| Library / Tipiṭaka / திபிடக • Tipiṭaka / படிஸம்பி⁴தா³மக்³க³-அட்ட²கதா² • Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā |
3. ஸமாதி⁴பா⁴வனாமயஞாணனித்³தே³ஸவண்ணனா
3. Samādhibhāvanāmayañāṇaniddesavaṇṇanā
43. ஸமாதி⁴பா⁴வனாமயஞாணனித்³தே³ஸே ஆதி³தோ தாவ ஏககதோ பட்டா²ய யாவ த³ஸகா ஸமாதி⁴ப்பபே⁴த³ங் த³ஸ்ஸெந்தோ ஏகோ ஸமாதீ⁴திஆதி³மாஹ. தத்த² சித்தஸ்ஸ ஏகக்³க³தாதி நானாரம்மணவிக்கே²பாபா⁴வதோ ஏகங் ஆரம்மணங் அக்³க³ங் உத்தமங் அஸ்ஸாதி ஏகக்³கோ³, ஏகக்³க³ஸ்ஸ பா⁴வோ ஏகக்³க³தா. ஸா பன ஏகக்³க³தா சித்தஸ்ஸ, ந ஸத்தஸ்ஸாதி த³ஸ்ஸனத்த²ங் ‘‘சித்தஸ்ஸா’’தி வுத்தங். து³கே லோகியோதி லோகோ வுச்சதி லுஜ்ஜனபலுஜ்ஜனட்டே²ன வட்டங், தஸ்மிங் பரியாபன்னபா⁴வேன லோகே நியுத்தோதி லோகியோ. லோகுத்தரோதி உத்திண்ணோதி உத்தரோ, லோகே அபரியாபன்னபா⁴வேன லோகதோ உத்தரோதி லோகுத்தரோ. திகே ஸவிதக்கோ ச ஸோ ஸவிசாரோ சாதி ஸவிதக்கஸவிசாரோ. ஏவங் அவிதக்கஅவிசாரோ. விதக்கவிசாரேஸு விசாரோவ மத்தா பமாணங் ஏதஸ்ஸாதி விசாரமத்தோ, விசாரதோ உத்த²ரி விதக்கேன ஸத்³தி⁴ங் ஸம்பயோக³ங் ந க³ச்ச²தீதி அத்தோ². அவிதக்கோ ச ஸோ விசாரமத்தோ சாதி அவிதக்கவிசாரமத்தோ. தீஸுபி விச்சே²த³ங் கத்வாபி பட²ந்தி. சதுக்கபஞ்சகா வுத்தத்தா² . ச²க்கே புனப்புனங் உப்பஜ்ஜனதோ ஸதியேவ அனுஸ்ஸதி, பவத்திதப்³ப³ட்டா²னம்ஹியேவ வா பவத்தத்தா ஸத்³தா⁴பப்³ப³ஜிதஸ்ஸ குலபுத்தஸ்ஸ அனுரூபா ஸதீதிபி அனுஸ்ஸதி, பு³த்³த⁴ங் ஆரப்³ப⁴ உப்பன்னா அனுஸ்ஸதி ப³உத்³தா⁴னுஸ்ஸதி. அரஹதாதி³பு³த்³த⁴கு³ணாரம்மணாய ஸதியா ஏதங் அதி⁴வசனங். தஸ்ஸா பு³த்³தா⁴னுஸ்ஸதியா வஸேன சித்தஸ்ஸ ஏகக்³க³தாயேவ உத்³த⁴ச்சஸங்கா²தஸ்ஸ விக்கே²பஸ்ஸ படிபக்க²பா⁴வதோ ந விக்கே²போதி அவிக்கே²போ. த⁴ம்மங் ஆரப்³ப⁴ உப்பன்னா அனுஸ்ஸதி த⁴ம்மானுஸ்ஸதி. ஸ்வாக்கா²ததாதி³த⁴ம்மகு³ணாரம்மணாய ஸதியா ஏதங் அதி⁴வசனங். ஸங்க⁴ங் ஆரப்³ப⁴ உப்பன்னா அனுஸ்ஸதி ஸங்கா⁴னுஸ்ஸதி. ஸுப்படிபன்னதாதி³ஸங்க⁴கு³ணாரம்மணாய ஸதியா ஏதங் அதி⁴வசனங் . ஸீலங் ஆரப்³ப⁴ உப்பன்னா அனுஸ்ஸதி ஸீலானுஸ்ஸதி. அத்தனோ அக²ண்ட³தாதி³ஸீலகு³ணாரம்மணாய ஸதியா ஏதங் அதி⁴வசனங். சாக³ங் ஆரப்³ப⁴ உப்பன்னா அனுஸ்ஸதி சாகா³னுஸ்ஸதி. அத்தனோ முத்தசாக³தாதி³சாக³கு³ணாரம்மணாய ஸதியா ஏதங் அதி⁴வசனங். தே³வதா ஆரப்³ப⁴ உப்பன்னா அனுஸ்ஸதி தே³வதானுஸ்ஸதி. தே³வதா ஸக்கி²ட்டா²னே ட²பெத்வா அத்தனோ ஸத்³தா⁴தி³கு³ணாரம்மணாய ஸதியா ஏதங் அதி⁴வசனங்.
43. Samādhibhāvanāmayañāṇaniddese ādito tāva ekakato paṭṭhāya yāva dasakā samādhippabhedaṃ dassento eko samādhītiādimāha. Tattha cittassa ekaggatāti nānārammaṇavikkhepābhāvato ekaṃ ārammaṇaṃ aggaṃ uttamaṃ assāti ekaggo, ekaggassa bhāvo ekaggatā. Sā pana ekaggatā cittassa, na sattassāti dassanatthaṃ ‘‘cittassā’’ti vuttaṃ. Duke lokiyoti loko vuccati lujjanapalujjanaṭṭhena vaṭṭaṃ, tasmiṃ pariyāpannabhāvena loke niyuttoti lokiyo. Lokuttaroti uttiṇṇoti uttaro, loke apariyāpannabhāvena lokato uttaroti lokuttaro. Tike savitakko ca so savicāro cāti savitakkasavicāro. Evaṃ avitakkaavicāro. Vitakkavicāresu vicārova mattā pamāṇaṃ etassāti vicāramatto, vicārato utthari vitakkena saddhiṃ sampayogaṃ na gacchatīti attho. Avitakko ca so vicāramatto cāti avitakkavicāramatto. Tīsupi vicchedaṃ katvāpi paṭhanti. Catukkapañcakā vuttatthā . Chakke punappunaṃ uppajjanato satiyeva anussati, pavattitabbaṭṭhānamhiyeva vā pavattattā saddhāpabbajitassa kulaputtassa anurūpā satītipi anussati, buddhaṃ ārabbha uppannā anussati bauddhānussati. Arahatādibuddhaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Tassā buddhānussatiyā vasena cittassa ekaggatāyeva uddhaccasaṅkhātassa vikkhepassa paṭipakkhabhāvato na vikkhepoti avikkhepo. Dhammaṃ ārabbha uppannā anussati dhammānussati. Svākkhātatādidhammaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Saṅghaṃ ārabbha uppannā anussati saṅghānussati. Suppaṭipannatādisaṅghaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ . Sīlaṃ ārabbha uppannā anussati sīlānussati. Attano akhaṇḍatādisīlaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Cāgaṃ ārabbha uppannā anussati cāgānussati. Attano muttacāgatādicāgaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Devatā ārabbha uppannā anussati devatānussati. Devatā sakkhiṭṭhāne ṭhapetvā attano saddhādiguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ.
ஸத்தகே ஸமாதி⁴குஸலதாதி ஏகவிதா⁴தி³பே⁴தே³ன அனேகபே⁴தே³ ஸமாதி⁴ம்ஹி ‘‘அயமேவங்விதோ⁴ ஸமாதி⁴, அயமேவங்விதோ⁴ ஸமாதீ⁴’’தி சே²கபா⁴வோ. ஸமாதி⁴பரிச்சே²த³கபஞ்ஞாயேதங் அதி⁴வசனங். ஸமாதி⁴உப்பாத³னவிதா⁴னேபி சே²கபா⁴வோ ஸமாதி⁴குஸலதா.
Sattake samādhikusalatāti ekavidhādibhedena anekabhede samādhimhi ‘‘ayamevaṃvidho samādhi, ayamevaṃvidho samādhī’’ti chekabhāvo. Samādhiparicchedakapaññāyetaṃ adhivacanaṃ. Samādhiuppādanavidhānepi chekabhāvo samādhikusalatā.
ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ஸமாபத்திகுஸலதாதி உப்பாதி³தஸ்ஸ ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ஸமாபஜ்ஜனே சே²கபா⁴வோ. ஏதேன ஸமாபஜ்ஜனவஸிதா வுத்தா ஹோதி.
Samādhissa samāpattikusalatāti uppāditassa samādhissa samāpajjane chekabhāvo. Etena samāpajjanavasitā vuttā hoti.
ஸமாதி⁴ஸ்ஸ டி²திகுஸலதாதி ஸமாபன்னஸ்ஸ ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ஸந்ததிவஸேன யதா²ருசி ட²பனே சே²கபா⁴வோ. ஏதேன அதி⁴ட்டா²னவஸிதா வுத்தா ஹோதி. அத² வா நிமித்தக்³க³ஹணேன சஸ்ஸ புன தே ஆகாரே ஸம்பாத³யதோ அப்பனாமத்தமேவ இஜ்ஜ²தி, ந சிரட்டா²னங். சிரட்டா²னங் பன ஸமாதி⁴பரிபந்தா²னங் த⁴ம்மானங் ஸுவிஸோதி⁴தத்தா ஹோதி. யோ ஹி பி⁴க்கு² காமாதீ³னவபச்சவெக்க²ணாதீ³ஹி காமச்ச²ந்த³ங் ந ஸுட்டு² விக்க²ம்பெ⁴த்வா, காயபஸ்ஸத்³தி⁴வஸேன காயது³ட்டு²ல்லங் ந ஸுப்படிப்பஸ்ஸத்³த⁴ங் கத்வா, ஆரம்ப⁴தா⁴துமனஸிகாராதி³வஸேன தி²னமித்³த⁴ங் ந ஸுட்டு² படிவினோதெ³த்வா, ஸமத²னிமித்தமனஸிகாராதி³வஸேன உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சங் ந ஸுட்டு² ஸமூஹதங் கத்வா, அஞ்ஞேபி ஸமாதி⁴பரிபந்தே² த⁴ம்மே ந ஸுட்டு² விஸோதெ⁴த்வா ஜா²னங் ஸமாபஜ்ஜதி, ஸோ அவிஸோதி⁴தங் ஆஸயங் பவிட்ட²ப⁴மரோ விய, அஸுத்³த⁴ங் உய்யானங் பவிட்ட²ராஜா விய ச கி²ப்பமேவ நிக்க²மதி. யோ பன ஸமாதி⁴பரிபந்தே² த⁴ம்மே ஸுட்டு² விஸோதெ⁴த்வா ஜா²னங் ஸமாபஜ்ஜதி, ஸோ ஸுவிஸோதி⁴தங் ஆஸயங் பவிட்ட²ப⁴மரோ விய, ஸுபரிஸுத்³த⁴ங் உய்யானங் பவிட்ட²ராஜா விய ச ஸகலம்பி தி³வஸபா⁴க³ங் அந்தோஸமாபத்தியங்யேவ ஹோதி. தேனாஹு போராணா –
Samādhissa ṭhitikusalatāti samāpannassa samādhissa santativasena yathāruci ṭhapane chekabhāvo. Etena adhiṭṭhānavasitā vuttā hoti. Atha vā nimittaggahaṇena cassa puna te ākāre sampādayato appanāmattameva ijjhati, na ciraṭṭhānaṃ. Ciraṭṭhānaṃ pana samādhiparipanthānaṃ dhammānaṃ suvisodhitattā hoti. Yo hi bhikkhu kāmādīnavapaccavekkhaṇādīhi kāmacchandaṃ na suṭṭhu vikkhambhetvā, kāyapassaddhivasena kāyaduṭṭhullaṃ na suppaṭippassaddhaṃ katvā, ārambhadhātumanasikārādivasena thinamiddhaṃ na suṭṭhu paṭivinodetvā, samathanimittamanasikārādivasena uddhaccakukkuccaṃ na suṭṭhu samūhataṃ katvā, aññepi samādhiparipanthe dhamme na suṭṭhu visodhetvā jhānaṃ samāpajjati, so avisodhitaṃ āsayaṃ paviṭṭhabhamaro viya, asuddhaṃ uyyānaṃ paviṭṭharājā viya ca khippameva nikkhamati. Yo pana samādhiparipanthe dhamme suṭṭhu visodhetvā jhānaṃ samāpajjati, so suvisodhitaṃ āsayaṃ paviṭṭhabhamaro viya, suparisuddhaṃ uyyānaṃ paviṭṭharājā viya ca sakalampi divasabhāgaṃ antosamāpattiyaṃyeva hoti. Tenāhu porāṇā –
‘‘காமேஸு ச²ந்த³ங் படிக⁴ங் வினோத³யே, உத்³த⁴ச்சதீ²னங் விசிகிச்ச²பஞ்சமங்;
‘‘Kāmesu chandaṃ paṭighaṃ vinodaye, uddhaccathīnaṃ vicikicchapañcamaṃ;
விவேகபாமோஜ்ஜகரேன சேதஸா, ராஜாவ ஸுத்³த⁴ந்தக³தோ தஹிங் ரமே’’தி .
Vivekapāmojjakarena cetasā, rājāva suddhantagato tahiṃ rame’’ti .
தஸ்மா ‘‘சிரட்டி²திகாமேன பாரிபந்தி²கத⁴ம்மே ஸோதெ⁴த்வா ஜா²னங் ஸமாபஜ்ஜிதப்³ப³’’ந்தி வுத்தத்தா தங் விதி⁴ங் ஸம்பாதெ³த்வா ஸமாதி⁴ஸ்ஸ சிரட்டி²திகரணே சே²கபா⁴வோதி வுத்தங் ஹோதி.
Tasmā ‘‘ciraṭṭhitikāmena pāripanthikadhamme sodhetvā jhānaṃ samāpajjitabba’’nti vuttattā taṃ vidhiṃ sampādetvā samādhissa ciraṭṭhitikaraṇe chekabhāvoti vuttaṃ hoti.
ஸமாதி⁴ஸ்ஸ வுட்டா²னகுஸலதாதி ஸந்ததிவஸேன யதா²ருசி பவத்தஸ்ஸ ஸமாதி⁴ஸ்ஸ யதா²பரிச்சி²ன்னகாலேயேவ வுட்டா²னேன ஸமாதி⁴ஸ்ஸ வுட்டா²னே சே²கபா⁴வோ. ‘‘யஸ்ஸ ஹி த⁴ம்மங் புரிஸோ விஜஞ்ஞா’’திஆதீ³ஸு (ஜா॰ 1.10.152) விய நிஸ்ஸக்கத்தே² வா ஸாமிவசனங் கதந்தி வேதி³தப்³ப³ந்தி. ஏதேன வுட்டா²னவஸிதா வுத்தா ஹோதி.
Samādhissa vuṭṭhānakusalatāti santativasena yathāruci pavattassa samādhissa yathāparicchinnakāleyeva vuṭṭhānena samādhissa vuṭṭhāne chekabhāvo. ‘‘Yassa hi dhammaṃ puriso vijaññā’’tiādīsu (jā. 1.10.152) viya nissakkatthe vā sāmivacanaṃ katanti veditabbanti. Etena vuṭṭhānavasitā vuttā hoti.
ஸமாதி⁴ஸ்ஸ கல்லதாகுஸலதாதி அகி³லானபா⁴வோ அரோக³பா⁴வோ கல்லதா. கி³லானோ ஹி அகல்லகோதி வுச்சதி. வினயேபி வுத்தங் ‘‘நாஹங், ப⁴ந்தே, அகல்லகோ’’தி (பாரா॰ 151). அனங்க³ணஸுத்தவத்த²ஸுத்தேஸு (ம॰ நி॰ 1.57 ஆத³யோ, 70 ஆத³யோ) வுத்தானங் ஜா²னபடிலாப⁴பச்சனீகானங் பாபகானங் இச்சா²வசரானங் அபா⁴வேன ச அபி⁴ஜ்ஜா²தீ³னங் சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸானங் விக³மேன ச ஸமாதி⁴ஸ்ஸ அகி³லானபா⁴வகரணே சே²கபா⁴வோ ஸமாதி⁴ஸ்ஸ கல்லதாகுஸலதா, கிலேஸகே³லஞ்ஞரஹிதபா⁴வே குஸலதாதி வுத்தங் ஹோதி. அத² வா கல்லதாதி கம்மஞ்ஞதா கம்மஞ்ஞதாபரியாயத்தா கல்லவசனஸ்ஸ. ‘‘யா சித்தஸ்ஸ அகல்லதா அகம்மஞ்ஞதா’’தி (த⁴॰ ஸ॰ 1162) ஹி வுத்தங் ‘‘கல்லசித்தங் முது³சித்தங் வினீவரணசித்த’’ந்தி (தீ³॰ நி॰ 1.298; ம॰ நி॰ 2.395; மஹாவ॰ 26) ச. எத்த² கல்லஸத்³தோ³ கம்மஞ்ஞத்தோ². தஸ்மா கஸிணானுலோமதோ கஸிணபடிலோமதோ கஸிணானுலோமபடிலோமதோ ஜா²னானுலோமதோ ஜா²னபடிலோமதோ ஜா²னானுலோமபடிலோமதோ ஜா²னுக்கந்திகதோ கஸிணுக்கந்திகதோ ஜா²னகஸிணுக்கந்திகதோ அங்க³ஸங்கந்திதோ ஆரம்மணஸங்கந்திதோ அங்கா³ரம்மணஸங்கந்திதோ அங்க³வவத்தா²னதோ ஆரம்மணவவத்தா²னதோதி இமேஹி சுத்³த³ஸஹி ஆகாரேஹி, அங்கா³ரம்மணவவத்தா²னதோதி இமினா ஸஹ பஞ்சத³ஸஹி வா ஆகாரேஹி சித்தபரித³மனேன ஸமாதி⁴ஸ்ஸ கம்மஞ்ஞபா⁴வகரணே குஸலபா⁴வோதி வுத்தங் ஹோதி.
Samādhissa kallatākusalatāti agilānabhāvo arogabhāvo kallatā. Gilāno hi akallakoti vuccati. Vinayepi vuttaṃ ‘‘nāhaṃ, bhante, akallako’’ti (pārā. 151). Anaṅgaṇasuttavatthasuttesu (ma. ni. 1.57 ādayo, 70 ādayo) vuttānaṃ jhānapaṭilābhapaccanīkānaṃ pāpakānaṃ icchāvacarānaṃ abhāvena ca abhijjhādīnaṃ cittassa upakkilesānaṃ vigamena ca samādhissa agilānabhāvakaraṇe chekabhāvo samādhissa kallatākusalatā, kilesagelaññarahitabhāve kusalatāti vuttaṃ hoti. Atha vā kallatāti kammaññatā kammaññatāpariyāyattā kallavacanassa. ‘‘Yā cittassa akallatā akammaññatā’’ti (dha. sa. 1162) hi vuttaṃ ‘‘kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacitta’’nti (dī. ni. 1.298; ma. ni. 2.395; mahāva. 26) ca. Ettha kallasaddo kammaññattho. Tasmā kasiṇānulomato kasiṇapaṭilomato kasiṇānulomapaṭilomato jhānānulomato jhānapaṭilomato jhānānulomapaṭilomato jhānukkantikato kasiṇukkantikato jhānakasiṇukkantikato aṅgasaṅkantito ārammaṇasaṅkantito aṅgārammaṇasaṅkantito aṅgavavatthānato ārammaṇavavatthānatoti imehi cuddasahi ākārehi, aṅgārammaṇavavatthānatoti iminā saha pañcadasahi vā ākārehi cittaparidamanena samādhissa kammaññabhāvakaraṇe kusalabhāvoti vuttaṃ hoti.
ஸமாதி⁴ஸ்ஸ கோ³சரகுஸலதாதி ஸமாதி⁴ஸ்ஸ கோ³சரேஸு கஸிணாதீ³ஸு ஆரம்மணேஸு தங் தங் ஜா²னங் ஸமாபஜ்ஜிதுகாமதாய யதா²ருசி ஆவஜ்ஜனகரணவஸேன தேஸு ஆரம்மணேஸு சே²கபா⁴வோ. ஏதேன கஸிணாவஜ்ஜனவஸேன ஆவஜ்ஜனவஸிதா வுத்தா ஹோதி. அத² வா தஸ்மிங் தஸ்மிங் தி³ஸாபா⁴கே³ கஸிணப²ரணவஸேன ஏவங் பு²ட்ட²ஸ்ஸ கஸிணஸ்ஸ சிரட்டா²னவஸேன ச ஸமாதி⁴ஸ்ஸ கோ³சரேஸு சே²கபா⁴வோ.
Samādhissa gocarakusalatāti samādhissa gocaresu kasiṇādīsu ārammaṇesu taṃ taṃ jhānaṃ samāpajjitukāmatāya yathāruci āvajjanakaraṇavasena tesu ārammaṇesu chekabhāvo. Etena kasiṇāvajjanavasena āvajjanavasitā vuttā hoti. Atha vā tasmiṃ tasmiṃ disābhāge kasiṇapharaṇavasena evaṃ phuṭṭhassa kasiṇassa ciraṭṭhānavasena ca samādhissa gocaresu chekabhāvo.
ஸமாதி⁴ஸ்ஸ அபி⁴னீஹாரகுஸலதாதி ஏகத்தனயேன ஹெட்டா²ஹெட்டா²ஸமாதி⁴ங் உபரூபரிஸமாதி⁴பா⁴வூபனயனேன அபி⁴னீஹரணே அபி⁴னின்னாமனே சே²கபா⁴வோ. உபசாரஜ்ஜா²னஞ்ஹி வஸிப்பத்தங் பட²மஜ்ஜா²னத்தா²ய விபஸ்ஸனத்தா²ய வா அபி⁴னீஹரதி, ஏவங் பட²மஜ்ஜா²னாதீ³னி து³தியஜ்ஜா²னாதி³அத்தா²ய விபஸ்ஸனத்தா²ய வா, சதுத்த²ஜ்ஜா²னங் அரூபஸமாபத்தத்தா²ய அபி⁴ஞ்ஞத்தா²ய விபஸ்ஸனத்தா²ய வா, ஆகாஸானஞ்சாயதனாத³யோ விஞ்ஞாணஞ்சாயதனாதி³அத்தா²ய விபஸ்ஸனத்தா²ய வா அபி⁴னீஹரதீதி ஏவங் ஸமாதி⁴ஸ்ஸ தத்த² தத்த² அபி⁴னீஹாரகுஸலதா. யஸ்மா பன குஸலதா நாம பஞ்ஞா, ஸா ஸமாதி⁴ ந ஹோதி, தஸ்மா ஸமாதி⁴பரிணாயகபஞ்ஞாவஸேன ஸத்தவிதோ⁴ ஸமாதி⁴ வுத்தோதி வேதி³தப்³போ³.
Samādhissa abhinīhārakusalatāti ekattanayena heṭṭhāheṭṭhāsamādhiṃ uparūparisamādhibhāvūpanayanena abhinīharaṇe abhininnāmane chekabhāvo. Upacārajjhānañhi vasippattaṃ paṭhamajjhānatthāya vipassanatthāya vā abhinīharati, evaṃ paṭhamajjhānādīni dutiyajjhānādiatthāya vipassanatthāya vā, catutthajjhānaṃ arūpasamāpattatthāya abhiññatthāya vipassanatthāya vā, ākāsānañcāyatanādayo viññāṇañcāyatanādiatthāya vipassanatthāya vā abhinīharatīti evaṃ samādhissa tattha tattha abhinīhārakusalatā. Yasmā pana kusalatā nāma paññā, sā samādhi na hoti, tasmā samādhipariṇāyakapaññāvasena sattavidho samādhi vuttoti veditabbo.
கேசி பன ஆசரியா ‘‘ஸமாதி⁴குஸலதாதி யேன மனஸிகாரேன சித்தங் ந விக்கி²பதி, தத்த² குஸலதா. ஸமாபத்திகுஸலதாதி யேன மனஸிகாரேன ஸமாபஜ்ஜந்தஸ்ஸ ஜா²னங்கா³னி பாதுப⁴வந்தி, தத்த² குஸலதா. டி²திகுஸலதாதி யேன மனஸிகாரேன அப்பிதோ ஸமாதி⁴ ந விக்கி²பதி, தத்த² குஸலதா. வுட்டா²னகுஸலதாதி நீவரணவுட்டா²னங் ஜானாதி பட²மஜ்ஜா²னே, அங்க³வுட்டா²னங் ஜானாதி தீஸு ஜா²னேஸு, ஆரம்மணவுட்டா²னங் ஜானாதி அரூபஸமாபத்தீஸு, விக்கே²பவுட்டா²னங் ஜானாதி விஸயாதி⁴மத்தேஸு, ஸச்ச²ந்த³வுட்டா²னங் ஜானாதி பரியந்தகாலே ச அவஸானகரணீயகாலே ச. கல்லதாகுஸலதாதி சித்தபா²ஸுதாய ஸரீரபா²ஸுதாய ஆஹாரபா²ஸுதாய ஸேனாஸனபா²ஸுதாய புக்³க³லபா²ஸுதாய ச ஸமாதி⁴ஸ்ஸ கல்லதா ஹோதீதி ஜானாதி. கோ³சரகுஸலதாதி ஆரம்மணஸ்ஸ பரிச்சே²த³ங் காதுங் ஜானாதி, தி³ஸாப²ரணங் காதுங் ஜானாதி, வட்³டே⁴துங் ஜானாதி. அபி⁴னீஹாரகுஸலதாதி தத்த² தத்த² ஸம்மா மனஸிகாரேன சித்தங் அபி⁴னீஹரதி அபி⁴னின்னாமேதி, உபசாரே வஸிப்பத்தே பட²மஜ்ஜா²னே அபி⁴னீஹரதி, ஏவங் உபரூபரிஜா²னேஸு அபி⁴ஞ்ஞாஸு அரூபஸமாபத்தீஸு விபஸ்ஸனாஸு ச அபி⁴னீஹரதி. ஏவங் தத்த² தத்த² அபி⁴னீஹாரகுஸலதா’’தி ஏவமேதேஸங் பதா³னங் அத்த²ங் வண்ணயந்தி.
Keci pana ācariyā ‘‘samādhikusalatāti yena manasikārena cittaṃ na vikkhipati, tattha kusalatā. Samāpattikusalatāti yena manasikārena samāpajjantassa jhānaṅgāni pātubhavanti, tattha kusalatā. Ṭhitikusalatāti yena manasikārena appito samādhi na vikkhipati, tattha kusalatā. Vuṭṭhānakusalatāti nīvaraṇavuṭṭhānaṃ jānāti paṭhamajjhāne, aṅgavuṭṭhānaṃ jānāti tīsu jhānesu, ārammaṇavuṭṭhānaṃ jānāti arūpasamāpattīsu, vikkhepavuṭṭhānaṃ jānāti visayādhimattesu, sacchandavuṭṭhānaṃ jānāti pariyantakāle ca avasānakaraṇīyakāle ca. Kallatākusalatāti cittaphāsutāya sarīraphāsutāya āhāraphāsutāya senāsanaphāsutāya puggalaphāsutāya ca samādhissa kallatā hotīti jānāti. Gocarakusalatāti ārammaṇassa paricchedaṃ kātuṃ jānāti, disāpharaṇaṃ kātuṃ jānāti, vaḍḍhetuṃ jānāti. Abhinīhārakusalatāti tattha tattha sammā manasikārena cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti, upacāre vasippatte paṭhamajjhāne abhinīharati, evaṃ uparūparijhānesu abhiññāsu arūpasamāpattīsu vipassanāsu ca abhinīharati. Evaṃ tattha tattha abhinīhārakusalatā’’ti evametesaṃ padānaṃ atthaṃ vaṇṇayanti.
அட்ட²கங் வுத்தத்த²மேவ. நவகே ரூபாவசரோதி ‘‘கதமே த⁴ம்மா ரூபாவசரா? ஹெட்ட²தோ ப்³ரஹ்மபாரிஸஜ்ஜங் பரியந்தங் கரித்வா உபரிதோ அகனிட்டே² தே³வே அந்தோகரித்வா’’திஆதி³னா (த⁴॰ ஸ॰ 1289) நயேன வுத்தேஸு ரூபாவசரத⁴ம்மேஸு பரியாபன்னோ. தத்ராயங் வசனத்தோ² – ரூபக்க²ந்த⁴ஸங்கா²தங் ரூபங் எத்த² அவசரதி, ந காமோதி ரூபாவசரோ. ரூபக்க²ந்தோ⁴பி ஹி ரூபந்தி வுச்சதி ‘‘ரூபக்க²ந்தோ⁴ ரூப’’ந்திஆதீ³ஸு (யம॰ 1.க²ந்த⁴யமக.2) விய. ஸோ பன ப்³ரஹ்மபாரிஸஜ்ஜப்³ரஹ்மபுரோஹிதமஹாப்³ரஹ்மானங் பரித்தாப⁴அப்பமாணாப⁴ஆப⁴ஸ்ஸரானங் பரித்தஸுப⁴அப்பமாணஸுப⁴ஸுப⁴கிண்ஹானங் அஸஞ்ஞஸத்தவேஹப்ப²லானங் அவிஹாதப்பஸுத³ஸ்ஸஸுத³ஸ்ஸீஅகனிட்டா²னஞ்ச வஸேன ஸோளஸவிதோ⁴ பதே³ஸோ. ஸோ ரூபாவசரஸங்கா²தோ பதே³ஸோ உத்தரபத³லோபங் கத்வா ‘‘ரூப’’ந்தி வுச்சதி, தஸ்மிங் ரூபே அவசரதீதி ரூபாவசரோ. ரூபப⁴வோ வா ரூபங், தஸ்மிங் அவசரதீதி ரூபாவசரங். கிஞ்சாபி ஹி ஏஸோ ஸமாதி⁴ காமப⁴வேபி அவசரதி, யதா² பன ஸங்கா³மே அவசரணதோ ஸங்கா³மாவசரோதி லத்³த⁴னாமோ நாகோ³ நக³ரே சரந்தோபி ஸங்கா³மாவசரோதி வுச்சதி, த²லசரா ஜலசரா ச பாணினோ அத²லே அஜலே ச டி²தாபி த²லசரா ஜலசராதி வுச்சந்தி, ஏவமயங் அஞ்ஞத்த² அவசரந்தோபி ரூபாவசரோதி வுத்தோ. அபிச ரூபப⁴வஸங்கா²தே ரூபே படிஸந்தி⁴ங் அவசாரேதீதிபி ரூபாவசரோ. ஹீனோதி லாமகோ. ஹீனுத்தமானங் மஜ்ஜே² ப⁴வோ மஜ்ஜோ². மஜ்ஜி²மோதிபி பாடோ², ஸோயேவத்தோ². பதா⁴னபா⁴வங் நீதோ பணீதோ, உத்தமோதி அத்தோ². ஏதே பன ஆயூஹனவஸேன வேதி³தப்³பா³. யஸ்ஸ ஹி ஆயூஹனக்க²ணே ச²ந்தோ³ வா ஹீனோ ஹோதி வீரியங் வா சித்தங் வா வீமங்ஸா வா, ஸோ ஹீனோ நாம. யஸ்ஸ தே த⁴ம்மா மஜ்ஜி²மா, ஸோ மஜ்ஜி²மோ. யஸ்ஸ பணீதா, ஸோ பணீதோ. உப்பாதி³தமத்தோ வா ஹீனோ, நாதிஸுபா⁴விதோ மஜ்ஜி²மோ, அதிஸுபா⁴விதோ வஸிப்பத்தோ பணீதோ. அரூபாவசரோ ரூபாவசரே வுத்தனயானுஸாரேன வேதி³தப்³போ³.
Aṭṭhakaṃ vuttatthameva. Navake rūpāvacaroti ‘‘katame dhammā rūpāvacarā? Heṭṭhato brahmapārisajjaṃ pariyantaṃ karitvā uparito akaniṭṭhe deve antokaritvā’’tiādinā (dha. sa. 1289) nayena vuttesu rūpāvacaradhammesu pariyāpanno. Tatrāyaṃ vacanattho – rūpakkhandhasaṅkhātaṃ rūpaṃ ettha avacarati, na kāmoti rūpāvacaro. Rūpakkhandhopi hi rūpanti vuccati ‘‘rūpakkhandho rūpa’’ntiādīsu (yama. 1.khandhayamaka.2) viya. So pana brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmānaṃ parittābhaappamāṇābhaābhassarānaṃ parittasubhaappamāṇasubhasubhakiṇhānaṃ asaññasattavehapphalānaṃ avihātappasudassasudassīakaniṭṭhānañca vasena soḷasavidho padeso. So rūpāvacarasaṅkhāto padeso uttarapadalopaṃ katvā ‘‘rūpa’’nti vuccati, tasmiṃ rūpe avacaratīti rūpāvacaro. Rūpabhavo vā rūpaṃ, tasmiṃ avacaratīti rūpāvacaraṃ. Kiñcāpi hi eso samādhi kāmabhavepi avacarati, yathā pana saṅgāme avacaraṇato saṅgāmāvacaroti laddhanāmo nāgo nagare carantopi saṅgāmāvacaroti vuccati, thalacarā jalacarā ca pāṇino athale ajale ca ṭhitāpi thalacarā jalacarāti vuccanti, evamayaṃ aññattha avacarantopi rūpāvacaroti vutto. Apica rūpabhavasaṅkhāte rūpe paṭisandhiṃ avacāretītipi rūpāvacaro. Hīnoti lāmako. Hīnuttamānaṃ majjhe bhavo majjho. Majjhimotipi pāṭho, soyevattho. Padhānabhāvaṃ nīto paṇīto, uttamoti attho. Ete pana āyūhanavasena veditabbā. Yassa hi āyūhanakkhaṇe chando vā hīno hoti vīriyaṃ vā cittaṃ vā vīmaṃsā vā, so hīno nāma. Yassa te dhammā majjhimā, so majjhimo. Yassa paṇītā, so paṇīto. Uppāditamatto vā hīno, nātisubhāvito majjhimo, atisubhāvito vasippatto paṇīto. Arūpāvacaro rūpāvacare vuttanayānusārena veditabbo.
ஸுஞ்ஞதோ ஸமாதீ⁴திஆதீ³ஸு ‘‘ஸப்³பே³ ஸங்கா²ரா அனிச்சா து³க்கா² அனத்தா’’தி விபஸ்ஸனாபடிபாடியா விபஸ்ஸந்தஸ்ஸ அனத்தானுபஸ்ஸனாய மக்³க³வுட்டா²னே ஜாதே யஸ்மா ஸா விபஸ்ஸனா அத்தவிரஹிதேஸு ஸங்கா²ரேஸு ஸுஞ்ஞதோ பவத்தா, தஸ்மா ஸுஞ்ஞதா நாம ஹோதி. தாய ஸித்³தோ⁴ அரியமக்³க³ஸமாதி⁴ ஸுஞ்ஞதோ ஸமாதி⁴ நாம ஹோதி, ஸுஞ்ஞதவஸேன பவத்தஸமாதீ⁴தி அத்தோ². விபஸ்ஸனாய பவத்தாகாரேன ஹி ஸோ பவத்ததி. அனிச்சானுபஸ்ஸனாய மக்³க³வுட்டா²னே ஜாதே யஸ்மா ஸா விபஸ்ஸனா நிச்சனிமித்தபடிபக்க²வஸேன பவத்தா, தஸ்மா அனிமித்தா நாம ஹோதி. தாய ஸித்³தோ⁴ அரியமக்³க³ஸமாதி⁴ அனிமித்தோ ஸமாதி⁴ நாம ஹோதி, நிச்சனிமித்தவிரஹிதோ ஸமாதீ⁴தி அத்தோ². விபஸ்ஸனாய பவத்தாகாரேன ஹி ஸோ பவத்ததி. து³க்கா²னுபஸ்ஸனாய மக்³க³வுட்டா²னே ஜாதே யஸ்மா ஸா விபஸ்ஸனா பணிதி⁴படிபக்க²வஸேன பவத்தா, தஸ்மா அப்பணிஹிதா நாம ஹோதி. தாய ஸித்³தோ⁴ அரியமக்³க³ஸமாதி⁴ அப்பணிஹிதோ ஸமாதி⁴ நாம ஹோதி, பணிதி⁴விரஹிதோ ஸமாதீ⁴தி அத்தோ². விபஸ்ஸனாய பவத்தாகாரேன ஹி ஸோ பவத்ததி. தாதி³ஸா ஏவ தயோ ப²லஸமாத⁴யோபி ஏதேஹியேவ தீஹி ஸமாதீ⁴ஹி க³ஹிதா ஹொந்தீதி வேதி³தப்³பா³. லோகுத்தரஸமாதீ⁴னங் பன பணீதத்தா ஹீனாதி³பே⁴தோ³ ந உத்³த⁴டோ.
Suññato samādhītiādīsu ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā dukkhā anattā’’ti vipassanāpaṭipāṭiyā vipassantassa anattānupassanāya maggavuṭṭhāne jāte yasmā sā vipassanā attavirahitesu saṅkhāresu suññato pavattā, tasmā suññatā nāma hoti. Tāya siddho ariyamaggasamādhi suññato samādhi nāma hoti, suññatavasena pavattasamādhīti attho. Vipassanāya pavattākārena hi so pavattati. Aniccānupassanāya maggavuṭṭhāne jāte yasmā sā vipassanā niccanimittapaṭipakkhavasena pavattā, tasmā animittā nāma hoti. Tāya siddho ariyamaggasamādhi animitto samādhi nāma hoti, niccanimittavirahito samādhīti attho. Vipassanāya pavattākārena hi so pavattati. Dukkhānupassanāya maggavuṭṭhāne jāte yasmā sā vipassanā paṇidhipaṭipakkhavasena pavattā, tasmā appaṇihitā nāma hoti. Tāya siddho ariyamaggasamādhi appaṇihito samādhi nāma hoti, paṇidhivirahito samādhīti attho. Vipassanāya pavattākārena hi so pavattati. Tādisā eva tayo phalasamādhayopi etehiyeva tīhi samādhīhi gahitā hontīti veditabbā. Lokuttarasamādhīnaṃ pana paṇītattā hīnādibhedo na uddhaṭo.
த³ஸகே உத்³து⁴மாதகஸஞ்ஞாவஸேனாதிஆதீ³ஸு ப⁴ஸ்தா விய வாயுனா உத்³த⁴ங் ஜீவிதபரியாதா³னா யதா²னுக்கமங் ஸமுக்³க³தேன ஸூனபா⁴வேன உத்³து⁴மாதத்தா உத்³து⁴மாதங், உத்³து⁴மாதமேவ உத்³து⁴மாதகங், படிகூலத்தா வா குச்சி²தங் உத்³து⁴மாதந்தி உத்³து⁴மாதகங். ததா²ரூபஸ்ஸ ச²வஸரீரஸ்ஸேதங் அதி⁴வசனங். வினீலங் வுச்சதி விபரிபி⁴ன்னவண்ணங், வினீலமேவ வினீலகங், படிகூலத்தா வா குச்சி²தங் வினீலந்தி வினீலகங். மங்ஸுஸ்ஸத³ட்டா²னேஸு ரத்தவண்ணஸ்ஸ, புப்³ப³ஸன்னிசயட்டா²னேஸு ஸேதவண்ணஸ்ஸ, யேபு⁴ய்யேன ச நீலவண்ணஸ்ஸ நீலட்டா²னே நீலஸாடகபாருதஸ்ஸேவ ச²வஸரீரஸ்ஸேதங் அதி⁴வசனங். பரிபி⁴ன்னட்டா²னேஸு விஸ்ஸந்த³மானபுப்³ப³ங் விபுப்³ப³ங், விபுப்³ப³மேவ விபுப்³ப³கங், படிகூலத்தா வா குச்சி²தங் விபுப்³ப³ந்தி விபுப்³ப³கங். ததா²ரூபஸ்ஸ ச²வஸரீரஸ்ஸேதங் அதி⁴வசனங். விச்சி²த்³த³ங் வுச்சதி த்³விதா⁴ சி²ந்த³னேன அபதா⁴ரிதங், விச்சி²த்³த³மேவ விச்சி²த்³த³கங், படிகூலத்தா வா குச்சி²தங் விச்சி²த்³த³ந்தி விச்சி²த்³த³கங். வேமஜ்ஜே² சி²ன்னஸ்ஸ ச²வஸரீரஸ்ஸேதங் அதி⁴வசனங். இதோ ச எத்தோ ச விவிதா⁴காரேன ஸோணஸிங்கா³லாதீ³ஹி கா²யிதந்தி விக்கா²யிதங், விகா²யிதந்தி வத்தப்³பே³ விக்கா²யிதந்தி வுத்தங். விக்கா²யிதமேவ விக்கா²யிதகங், படிகூலத்தா வா குச்சி²தங் விக்கா²யிதந்தி விக்கா²யிதகங். ததா²ரூபஸ்ஸ ச²வஸரீரஸ்ஸேதங் அதி⁴வசனங். விவித⁴ங் கி²த்தங் விக்கி²த்தங், விக்கி²த்தமேவ விக்கி²த்தகங், படிகூலத்தா வா குச்சி²தங் விக்கி²த்தந்தி விக்கி²த்தகங். அஞ்ஞேன ஹத்த²ங் அஞ்ஞேன பாத³ங் அஞ்ஞேன ஸீஸந்தி ஏவங் ததோ ததோ கி²த்தஸ்ஸ ச²வஸரீரஸ்ஸேதங் அதி⁴வசனங். ஹதஞ்ச தங் புரிமனயேனேவ விக்கி²த்தகஞ்சாதி ஹதவிக்கி²த்தகங். காகபதா³காரேன அங்க³பச்சங்கே³ஸு ஸத்தே²ன ஹனித்வா வுத்தனயேன விக்கி²த்தஸ்ஸ ச²வஸரீரஸ்ஸேதங் அதி⁴வசனங். லோஹிதங் கிரதி விக்கி²பதி இதோ சிதோ ச பக்³க⁴ரதீதி லோஹிதகங். பக்³க⁴ரிதலோஹிதமக்கி²தஸ்ஸ ச²வஸரீரஸ்ஸேதங் அதி⁴வசனங். புளவா வுச்சந்தி கிமயோ, புளவே கிரதீதி புளவகங். கிமிபரிபுண்ணஸ்ஸ ச²வஸரீரஸ்ஸேதங் அதி⁴வசனங். அட்டி²யேவ அட்டி²கங், படிகூலத்தா வா குச்சி²தங் அட்டீ²தி அட்டி²கங். அட்டி²ஸங்க²லிகாயபி ஏகட்டி²கஸ்ஸபி ஏதங் அதி⁴வசனங். இமானி ச பன உத்³து⁴மாதகாதீ³னி நிஸ்ஸாய உப்பன்னநிமித்தானம்பி நிமித்தேஸு படிலத்³த⁴ஜ்ஜா²னானம்பி ஏதானேவ நாமானி. இத⁴ பன உத்³து⁴மாதகனிமித்தே படிகூலாகாரகா³ஹிகா அப்பனாவஸேன உப்பன்னா ஸஞ்ஞா உத்³து⁴மாதகஸஞ்ஞா, தஸ்ஸா உத்³து⁴மாதகஸஞ்ஞாய வஸேன உத்³து⁴மாதகஸஞ்ஞாவஸேன. ஸேஸேஸுபி ஏஸேவ நயோ. பஞ்சபஞ்ஞாஸ ஸமாதீ⁴தி ஏககாதி³வஸேன வுத்தா.
Dasake uddhumātakasaññāvasenātiādīsu bhastā viya vāyunā uddhaṃ jīvitapariyādānā yathānukkamaṃ samuggatena sūnabhāvena uddhumātattā uddhumātaṃ, uddhumātameva uddhumātakaṃ, paṭikūlattā vā kucchitaṃ uddhumātanti uddhumātakaṃ. Tathārūpassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Vinīlaṃ vuccati viparibhinnavaṇṇaṃ, vinīlameva vinīlakaṃ, paṭikūlattā vā kucchitaṃ vinīlanti vinīlakaṃ. Maṃsussadaṭṭhānesu rattavaṇṇassa, pubbasannicayaṭṭhānesu setavaṇṇassa, yebhuyyena ca nīlavaṇṇassa nīlaṭṭhāne nīlasāṭakapārutasseva chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Paribhinnaṭṭhānesu vissandamānapubbaṃ vipubbaṃ, vipubbameva vipubbakaṃ, paṭikūlattā vā kucchitaṃ vipubbanti vipubbakaṃ. Tathārūpassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Vicchiddaṃ vuccati dvidhā chindanena apadhāritaṃ, vicchiddameva vicchiddakaṃ, paṭikūlattā vā kucchitaṃ vicchiddanti vicchiddakaṃ. Vemajjhe chinnassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Ito ca etto ca vividhākārena soṇasiṅgālādīhi khāyitanti vikkhāyitaṃ, vikhāyitanti vattabbe vikkhāyitanti vuttaṃ. Vikkhāyitameva vikkhāyitakaṃ, paṭikūlattā vā kucchitaṃ vikkhāyitanti vikkhāyitakaṃ. Tathārūpassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Vividhaṃ khittaṃ vikkhittaṃ, vikkhittameva vikkhittakaṃ, paṭikūlattā vā kucchitaṃ vikkhittanti vikkhittakaṃ. Aññena hatthaṃ aññena pādaṃ aññena sīsanti evaṃ tato tato khittassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Hatañca taṃ purimanayeneva vikkhittakañcāti hatavikkhittakaṃ. Kākapadākārena aṅgapaccaṅgesu satthena hanitvā vuttanayena vikkhittassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Lohitaṃ kirati vikkhipati ito cito ca paggharatīti lohitakaṃ. Paggharitalohitamakkhitassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Puḷavā vuccanti kimayo, puḷave kiratīti puḷavakaṃ. Kimiparipuṇṇassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Aṭṭhiyeva aṭṭhikaṃ, paṭikūlattā vā kucchitaṃ aṭṭhīti aṭṭhikaṃ. Aṭṭhisaṅkhalikāyapi ekaṭṭhikassapi etaṃ adhivacanaṃ. Imāni ca pana uddhumātakādīni nissāya uppannanimittānampi nimittesu paṭiladdhajjhānānampi etāneva nāmāni. Idha pana uddhumātakanimitte paṭikūlākāragāhikā appanāvasena uppannā saññā uddhumātakasaññā, tassā uddhumātakasaññāya vasena uddhumātakasaññāvasena. Sesesupi eseva nayo. Pañcapaññāsa samādhīti ekakādivasena vuttā.
44. ஏவங் ஏககாதி³வஸேன ஸமாதி⁴ப்பபே⁴த³ங் த³ஸ்ஸெத்வா இதா³னி அஞ்ஞேனபி பரியாயேன ஸமாதி⁴ங் த³ஸ்ஸேதுகாமோ அபிசாதி அஞ்ஞங் பரியாயாரம்ப⁴ங் த³ஸ்ஸெத்வா பஞ்சவீஸதீதிஆதி³மாஹ. தத்த² ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ஸமாதி⁴ட்டா²தி ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ஸமாதி⁴பா⁴வே ஸபா⁴வா, யேஹி ஸபா⁴வேஹி ஸோ ஸமாதி⁴ ஹோதி, தே தஸ்மிங் அத்தா² நாம. பரிக்³க³ஹட்டே²ன ஸமாதீ⁴தி ஸத்³தா⁴தீ³ஹி இந்த்³ரியேஹி பரிக்³க³ஹிதத்தா தஸ்மா பரிக்³க³ஹிதஸபா⁴வேன ஸமாதி⁴. தானேவ ச இந்த்³ரியானி அஞ்ஞமஞ்ஞபரிவாரானி ஹொந்தி, பா⁴வனாபாரிபூரியா பரிபுண்ணானி ச ஹொந்தி. தஸ்மா பரிவாரட்டே²ன பரிபூரட்டே²ன ஸமாதி⁴. தேஸங்யேவ ஸமாதி⁴வஸேன ஏகாரம்மணமபெக்கி²த்வா ஏகக்³க³ட்டே²ன, நானாரம்மணவிக்கே²பாபா⁴வமபெக்கி²த்வா அவிக்கே²பட்டே²ன, லோகுத்தரஸ்ஸேவ மஹதா வீரியப³லபக்³க³ஹேன பத்தப்³ப³த்தா லோகுத்தரமக்³க³ஸ்ஸேவ ச பரிஹானிவஸேன விஸாராபா⁴வதோ ஹெட்டா² க³ஹிதபக்³க³ஹட்ட²அவிஸாரட்டா² இத⁴ ந க³ஹிதாதி வேதி³தப்³பா³. கிலேஸகாலுஸ்ஸியஸ்ஸாபா⁴வேன அனாவிலட்டே²ன ஸமாதி⁴. அவிகம்பத்தா அனிஞ்ஜனட்டே²ன ஸமாதி⁴. விக்க²ம்ப⁴னவஸேன ஸமுச்சே²த³வஸேன வா கிலேஸேஹி விமுத்தத்தா ஆரம்மணே ச அதி⁴முத்தத்தா விமுத்தட்டே²ன ஸமாதி⁴.
44. Evaṃ ekakādivasena samādhippabhedaṃ dassetvā idāni aññenapi pariyāyena samādhiṃ dassetukāmo apicāti aññaṃ pariyāyārambhaṃ dassetvā pañcavīsatītiādimāha. Tattha samādhissa samādhiṭṭhāti samādhissa samādhibhāve sabhāvā, yehi sabhāvehi so samādhi hoti, te tasmiṃ atthā nāma. Pariggahaṭṭhena samādhīti saddhādīhi indriyehi pariggahitattā tasmā pariggahitasabhāvena samādhi. Tāneva ca indriyāni aññamaññaparivārāni honti, bhāvanāpāripūriyā paripuṇṇāni ca honti. Tasmā parivāraṭṭhena paripūraṭṭhena samādhi. Tesaṃyeva samādhivasena ekārammaṇamapekkhitvā ekaggaṭṭhena, nānārammaṇavikkhepābhāvamapekkhitvā avikkhepaṭṭhena, lokuttarasseva mahatā vīriyabalapaggahena pattabbattā lokuttaramaggasseva ca parihānivasena visārābhāvato heṭṭhā gahitapaggahaṭṭhaavisāraṭṭhā idha na gahitāti veditabbā. Kilesakālussiyassābhāvena anāvilaṭṭhena samādhi. Avikampattā aniñjanaṭṭhena samādhi. Vikkhambhanavasena samucchedavasena vā kilesehi vimuttattā ārammaṇe ca adhimuttattā vimuttaṭṭhena samādhi.
ஏகத்துபட்டா²னவஸேன சித்தஸ்ஸ டி²தத்தாதி ஸமாதி⁴யோகே³னேவ ஏகாரம்மணே பு⁴ஸங் பதிட்டா²னவஸேன சித்தஸ்ஸ ஆரம்மணே நிச்சலபா⁴வேன பதிட்டி²தத்தா. அட்ட²ஸு யுக³லேஸு ஏஸதி நேஸதி, ஆதி³யதி நாதி³யதி, படிபஜ்ஜதி ந படிபஜ்ஜதீதி இமானி தீணி யுக³லானி அப்பனாவீதி²தோ புப்³ப³பா⁴கே³ உபசாரஸ்ஸ முது³மஜ்ஜா²தி⁴மத்ததாவஸேன வுத்தானீதி வேதி³தப்³பா³னி, ஜா²யதி ஜா²பேதீதி இத³ங் அப்பனாவீதி²யங் உபசாரவஸேன வேதி³தப்³ப³ங். ஏஸிதத்தா நேஸிதத்தா, ஆதி³ன்னத்தா அனாதி³ன்னத்தா, படிபன்னத்தா நப்படிபன்னத்தா, ஜா²தத்தா ந ஜா²பிதத்தாதி இமானி சத்தாரி யுக³லானி அப்பனாவஸேன வுத்தானீதி வேதி³தப்³பா³னி.
Ekattupaṭṭhānavasenacittassa ṭhitattāti samādhiyogeneva ekārammaṇe bhusaṃ patiṭṭhānavasena cittassa ārammaṇe niccalabhāvena patiṭṭhitattā. Aṭṭhasu yugalesu esati nesati, ādiyati nādiyati, paṭipajjati na paṭipajjatīti imāni tīṇi yugalāni appanāvīthito pubbabhāge upacārassa mudumajjhādhimattatāvasena vuttānīti veditabbāni, jhāyati jhāpetīti idaṃ appanāvīthiyaṃ upacāravasena veditabbaṃ. Esitattā nesitattā, ādinnattā anādinnattā, paṭipannattā nappaṭipannattā, jhātattā na jhāpitattāti imāni cattāri yugalāni appanāvasena vuttānīti veditabbāni.
தத்த² ஸமங் ஏஸதீதி ஸமாதீ⁴திஆதீ³ஸு ஸமந்தி அப்பனங். ஸா ஹி பச்சனீகத⁴ம்மே ஸமேதி நாஸேதீதி ஸமா, பச்சனீகவிஸமாபா⁴வதோ வா ஸமபூ⁴தாதி ஸமா. தங் ஸமங் ஏஸதி அஜ்ஜா²ஸயவஸேன க³வேஸதி. இதிஸத்³தோ³ காரணத்தோ², யஸ்மா ஸமங் ஏஸதி, தஸ்மா ஸமாதீ⁴தி அத்தோ². விஸமங் நேஸதீதி தங் தங் ஜா²னபச்சனீகஸங்கா²தங் விஸமங் ந ஏஸதி. முது³பூ⁴தோ ஹி புப்³ப³பா⁴க³ஸமாதி⁴ ஆதி³பூ⁴தத்தா ஸமங் ஏஸதி, விஸமங் நேஸதி நாம. மஜ்ஜி²மபூ⁴தோ தி²ரபூ⁴தத்தா ஸமங் ஆதி³யதி, விஸமங் நாதி³யதி நாம. அதி⁴மத்தபூ⁴தோ அப்பனாவீதி²யா ஆஸன்னபூ⁴தத்தா ஸமங் படிபஜ்ஜதி, விஸமங் நப்படிபஜ்ஜதி நாம. ஸமங் ஜா²யதீதி பா⁴வனபுங்ஸகவசனங், ஸமங் ஹுத்வா ஜா²யதி, ஸமேன வா ஆகாரேன ஜா²யதீதி அத்தோ². அப்பனாவீதி²யஞ்ஹி ஸமாதி⁴ பச்சனீகத⁴ம்மவிக³மேன ஸந்தத்தா, ஸந்தாய அப்பனாய அனுகூலபா⁴வேன ச டி²தத்தா ஸமேனாகாரேன பவத்ததி. ஜா²யதீதி ச பஜ்ஜலதீதி அத்தோ² ‘‘ஏதே மண்ட³லமாளே தீ³பா ஜா²யந்தி (தீ³॰ நி॰ 1.159) ஸப்³ப³ரத்திங், ஸப்³ப³ரத்தியோ ச தேலப்பதீ³போ ஜா²யதி, தேலப்பதீ³போ செத்த² ஜா²யெய்யா’’திஆதீ³ஸு (ஸங்॰ நி॰ 4.255-256) விய. ஸமங் ஜாயதீதிபி பாடோ² , ஸமேனாகாரேன உப்பஜ்ஜதீதி அத்தோ². ஜா²யதி ஜா²பேதீதி யுக³லத்தா பன புரிமபாடோ²வ ஸுந்த³ரதரோ. ஜா²பேதீதி ச த³ஹதீதி அத்தோ². ஸோ ஹி ஸமாதி⁴பச்சனீகத⁴ம்மே தூ³ரதரகரணேன த³ஹதி நாம. ஏஸனானேஸனாதீ³னங் பன அப்பனாய ஸித்³த⁴த்தா ‘‘ஏஸிதத்தா நேஸிதத்தா’’திஆதீ³ஹி அப்பனாஸமாதி⁴ வுத்தோ. ஸமங் ஜா²தத்தாதி ஸமங் ஜலிதத்தா. ஸமங் ஜாதத்தாதிபி பாடோ². இதி இமேஸங் அட்ட²ன்னங் யுக³லானங் வஸேன ஸோளஸ, புரிமா ச நவாதி இமே பஞ்சவீஸதி ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ஸமாதி⁴ட்டா².
Tattha samaṃ esatīti samādhītiādīsu samanti appanaṃ. Sā hi paccanīkadhamme sameti nāsetīti samā, paccanīkavisamābhāvato vā samabhūtāti samā. Taṃ samaṃ esati ajjhāsayavasena gavesati. Itisaddo kāraṇattho, yasmā samaṃ esati, tasmā samādhīti attho. Visamaṃ nesatīti taṃ taṃ jhānapaccanīkasaṅkhātaṃ visamaṃ na esati. Mudubhūto hi pubbabhāgasamādhi ādibhūtattā samaṃ esati, visamaṃ nesati nāma. Majjhimabhūto thirabhūtattā samaṃ ādiyati, visamaṃ nādiyati nāma. Adhimattabhūto appanāvīthiyā āsannabhūtattā samaṃ paṭipajjati, visamaṃ nappaṭipajjati nāma. Samaṃ jhāyatīti bhāvanapuṃsakavacanaṃ, samaṃ hutvā jhāyati, samena vā ākārena jhāyatīti attho. Appanāvīthiyañhi samādhi paccanīkadhammavigamena santattā, santāya appanāya anukūlabhāvena ca ṭhitattā samenākārena pavattati. Jhāyatīti ca pajjalatīti attho ‘‘ete maṇḍalamāḷe dīpā jhāyanti (dī. ni. 1.159) sabbarattiṃ, sabbarattiyo ca telappadīpo jhāyati, telappadīpo cettha jhāyeyyā’’tiādīsu (saṃ. ni. 4.255-256) viya. Samaṃ jāyatītipi pāṭho , samenākārena uppajjatīti attho. Jhāyati jhāpetīti yugalattā pana purimapāṭhova sundarataro. Jhāpetīti ca dahatīti attho. So hi samādhipaccanīkadhamme dūratarakaraṇena dahati nāma. Esanānesanādīnaṃ pana appanāya siddhattā ‘‘esitattā nesitattā’’tiādīhi appanāsamādhi vutto. Samaṃ jhātattāti samaṃ jalitattā. Samaṃ jātattātipi pāṭho. Iti imesaṃ aṭṭhannaṃ yugalānaṃ vasena soḷasa, purimā ca navāti ime pañcavīsati samādhissa samādhiṭṭhā.
ஸமோ ச ஹிதோ ச ஸுகோ² சாதி ஸமாதீ⁴தி இத³ங் பன பஞ்சவீஸதியா ஆகாரேஹி ஸாதி⁴தஸ்ஸ ஸமாதி⁴ஸ்ஸ அத்த²ஸாத⁴னத்த²ங் வுத்தங். தத்த² ஸமோதி ஸமஸத்³த³ஸ்ஸ, ஸங்ஸத்³த³ஸ்ஸ வா அத்தோ². ஸோ ஹி பச்சனீகக்கோ²ப⁴விஸமவிரஹிதத்தா ஸமோ. ஹிதோதி ஆதி⁴ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ², ஆரம்மணே ஆஹிதோ நிச்சலபா⁴வகரணேன பதிட்டா²பிதோதி அதி⁴ப்பாயோ. உப⁴யேன ஸமோ ச ஆஹிதோ சாதி ஸமாதீ⁴தி வுத்தங் ஹோதி. ஸுகோ²தி ஸந்தட்டே²ன ஸுகோ². ‘‘யாயங், ப⁴ந்தே, அது³க்க²மஸுகா² வேத³னா, ஸந்தஸ்மிங் ஏஸா பணீதே ஸுகே² வுத்தா ப⁴க³வதா’’தி (ம॰ நி॰ 2.88) ச ‘‘உபெக்கா² பன ஸந்தத்தா, ஸுக²மிச்சேவ பா⁴ஸிதா’’தி ச வுத்தத்தா தேன ஸந்தத்தே²ன ஸுக²ஸத்³தே³ன உபெக்கா²ஸஹக³தஸமாதி⁴பி க³ஹிதோ ஹோதி. அனியாமேன ஹி ஸப்³ப³ஸமாத⁴யோ இத⁴ வுச்சந்தி. தேன ச ஸுக²ஸத்³தே³ன ஆஹிதபா⁴வஸ்ஸ காரணங் வுத்தங் ஹோதி. யஸ்மா ஸந்தோ, தஸ்மா ஏகாரம்மணே ஆஹிதோதி அதி⁴ப்பாயோ வேதி³தப்³போ³தி.
Samoca hito ca sukho cāti samādhīti idaṃ pana pañcavīsatiyā ākārehi sādhitassa samādhissa atthasādhanatthaṃ vuttaṃ. Tattha samoti samasaddassa, saṃsaddassa vā attho. So hi paccanīkakkhobhavisamavirahitattā samo. Hitoti ādhisaddassa attho, ārammaṇe āhito niccalabhāvakaraṇena patiṭṭhāpitoti adhippāyo. Ubhayena samo ca āhito cāti samādhīti vuttaṃ hoti. Sukhoti santaṭṭhena sukho. ‘‘Yāyaṃ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṃ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’’ti (ma. ni. 2.88) ca ‘‘upekkhā pana santattā, sukhamicceva bhāsitā’’ti ca vuttattā tena santatthena sukhasaddena upekkhāsahagatasamādhipi gahito hoti. Aniyāmena hi sabbasamādhayo idha vuccanti. Tena ca sukhasaddena āhitabhāvassa kāraṇaṃ vuttaṃ hoti. Yasmā santo, tasmā ekārammaṇe āhitoti adhippāyo veditabboti.
ஸமாதி⁴பா⁴வனாமயஞாணனித்³தே³ஸவண்ணனா நிட்டி²தா.
Samādhibhāvanāmayañāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
திபிடக (மூல) • Tipiṭaka (Mūla) / ஸுத்தபிடக • Suttapiṭaka / கு²த்³த³கனிகாய • Khuddakanikāya / படிஸம்பி⁴தா³மக்³க³பாளி • Paṭisambhidāmaggapāḷi / 3. ஸமாதி⁴பா⁴வனாமயஞாணனித்³தே³ஸோ • 3. Samādhibhāvanāmayañāṇaniddeso
