| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / খুদ্দসিক্খা-মূলসিক্খা • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
১৩. সমণকপ্পনিদ্দেসৰণ্ণনা
13. Samaṇakappaniddesavaṇṇanā
১২৫. ভূতানং জাতানং নিব্বত্তানং গামো ভূতগামো (পাচি॰ ৯১; পাচি॰ অট্ঠ॰ ৯১; কঙ্খা॰ অট্ঠ॰ ভূতগামসিক্খাপদৰণ্ণনা)। সমারম্ভোতি ছেদনফালনপচনাদি, তস্মিং ভূতগামসমারম্ভে ভূতগামসমারম্ভহেতু পাচিত্তি হোতীতি অত্থো। কতকপ্পিযং (কঙ্খা॰ অট্ঠ॰ ভূতগামসিক্খাপদৰণ্ণনা) পন সমণকপ্পিযং ভৰেতি সম্বন্ধো। সমণানং কপ্পিযং সমণকপ্পিযং । ইদানি যেন কতং কপ্পিযং সমণকপ্পিযং হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘নখেন ৰা’’তিআদিমাহ। ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পরিভুঞ্জিতুং, অগ্গিপরিজিতং সত্থপরিজিতং নখপরিজিতং অবীজং নিব্বট্টবীজঞ্ঞেৰ পঞ্চম’’ন্তি (চূল়ৰ॰ ২৫০) হি ৰুত্তং।
125. Bhūtānaṃ jātānaṃ nibbattānaṃ gāmo bhūtagāmo (pāci. 91; pāci. aṭṭha. 91; kaṅkhā. aṭṭha. bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā). Samārambhoti chedanaphālanapacanādi, tasmiṃ bhūtagāmasamārambhe bhūtagāmasamārambhahetu pācitti hotīti attho. Katakappiyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā) pana samaṇakappiyaṃ bhaveti sambandho. Samaṇānaṃ kappiyaṃ samaṇakappiyaṃ. Idāni yena kataṃ kappiyaṃ samaṇakappiyaṃ hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘nakhena vā’’tiādimāha. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ, aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbaṭṭabījaññeva pañcama’’nti (cūḷava. 250) hi vuttaṃ.
১২৬. ইদানি তং ভূতগামং দস্সেতুং ‘‘সমূলা’’তিআদিমাহ। তত্থ (পাচি॰ ৯১; পাচি॰ অট্ঠ॰ ৯১) স-ইতি সো ভূতগামো নামাতি অত্থো, মূলবীজাদীহি পঞ্চহি বীজেহি পভাৰিতো হোতীতি ৰুত্তং হোতি। তত্থ মূলবীজং নাম হলিদ্দিসিঙ্গিৰেরাদি। খন্ধবীজং নাম অস্সত্থো নিগ্রোধোতি এৰমাদি। অগ্গবীজং নাম অজ্জুকফণিজ্জকাদি। ফল়ুবীজং নাম উচ্ছুৰেল়ুনল়াদি। ‘‘বীজবীজং নাম পুব্বণ্ণং অপরণ্ণং, যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি বীজে জাযন্তি বীজে সঞ্জাযন্তি, এতং বীজবীজং নামা’’তি ৰুত্তং। ইদানি ‘‘বীজগামভূতগামসমারম্ভা পটিৰিরতো হোতী’’তি (দী॰ নি॰ ১.১০, ১৯৫; ম॰ নি॰ ১.২৯৩, ৪১১; ২.১১; অ॰ নি॰ ১০.৯৯; পু॰ প॰ ১৭৯) ৰুত্তত্তা ধম্মানুলোমেন আগতং বীজগামসমারম্ভং দস্সেতুং ‘‘আরম্ভে দুক্কট’’ন্তিআদিমাহ। তস্মা এতং পঠমং ‘‘কপ্পিযং করোহী’’তি ভূতগামপরিমোচনং কারেত্ৰা বীজগামপরিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কারেতব্বং।
126. Idāni taṃ bhūtagāmaṃ dassetuṃ ‘‘samūlā’’tiādimāha. Tattha (pāci. 91; pāci. aṭṭha. 91) sa-iti so bhūtagāmo nāmāti attho, mūlabījādīhi pañcahi bījehi pabhāvito hotīti vuttaṃ hoti. Tattha mūlabījaṃ nāma haliddisiṅgiverādi. Khandhabījaṃ nāma assattho nigrodhoti evamādi. Aggabījaṃ nāma ajjukaphaṇijjakādi. Phaḷubījaṃ nāma ucchuveḷunaḷādi. ‘‘Bījabījaṃ nāma pubbaṇṇaṃ aparaṇṇaṃ, yāni vā panaññānipi atthi bīje jāyanti bīje sañjāyanti, etaṃ bījabījaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Idāni ‘‘bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 195; ma. ni. 1.293, 411; 2.11; a. ni. 10.99; pu. pa. 179) vuttattā dhammānulomena āgataṃ bījagāmasamārambhaṃ dassetuṃ ‘‘ārambhe dukkaṭa’’ntiādimāha. Tasmā etaṃ paṭhamaṃ ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti bhūtagāmaparimocanaṃ kāretvā bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kāretabbaṃ.
১২৭. নিব্বট্টবীজং (পাচি॰ অট্ঠ॰ ৯২; কঙ্খা॰ অট্ঠ॰ ভুতগামসিক্খাপদৰণ্ণনা) নাম অম্বপনসাদি। নোবীজং নাম তরুণম্বফলাদি, এতং পন সব্বং অকপ্পিযম্পি ৰট্টতীতি অত্থো। কটাহবদ্ধবীজানি কপিত্থফলাদীনি। বহিদ্ধা ৰাপি কারযেতি কপালেপি কাতুং ৰট্টতি, সচে একাবদ্ধানীতি অত্থো। কটাহমুত্তং পন ভিন্দিত্ৰা কারেতব্বং।
127.Nibbaṭṭabījaṃ (pāci. aṭṭha. 92; kaṅkhā. aṭṭha. bhutagāmasikkhāpadavaṇṇanā) nāma ambapanasādi. Nobījaṃ nāma taruṇambaphalādi, etaṃ pana sabbaṃ akappiyampi vaṭṭatīti attho. Kaṭāhabaddhabījāni kapitthaphalādīni. Bahiddhā vāpi kārayeti kapālepi kātuṃ vaṭṭati, sace ekābaddhānīti attho. Kaṭāhamuttaṃ pana bhinditvā kāretabbaṃ.
১২৮. ভাজনে ৰা ভূমিযং ৰা একাবদ্ধেসু বীজেসু একস্মিং বীজে কপ্পিযে কতে সব্বেস্ৰেৰ কতং ভৰেতি অত্থো। যথা চ বীজে, এৰং রুক্খসহস্সং ৰা উচ্ছুসহস্সং ৰা ছিন্দিত্ৰা একাবদ্ধে কতেপি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো।
128. Bhājane vā bhūmiyaṃ vā ekābaddhesu bījesu ekasmiṃ bīje kappiye kate sabbesveva kataṃ bhaveti attho. Yathā ca bīje, evaṃ rukkhasahassaṃ vā ucchusahassaṃ vā chinditvā ekābaddhe katepi vinicchayo veditabbo.
১২৯. কপ্পিযং কত্ৰা নিক্খিত্তে বীজগামে পুন মূলপণ্ণানি সচে জাযরুং, পুন কপ্পিযং কারেয্যাতি অত্থো। তদাতি মূলে চ অঙ্কুরে চ জাতেতি অত্থো।
129. Kappiyaṃ katvā nikkhitte bījagāme puna mūlapaṇṇāni sace jāyaruṃ, puna kappiyaṃ kāreyyāti attho. Tadāti mūle ca aṅkure ca jāteti attho.
১৩০. উদকসম্ভৰোতি উদকজাতো। চেতিযাদীসূতি এত্থ আদি-সদ্দেন গেহপ্পমুখপাকারৰেদিকাদীসু নিব্বত্তা গহিতা। নিব্বত্তদ্ৰত্তিপত্তকো ভূতগামোৰ, অনিব্বত্তকো অগ্গবীজে সঙ্গহং গচ্ছতি। বীজম্পি যাৰ মূলং ৰা পণ্ণং ৰা ন নিক্খমতি, তাৰ বীজগামোৰ, মূলে চ নিক্খন্তে পণ্ণে চ হরিতে জাতে ভূতগামোৰ হোতীতি অত্থো।
130.Udakasambhavoti udakajāto. Cetiyādīsūti ettha ādi-saddena gehappamukhapākāravedikādīsu nibbattā gahitā. Nibbattadvattipattako bhūtagāmova, anibbattako aggabīje saṅgahaṃ gacchati. Bījampi yāva mūlaṃ vā paṇṇaṃ vā na nikkhamati, tāva bījagāmova, mūle ca nikkhante paṇṇe ca harite jāte bhūtagāmova hotīti attho.
১৩১. মকুল়ন্তি অফুল্লং। অহিছত্তকং নাম রুক্খে জাতং অহিছত্তকং।
131.Makuḷanti aphullaṃ. Ahichattakaṃ nāma rukkhe jātaṃ ahichattakaṃ.
১৩২. অল্লরুক্খে গণ্হতোতি সম্বন্ধো। তত্থাতি অল্লরুক্খে ছিন্দতো ৰাপীতি সম্বন্ধো।
132. Allarukkhe gaṇhatoti sambandho. Tatthāti allarukkhe chindato vāpīti sambandho.
১৩৪. ‘‘ইমং রুক্খং, ইমং লতং, ইমং কন্দং ছিন্দ, ভিন্দা’’তিআদিনা নযেন নিযমেত্ৰা ভাসিতুং ন ৰট্টতি। ‘‘ইদং, এত’’ন্তি অৰত্ৰা কেৰলং ‘‘রুক্খং ছিন্দা’’তিআদিনা (পাচি॰ অট্ঠ॰ ৯২; কঙ্খা॰ অট্ঠ॰ ভূতগামহিক্খাপদৰণ্ণনা) নযেন ৰত্তুং ৰট্টতীতি। সমণকপ্পৰিনিচ্ছযো।
134. ‘‘Imaṃ rukkhaṃ, imaṃ lataṃ, imaṃ kandaṃ chinda, bhindā’’tiādinā nayena niyametvā bhāsituṃ na vaṭṭati. ‘‘Idaṃ, eta’’nti avatvā kevalaṃ ‘‘rukkhaṃ chindā’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 92; kaṅkhā. aṭṭha. bhūtagāmahikkhāpadavaṇṇanā) nayena vattuṃ vaṭṭatīti. Samaṇakappavinicchayo.
সমণকপ্পনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Samaṇakappaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
