇਪਿ ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਘਾਟਿਪਿ ਆਦਿਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਾਤਿਆਦਿਨਾ ਲਕ੍ਖਣਸਂਯੁਤ੍ਤੇ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸਮਣਪੇਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਇਮਿਨਾવ ਤਾવ ਕਾਰਣੇਨ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੇ ਨਿਕਨ੍ਤਿਯੇવ ਭਯਨ੍ਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ।
Evaṃ upatthambhanādivasena āhārakiccaṃ sādhayamānesu panetesu cattāri bhayāni daṭṭhabbāni. Seyyathidaṃ, kabaḷīkārāhāre nikantiyeva bhayaṃ, phasse upagamanameva, manosañcetanāya āyūhanameva, viññāṇe abhinipātoyeva bhayanti. Kiṃ kāraṇā? Kabaḷīkārāhāre hi nikantiṃ katvā sītādīnaṃ purekkhatā sattā āhāratthāya muddāgaṇanādikammāni karontā anappakaṃ dukkhaṃ nigacchanti. Ekacce ca imasmiṃ sāsane pabbajitvāpi vejjakammādikāya anesanāya āhāraṃ pariyesantā diṭṭhepi dhamme gārayhā honti. Samparāyepi tassa saṅghāṭipi ādittā sampajjalitātiādinā lakkhaṇasaṃyutte vuttanayena samaṇapetā honti. Imināva tāva kāraṇena kabaḷīkārāhāre nikantiyeva bhayanti veditabbā.
ਫਸ੍ਸਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾਪਿ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸਾਦਿਨੋ ਪਰੇਸਂ ਰਕ੍ਖਿਤਗੋਪਿਤੇਸੁ ਦਾਰਾਦੀਸੁ ਭਣ੍ਡੇਸੁ ਅਪਰਜ੍ਝਨ੍ਤਿ। ਤੇ ਸਹ ਭਣ੍ਡੇਨ ਭਣ੍ਡਸਾਮਿਕਾ ਗਹੇਤ੍વਾ ਖਣ੍ਡਾਖਣ੍ਡਿਕਂ વਾ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍વਾ ਸਙ੍ਕਾਰਕੂਟੇਸੁ ਛਡ੍ਡੇਨ੍ਤਿ। ਰਞ੍ਞੋ વਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤੇਨ੍ਤਿ। ਤਤੋ ਨੇ ਰਾਜਾ વਿવਿਧਾ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾ ਕਾਰਾਪੇਤਿ। ਕਾਯਸ੍ਸ ਚ ਭੇਦਾ ਦੁਗ੍ਗਤਿ ਨੇਸਂ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ ਹੋਤਿ। ਇਤਿ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸਾਦਮੂਲਕਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਮ੍ਪਿ ਭਯਂ ਸਬ੍ਬਮਾਗਤਮੇવ ਹੋਤਿ। ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨ ਫਸ੍ਸਾਹਾਰੇ ਉਪਗਮਨਮੇવ ਭਯਨ੍ਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Phassaṃ upagacchantāpi phassassādino paresaṃ rakkhitagopitesu dārādīsu bhaṇḍesu aparajjhanti. Te saha bhaṇḍena bhaṇḍasāmikā gahetvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ vā chinditvā saṅkārakūṭesu chaḍḍenti. Rañño vā niyyātenti. Tato ne rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti. Kāyassa ca bhedā duggati nesaṃ pāṭikaṅkhā hoti. Iti phassassādamūlakaṃ diṭṭhadhammikampi samparāyikampi bhayaṃ sabbamāgatameva hoti. Iminā kāraṇena phassāhāre upagamanameva bhayanti veditabbaṃ.
ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਾਯੂਹਨੇਨੇવ ਪਨ ਤਮ੍ਮੂਲਕਂ ਤੀਸੁ ਭવੇਸੁ ਭਯਂ ਸਬ੍ਬਮਾਗਤਂਯੇવ ਹੋਤਿ। ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰੇ ਆਯੂਹਨਮੇવ ਭਯਨ੍ਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Kusalākusalakammāyūhaneneva pana tammūlakaṃ tīsu bhavesu bhayaṃ sabbamāgataṃyeva hoti. Iminā kāraṇena manosañcetanāhāre āyūhanameva bhayanti veditabbaṃ.
ਪਟਿਸਨ੍ਧਿવਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚ ਯਸ੍ਮਿਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਅਭਿਨਿਪਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨਾਮਰੂਪਂ ਗਹੇਤ੍વਾવ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇ ਸਬ੍ਬਭਯਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਿਯੇવ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਮ੍ਮੂਲਕਤ੍ਤਾਤਿ, ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨ વਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰੇ ਅਭਿਨਿਪਾਤੋਯੇવ ਭਯਨ੍ਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Paṭisandhiviññāṇañca yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne abhinipatati, tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne paṭisandhināmarūpaṃ gahetvāva nibbattati, tasmiñca nibbatte sabbabhayāni nibbattāniyeva honti, tammūlakattāti, iminā kāraṇena viññāṇāhāre abhinipātoyeva bhayanti veditabbo.
ਏવਂ ਸਭਯੇਸੁ ਪਨ ਇਮੇਸੁ ਆਹਾਰੇਸੁ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੇ ਨਿਕਨ੍ਤਿਪਰਿਯਾਦਾਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਦ੍વੇ ਜਾਯਮ੍ਪਤਿਕਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ॰ ਨਿ॰ ੨.੬੩) ਨਯੇਨ ਪੁਤ੍ਤਮਂਸੂਪਮਂ ਦੇਸੇਸਿ। ਫਸ੍ਸਾਹਾਰੇ ਨਿਕਨ੍ਤਿਪਰਿਯਾਦਾਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਗਾવੀ ਨਿਚ੍ਚਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਨਿਚ੍ਚਮ੍ਮਗਾવੂਪਮਂ ਦੇਸੇਸਿ। ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰੇ ਨਿਕਨ੍ਤਿਪਰਿਯਾਦਾਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੂਪਮਂ ਦੇਸੇਸਿ। વਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰੇ ਨਿਕਨ੍ਤਿਪਰਿਯਾਦਾਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਚੋਰਂ ਆਗੁਚਾਰਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸਤ੍ਤਿਸਤਾਹਤੂਪਮਂ ਦੇਸੇਸਿ।
Evaṃ sabhayesu pana imesu āhāresu sammāsambuddho kabaḷīkārāhāre nikantipariyādānatthaṃ ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, dve jāyampatikā’’tiādinā (saṃ. ni. 2.63) nayena puttamaṃsūpamaṃ desesi. Phassāhāre nikantipariyādānatthaṃ ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, gāvī niccammā’’tiādinā nayena niccammagāvūpamaṃ desesi. Manosañcetanāhāre nikantipariyādānatthaṃ ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, aṅgārakāsū’’tiādinā nayena aṅgārakāsūpamaṃ desesi. Viññāṇāhāre nikantipariyādānatthaṃ ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, coraṃ āgucāri’’ntiādinā nayena sattisatāhatūpamaṃ desesi.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਭੂਤਮਤ੍ਥਂ ਕਤ੍વਾ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ, ਦ੍વੇ ਕਿਰ ਜਾਯਮ੍ਪਤਿਕਾ ਪੁਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਪਰਿਤ੍ਤੇਨ ਪਾਥੇਯ੍ਯੇਨ ਯੋਜਨਸਤਿਕਂ ਕਨ੍ਤਾਰਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਂਸੁ। ਤੇਸਂ ਪਞ੍ਞਾਸ ਯੋਜਨਾਨਿ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ਪਾਥੇਯ੍ਯਂ ਨਿਟ੍ਠਾਸਿ। ਤੇ ਖੁਪ੍ਪਿਪਾਸਾਤੁਰਾ વਿਰਲ਼ਚ੍ਛਾਯਾਯਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ। ਤਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਭਰਿਯਂ ਆਹ ‘‘ਭਦ੍ਦੇ ਇਤੋ ਸਮਨ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾਸ ਯੋਜਨਾਨਿ ਗਾਮੋ વਾ ਨਿਗਮੋ વਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਂ ਤਂ ਪੁਰਿਸੇਨ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਕਸਿਗੋਰਕ੍ਖਾਦਿਕਮ੍ਮਂ, ਨ ਦਾਨਿ ਸਕ੍ਕਾ ਤਂ ਮਯਾ ਕਾਤੁਂ, ਏਹਿ ਮਂ ਮਾਰੇਤ੍વਾ ਉਪਡ੍ਢਮਂਸਂ ਖਾਦਿਤ੍વਾ ਉਪਡ੍ਢਂ ਪਾਥੇਯ੍ਯਂ ਕਤ੍વਾ ਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਨ੍ਤਾਰਂ ਨਿਤ੍ਥਰਾਹੀ’’ਤਿ। ਸਾਪਿ ਆਹ ‘‘ਸਾਮਿ ਮਯਾ ਦਾਨਿ ਯਂ ਤਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਸੁਤ੍ਤਕਨ੍ਤਨਾਦਿਕਮ੍ਮਂ, ਤਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਏਹਿ ਮਂ ਮਾਰੇਤ੍વਾ ਉਪਡ੍ਢਮਂਸਂ ਖਾਦਿਤ੍વਾ ਉਪਡ੍ਢਂ ਪਾਥੇਯ੍ਯਂ ਕਤ੍વਾ ਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਨ੍ਤਾਰਂ ਨਿਤ੍ਥਰਾਹੀ’’ਤਿ। ਤਤੋ ਸੋ ਤਂ ਆਹ ‘‘ਭਦ੍ਦੇ ਮਾਤੁਗਾਮਮਰਣੇਨ ਦ੍વਿਨ੍ਨਂ ਮਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ। ਨ ਹਿ ਮਨ੍ਦੋ ਕੁਮਾਰੋ ਮਾਤਰਂ વਿਨਾ ਜੀવਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ। ਯਦਿ ਪਨ ਮਯਂ ਜੀવਾਮ, ਪੁਨ ਦਾਰਕਂ ਲਭੇਯ੍ਯਾਮ, ਹਨ੍ਦ ਦਾਨਿ ਪੁਤ੍ਤਕਂ ਮਾਰੇਤ੍વਾ ਮਂਸਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਕਨ੍ਤਾਰਂ ਨਿਤ੍ਥਰਾਮਾ’’ਤਿ।
Tatrāyaṃ bhūtamatthaṃ katvā saṅkhepato atthayojanā, dve kira jāyampatikā puttaṃ gahetvā parittena pātheyyena yojanasatikaṃ kantāramaggaṃ paṭipajjiṃsu. Tesaṃ paññāsa yojanāni gantvā pātheyyaṃ niṭṭhāsi. Te khuppipāsāturā viraḷacchāyāyaṃ nisīdiṃsu. Tato puriso bhariyaṃ āha ‘‘bhadde ito samantā paññāsa yojanāni gāmo vā nigamo vā natthi, tasmā yaṃ taṃ purisena kātabbaṃ bahumpi kasigorakkhādikammaṃ, na dāni sakkā taṃ mayā kātuṃ, ehi maṃ māretvā upaḍḍhamaṃsaṃ khāditvā upaḍḍhaṃ pātheyyaṃ katvā puttena saddhiṃ kantāraṃ nittharāhī’’ti. Sāpi āha ‘‘sāmi mayā dāni yaṃ taṃ itthiyā kātabbaṃ bahumpi suttakantanādikammaṃ, taṃ kātuṃ na sakkā, ehi maṃ māretvā upaḍḍhamaṃsaṃ khāditvā upaḍḍhaṃ pātheyyaṃ katvā puttena saddhiṃ kantāraṃ nittharāhī’’ti. Tato so taṃ āha ‘‘bhadde mātugāmamaraṇena dvinnaṃ maraṇaṃ paññāyati. Na hi mando kumāro mātaraṃ vinā jīvituṃ sakkoti. Yadi pana mayaṃ jīvāma, puna dārakaṃ labheyyāma, handa dāni puttakaṃ māretvā maṃsaṃ gahetvā kantāraṃ nittharāmā’’ti.
ਤਤੋ ਮਾਤਾ ਪੁਤ੍ਤਮਾਹ ‘‘ਤਾਤ ਪਿਤੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਚ੍ਛਾਹੀ’’ਤਿ। ਸੋ ਅਗਮਾਸਿ। ਅਥਸ੍ਸ ਪਿਤਾ ‘‘ਮਯਾ ਪੁਤ੍ਤਕਂ ਪੋਸੇਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਕਸਿਗੋਰਕ੍ਖਾਦੀਹਿ ਅਨਪ੍ਪਕਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨੁਭੂਤਂ, ਨ ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਪੁਤ੍ਤਂ ਮਾਰੇਤੁਂ, ਤ੍વਂਯੇવ ਤવ ਪੁਤ੍ਤਕਂ ਮਾਰੇਹੀ’’ਤਿ વਤ੍વਾ ‘‘ਤਾਤ ਮਾਤੁਸਨ੍ਤਿਕਮੇવ ਗਚ੍ਛਾਹੀ’’ਤਿ ਆਹ। ਸੋ ਅਗਮਾਸਿ। ਅਥਸ੍ਸ ਮਾਤਾਪਿ ‘‘ਮਯਾ ਪੁਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਥੇਨ੍ਤਿਯਾ ਗੋવਤਕੁਕ੍ਕੁਰવਤਦੇવਤਾਯਾਚਨਾਦੀਹਿਪਿ ਤਾવ ਅਨਪ੍ਪਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁਭੂਤਂ, ਕੋ ਪਨ વਾਦੋ ਕੁਚ੍ਛਿਨਾ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤਿਯਾ? ਨ ਸਕ੍ਕਾਹਂ ਪੁਤ੍ਤਂ ਮਾਰੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ વਤ੍વਾ ‘‘ਤਾਤ ਪਿਤੁਸਨ੍ਤਿਕਂਯੇવ ਗਚ੍ਛਾਹੀ’’ਤਿ ਆਹ। ਏવਂ ਸੋ ਦ੍વਿਨ੍ਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋਯੇવ ਮਤੋ। ਤੇ ਤਂ ਦਿਸ੍વਾ ਪਰਿਦੇવਿਤ੍વਾ ਪੁਬ੍ਬੇ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ ਮਂਸਾਨਿ ਗਹੇਤ੍વਾ ਖਾਦਨ੍ਤਾ ਪਕ੍ਕਮਿਂਸੁ। ਤੇਸਂ ਸੋ ਪੁਤ੍ਤਮਂਸਾਹਾਰੋ ਨવਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਪਟਿਕੁਲਤ੍ਤਾ ਨੇવ ਦવਾਯ ਹੋਤਿ, ਨ ਮਦਾਯ ਨ ਮਣ੍ਡਨਾਯ ਨ વਿਭੂਸਨਾਯ, ਕੇવਲਂ ਕਨ੍ਤਾਰਨਿਤ੍ਥਰਣਤ੍ਥਾਯੇવ ਹੋਤਿ।
Tato mātā puttamāha ‘‘tāta pitu santikaṃ gacchāhī’’ti. So agamāsi. Athassa pitā ‘‘mayā puttakaṃ posessāmīti kasigorakkhādīhi anappakaṃ dukkhamanubhūtaṃ, na sakkomi puttaṃ māretuṃ, tvaṃyeva tava puttakaṃ mārehī’’ti vatvā ‘‘tāta mātusantikameva gacchāhī’’ti āha. So agamāsi. Athassa mātāpi ‘‘mayā puttaṃ patthentiyā govatakukkuravatadevatāyācanādīhipi tāva anappakaṃ dukkhaṃ anubhūtaṃ, ko pana vādo kucchinā pariharantiyā? Na sakkāhaṃ puttaṃ māretu’’nti vatvā ‘‘tāta pitusantikaṃyeva gacchāhī’’ti āha. Evaṃ so dvinnaṃ antarā gacchantoyeva mato. Te taṃ disvā paridevitvā pubbe vuttanayeneva maṃsāni gahetvā khādantā pakkamiṃsu. Tesaṃ so puttamaṃsāhāro navahi kāraṇehi paṭikulattā neva davāya hoti, na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, kevalaṃ kantāranittharaṇatthāyeva hoti.
ਕਤਮੇਹਿ ਨવਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਪਟਿਕੂਲੋਤਿ ਚੇ? ਸਜਾਤਿਮਂਸਤਾਯ ਞਾਤਿਮਂਸਤਾਯ ਪੁਤ੍ਤਮਂਸਤਾਯ ਪਿਯਪੁਤ੍ਤਮਂਸਤਾਯ ਤਰੁਣਮਂਸਤਾਯ ਆਮਕਮਂਸਤਾਯ ਅਗੋਰਸਮਂਸਤਾਯ ਅਲੋਣਤਾਯ ਅਧੂਪਿਤਤਾਯਾਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ ਯੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਂ ਏવਂ ਪੁਤ੍ਤਮਂਸਸਦਿਸਂ ਪਸ੍ਸਤਿ , ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਨਿਕਨ੍ਤਿਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ। ਅਯਂ ਤਾવ ਪੁਤ੍ਤਮਂਸੂਪਮਾਯਂ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ।
Katamehi navahi kāraṇehi paṭikūloti ce? Sajātimaṃsatāya ñātimaṃsatāya puttamaṃsatāya piyaputtamaṃsatāya taruṇamaṃsatāya āmakamaṃsatāya agorasamaṃsatāya aloṇatāya adhūpitatāyāti. Tasmā yo bhikkhu kabaḷīkārāhāraṃ evaṃ puttamaṃsasadisaṃ passati , so tattha nikantiṃ pariyādiyati. Ayaṃ tāva puttamaṃsūpamāyaṃ atthayojanā.
ਨਿਚ੍ਚਮ੍ਮਗਾવੂਪਮਾਯਂ ਪਨ ਯਥਾ ਸਾ ਗਾવੀ ਗੀવਤੋ ਯਾવ ਖੁਰਾ, ਤਾવ ਚਮ੍ਮਂ ਉਦ੍ਦਾਲੇਤ੍વਾ ਮੁਤ੍ਤਾ ਯਂ ਯਦੇવ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਪਾਣਕੇਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸੇવਾਧਿਕਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਏવਂ ਫਸ੍ਸੋਪਿ ਯਂ ਯਦੇવ વਤ੍ਥੁਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ વਾ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਂਤਂવਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਸਮ੍ਭવਸ੍ਸ વੇਦਯਿਤਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਧਿਕਰਣਮੇવ ਹੋਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ ਯੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਫਸ੍ਸਾਹਾਰਂ ਏવਂ ਨਿਚ੍ਚਮ੍ਮਗਾવਿਸਦਿਸਂ ਪਸ੍ਸਤਿ , ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਨਿਕਨ੍ਤਿਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਅਯਂ ਨਿਚ੍ਚਮ੍ਮਗਾવੂਪਮਾਯਂ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ।
Niccammagāvūpamāyaṃ pana yathā sā gāvī gīvato yāva khurā, tāva cammaṃ uddāletvā muttā yaṃ yadeva nissāya tiṭṭhati, tattha pāṇakehi khajjamānā dukkhassevādhikaraṇaṃ hoti, evaṃ phassopi yaṃ yadeva vatthuṃ ārammaṇaṃ vā nissāya tiṭṭhati, taṃtaṃvatthārammaṇasambhavassa vedayitadukkhassa adhikaraṇameva hoti. Tasmā yo bhikkhu phassāhāraṃ evaṃ niccammagāvisadisaṃ passati , so tattha nikantiṃ pariyādiyati, ayaṃ niccammagāvūpamāyaṃ atthayojanā.
ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੂਪਮਾਯਂ ਪਨ ਯਥਾ ਸਾ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁ, ਏવਂ ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹਟ੍ਠੇਨ ਤਯੋ ਭવਾ। ਯਥਾ ਨਾਨਾਬਾਹਾਸੁ ਗਹੇਤ੍વਾ ਤਤ੍ਥ ਉਪਕਡ੍ਢਕਾ ਦ੍વੇ ਪੁਰਿਸਾ, ਏવਂ ਭવੇਸੁ ਉਪਕਡ੍ਢਨਟ੍ਠੇਨ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ। ਤਸ੍ਮਾ ਯੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰਂ ਏવਂ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੂਪਕਡ੍ਢਕਪੁਰਿਸਸਦਿਸਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਨਿਕਨ੍ਤਿਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਅਯਂ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੂਪਮਾਯਂ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ।
Aṅgārakāsūpamāyaṃ pana yathā sā aṅgārakāsu, evaṃ mahāpariḷāhaṭṭhena tayo bhavā. Yathā nānābāhāsu gahetvā tattha upakaḍḍhakā dve purisā, evaṃ bhavesu upakaḍḍhanaṭṭhena manosañcetanā. Tasmā yo bhikkhu manosañcetanāhāraṃ evaṃ aṅgārakāsūpakaḍḍhakapurisasadisaṃ passati, so tattha nikantiṃ pariyādiyati, ayaṃ aṅgārakāsūpamāyaṃ atthayojanā.
ਸਤ੍ਤਿਸਤਾਹਤੂਪਮਾਯਂ ਪਨ ਯੇਨ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯੇ ਸਤ੍ਤਿਸਤੇਨ ਹਞ੍ਞਤਿ, ਤਮਸ੍ਸ ਸਰੀਰੇ વਣਮੁਖਸਤਂ ਕਤ੍વਾ ਅਨ੍ਤਰਾ ਅਟ੍ਠਤ੍વਾ વਿਨਿવਿਜ੍ਝਿਤ੍વਾ ਅਪਰਭਾਗੇਯੇવ ਪਤਤਿ, ਏવਂ ਇਤਰਾਨਿ ਦ੍વੇ ਸਤ੍ਤਿਸਤਾਨਿ, ਏવਮਸ੍ਸ ਪਤਿਤੋਕਾਸੇ ਅਪਤਿਤ੍વਾ ਅਪਤਿਤ੍વਾ ਗਤਾਹਿ ਸਤ੍ਤੀਹਿ ਸਬ੍ਬਸਰੀਰਂ ਛਿਦ੍ਦਾવਛਿਦ੍ਦਮੇવ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਏਕવਣਮੁਖੇਪਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਮਾਣਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਕੋ ਪਨ વਾਦੋ ਤੀਸੁ વਣਮੁਖਸਤੇਸੁ? ਤਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤਿਨਿਪਾਤਕਾਲੋ વਿਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿવਿਞ੍ਞਾਣਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾਲੋ। વਣਮੁਖਜਨਨਂ વਿਯ ਖਨ੍ਧਜਨਨਂ। વਣਮੁਖੇਸੁ ਦੁਕ੍ਖવੇਦਨੁਪ੍ਪਾਦੋ વਿਯ ਜਾਤੇਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ વਟ੍ਟਮੂਲਕਨਾਨਾવਿਧਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦੋ। ਅਪਰੋ ਨਯੋ, ਆਗੁਚਾਰੀ ਪੁਰਿਸੋ વਿਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿવਿਞ੍ਞਾਣਂ। ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਿਘਾਤੇਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨવਣਮੁਖਾਨਿ વਿਯ વਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮਰੂਪਂ। વਣਮੁਖਪਚ੍ਚਯਾ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਕ੍ਖਲ਼ਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦੋ વਿਯ ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ વਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਦ੍વਤ੍ਤਿਂਸਕਮ੍ਮਕਾਰਣਅਟ੍ਠਨવੁਤਿਰੋਗਾਦਿવਸੇਨ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਕਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ। ਤਸ੍ਮਾ ਯੋ ਭਿਕ੍ਖੁ વਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰਂ ਏવਂ ਸਤ੍ਤਿਸਤਾਹਤਸਦਿਸਂ ਪਸ੍ਸਤਿ। ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਨਿਕਨ੍ਤਿਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਅਯਂ ਸਤ੍ਤਿਸਤਾਹਤੂਪਮਾਯਂ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ।
Sattisatāhatūpamāyaṃ pana yena so puriso pubbaṇhasamaye sattisatena haññati, tamassa sarīre vaṇamukhasataṃ katvā antarā aṭṭhatvā vinivijjhitvā aparabhāgeyeva patati, evaṃ itarāni dve sattisatāni, evamassa patitokāse apatitvā apatitvā gatāhi sattīhi sabbasarīraṃ chiddāvachiddameva hoti, tassa ekavaṇamukhepi uppannassa dukkhassa pamāṇaṃ natthi, ko pana vādo tīsu vaṇamukhasatesu? Tattha sattinipātakālo viya paṭisandhiviññāṇanibbattakālo. Vaṇamukhajananaṃ viya khandhajananaṃ. Vaṇamukhesu dukkhavedanuppādo viya jātesu khandhesu vaṭṭamūlakanānāvidhadukkhuppādo. Aparo nayo, āgucārī puriso viya paṭisandhiviññāṇaṃ. Tassa sattighātehi uppannavaṇamukhāni viya viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ. Vaṇamukhapaccayā tassa purisassa kakkhaḷadukkhuppādo viya nāmarūpapaccayā viññāṇassa dvattiṃsakammakāraṇaaṭṭhanavutirogādivasena nānappakārakadukkhuppādo daṭṭhabbo. Tasmā yo bhikkhu viññāṇāhāraṃ evaṃ sattisatāhatasadisaṃ passati. So tattha nikantiṃ pariyādiyati, ayaṃ sattisatāhatūpamāyaṃ atthayojanā.
ਸੋ ਏવਂ ਇਮੇਸੁ ਆਹਾਰੇਸੁ ਨਿਕਨ੍ਤਿਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਨ੍ਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋਪਿ ਆਹਾਰੇ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ, ਯੇਸੁ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇਸੁ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਂ વਤ੍ਥੁ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਮੇવ ਹੋਤਿ। વੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗવਤਾ –
So evaṃ imesu āhāresu nikantiṃ pariyādiyanto cattāropi āhāre parijānāti, yesu pariññātesu sabbampi pariññātaṃ vatthu pariññātameva hoti. Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੇ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਆਹਾਰੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕੋ ਰਾਗੋ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੋ ਹੋਤਿ। ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕੇ ਰਾਗੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਨਤ੍ਥਿ ਤਂ ਸਂਯੋਜਨਂ, ਯੇਨ ਸਂਯੋਜਨੇਨ ਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਅਰਿਯਸਾવਕੋ ਪੁਨ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ। ਫਸ੍ਸੇ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਆਹਾਰੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਤਿਸ੍ਸੋ વੇਦਨਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਤੀਸੁ વੇਦਨਾਸੁ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਸੁ ਅਰਿਯਸਾવਕਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਉਤ੍ਤਰਿਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ વਦਾਮਿ। ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਯ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਆਹਾਰੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਤਿਸ੍ਸੋ ਤਣ੍ਹਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਤੀਸੁ ਤਣ੍ਹਾਸੁ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਸੁ ਅਰਿਯਸਾવਕਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਉਤ੍ਤਰਿਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ વਦਾਮਿ। વਿਞ੍ਞਾਣੇ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਆਹਾਰੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਨਾਮਰੂਪਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਂ ਹੋਤਿ। ਨਾਮਰੂਪੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਅਰਿਯਸਾવਕਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਉਤ੍ਤਰਿਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ વਦਾਮੀ’’ਤਿ (ਸਂ॰ ਨਿ॰ ੨.੬੩)।
‘‘Kabaḷīkāre, bhikkhave, āhāre pariññāte pañcakāmaguṇiko rāgo pariññāto hoti. Pañcakāmaguṇike rāge pariññāte natthi taṃ saṃyojanaṃ, yena saṃyojanena saṃyutto ariyasāvako puna imaṃ lokaṃ āgaccheyya. Phasse, bhikkhave, āhāre pariññāte tisso vedanā pariññātā honti. Tīsu vedanāsu pariññātāsu ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti vadāmi. Manosañcetanāya, bhikkhave, āhāre pariññāte tisso taṇhā pariññātā honti. Tīsu taṇhāsu pariññātāsu ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti vadāmi. Viññāṇe, bhikkhave, āhāre pariññāte nāmarūpaṃ pariññātaṃ hoti. Nāmarūpe pariññāte ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti vadāmī’’ti (saṃ. ni. 2.63).
ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯਾ ਆਹਾਰਸਮੁਦਯੋਤਿ ਪੁਰਿਮਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਾਨਂ ਆਹਾਰਾਨਂ ਸਮੁਦਯੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਕਥਂ? ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਹਿ ਤਿਸਨ੍ਤਤਿવਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸਮਤਿਂਸਰੂਪਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਜਾਤਾ ਓਜਾ ਅਤ੍ਥਿ। ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੋ। ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਨ ਫਸ੍ਸਚੇਤਨਾ ਸਯਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ વਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਫਸ੍ਸਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ વਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰਾਤਿ। ਏવਂ ਤਾવ ਪੁਰਿਮਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਾਨਂ ਆਹਾਰਾਨਂ ਸਮੁਦਯੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਿਧ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਾਪਿ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਕਾਪਿ ਆਹਾਰਾ ਮਿਸ੍ਸੇਤ੍વਾ ਕਥਿਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਕਾਨਮ੍ਪਿ ਏવਂ ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯਾ ਆਹਾਰਸਮੁਦਯੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ । ਅਟ੍ਠਲੋਭਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਿਤੇਸੁ ਹਿ ਰੂਪੇਸੁ ਓਜਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਯਂ ਸਹਜਾਤਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਕਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੋ। ਲੋਭਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਨ ਫਸ੍ਸਚੇਤਨਾ ਸਯਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ વਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਕਫਸ੍ਸਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ વਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰਾਤਿ।
Taṇhāsamudayā āhārasamudayoti purimataṇhāsamudayā paṭisandhikānaṃ āhārānaṃ samudayo nibbatto hotīti attho. Kathaṃ? Paṭisandhikkhaṇe hi tisantativasena uppannasamatiṃsarūpabbhantare jātā ojā atthi. Ayaṃ taṇhāpaccayā nibbatto upādinnakakabaḷīkārāhāro. Paṭisandhicittasampayuttā pana phassacetanā sayañca cittaṃ viññāṇanti ime taṇhāpaccayā nibbattā upādinnakaphassamanosañcetanā viññāṇāhārāti. Evaṃ tāva purimataṇhāsamudayā paṭisandhikānaṃ āhārānaṃ samudayo veditabbo. Yasmā panidha upādinnakāpi anupādinnakāpi āhārā missetvā kathitā, tasmā anupādinnakānampi evaṃ taṇhāsamudayā āhārasamudayo veditabbo . Aṭṭhalobhasahagatacittasamuṭṭhitesu hi rūpesu ojā atthi, ayaṃ sahajātataṇhāpaccayā nibbatto anupādinnakakabaḷīkārāhāro. Lobhasahagatacittasampayuttā pana phassacetanā sayañca cittaṃ viññāṇanti ime taṇhāpaccayā nibbattā anupādinnakaphassamanosañcetanā viññāṇāhārāti.
ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਾ ਆਹਾਰਨਿਰੋਧੋਤਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਾਨਞ੍ਚ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਕਾਨਞ੍ਚ ਆਹਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਨਿਰੋਧੇਨ ਆਹਾਰਨਿਰੋਧੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવ। ਅਯਂ ਪਨ વਿਸੇਸੋ, ਇਧ ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਸਰੂਪੇਨੇવ વੁਤ੍ਤਾਨਿ। ਯਥਾ ਚ ਇਧ, ਏવਂ ਇਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਮ੍ਪਿ ਸਬ੍ਬવਾਰੇਸੂਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਸਮ੍ਮੁਯ੍ਹਨ੍ਤੇਨ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਉਦ੍ਧਰਿਤਬ੍ਬਾਨਿ। ਸਬ੍ਬવਾਰੇਸੁ ਚ ‘‘ਏਤ੍ਤਾવਤਾਪਿ ਖੋ ਆવੁਸੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਦੇਸਨਾਨਿਯ੍ਯਾਤਨਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਦੇਸਿਤਧਮ੍ਮવਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ। ਤਸ੍ਸ ਇਧ ਤਾવ ਅਯਂ ਯੋਜਨਾ ਏਤ੍ਤਾવਤਾਪੀਤਿ ਇਮਾਯ ਆਹਾਰਦੇਸਨਾਯ વੁਤ੍ਤਮਨਸਿਕਾਰਪ੍ਪਟਿવੇਧવਸੇਨਾਪੀਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਏਸ ਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪਿ।
Taṇhānirodhāāhāranirodhoti imissā upādinnakānañca anupādinnakānañca āhārānaṃ paccayabhūtāya taṇhāya nirodhena āhāranirodho paññāyati. Sesaṃ vuttanayameva. Ayaṃ pana viseso, idha cattāripi saccāni sarūpeneva vuttāni. Yathā ca idha, evaṃ ito uttarimpi sabbavāresūti. Tasmā sabbattha asammuyhantena saccāni uddharitabbāni. Sabbavāresu ca ‘‘ettāvatāpi kho āvuso’’ti idaṃ desanāniyyātanaṃ tattha tattha desitadhammavasena yojetabbaṃ. Tassa idha tāva ayaṃ yojanā ettāvatāpīti imāya āhāradesanāya vuttamanasikārappaṭivedhavasenāpīti vuttaṃ hoti. Esa nayo sabbatthāpi.
ਆਹਾਰવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Āhāravāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਸਚ੍ਚવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Saccavāravaṇṇanā
੯੧. ਇਦਾਨਿ ‘‘ਸਾਧਾવੁਸੋ’’ਤਿ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇવ ਥੇਰਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍વਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍વਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਉਤ੍ਤਰਿਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ। ਥੇਰੋ ਚ ਨੇਸਂ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ। ਏਸ ਨਯੋ ਇਤੋ ਪਰੇਸੁਪਿ ਸਬ੍ਬવਾਰੇਸੁ। ਤਸ੍ਮਾ ਇਤੋ ਪਰਂ ਏવਰੂਪਾਨਿ વਚਨਾਨਿ ਅਨਾਮਸਿਤ੍વਾ ਯੇਨ ਯੇਨ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸੇવ ਅਤ੍ਥਂ વਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਾਮ। ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ વਾਰਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖੇਪਦੇਸਨਾਯਂ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ। વਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾਯਂ ਪਨ ਯਂ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸੇ વੁਤ੍ਤਮੇવਾਤਿ।
91. Idāni ‘‘sādhāvuso’’ti purimanayeneva therassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā te bhikkhū uttarimpi pañhaṃ pucchiṃsu. Thero ca nesaṃ aññenapi pariyāyena byākāsi. Esa nayo ito paresupi sabbavāresu. Tasmā ito paraṃ evarūpāni vacanāni anāmasitvā yena yena pariyāyena byākaroti, tassa tasseva atthaṃ vaṇṇayissāma. Imassa pana vārassa saṅkhepadesanāyaṃ dukkhañca pajānātīti ettha dukkhanti dukkhasaccaṃ. Vitthāradesanāyaṃ pana yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ visuddhimagge saccaniddese vuttamevāti.
ਸਚ੍ਚવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Saccavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਜਰਾਮਰਣવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Jarāmaraṇavāravaṇṇanā
੯੨. ਇਤੋ ਪਰਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦવਸੇਨ ਦੇਸਨਾ ਹੋਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਜਰਾਮਰਣવਾਰੇ ਤਾવ ਤੇਸਂ ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬੋ। ਯਾ ਦੇવਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਜਰਾ, ਯਾ ਸੋਮਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਜਰਾਤਿ ਏવਞ੍ਹਿ ਦਿવਸਮ੍ਪਿ ਕਥੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨੇવ ਸਤ੍ਤਾ ਪਰਿਯਾਦਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ। ਇਮੇਹਿ ਪਨ ਦ੍વੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਨ ਕੋਚਿ ਸਤ੍ਤੋ ਅਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ।
92. Ito paraṃ paṭiccasamuppādavasena desanā hoti. Tattha jarāmaraṇavāre tāva tesaṃ tesanti ayaṃ saṅkhepato anekesaṃ sattānaṃ sādhāraṇaniddesoti ñātabbo. Yā devadattassa jarā, yā somadattassa jarāti evañhi divasampi kathentassa neva sattā pariyādānaṃ gacchanti. Imehi pana dvīhi padehi na koci satto apariyādinno hoti. Tasmā vuttaṃ ‘‘ayaṃ saṅkhepato anekesaṃ sattānaṃ sādhāraṇaniddeso’’ti.
ਤਮ੍ਹਿ ਤਮ੍ਹੀਤਿ ਅਯਂ ਗਤਿਜਾਤਿવਸੇਨ ਅਨੇਕੇਸਂ ਨਿਕਾਯਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੋ। ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੇਤਿ ਸਾਧਾਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਸਰੂਪਨਿਦਸ੍ਸਨਂ। ਜਰਾ ਜੀਰਣਤਾਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਜਰਾਤਿ ਸਭਾવਨਿਦ੍ਦੇਸੋ। ਜੀਰਣਤਾਤਿ ਆਕਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ। ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿਆਦਯੋ ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ਕਿਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਾ। ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਦ੍વੇ ਪਕਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸਾ। ਅਯਞ੍ਹਿ ਜਰਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਦੇਨ ਸਭਾવਤੋ ਦੀਪਿਤਾ, ਤੇਨਸ੍ਸਾਯਂ ਸਭਾવਨਿਦ੍ਦੇਸੋ। ਜੀਰਣਤਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਆਕਾਰਤੋ। ਤੇਨਸ੍ਸਾਯਂ ਆਕਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ। ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ਦਨ੍ਤਨਖਾਨਂ ਖਣ੍ਡਿਤਭਾવਕਰਣਕਿਚ੍ਚਤੋ। ਪਾਲਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕੇਸਲੋਮਾਨਂ ਪਲਿਤਭਾવਕਰਣਕਿਚ੍ਚਤੋ। વਲਿਤ੍ਤਚਤਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਮਂਸਂ ਮਿਲਾਪੇਤ੍વਾ ਤਚੇ વਲਿਤ੍ਤਭਾવਕਰਣਕਿਚ੍ਚਤੋ ਦੀਪਿਤਾ। ਤੇਨਸ੍ਸਾ ਇਮੇ ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿਆਦਯੋ ਤਯੋ ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ਕਿਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਾ। ਤੇਹਿ ਇਮੇਸਂ વਿਕਾਰਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨવਸੇਨ ਪਾਕਟੀਭੂਤਾ ਪਾਕਟਜਰਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ। ਯਥੇવ ਹਿ ਉਦਕਸ੍ਸ વਾ ਅਗ੍ਗਿਨੋ વਾ વਾਤਸ੍ਸ વਾ ਤਿਣਰੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਸਮ੍ਭਗ੍ਗਪਲਿਭਗ੍ਗਤਾਯ વਾ ਝਾਮਤਾਯ વਾ ਗਤਮਗ੍ਗੋ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਸੋ ਗਤਮਗ੍ਗੋ ਤਾਨੇવ ਉਦਕਾਦੀਨਿ, ਏવਮੇવ ਜਰਾਯ ਦਨ੍ਤਾਦੀਸੁ ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਾਦਿવਸੇਨ ਗਤਮਗ੍ਗੋ ਪਾਕਟੋ, ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਮ੍ਮੀਲੇਤ੍વਾਪਿ ਗਯ੍ਹਤਿ। ਨ ਚ ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਾਦੀਨੇવ ਜਰਾ, ਨ ਹਿ ਜਰਾ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਹੋਤਿ।
Tamhi tamhīti ayaṃ gatijātivasena anekesaṃ nikāyānaṃ sādhāraṇaniddeso. Sattanikāyeti sādhāraṇaniddesena niddiṭṭhassa sarūpanidassanaṃ. Jarā jīraṇatātiādīsu pana jarāti sabhāvaniddeso. Jīraṇatāti ākāraniddeso. Khaṇḍiccantiādayo kālātikkame kiccaniddesā. Pacchimā dve pakatiniddesā. Ayañhi jarāti iminā padena sabhāvato dīpitā, tenassāyaṃ sabhāvaniddeso. Jīraṇatāti iminā ākārato. Tenassāyaṃ ākāraniddeso. Khaṇḍiccanti iminā kālātikkame dantanakhānaṃ khaṇḍitabhāvakaraṇakiccato. Pāliccanti iminā kesalomānaṃ palitabhāvakaraṇakiccato. Valittacatāti iminā maṃsaṃ milāpetvā tace valittabhāvakaraṇakiccato dīpitā. Tenassā ime khaṇḍiccantiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā. Tehi imesaṃ vikārānaṃ dassanavasena pākaṭībhūtā pākaṭajarā dassitā. Yatheva hi udakassa vā aggino vā vātassa vā tiṇarukkhādīnaṃ sambhaggapalibhaggatāya vā jhāmatāya vā gatamaggo pākaṭo hoti, na ca so gatamaggo tāneva udakādīni, evameva jarāya dantādīsu khaṇḍiccādivasena gatamaggo pākaṭo, cakkhuṃ ummīletvāpi gayhati. Na ca khaṇḍiccādīneva jarā, na hi jarā cakkhuviññeyyā hoti.
ਆਯੁਨੋ ਸਂਹਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਰਿਪਾਕੋਤਿ ਇਮੇਹਿ ਪਨ ਪਦੇਹਿ ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਕਮੇਯੇવ ਅਭਿਬ੍ਯਤ੍ਤਤਾਯ ਆਯੁਕ੍ਖਯਚਕ੍ਖਾਦਿਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਸਞ੍ਞਿਤਾਯ ਪਕਤਿਯਾ ਦੀਪਿਤਾ। ਤੇਨਸ੍ਸਿਮੇ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਦ੍વੇ ਪਕਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸਾਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ।
Āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripākoti imehi pana padehi kālātikkameyeva abhibyattatāya āyukkhayacakkhādiindriyaparipākasaññitāya pakatiyā dīpitā. Tenassime pacchimā dve pakatiniddesāti veditabbā.
ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਜਰਂ ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਯੁ ਹਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਜਰਾ ‘‘ਆਯੁਨੋ ਸਂਹਾਨੀ’’ਤਿ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ વੁਤ੍ਤਾ । ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਦਹਰਕਾਲੇ ਸੁਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ ਸੁਖੁਮਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ વਿਸਯਂ ਸੁਖੇਨੇવ ਗਣ੍ਹਨਸਮਤ੍ਥਾਨਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਜਰਂ ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਪਕ੍ਕਾਨਿ ਆਲੁਲ਼ਿਤਾਨਿ ਅવਿਸਦਾਨਿ ਓਲ਼ਾਰਿਕਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ વਿਸਯਂ ਗਹੇਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਰਿਪਾਕੋ’’ਤਿਪਿ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨੇવ વੁਤ੍ਤਾ। ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਏવਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਜਰਾ ਪਾਕਟਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਤਿ ਦੁવਿਧਾ ਹੋਤਿ।
Tattha yasmā jaraṃ pattassa āyu hāyati, tasmā jarā ‘‘āyuno saṃhānī’’ti phalūpacārena vuttā . Yasmā ca daharakāle suppasannāni sukhumampi attano visayaṃ sukheneva gaṇhanasamatthāni cakkhādīni indriyāni jaraṃ pattassa paripakkāni āluḷitāni avisadāni oḷārikampi attano visayaṃ gahetuṃ asamatthāni honti, tasmā ‘‘indriyānaṃ paripāko’’tipi phalūpacāreneva vuttā. Sā panāyaṃ evaṃ niddiṭṭhā sabbāpi jarā pākaṭā paṭicchannāti duvidhā hoti.
ਤਤ੍ਥ ਦਨ੍ਤਾਦੀਸੁ ਖਣ੍ਡਭਾવਾਦਿਦਸ੍ਸਨਤੋ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਜਰਾ ਪਾਕਟਜਰਾ ਨਾਮ। ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਨ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ વਿਕਾਰਸ੍ਸ ਅਦਸ੍ਸਨਤੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਜਰਾ ਨਾਮ। ਤਤ੍ਥ ਯ੍વਾਯਂ ਖਣ੍ਡਾਦਿਭਾવੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਸੋ ਤਾਦਿਸਾਨਂ ਦਨ੍ਤਾਦੀਨਂ ਸੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ વਣ੍ਣੋਯੇવ, ਤਂ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਦਿਸ੍વਾ ਮਨੋਦ੍વਾਰੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍વਾ ‘‘ਇਮੇ ਦਨ੍ਤਾ ਜਰਾਯ ਪਹਟਾ’’ਤਿ ਜਰਂ ਜਾਨਾਤਿ ਉਦਕਟ੍ਠਾਨੇ ਬਦ੍ਧਾਨਿ ਗੋਸੀਸਾਦੀਨਿ ਓਲੋਕੇਤ੍વਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਉਦਕਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਭਾવਂ ਜਾਨਨਂ વਿਯ। ਪੁਨ ਅવੀਚਿ ਸવੀਚੀਤਿ ਏવਮ੍ਪਿ ਦੁવਿਧਾ ਹੋਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਮਣਿਕਨਕਰਜਤਪવਾਲ਼ਸੂਰਿਯਾਦੀਨਂ ਮਨ੍ਦਦਸਕਾਦੀਸੁ ਪਾਣੀਨਂ વਿਯ ਪੁਪ੍ਫਫਲਪਲ੍ਲવਾਦੀਸੁ ਚ ਅਪਾਣੀਨਂ વਿਯ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ વਣ੍ਣવਿਸੇਸਾਦੀਨਂ ਦੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਜਰਾ ਅવੀਚਿਜਰਾ ਨਾਮ, ਨਿਰਨ੍ਤਰਜਰਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਪਨ ਯਥਾવੁਤ੍ਤੇਸੁ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ વਣ੍ਣવਿਸੇਸਾਦੀਨਂ ਸੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਜਰਾ ਸવੀਚਿਜਰਾ ਨਾਮਾਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ।
Tattha dantādīsu khaṇḍabhāvādidassanato rūpadhammesu jarā pākaṭajarā nāma. Arūpadhammesu pana tādisassa vikārassa adassanato paṭicchannajarā nāma. Tattha yvāyaṃ khaṇḍādibhāvo dissati, so tādisānaṃ dantādīnaṃ suviññeyyattā vaṇṇoyeva, taṃ cakkhunā disvā manodvārena cintetvā ‘‘ime dantā jarāya pahaṭā’’ti jaraṃ jānāti udakaṭṭhāne baddhāni gosīsādīni oloketvā heṭṭhā udakassa atthibhāvaṃ jānanaṃ viya. Puna avīci savīcīti evampi duvidhā hoti. Tattha maṇikanakarajatapavāḷasūriyādīnaṃ mandadasakādīsu pāṇīnaṃ viya pupphaphalapallavādīsu ca apāṇīnaṃ viya antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ duviññeyyattā jarā avīcijarā nāma, nirantarajarāti attho. Tato aññesu pana yathāvuttesu antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ suviññeyyattā jarā savīcijarā nāmāti veditabbā.
ਇਤੋ ਪਰਂ, ਤੇਸਂ ਤੇਸਨ੍ਤਿਆਦਿ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ। ਚੁਤਿ ਚવਨਤਾਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਚੁਤੀਤਿ ਚવਨਕવਸੇਨ વੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਕਚਤੁਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞવਚਨਮੇਤਂ। ਚવਨਤਾਤਿ ਭਾવવਚਨੇਨ ਲਕ੍ਖਣਨਿਦਸ੍ਸਨਂ। ਭੇਦੋਤਿ ਚੁਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭਙ੍ਗੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਰਿਦੀਪਨਂ। ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਨ੍ਤਿ ਘਟਸ੍ਸੇવ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਚੁਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਠਾਨਾਭਾવਪਰਿਦੀਪਨਂ। ਮਚ੍ਚੁ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਮਚ੍ਚੁਸਙ੍ਖਾਤਂ ਮਰਣਂ। ਤੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਮਰਣਾਦੀਨਿ ਨਿਸੇਧੇਤਿ। ਕਾਲੋ ਨਾਮ ਅਨ੍ਤਕੋ, ਤਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਤਿ ਕਾਲਕਿਰਿਯਾ। ਏਤੇਨ ਲੋਕਸਮ੍ਮੁਤਿਯਾ ਮਰਣਂ ਦੀਪੇਤਿ।
Ito paraṃ, tesaṃ tesantiādi vuttanayeneva veditabbaṃ. Cuti cavanatātiādīsu pana cutīti cavanakavasena vuccati, ekacatupañcakkhandhānaṃ sāmaññavacanametaṃ. Cavanatāti bhāvavacanena lakkhaṇanidassanaṃ. Bhedoti cutikkhandhānaṃ bhaṅguppattiparidīpanaṃ. Antaradhānanti ghaṭasseva bhinnassa bhinnānaṃ cutikkhandhānaṃ yena kenaci pariyāyena ṭhānābhāvaparidīpanaṃ. Maccu maraṇanti maccusaṅkhātaṃ maraṇaṃ. Tena samucchedamaraṇādīni nisedheti. Kālo nāma antako, tassa kiriyāti kālakiriyā. Etena lokasammutiyā maraṇaṃ dīpeti.
ਇਦਾਨਿ ਪਰਮਤ੍ਥੇਨ ਦੀਪੇਤੁਂ, ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋਤਿਆਦਿਮਾਹ। ਪਰਮਤ੍ਥੇਨ ਹਿ ਖਨ੍ਧਾਯੇવ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਕੋਚਿ ਮਰਤਿ। ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਪਨ ਭਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਸਤ੍ਤੋ ਮਰਤਿ, ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਮਤੋਤਿ વੋਹਾਰੋ ਹੋਤਿ।
Idāni paramatthena dīpetuṃ, khandhānaṃ bhedotiādimāha. Paramatthena hi khandhāyeva bhijjanti, na satto nāma koci marati. Khandhesu pana bhijjamānesu satto marati, bhinnesu matoti vohāro hoti.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਚਤੁવੋਕਾਰવਸੇਨ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋ, ਏਕવੋਕਾਰવਸੇਨ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ। ਚਤੁવੋਕਾਰવਸੇਨ વਾ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋ, ਸੇਸਦ੍વਯવਸੇਨ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਕਸ੍ਮਾ? ਭવਦ੍વਯੇਪਿ ਰੂਪਕਾਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭવਤੋ। ਅਥ વਾ ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਾਦੀਸੁ ਖਨ੍ਧਾ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤੇવ, ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ વਸੇਨ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋ, ਮਨੁਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਾਰਣਤੋ ਮਰਣਂ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋਤਿ વੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏવਮਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ।
Ettha ca catuvokāravasena khandhānaṃ bhedo, ekavokāravasena kaḷevarassa nikkhepo. Catuvokāravasena vā khandhānaṃ bhedo, sesadvayavasena kaḷevarassa nikkhepo veditabbo. Kasmā? Bhavadvayepi rūpakāyasaṅkhātassa kaḷevarassa sambhavato. Atha vā yasmā ca cātumahārājikādīsu khandhā bhijjanteva, na kiñci nikkhipanti, tasmā tesaṃ vasena khandhānaṃ bhedo, manussādīsu kaḷevarassa nikkhepo. Ettha ca kaḷevarassa nikkhepakāraṇato maraṇaṃ kaḷevarassa nikkhepoti vuttanti evamattho daṭṭhabbo.
ਇਤਿ ਅਯਞ੍ਚ ਜਰਾ ਇਦਞ੍ਚ ਮਰਣਂ। ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਾવੁਸੋਤਿ ਇਦਂ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਏਕਤੋ ਕਤ੍વਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਕਥੀਯਤਿ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવਾਤਿ।
Iti ayañca jarā idañca maraṇaṃ. Idaṃ vuccatāvusoti idaṃ ubhayampi ekato katvā jarāmaraṇanti kathīyati. Sesaṃ vuttanayamevāti.
ਜਰਾਮਰਣવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Jarāmaraṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਜਾਤਿવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Jātivāravaṇṇanā
੯੩. ਜਾਤਿવਾਰੇ ਜਾਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤੀਤਿਆਦੀਸੁ ਜਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਜਾਤਿ, ਸਾ ਅਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨવਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ। ਸਞ੍ਜਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਸਞ੍ਜਾਤਿ, ਸਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨવਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ। ਓਕ੍ਕਮਨਟ੍ਠੇਨ ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਿ, ਸਾ ਅਣ੍ਡਜਜਲਾਬੁਜવਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ। ਤੇ ਹਿ ਅਣ੍ਡਕੋਸਞ੍ਚ વਤ੍ਥਿਕੋਸਞ੍ਚ ਓਕ੍ਕਮਨ੍ਤਾ ਪવਿਸਨ੍ਤਾ વਿਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ। ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਸਾ ਸਂਸੇਦਜਓਪਪਾਤਿਕવਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਹਿ ਪਾਕਟਾਯੇવ ਹੁਤ੍વਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ। ਅਯਂ ਤਾવ વੋਹਾਰਦੇਸਨਾ।
93. Jātivāre jāti sañjātītiādīsu jāyanaṭṭhena jāti, sā aparipuṇṇāyatanavasena yuttā. Sañjāyanaṭṭhena sañjāti, sā paripuṇṇāyatanavasena yuttā. Okkamanaṭṭhena okkanti, sā aṇḍajajalābujavasena yuttā. Te hi aṇḍakosañca vatthikosañca okkamantā pavisantā viya paṭisandhiṃ gaṇhanti. Abhinibbattanaṭṭhena abhinibbatti, sā saṃsedajaopapātikavasena yuttā, te hi pākaṭāyeva hutvā nibbattanti. Ayaṃ tāva vohāradesanā.
ਇਦਾਨਿ ਪਰਮਤ੍ਥਦੇਸਨਾ ਹੋਤਿ। ਖਨ੍ਧਾਯੇવ ਹਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਪਾਤੁਭવਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਤ੍ਤੋ। ਤਤ੍ਥ ਚ ਖਨ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿ ਏਕવੋਕਾਰਭવੇ ਏਕਸ੍ਸ ਚਤੁવੋਕਾਰਭવੇ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਚવੋਕਾਰਭવੇ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਗਹਣਂ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ। ਪਾਤੁਭਾવੋਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ। ਆਯਤਨਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਯਤਨવਸੇਨੇવ ਸਙ੍ਗਹੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਨ੍ਤਤਿਯਂ ਪਾਤੁਭਾવੋਯੇવ। ਪਾਤੁਭવਨ੍ਤਾਨੇવ ਹਿ ਤਾਨਿ ਪਟਿਲਦ੍ਧਾਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਾવੁਸੋ ਜਾਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਦੇਨ વੋਹਾਰਤੋ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਚ ਦੇਸਿਤਾਯ ਜਾਤਿਯਾ ਨਿਗਮਨਂ ਕਰੋਤੀਤਿ। ਭવਸਮੁਦਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਜਾਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤੋ ਕਮ੍ਮਭવੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવਾਤਿ।
Idāni paramatthadesanā hoti. Khandhāyeva hi paramatthato pātubhavanti, na satto. Tattha ca khandhānanti ekavokārabhave ekassa catuvokārabhave catunnaṃ pañcavokārabhave pañcannampi gahaṇaṃ veditabbaṃ. Pātubhāvoti uppatti. Āyatanānanti ettha tatra tatra uppajjamānāyatanavaseneva saṅgaho veditabbo. Paṭilābhoti santatiyaṃ pātubhāvoyeva. Pātubhavantāneva hi tāni paṭiladdhāni nāma honti. Ayaṃ vuccatāvuso jātīti iminā padena vohārato paramatthato ca desitāya jātiyā nigamanaṃ karotīti. Bhavasamudayāti ettha pana jātiyā paccayabhūto kammabhavo veditabbo. Sesaṃ vuttanayamevāti.
ਜਾਤਿવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Jātivāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਭવવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Bhavavāravaṇṇanā
੯੪. ਭવવਾਰੇ ਕਾਮਭવੋਤਿ ਕਮ੍ਮਭવੋ ਚ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭવੋ ਚ। ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਭવੋ ਨਾਮ ਕਾਮਭવੂਪਗਂ ਕਮ੍ਮਮੇવ। ਤਞ੍ਹਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭવਸ੍ਸ ਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ‘‘ਸੁਖੋ ਬੁਦ੍ਧਾਨਮੁਪ੍ਪਾਦੋ (ਧ॰ ਪ॰ ੧੯੪) ਦੁਕ੍ਖੋ ਪਾਪਸ੍ਸ ਉਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦੀਨਿ (ਧ॰ ਪ॰ ੧੧੭) વਿਯ ਫਲવੋਹਾਰੇਨ ਭવੋਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਉਪਪਤ੍ਤਿਭવੋ ਨਾਮ ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ। ਤਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਭવਤੀਤਿ ਕਤ੍વਾ ਭવੋਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਏવਂ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਚ ਉਭਯਮ੍ਪੇਤਮਿਧ ‘‘ਕਾਮਭવੋ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਏਸ ਨਯੋ ਰੂਪਾਰੂਪਭવੇਸੁ। ਉਪਾਦਾਨਸਮੁਦਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਉਪਾਦਾਨਂ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਭવਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯવਸੇਨੇવ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ। ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਭવਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯવਸੇਨਪਿ ਸਹਜਾਤਾਦਿવਸੇਨਪਿ। ਉਪਪਤ੍ਤਿਭવਸ੍ਸ ਪਨ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯવਸੇਨੇવ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવਾਤਿ।
94. Bhavavāre kāmabhavoti kammabhavo ca upapattibhavo ca. Tattha kammabhavo nāma kāmabhavūpagaṃ kammameva. Tañhi upapattibhavassa kāraṇattā ‘‘sukho buddhānamuppādo (dha. pa. 194) dukkho pāpassa uccayo’’tiādīni (dha. pa. 117) viya phalavohārena bhavoti vuttaṃ. Upapattibhavo nāma tena kammena nibbattaṃ upādinnakhandhapañcakaṃ. Tañhi tattha bhavatīti katvā bhavoti vuttaṃ. Evaṃ sabbathāpi idaṃ kammañca upapatti ca ubhayampetamidha ‘‘kāmabhavo’’ti vuttaṃ. Esa nayo rūpārūpabhavesu. Upādānasamudayāti ettha pana upādānaṃ kusalakammabhavassa upanissayavaseneva paccayo hoti. Akusalakammabhavassa upanissayavasenapi sahajātādivasenapi. Upapattibhavassa pana sabbassāpi upanissayavaseneva. Sesaṃ vuttanayamevāti.
ਭવવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Bhavavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਉਪਾਦਾਨવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Upādānavāravaṇṇanā
੯੫. ਉਪਾਦਾਨવਾਰੇ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ વਤ੍ਥੁਕਾਮਂ ਉਪਾਦਿਯਤਿ ਏਤੇਨ, ਸਯਂ વਾ ਤਂ ਉਪਾਦਿਯਤੀਤਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ। ਕਾਮੋ ਚ ਸੋ ਉਪਾਦਾਨਞ੍ਚਾਤਿ વਾ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ। ਉਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਦਲ਼੍ਹਗ੍ਗਹਣਂ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਦਲ਼੍ਹਤ੍ਥੋ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਉਪਸਦ੍ਦੋ, ‘‘ਉਪਾਯਾਸ ਉਪਕਟ੍ਠਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ વਿਯ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕਰਾਗਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ। વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨੇਤਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ, ਯੋ ਕਾਮੇਸੁ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ’’ਤਿ (ਧ॰ ਸ॰ ੧੨੨੦; વਿਭ॰ ੯੩੮) વੁਤ੍ਤਨਯੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
95. Upādānavāre kāmupādānantiādīsu vatthukāmaṃ upādiyati etena, sayaṃ vā taṃ upādiyatīti kāmupādānaṃ. Kāmo ca so upādānañcāti vā kāmupādānaṃ. Upādānanti daḷhaggahaṇaṃ vuccati. Daḷhattho hi ettha upasaddo, ‘‘upāyāsa upakaṭṭhā’’tiādīsu viya pañcakāmaguṇikarāgassetaṃ adhivacanaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato panetaṃ ‘‘tattha katamaṃ kāmupādānaṃ, yo kāmesu kāmacchando’’ti (dha. sa. 1220; vibha. 938) vuttanayena veditabbaṃ.
ਤਥਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚ ਸਾ ਉਪਾਦਾਨਞ੍ਚਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ। ਅਥ વਾ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਪਾਦਿਯਤਿ, ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ વਾ ਏਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ। ਉਪਾਦਿਯਤਿ ਹਿ ਪੁਰਿਮਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਤ੍ਤਰਦਿਟ੍ਠਿ। ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਂ। ਯਥਾਹ ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚ, ਇਦਮੇવ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਮ॰ ਨਿ॰ ੩.੨੭), ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਅਤ੍ਤવਾਦੁਪਾਦਾਨવਜ੍ਜਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ। વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨੇਤਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ॰ ਸ॰ ੧੨੨੦; વਿਭ॰ ੯੩੮) વੁਤ੍ਤਨਯੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Tathā diṭṭhi ca sā upādānañcāti diṭṭhupādānaṃ. Atha vā diṭṭhiṃ upādiyati, upādiyanti vā etena diṭṭhinti diṭṭhupādānaṃ. Upādiyati hi purimadiṭṭhiṃ uttaradiṭṭhi. Upādiyanti ca tāya diṭṭhiṃ. Yathāha ‘‘sassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’’ntiādi (ma. ni. 3.27), sīlabbatupādānaattavādupādānavajjassa sabbadiṭṭhigatassetaṃ adhivacanaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato panetaṃ ‘‘tattha katamaṃ diṭṭhupādānaṃ natthi dinna’’nti (dha. sa. 1220; vibha. 938) vuttanayena veditabbaṃ.
ਤਥਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਂ ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਸਯਂ વਾ ਤਂ ਉਪਾਦਿਯਤਿ, ਸੀਲਬ੍ਬਤਞ੍ਚ ਤਂ ਉਪਾਦਾਨਞ੍ਚਾਤਿ વਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਂ। ਗੋਸੀਲਗੋવਤਾਦੀਨਿ ਹਿ ਏવਂ ਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਅਭਿਨਿવੇਸਤੋ ਸਯਮੇવ ਉਪਾਦਾਨਾਨਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ। વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨੇਤਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਂ, ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਸੀਲੇਨ ਸੁਦ੍ਧੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Tathā sīlabbataṃ upādiyanti etena, sayaṃ vā taṃ upādiyati, sīlabbatañca taṃ upādānañcāti vā sīlabbatupādānaṃ. Gosīlagovatādīni hi evaṃ suddhīti abhinivesato sayameva upādānāni ayamettha saṅkhepo. Vitthārato panetaṃ ‘‘tattha katamaṃ sīlabbatupādānaṃ, ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhī’’ti vuttanayena veditabbaṃ.
ਇਦਾਨਿ વਦਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ વਾਦੋ। ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਉਪਾਦਾਨਂ। ਕਿਂ વਦਨ੍ਤਿ, ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ વਾ? ਅਤ੍ਤਾਨਂ। ਅਤ੍ਤਨੋ વਾਦੁਪਾਦਾਨਂ ਅਤ੍ਤવਾਦੁਪਾਦਾਨਂ। ਅਤ੍ਤવਾਦਮਤ੍ਤਮੇવ વਾ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਉਪਾਦਿਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਤવਾਦੁਪਾਦਾਨਂ, વੀਸਤਿવਤ੍ਥੁਕਾਯ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ। વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨੇਤਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਅਤ੍ਤવਾਦੁਪਾਦਾਨਂ, ਇਧ ਅਸ੍ਸੁਤવਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾવੀ’’ਤਿ (ਧ॰ ਸ॰ ੧੨੨੩) વੁਤ੍ਤਨਯੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Idāni vadanti etenāti vādo. Upādiyanti etenāti upādānaṃ. Kiṃ vadanti, upādiyanti vā? Attānaṃ. Attano vādupādānaṃ attavādupādānaṃ. Attavādamattameva vā attāti upādiyati etenāti attavādupādānaṃ, vīsativatthukāya sakkāyadiṭṭhiyā etaṃ adhivacanaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato panetaṃ ‘‘tattha katamaṃ attavādupādānaṃ, idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī’’ti (dha. sa. 1223) vuttanayena veditabbaṃ.
ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯવਸੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਨਤ੍ਥਿવਿਗਤਾਸੇવਨવਸੇਨ વਾ ਪਚ੍ਚਯੋ। ਅવਸੇਸਾਨਂ ਪਨ ਸਹਜਾਤਾਦਿવਸੇਨਾਪਿ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવਾਤਿ।
Taṇhāsamudayāti ettha taṇhā kāmupādānassa upanissayavasena anantarasamanantaranatthivigatāsevanavasena vā paccayo. Avasesānaṃ pana sahajātādivasenāpi. Sesaṃ vuttanayamevāti.
ਉਪਾਦਾਨવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Upādānavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਤਣ੍ਹਾવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Taṇhāvāravaṇṇanā
੯੬. ਤਣ੍ਹਾવਾਰੇ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ…ਪੇ॰… ਧਮ੍ਮਤਣ੍ਹਾਤਿ ਏવਂ ਚਕ੍ਖੁਦ੍વਾਰਾਦੀਸੁ ਜવਨવੀਥਿਯਂ ਪવਤ੍ਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ‘‘ਸੇਟ੍ਠਿਪੁਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਏવਮਾਦੀਸੁ ਪਿਤਿਤੋ ਨਾਮਂ વਿਯ ਪਿਤਿਸਦਿਸਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਨਾਮਂ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾ ਤਣ੍ਹਾ, ਰੂਪੇ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ। ਸਾ ਕਾਮਰਾਗਭਾવੇਨ ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤੀ ਪવਤ੍ਤਮਾਨਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ। ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤਰਾਗਭਾવੇਨ ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁવਂ ਸਸ੍ਸਤਨ੍ਤਿ ਏવਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤੀ ਪવਤ੍ਤਮਾਨਾ ਭવਤਣ੍ਹਾ। ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤਰਾਗਭਾવੇਨ ਰੂਪਂ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ વਿਨਸ੍ਸਤਿ ਪੇਚ੍ਚ ਨ ਭવਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏવਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤੀ ਪવਤ੍ਤਮਾਨਾ વਿਭવਤਣ੍ਹਾਤਿ ਏવਂ ਤਿવਿਧਾ ਹੋਤਿ। ਯਥਾ ਚ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ, ਤਥਾ ਸਦ੍ਦਤਣ੍ਹਾਦਯੋਪੀਤਿ ਏਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਤਣ੍ਹਾવਿਚਰਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਤਾਨਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਟ੍ਠਾਰਸ, ਬਹਿਦ੍ਧਾਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਟ੍ਠਾਰਸਾਤਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ। ਇਤਿ ਅਤੀਤਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਅਨਾਗਤਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸਾਤਿ ਅਟ੍ਠਸਤਂ। ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸੁਪਾਦਾਯ ‘ਅਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਹੋਤਿ , ‘ਇਤ੍ਥਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (વਿਭ॰ ੯੭੩-੯੭੪) વਾ ਏવਮਾਦੀਨਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਰੂਪਾਦਿਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ, ‘‘ਬਾਹਿਰਸ੍ਸੁਪਾਦਾਯ ‘ਇਮਿਨਾ ਅਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਹੋਤਿ, ‘ਇਮਿਨਾ ਇਤ੍ਥਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ વਾ (વਿਭ॰ ੯੭੫) ਏવਮਾਦਿਨਾ ਬਾਹਿਰਰੂਪਾਦਿਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸਾਤਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ। ਇਤਿ ਅਤੀਤਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਅਨਾਗਤਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਛਤ੍ਤਿਂਸਾਤਿ ਏવਮ੍ਪਿ ਅਟ੍ਠਸਤਤਣ੍ਹਾવਿਚਰਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਪੁਨ ਸਙ੍ਗਹੇ ਕਰੀਯਮਾਨੇ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਛਲ਼ੇવ ਤਣ੍ਹਾਕਾਯਾ ਤਿਸ੍ਸੋਯੇવ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏવਂ –
96. Taṇhāvāre rūpataṇhā…pe… dhammataṇhāti evaṃ cakkhudvārādīsu javanavīthiyaṃ pavattāya taṇhāya ‘‘seṭṭhiputto brāhmaṇaputto’’ti evamādīsu pitito nāmaṃ viya pitisadisārammaṇato nāmaṃ. Ettha ca rūpārammaṇā taṇhā, rūpe taṇhāti rūpataṇhā. Sā kāmarāgabhāvena rūpaṃ assādentī pavattamānā kāmataṇhā. Sassatadiṭṭhisahagatarāgabhāvena rūpaṃ niccaṃ dhuvaṃ sassatanti evaṃ assādentī pavattamānā bhavataṇhā. Ucchedadiṭṭhisahagatarāgabhāvena rūpaṃ ucchijjati vinassati pecca na bhavissatīti evaṃ assādentī pavattamānā vibhavataṇhāti evaṃ tividhā hoti. Yathā ca rūpataṇhā, tathā saddataṇhādayopīti etāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni honti. Tāni ajjhattarūpādīsu aṭṭhārasa, bahiddhārūpādīsu aṭṭhārasāti chattiṃsa. Iti atītāni chattiṃsa, anāgatāni chattiṃsa, paccuppannāni chattiṃsāti aṭṭhasataṃ. ‘‘Ajjhattikassupādāya ‘asmī’ti hoti , ‘itthasmī’ti hotī’’ti (vibha. 973-974) vā evamādīnā ajjhattikarūpādinissitāni aṭṭhārasa, ‘‘bāhirassupādāya ‘iminā asmī’ti hoti, ‘iminā itthasmī’ti hotī’’ti vā (vibha. 975) evamādinā bāhirarūpādinissitāni aṭṭhārasāti chattiṃsa. Iti atītāni chattiṃsa, anāgatāni chattiṃsa, paccuppannāni chattiṃsāti evampi aṭṭhasatataṇhāvicaritāni honti. Puna saṅgahe karīyamāne rūpādīsu ārammaṇesu chaḷeva taṇhākāyā tissoyeva kāmataṇhādayo hontīti evaṃ –
ਨਿਦ੍ਦੇਸਤ੍ਥੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸ-વਿਤ੍ਥਾਰਾ વਿਤ੍ਥਾਰਸ੍ਸ ਚ।
Niddesatthena niddesa-vitthārā vitthārassa ca;
ਪੁਨ ਸਙ੍ਗਹਤੋ ਤਣ੍ਹਾ, વਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ વਿਭਾવਿਨਾਤਿ॥
Puna saṅgahato taṇhā, viññātabbā vibhāvināti.
વੇਦਨਾਸਮੁਦਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ વੇਦਨਾਤਿ વਿਪਾਕવੇਦਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ। ਸਾ ਕਥਂ ਛਸੁ ਦ੍વਾਰੇਸੁ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਚੇ? ਅਸ੍ਸਾਦਨੀਯਤੋ। ਸੁਖਾਯ ਹਿ વੇਦਨਾਯ ਅਸ੍ਸਾਦਨੇਨ ਸਤ੍ਤਾ વੇਦਨਂ ਮਮਾਯਨ੍ਤਾ વੇਦਨਾਯ ਤਣ੍ਹਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍વਾ વੇਦਨਾਰਾਗਰਤ੍ਤਾ ਹੁਤ੍વਾ ਚਕ੍ਖੁਦ੍વਾਰੇ ਇਟ੍ਠਮੇવ ਰੂਪਂ ਪਤ੍ਥੇਨ੍ਤਿ, ਲਦ੍ਧਾ ਚ ਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤਿ, ਆਰਮ੍ਮਣਦਾਯਕਾਨਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਕਾਰਾਦੀਨਂ ਸਕ੍ਕਾਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ। ਤਥਾ ਸੋਤਦ੍વਾਰਾਦੀਸੁ ਇਟ੍ਠੇ ਚ ਸਦ੍ਦਾਦਯੋ ਪਤ੍ਥੇਨ੍ਤਿ, ਲਦ੍ਧਾ ਚ ਨੇ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤਿ, ਆਰਮ੍ਮਣਦਾਯਕਾਨਞ੍ਚ વੀਣਾવਾਦਕ-ਗਨ੍ਧਿਕਸੂਦ-ਤਨ੍ਤવਾਯ-ਨਾਨਾવਿਧਸਿਪ੍ਪਸਨ੍ਦਸ੍ਸਕਾਦੀਨਂ ਸਕ੍ਕਾਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ। ਯਥਾ ਕਿਂ? ਯਥਾ ਪੁਤ੍ਤਸਿਨੇਹੇਨ ਪੁਤ੍ਤਂ ਮਮਾਯਨ੍ਤਾ ਧਾਤਿਯਾ ਸਕ੍ਕਾਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਸਪ੍ਪਾਯਸਪ੍ਪਿਖੀਰਾਦੀਨਿਯੇવ ਨਂ ਪਾਯੇਨ੍ਤਿ ਚੇવ ਭੋਜੇਨ੍ਤਿ ਚ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવ।
Vedanāsamudayāti ettha pana vedanāti vipākavedanā adhippetā. Sā kathaṃ chasu dvāresu taṇhāya paccayo hotīti ce? Assādanīyato. Sukhāya hi vedanāya assādanena sattā vedanaṃ mamāyantā vedanāya taṇhaṃ uppādetvā vedanārāgarattā hutvā cakkhudvāre iṭṭhameva rūpaṃ patthenti, laddhā ca naṃ assādenti, ārammaṇadāyakānañca cittakārādīnaṃ sakkāraṃ karonti. Tathā sotadvārādīsu iṭṭhe ca saddādayo patthenti, laddhā ca ne assādenti, ārammaṇadāyakānañca vīṇāvādaka-gandhikasūda-tantavāya-nānāvidhasippasandassakādīnaṃ sakkāraṃ karonti. Yathā kiṃ? Yathā puttasinehena puttaṃ mamāyantā dhātiyā sakkāraṃ karonti, sappāyasappikhīrādīniyeva naṃ pāyenti ceva bhojenti ca. Sesaṃ vuttanayameva.
ਤਣ੍ਹਾવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Taṇhāvāravaṇṇanā niṭṭhitā.
વੇਦਨਾવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Vedanāvāravaṇṇanā
੯੭. વੇਦਨਾવਾਰੇ વੇਦਨਾਕਾਯਾਤਿ વੇਦਨਾਸਮੂਹਾ। ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ વੇਦਨਾ…ਪੇ॰… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ વੇਦਨਾਤਿ ਏਤਂ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ વੇਦਨਾ ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ (વਿਭ॰ ੩੪) ਏવਂ વਿਭਙ੍ਗੇ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁਦ੍વਾਰਾਦੀਸੁ ਪવਤ੍ਤਾਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤવੇਦਨਾਨਂ ‘‘ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ, ਮਨ੍ਤਾਣਿਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਏવਮਾਦੀਸੁ ਮਾਤਿਤੋ ਨਾਮਂ વਿਯ ਮਾਤਿਸਦਿਸવਤ੍ਥੁਤੋ ਨਾਮਂ। વਚਨਤ੍ਥੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਹੇਤੁ ਜਾਤਾ વੇਦਨਾ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ વੇਦਨਾਤਿ। ਏਸ ਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ। ਅਯਂ ਤਾવੇਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਿਕਕਥਾ । વਿਪਾਕવਸੇਨ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁਦ੍વਾਰੇ ਦ੍વੇ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ, ਦ੍વੇ ਮਨੋਧਾਤੁਯੋ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯੋਤਿ ਏਤਾਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤવਸੇਨ વੇਦਨਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਏਸ ਨਯੋ ਸੋਤਦ੍વਾਰਾਦੀਸੁ। ਮਨੋਦ੍વਾਰੇ ਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾવ।
97. Vedanāvāre vedanākāyāti vedanāsamūhā. Cakkhusamphassajā vedanā…pe… manosamphassajā vedanāti etaṃ ‘‘cakkhusamphassajā vedanā atthi kusalā, atthi akusalā, atthi abyākatā’’ti (vibha. 34) evaṃ vibhaṅge āgatattā cakkhudvārādīsu pavattānaṃ kusalākusalābyākatavedanānaṃ ‘‘sāriputto, mantāṇiputto’’ti evamādīsu mātito nāmaṃ viya mātisadisavatthuto nāmaṃ. Vacanattho panettha cakkhusamphassahetu jātā vedanā cakkhusamphassajā vedanāti. Esa nayo sabbattha. Ayaṃ tāvettha sabbasaṅgāhikakathā . Vipākavasena pana cakkhudvāre dve cakkhuviññāṇāni, dve manodhātuyo, tisso manoviññāṇadhātuyoti etāhi sampayuttavasena vedanā veditabbā. Esa nayo sotadvārādīsu. Manodvāre manoviññāṇadhātusampayuttāva.
ਫਸ੍ਸਸਮੁਦਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਪਞ੍ਚਦ੍વਾਰੇ ਪਞ੍ਚવਤ੍ਥੁਕવੇਦਨਾਨਂ ਸਹਜਾਤਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਦਿਸਮੁਦਯਾ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤਿ। ਅવਸੇਸਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿવਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯਾ। ਮਨੋਦ੍વਾਰੇ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣવੇਦਨਾਨਂ ਅਦ੍વਾਰਿਕਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਭવਙ੍ਗਚੁਤਿવੇਦਨਾਨਂ ਸਹਜਾਤਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸਮੁਦਯਾ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤੀਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવ।
Phassasamudayāti ettha pana pañcadvāre pañcavatthukavedanānaṃ sahajātacakkhusamphassādisamudayā samudayo hoti. Avasesānaṃ cakkhusamphassādayo upanissayādivasena paccayā. Manodvāre tadārammaṇavedanānaṃ advārikānañca paṭisandhibhavaṅgacutivedanānaṃ sahajātamanosamphassasamudayā samudayo hotīti veditabbo. Sesaṃ vuttanayameva.
વੇਦਨਾવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Vedanāvāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਫਸ੍ਸવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Phassavāravaṇṇanā
੯੮. ਫਸ੍ਸવਾਰੇ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ ਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ। ਏਸ ਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ। ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ…ਪੇ॰… ਕਾਯਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਚ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲવਿਪਾਕਾ ਪਞ੍ਚવਤ੍ਥੁਕਾ ਦਸ ਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾ વੁਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸੇਸਾ ਬਾવੀਸਤਿ ਲੋਕਿਯવਿਪਾਕਮਨਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਫਸ੍ਸਾ। ਸਲ਼ਾਯਤਨਸਮੁਦਯਾਤਿ ਛਨ੍ਨਂ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਸਮੁਦਯੇਨ ਇਮਸ੍ਸ ਛਬ੍ਬਿਧਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤੀਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવਾਤਿ।
98. Phassavāre cakkhusamphassoti cakkhumhi samphasso. Esa nayo sabbattha. Cakkhusamphasso…pe… kāyasamphassoti ettāvatā ca kusalākusalavipākā pañcavatthukā dasa samphassā vuttā honti. Manosamphassoti iminā sesā bāvīsati lokiyavipākamanasampayuttaphassā. Saḷāyatanasamudayāti channaṃ cakkhādīnaṃ āyatanānaṃ samudayena imassa chabbidhassāpi samphassassa samudayo hotīti veditabbo. Sesaṃ vuttanayamevāti.
ਫਸ੍ਸવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Phassavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਸਲ਼ਾਯਤਨવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Saḷāyatanavāravaṇṇanā
੯੯. ਸਲ਼ਾਯਤਨવਾਰੇ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਯਂ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚੇવ ਆਯਤਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવ। ਨਾਮਰੂਪਸਮੁਦਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਯਂ ਨਾਮਂ ਯਞ੍ਚ ਰੂਪਂ, ਯਞ੍ਚ ਨਾਮਰੂਪਂ ਯਸ੍ਸ ਆਯਤਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ વਸੇਨ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਨਾਮਰੂਪਸਮੁਦਯਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨਸਮੁਦਯੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਮੇવਾਤਿ।
99. Saḷāyatanavāre cakkhāyatanantiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ visuddhimagge khandhaniddese ceva āyatananiddese ca vuttanayameva. Nāmarūpasamudayāti ettha pana yaṃ nāmaṃ yañca rūpaṃ, yañca nāmarūpaṃ yassa āyatanassa paccayo hoti, tassa vasena visuddhimagge paṭiccasamuppādaniddese vuttanayena nāmarūpasamudayā saḷāyatanasamudayo veditabbo. Sesaṃ vuttappakāramevāti.
ਸਲ਼ਾਯਤਨવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Saḷāyatanavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਨਾਮਰੂਪવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Nāmarūpavāravaṇṇanā
੧੦੦. ਨਾਮਰੂਪવਾਰੇ ਨਮਨਲਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮਂ। ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਂ ਰੂਪਂ। વਿਤ੍ਥਾਰવਾਰੇ ਪਨਸ੍ਸ વੇਦਨਾਤਿ વੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ। ਸਞ੍ਞਾਤਿ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ। ਚੇਤਨਾ ਫਸ੍ਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਕਾਮਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਨ੍ਤਿ, ਇਮੇ ਪਨ ਤਯੋ ਸਬ੍ਬਦੁਬ੍ਬਲੇਸੁਪਿ ਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਸਨ੍ਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ ਏਤੇਸਂਯੇવ વਸੇਨੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋਪਿ ਦਸ੍ਸਿਤੋ। ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਤ੍ਤਾਰੀਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ। ਮਹਾਭੂਤਾਨੀਤਿ ਪਥવੀਆਪਤੇਜવਾਯਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਯੇਨ ਪਨ ਕਾਰਣੇਨ ਤਾਨਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨੀਤਿ વੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਯੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੋ વਿਨਿਚ੍ਛਯਨਯੋ, ਸੋ ਸਬ੍ਬੋ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸੇ વੁਤ੍ਤੋ।
100. Nāmarūpavāre namanalakkhaṇaṃ nāmaṃ. Ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ. Vitthāravāre panassa vedanāti vedanākkhandho. Saññāti saññākkhandho. Cetanā phasso manasikāroti saṅkhārakkhandho veditabbo. Kāmañca aññepi saṅkhārakkhandhasaṅgahitā dhammā santi, ime pana tayo sabbadubbalesupi cittesu santi. Tasmā etesaṃyeva vasenettha saṅkhārakkhandhopi dassito. Cattāri ca mahābhūtānīti ettha cattārīti gaṇanaparicchedo. Mahābhūtānīti pathavīāpatejavāyānametaṃ adhivacanaṃ. Yena pana kāraṇena tāni mahābhūtānīti vuccanti, yo cettha añño vinicchayanayo, so sabbo visuddhimagge rūpakkhandhaniddese vutto.
ਚਤੁਨ੍ਨਞ੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਚਤੁਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਉਪਯੋਗਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿવਚਨਂ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨੀਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਉਪਾਦਿਯਿਤ੍વਾ, ਗਹੇਤ੍વਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿਪਿ ਏਕੇ। વਤ੍ਤਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਯਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਪਾਠਸੇਸੋ। ਸਮੂਹਤ੍ਥੇ વਾ ਏਤਂ ਸਾਮਿવਚਨਂ। ਤੇਨ ਚਤੁਨ੍ਨਞ੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਸਮੂਹਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪવਤ੍ਤਮਾਨਂ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਏવਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪਿ ਯਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਥવੀਆਦੀਨਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ, ਯਞ੍ਚ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ વਤ੍ਤਮਾਨਂ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦਿਭੇਦੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਾਲ਼ਿਯਮੇવ વੁਤ੍ਤਂ ਤੇવੀਸਤਿવਿਧਂ ਰੂਪਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ‘‘ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ। વਿਞ੍ਞਾਣਸਮੁਦਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਯਂ વਿਞ੍ਞਾਣਂ ਯਸ੍ਸ ਨਾਮਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਚ ਰੂਪਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਚ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ વਸੇਨ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ વਿਞ੍ਞਾਣਸਮੁਦਯਾ ਨਾਮਰੂਪਸਮੁਦਯੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવਾਤਿ।
Catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyāti ettha pana catunnanti upayogatthe sāmivacanaṃ, cattāri ca mahābhūtānīti vuttaṃ hoti. Upādāyāti upādiyitvā, gahetvāti attho. Nissāyātipi eke. Vattamānanti ayañcettha pāṭhaseso. Samūhatthe vā etaṃ sāmivacanaṃ. Tena catunnañca mahābhūtānaṃ samūhaṃ upādāya pavattamānaṃ rūpanti ayamattho veditabbo. Evaṃ sabbatthāpi yāni cattāri pathavīādīni mahābhūtāni, yañca catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya vattamānaṃ cakkhāyatanādibhedena abhidhammapāḷiyameva vuttaṃ tevīsatividhaṃ rūpaṃ, taṃ sabbampi ‘‘rūpa’’nti veditabbaṃ. Viññāṇasamudayāti ettha pana yaṃ viññāṇaṃ yassa nāmassa yassa ca rūpassa yassa ca nāmarūpassa paccayo hoti, tassa vasena visuddhimagge paṭiccasamuppādaniddese vuttanayeneva viññāṇasamudayā nāmarūpasamudayo veditabbo. Sesaṃ vuttanayamevāti.
ਨਾਮਰੂਪવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Nāmarūpavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
વਿਞ੍ਞਾਣવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Viññāṇavāravaṇṇanā
੧੦੧. વਿਞ੍ਞਾਣવਾਰੇ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ વਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਚਕ੍ਖੁਤੋ વਾ ਜਾਤਂ વਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਂ। ਏવਂ ਸੋਤਘਾਨਜਿવ੍ਹਾਕਾਯવਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ। ਇਤਰਂ ਪਨ ਮਨੋਯੇવ વਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਂ। ਦ੍વਿਪਞ੍ਚવਿਞ੍ਞਾਣવਜ੍ਜਸ੍ਸ ਤੇਭੂਮਕવਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਯੋ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਯਸ੍ਸ વਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ વਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯਾ વਿਞ੍ਞਾਣਸਮੁਦਯੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવਾਤਿ।
101. Viññāṇavāre cakkhuviññāṇanti cakkhumhi viññāṇaṃ, cakkhuto vā jātaṃ viññāṇanti cakkhuviññāṇaṃ. Evaṃ sotaghānajivhākāyaviññāṇāni. Itaraṃ pana manoyeva viññāṇanti manoviññāṇaṃ. Dvipañcaviññāṇavajjassa tebhūmakavipākacittassetaṃ adhivacanaṃ. Saṅkhārasamudayāti ettha pana yo saṅkhāro yassa viññāṇassa paccayo hoti, tassa vasena saṅkhārasamudayā viññāṇasamudayo veditabbo. Sesaṃ vuttanayamevāti.
વਿਞ੍ਞਾਣવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Viññāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਸਙ੍ਖਾਰવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Saṅkhāravāravaṇṇanā
੧੦੨. ਸਙ੍ਖਾਰવਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਸਙ੍ਖਾਰੋ। વਿਤ੍ਥਾਰવਾਰੇ ਪਨਸ੍ਸ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਕਾਯਤੋ ਪવਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਕਾਯਦ੍વਾਰੇ ਚੋਪਨવਸੇਨ ਪવਤ੍ਤਾਨਂ ਕਾਮਾવਚਰਕੁਸਲਤੋ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ, ਅਕੁਸਲਤੋ ਦ੍વਾਦਸਨ੍ਨਨ੍ਤਿ વੀਸਤਿਯਾ ਕਾਯਸਞ੍ਚੇਤਨਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। વਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ વਚਿਤੋ ਪવਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ, વਚੀਦ੍વਾਰੇ વਚਨਭੇਦવਸੇਨ ਪવਤ੍ਤਾਨਂ વੀਸਤਿਯਾ ਏવ વਚੀਸਞ੍ਚੇਤਨਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਤੋ ਪવਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਕਾਯવਚੀਦ੍વਾਰੇ ਚੋਪਨਂ ਅਕਤ੍વਾ ਰਹੋ ਨਿਸੀਦਿਤ੍વਾ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪવਤ੍ਤਾਨਂ ਲੋਕਿਯਕੁਸਲਾਕੁਸਲવਸੇਨ ਏਕੂਨਤਿਂਸਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਅવਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਕੁਸਲਾਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯવਸੇਨ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਸਹਜਾਤਾਦਿવਸੇਨਾਪਿ ਅવਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવਾਤਿ।
102. Saṅkhāravāre abhisaṅkharaṇalakkhaṇo saṅkhāro. Vitthāravāre panassa kāyasaṅkhāroti kāyato pavattasaṅkhāro, kāyadvāre copanavasena pavattānaṃ kāmāvacarakusalato aṭṭhannaṃ, akusalato dvādasannanti vīsatiyā kāyasañcetanānametaṃ adhivacanaṃ. Vacīsaṅkhāroti vacito pavattasaṅkhāro, vacīdvāre vacanabhedavasena pavattānaṃ vīsatiyā eva vacīsañcetanānametaṃ adhivacanaṃ. Cittasaṅkhāroti cittato pavattasaṅkhāro, kāyavacīdvāre copanaṃ akatvā raho nisīditvā cintayantassa pavattānaṃ lokiyakusalākusalavasena ekūnatiṃsamanosañcetanānametaṃ adhivacanaṃ. Avijjāsamudayāti ettha pana kusalānaṃ upanissayavasena akusalānaṃ sahajātādivasenāpi avijjāpaccayo hotīti veditabbā. Sesaṃ vuttanayamevāti.
ਸਙ੍ਖਾਰવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Saṅkhāravāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਅવਿਜ੍ਜਾવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Avijjāvāravaṇṇanā
੧੦੩. ਅવਿਜ੍ਜਾવਾਰੇ ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਮੋਹਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿવਚਨਂ। ਏਸ ਨਯੋ ਸਮੁਦਯੇ ਅਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ। ਤਤ੍ਥ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤੋ વਤ੍ਥੁਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਤੋ ਚ। ਤਥਾ ਹਿ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਞ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਭਾવੇਨ વਤ੍ਥੁ, ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾવੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਏਤਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਯਾਥਾવਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਟਿવੇਧਨਿવਾਰਣੇਨ, ਞਾਣਪ੍ਪવਤ੍ਤਿਯਾ ਚੇਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਦਾਨੇਨ।
103. Avijjāvāre dukkhe aññāṇanti dukkhasacce aññāṇaṃ, mohassetaṃ adhivacanaṃ. Esa nayo samudaye aññāṇantiādīsu. Tattha catūhi kāraṇehi dukkhe aññāṇaṃ veditabbaṃ antogadhato vatthuto ārammaṇato paṭicchādanato ca. Tathā hi taṃ dukkhasaccapariyāpannattā dukkhe antogadhaṃ, dukkhasaccañcassa nissayapaccayabhāvena vatthu, ārammaṇapaccayabhāvena ārammaṇaṃ, dukkhasaccañca etaṃ paṭicchādeti, tassa yāthāvalakkhaṇappaṭivedhanivāraṇena, ñāṇappavattiyā cettha appadānena.
ਸਮੁਦਯੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਤੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ વਤ੍ਥੁਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਤੋ ਚ। ਨਿਰੋਧੇ ਪਟਿਪਦਾਯਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਏਕੇਨੇવ ਕਾਰਣੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਤੋ। ਨਿਰੋਧਪਟਿਪਦਾਯ ਹਿ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਮੇવ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਤੇਸਂ ਯਾਥਾવਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਟਿવੇਧਨਿવਾਰਣੇਨ, ਤੇਸੁ ਚ ਞਾਣਪ੍ਪવਤ੍ਤਿਯਾ ਅਪ੍ਪਦਾਨੇਨ। ਨ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤੋਗਧਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਚ੍ਚਦ੍વਯੇ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ। ਨ ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਸਚ੍ਚਦ੍વਯਂ વਤ੍ਥੁ, ਅਸਹਜਾਤਤ੍ਤਾ। ਨਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਤਦਾਰਬ੍ਭ ਅਪ੍ਪવਤ੍ਤਨਤੋ। ਪਚ੍ਛਿਮਞ੍ਹਿ ਸਚ੍ਚਦ੍વਯਂ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਤਾ ਦੁਦ੍ਦਸਂ, ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਅਨ੍ਧਭੂਤਂ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਪવਤ੍ਤਤਿ। ਪੁਰਿਮਂ ਪਨ વਞ੍ਚਨਿਯਟ੍ਠੇਨ ਸਭਾવਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਦੁਦ੍ਦਸਤ੍ਤਾ ਗਮ੍ਭੀਰਂ, ਤਤ੍ਥ વਿਪਲ੍ਲਾਸਗ੍ਗਾਹવਸੇਨ ਪવਤ੍ਤਤਿ।
Samudaye aññāṇaṃ tīhi kāraṇehi veditabbaṃ vatthuto ārammaṇato paṭicchādanato ca. Nirodhe paṭipadāyañca aññāṇaṃ ekeneva kāraṇena veditabbaṃ paṭicchādanato. Nirodhapaṭipadāya hi paṭicchādakameva aññāṇaṃ tesaṃ yāthāvalakkhaṇappaṭivedhanivāraṇena, tesu ca ñāṇappavattiyā appadānena. Na pana tattha antogadhaṃ, tasmiṃ saccadvaye apariyāpannattā. Na tassa taṃ saccadvayaṃ vatthu, asahajātattā. Nārammaṇaṃ, tadārabbha appavattanato. Pacchimañhi saccadvayaṃ gambhīrattā duddasaṃ, na cettha andhabhūtaṃ aññāṇaṃ pavattati. Purimaṃ pana vañcaniyaṭṭhena sabhāvalakkhaṇassa duddasattā gambhīraṃ, tattha vipallāsaggāhavasena pavattati.
ਅਪਿਚ ਦੁਕ੍ਖੇਤਿ ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਸਙ੍ਗਹਤੋ વਤ੍ਥੁਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚ ਅવਿਜ੍ਜਾ ਦੀਪਿਤਾ। ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇਤਿ ਏਤ੍ਤਾવਤਾ વਤ੍ਥੁਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚ। ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਕਿਚ੍ਚਤੋ। ਅવਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਅਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਭਾવਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਾ। ਆਸવਸਮੁਦਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਕਾਮਾਸવਭવਾਸવਾ ਸਹਜਾਤਾਦਿવਸੇਨ ਅવਿਜ੍ਜਾਯ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਅવਿਜ੍ਜਾਸવੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯવਸੇਨੇવ। ਪੁਬ੍ਬੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚੇਤ੍ਥ ਅવਿਜ੍ਜਾ ਅવਿਜ੍ਜਾਸવੋਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਸਾ ਅਪਰਾਪਰੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਅવਿਜ੍ਜਾਯ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવਾਤਿ।
Apica dukkheti ettāvatā saṅgahato vatthuto ārammaṇato kiccato ca avijjā dīpitā. Dukkhasamudayeti ettāvatā vatthuto ārammaṇato kiccato ca. Dukkhanirodhe dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāyāti ettāvatā kiccato. Avisesato pana aññāṇanti etena sabhāvato niddiṭṭhāti ñātabbā. Āsavasamudayāti ettha pana kāmāsavabhavāsavā sahajātādivasena avijjāya paccayā honti. Avijjāsavo upanissayavaseneva. Pubbuppannā cettha avijjā avijjāsavoti veditabbā. Sā aparāparuppannāya avijjāya upanissayapaccayo hoti. Sesaṃ vuttanayamevāti.
ਅવਿਜ੍ਜਾવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Avijjāvāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਆਸવવਾਰવਣ੍ਣਨਾ
Āsavavāravaṇṇanā
੧੦੪. ਆਸવવਾਰੇ ਅવਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅવਿਜ੍ਜਾ ਕਾਮਾਸવਭવਾਸવਾਨਂ ਸਹਜਾਤਾਦਿવਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ। ਅવਿਜ੍ਜਾਸવਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯવਸੇਨੇવ। ਅਪਰਾਪਰੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚੇਤ੍ਥ ਅવਿਜ੍ਜਾ ਅવਿਜ੍ਜਾਸવੋਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਪੁਬ੍ਬੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅવਿਜ੍ਜਾਯੇવਸ੍ਸ ਅਪਰਾਪਰੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅવਿਜ੍ਜਾਸવਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਮੇવਾਤਿ। ਅਯਂ વਾਰੋ ਯਾ ਏਸਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਦੇਸੁ ਜੇਟ੍ਠਿਕਾ ਅવਿਜ੍ਜਾ, ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯਦਸ੍ਸਨવਸੇਨ વੁਤ੍ਤੋ। ਏવਂ વੁਤ੍ਤੇਨ વਾਰੇਨ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਅਨਮਤਗ੍ਗਤਾ ਸਾਧਿਤਾ ਹੋਤਿ। ਕਥਂ? ਆਸવਸਮੁਦਯੇਨ ਹਿ ਅવਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯੋ। ਅવਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯੇਨਾਪਿ ਆਸવਸਮੁਦਯੋ। ਏવਂ ਆਸવਾ ਅવਿਜ੍ਜਾਯ ਅવਿਜ੍ਜਾਪਿ ਆਸવਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਕਤ੍વਾ ਪੁਬ੍ਬਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਅવਿਜ੍ਜਾਯ, ਤਸ੍ਸਾ ਅਪਞ੍ਞਾਯਨਤੋ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਅਨਮਤਗ੍ਗਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਹੋਤੀਤਿ।
104. Āsavavāre avijjāsamudayāti ettha avijjā kāmāsavabhavāsavānaṃ sahajātādivasena paccayo hoti. Avijjāsavassa upanissayavaseneva. Aparāparuppannā cettha avijjā avijjāsavoti veditabbā. Pubbuppannā avijjāyevassa aparāparuppannassa avijjāsavassa upanissayapaccayo hoti. Sesaṃ vuttanayamevāti. Ayaṃ vāro yā esā paṭiccasamuppādapadesu jeṭṭhikā avijjā, tassāpi paccayadassanavasena vutto. Evaṃ vuttena vārena saṃsārassa anamataggatā sādhitā hoti. Kathaṃ? Āsavasamudayena hi avijjāsamudayo. Avijjāsamudayenāpi āsavasamudayo. Evaṃ āsavā avijjāya avijjāpi āsavānaṃ paccayoti katvā pubbakoṭi na paññāyati avijjāya, tassā apaññāyanato saṃsārassa anamataggatā siddhā hotīti.
ਏવਂ ਸਬ੍ਬੇਪਿਮੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਕਮ੍ਮਪਥવਾਰੋ ਆਹਾਰવਾਰੋ ਦੁਕ੍ਖવਾਰੋ ਜਰਾ-ਮਰਣ-ਜਾਤਿ-ਭવ-ਉਪਾਦਾਨ-ਤਣ੍ਹਾ-વੇਦਨਾ-ਫਸ੍ਸ-ਸਲ਼ਾਯਤਨ-ਨਾਮਰੂਪ- વਿਞ੍ਞਾਣ-ਸਙ੍ਖਾਰ-ਅવਿਜ੍ਜਾ-ਆਸવવਾਰੋਤਿ ਸੋਲ਼ਸવਾਰਾ વੁਤ੍ਤਾ।
Evaṃ sabbepime imasmiṃ sutte kammapathavāro āhāravāro dukkhavāro jarā-maraṇa-jāti-bhava-upādāna-taṇhā-vedanā-phassa-saḷāyatana-nāmarūpa- viññāṇa-saṅkhāra-avijjā-āsavavāroti soḷasavārā vuttā.
ਤੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਸ વਾਰਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖੇਪવਿਤ੍ਥਾਰવਸੇਨ ਦ੍વਿਧਾ વਿਭਤ੍ਤਾ ਦ੍વਤ੍ਤਿਂਸਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਇਮੇਸੁ ਦ੍વਤ੍ਤਿਂਸਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਕਥਿਤਾਨਿ। ਏਤੇਸਂਯੇવ વਿਤ੍ਥਾਰવਸੇਨ વੁਤ੍ਤੇਸੁ ਸੋਲ਼ਸਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਕਥਿਤਂ। ਥੇਰਸ੍ਸ ਪਨ ਮਤੇਨ ਦ੍વਤ੍ਤਿਂਸਾਯਪਿ ਠਾਨੇਸੁ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚ ਮਗ੍ਗਾ ਕਥਿਤਾਤਿ। ਇਤਿ ਸਕਲੇਪਿ ਪਞ੍ਚਮਹਾਨਿਕਾਯਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਬੁਦ੍ਧવਚਨੇ ਨਤ੍ਥਿ ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਯਤ੍ਥ ਦ੍વਤ੍ਤਿਂਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਦ੍વਤ੍ਤਿਂਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਞ੍ਚ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਕਾਸਿਤਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਇਮਮ੍ਹਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸੁਤ੍ਤਾਤਿ।
Tesu ekekassa vārassa saṅkhepavitthāravasena dvidhā vibhattā dvattiṃsaṭṭhānāni honti. Iti imasmiṃ sutte imesu dvattiṃsaṭṭhānesu cattāri saccāni kathitāni. Etesaṃyeva vitthāravasena vuttesu soḷasasu ṭhānesu arahattaṃ kathitaṃ. Therassa pana matena dvattiṃsāyapi ṭhānesu cattāri saccāni cattāro ca maggā kathitāti. Iti sakalepi pañcamahānikāyasaṅgahite buddhavacane natthi taṃ suttaṃ, yattha dvattiṃsakkhattuṃ cattāri saccāni dvattiṃsakkhattuñca arahattaṃ pakāsitaṃ aññatra imamhā sammādiṭṭhisuttāti.
ਇਦਮવੋਚਾਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋਤਿ ਇਦਂ ਦ੍વਤ੍ਤਿਂਸਾਯ ਚਤੁਸਚ੍ਚਪਰਿਯਾਯੇਹਿ ਦ੍વਤ੍ਤਿਂਸਾਯ ਅਰਹਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯੇਹੀਤਿ ਚਤੁਸਟ੍ਠਿਯਾ ਕਾਰਣੇਹਿ ਅਲਙ੍ਕਰਿਤ੍વਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸੁਤ੍ਤਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਅવੋਚ, ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੁਨ੍ਤਿ।
Idamavocāyasmāsāriputtoti idaṃ dvattiṃsāya catusaccapariyāyehi dvattiṃsāya arahattapariyāyehīti catusaṭṭhiyā kāraṇehi alaṅkaritvā sammādiṭṭhisuttaṃ āyasmā sāriputto avoca, attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti.
ਆਸવવਾਰવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Āsavavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
ਪਪਞ੍ਚਸੂਦਨਿਯਾ ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯਟ੍ਠਕਥਾਯ
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Sammādiṭṭhisuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ • Majjhimanikāya / ੯. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸੁਤ੍ਤਂ • 9. Sammādiṭṭhisuttaṃ
ਟੀਕਾ • Tīkā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਟੀਕਾ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ੯. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 9. Sammādiṭṭhisuttavaṇṇanā
