| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
១០. សាមិទត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា
10. Sāmidattattheragāthāvaṇṇanā
បញ្ចក្ខន្ធា បរិញ្ញាតាតិ អាយស្មតោ សាមិទត្តត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ អត្ថទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ តស្ស ថូបេ បុប្ផេហិ ឆត្តាតិឆត្តំ កត្វា បូជំ អកាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, សាមិទត្តោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ សោ អនុក្កមេន វិញ្ញុតំ បត្តោ ពុទ្ធានុភាវំ សុត្វា ឧបាសកេហិ សទ្ធិំ វិហារំ គតោ សត្ថារំ ធម្មំ ទេសេន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ឯកមន្តំ និសីទិ។ សត្ថា តស្ស អជ្ឈាសយំ ឱលោកេត្វា តថា ធម្មំ ទេសេសិ, យថា សទ្ធំ បដិលភិ សំសារេ ច សំវេគំ។ សោ បដិលទ្ធសទ្ធោ សំវេគជាតោ បព្ពជិត្វា ញាណស្ស អបរិបក្កត្តា កតិបយកាលំ អលសពហុលី វិហាសិ។ បុន សត្ថារា ធម្មទេសនាយ សមុត្តេជិតោ វិបស្សនាយ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា តត្ថ យុត្តប្បយុត្តោ វិហរន្តោ នចិរេនេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៥.១-៤) –
Pañcakkhandhāpariññātāti āyasmato sāmidattattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro atthadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto satthari parinibbute tassa thūpe pupphehi chattātichattaṃ katvā pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe aññatarassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, sāmidattotissa nāmaṃ ahosi. So anukkamena viññutaṃ patto buddhānubhāvaṃ sutvā upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gato satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ disvā pasannamānaso ekamantaṃ nisīdi. Satthā tassa ajjhāsayaṃ oloketvā tathā dhammaṃ desesi, yathā saddhaṃ paṭilabhi saṃsāre ca saṃvegaṃ. So paṭiladdhasaddho saṃvegajāto pabbajitvā ñāṇassa aparipakkattā katipayakālaṃ alasabahulī vihāsi. Puna satthārā dhammadesanāya samuttejito vipassanāya kammaṭṭhānaṃ gahetvā tattha yuttappayutto viharanto nacireneva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.15.1-4) –
‘‘បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ, អត្ថទស្សីនរុត្តមេ;
‘‘Parinibbute bhagavati, atthadassīnaruttame;
ឆត្តាតិឆត្តំ ការេត្វា, ថូបម្ហិ អភិរោបយិំ។
Chattātichattaṃ kāretvā, thūpamhi abhiropayiṃ.
‘‘កាលេន កាលមាគន្ត្វា, នមស្សិំ លោកនាយកំ;
‘‘Kālena kālamāgantvā, namassiṃ lokanāyakaṃ;
បុប្ផច្ឆទនំ កត្វាន, ឆត្តម្ហិ អភិរោបយិំ។
Pupphacchadanaṃ katvāna, chattamhi abhiropayiṃ.
‘‘សត្តរសេ កប្បសតេ, ទេវរជ្ជមការយិំ;
‘‘Sattarase kappasate, devarajjamakārayiṃ;
មនុស្សត្តំ ន គច្ឆាមិ, ថូបបូជាយិទំ ផលំ។
Manussattaṃ na gacchāmi, thūpapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;
នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ។
Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo.
‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស សន្តិកេ;
‘‘Svāgataṃ vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santike;
តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
សោ អបរភាគេ ភិក្ខូហិ ‘‘កិំ តយា, អាវុសោ, ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ អធិគតោ’’តិ បុដ្ឋោ សាសនស្ស និយ្យានិកភាវំ អត្តនោ ច ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិំ តេសំ បវេទេន្តោ អញ្ញាព្យាករណវសេន –
So aparabhāge bhikkhūhi ‘‘kiṃ tayā, āvuso, uttarimanussadhammo adhigato’’ti puṭṭho sāsanassa niyyānikabhāvaṃ attano ca dhammānudhammappaṭipattiṃ tesaṃ pavedento aññābyākaraṇavasena –
៩០.
90.
‘‘បញ្ចក្ខន្ធា បរិញ្ញាតា, តិដ្ឋន្តិ ឆិន្នមូលកា;
‘‘Pañcakkhandhā pariññātā, tiṭṭhanti chinnamūlakā;
វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ។ – គាថំ អភាសិ;
Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti. – gāthaṃ abhāsi;
តត្ថ បញ្ចក្ខន្ធា បរិញ្ញាតាតិ មយា ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា ‘‘ឥទំ ទុក្ខំ, ឯត្តកំ ទុក្ខំ, ន តតោ ភិយ្យោ’’តិ តីហិ បរិញ្ញាហិ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ញាតា វិទិតា បដិវិទ្ធា។ តិដ្ឋន្តិ ឆិន្នមូលកាតិ តថា បរិញ្ញាតត្តាយេវ មូលភូតស្ស សមុទយស្ស សព្ពសោ បហីនត្តា តេ ឥទានិ យាវ ចរិមកចិត្តនិរោធោ តិដ្ឋន្តិ ឆិន្នមូលកា, ចរិមកចិត្តនិរោធេន បន អប្បដិសន្ធិកាវ និរុជ្ឈន្តិ។ តេនាហ – ‘‘វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ។ តស្សត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ។
Tattha pañcakkhandhā pariññātāti mayā ime pañcupādānakkhandhā ‘‘idaṃ dukkhaṃ, ettakaṃ dukkhaṃ, na tato bhiyyo’’ti tīhi pariññāhi paricchinditvā ñātā viditā paṭividdhā. Tiṭṭhanti chinnamūlakāti tathā pariññātattāyeva mūlabhūtassa samudayassa sabbaso pahīnattā te idāni yāva carimakacittanirodho tiṭṭhanti chinnamūlakā, carimakacittanirodhena pana appaṭisandhikāva nirujjhanti. Tenāha – ‘‘vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti. Tassattho heṭṭhā vuttoyeva.
សាមិទត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Sāmidattattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
នវមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Navamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១០. សាមិទត្តត្ថេរគាថា • 10. Sāmidattattheragāthā
