| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯ (ಟೀಕಾ) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
೫. ಚೂಳಯಮಕವಗ್ಗೋ
5. Cūḷayamakavaggo
೧. ಸಾಲೇಯ್ಯಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
1. Sāleyyakasuttavaṇṇanā
೪೩೯. ಮಹಾಜನಕಾಯೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೇತಿ ಕೇಚಿ ‘‘ಪಹಂಸನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ರಾಜಕುಮಾರಂ ಹಾಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ, ಕೇಚಿ ‘‘ತಂ ಕೀಳನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮಹಾಜನಸಮೂಹೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ। ದೇವನಟನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಬ್ಬಂ। ಕುಸಲಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ವಚನಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ಕುಸಲಂ? ಆಮ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ವಚನಪಟಿವಚನವಸೇನ ಪವತ್ತಕುಸಲವಾದಿತಾಯ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಆದಿತೋ ಕುಸಲಾತಿ ಸಮಞ್ಞಂ ಲಭಿಂಸು। ತೇಸಂ ಕುಸಲಾನಂ ಇಸ್ಸರಾತಿ ರಾಜಕುಮಾರಾ ಕೋಸಲಾ। ಕೋಸಲೇ ಜಾತಾ। ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋ ಪದೇಸೋ ಕೋಸಲಾತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ।
439.Mahājanakāyesannipatiteti keci ‘‘pahaṃsanavidhiṃ dassetvā rājakumāraṃ hāsessāmā’’ti, keci ‘‘taṃ kīḷanaṃ passissāmā’’ti evaṃ mahājanasamūhe sannipatite. Devanaṭanti dibbagandhabbaṃ. Kusalaṃ kusalanti vacanaṃ upādāyāti ‘‘kacci kusalaṃ? Āma kusala’’nti vacanapaṭivacanavasena pavattakusalavāditāya te manussā ādito kusalāti samaññaṃ labhiṃsu. Tesaṃ kusalānaṃ issarāti rājakumārā kosalā. Kosale jātā. Tesaṃ nivāsoti sabbaṃ pubbe vuttanayameva. Tenāha ‘‘so padeso kosalāti vuccatī’’ti.
ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಮ್ಪಿ ‘‘ಮಹತಾ…ಪೇ॰… ತದವಸರೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ವಿಸೇಸಂ ನಿವಿಟ್ಠಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅತುರಿತಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ’’ತಿ। ಮಹತಾತಿ ಗುಣಮಹತ್ತೇನಪಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಹತ್ತೇನಪಿ ಮಹತಾ। ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಮೂಹೇ ಕೇಚಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾವಸೇನ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ, ತಥಾ ಕೇಚಿ ಸೀಲಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಕೇಚಿ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಗುಣಮಹತ್ತೇನಪಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖುಸಮೂಹೋ ಮಹಾತಿ। ತಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಹತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸತಂ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅಞ್ಞಗಾಮಪಟಿಬದ್ಧಜೀವಿಕಾವಸೇನ ಸಮೋಸರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಮೋಸರಣಂ, ಗಾಮೋ ನಿವಾಸಗಾಮೋ। ನ್ತಿ ಸಾಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ। ವಿಹಾರೋತಿ ಭಗವತೋ ವಿಹರಣಟ್ಠಾನಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಾಲೇಯ್ಯಕಸುತ್ತೇ। ಅನಿಯಮಿತೋತಿ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಆರಾಮೇ ಪಬ್ಬತೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾತಿ ನ ನಿಯಮಿತೋ, ಸರೂಪಗ್ಗಹಣವಸೇನ ನ ನಿಯಮಿತ್ವಾ ವುತ್ತೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ಅನಿಯಮಿತತ್ತಾ। ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿಸಿದ್ಧಮತ್ಥಂ ಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವನಸಣ್ಡೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ, ಅದ್ಧಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Cārikaṃ caramānoti sāmaññavacanampi ‘‘mahatā…pe… tadavasarī’’ti vacanato visesaṃ niviṭṭhamevāti āha ‘‘aturitacārikaṃ caramāno’’ti. Mahatāti guṇamahattenapi saṅkhyāmahattenapi mahatā. Tasmiñhi bhikkhusamūhe keci adhisīlasikkhāvasena sīlasampannā, tathā keci sīlasamādhisampannā, keci sīlasamādhipaññāsampannāti guṇamahattenapi so bhikkhusamūho mahāti. Taṃ anāmasitvā saṅkhyāmahattameva dassento ‘‘sataṃ vā’’tiādimāha. Aññagāmapaṭibaddhajīvikāvasena samosaranti etthāti samosaraṇaṃ, gāmo nivāsagāmo. Nti sālaṃ brāhmaṇagāmaṃ. Vihāroti bhagavato viharaṇaṭṭhānaṃ. Etthāti etasmiṃ sāleyyakasutte. Aniyamitoti asukasmiṃ ārāme pabbate rukkhamūle vāti na niyamito, sarūpaggahaṇavasena na niyamitvā vutto. Tasmāti aniyamitattā. Atthāpattisiddhamatthaṃ parikappanavasena dassento ‘‘vanasaṇḍo bhavissatī’’ti āha, addhā bhaveyyāti attho.
ಉಪಲಭಿಂಸೂತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೧.೧.ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ; ದೀ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೨೫೫; ಅ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೨.೩.೬೪) ಸವನವಸೇನ ಉಪಲಭಿಂಸೂತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸೋತದ್ವಾರ…ಪೇ॰… ಜಾನಿಂಸೂ’’ತಿ ಆಹ। ಅವಧಾರಣಫಲತ್ತಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಾಕ್ಯಂ ಅನ್ತೋಗಧಾವಧಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಪೂರಣಮತ್ತೇ ವಾ ನಿಪಾತೋ’’ತಿ। ಅವಧಾರಣತ್ಥೇತಿ ಪನ ಇಮಿನಾ ಇಟ್ಠತ್ಥಾವಧಾರಣತ್ಥಂ ಖೋ-ಸದ್ದಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅಸ್ಸೋಸು’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಖೋ-ಸದ್ದೇ ಗಹಿತೇ ತೇನ ಫುಲ್ಲಿತಮಣ್ಡಿತವಿಭೂಸಿತಂ ವಿಯ ಹೋನ್ತಂ ಪೂರಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತೇನ ಚ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಪದಾನಿ ಸಂಸಿಲಿಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನ ತಸ್ಮಿಂ ಅಗ್ಗಹಿತೇತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಪೂರಣೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾಮತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ। ಮತ್ತ-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸನಿವತ್ತಿಅತ್ಥೋ। ತೇನಸ್ಸ ಅನತ್ಥನ್ತರದೀಪನತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಏವ-ಸದ್ದೇನ ಪನ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾಯ ಏಕನ್ತಿಕತಂ। ಸಾಲಾಯಂ ಜಾತಾ ಸಂವಡ್ಢಕಾ ಸಾಲೇಯ್ಯಕಾ ಯಥಾ ‘‘ಕತ್ತೇಯ್ಯಕಾ ಉಬ್ಭೇಯ್ಯಕಾ’’ತಿ।
Upalabhiṃsūti (sārattha. ṭī. 1.1.verañjakaṇḍavaṇṇanā; dī. ni. ṭī. 1.255; a. ni. ṭī. 2.3.64) savanavasena upalabhiṃsūti imamatthaṃ dassento ‘‘sotadvāra…pe… jāniṃsū’’ti āha. Avadhāraṇaphalattā sabbampi vākyaṃ antogadhāvadhāraṇanti āha ‘‘padapūraṇamatte vānipāto’’ti. Avadhāraṇattheti pana iminā iṭṭhatthāvadhāraṇatthaṃ kho-saddaggahaṇanti dasseti. ‘‘Assosu’’nti padaṃ kho-sadde gahite tena phullitamaṇḍitavibhūsitaṃ viya hontaṃ pūritaṃ nāma hoti, tena ca purimapacchimapadāni saṃsiliṭṭhāni honti, na tasmiṃ aggahiteti āha ‘‘padapūraṇena byañjanasiliṭṭhatāmattamevā’’ti. Matta-saddo visesanivattiattho. Tenassa anatthantaradīpanataṃ dasseti, eva-saddena pana byañjanasiliṭṭhatāya ekantikataṃ. Sālāyaṃ jātā saṃvaḍḍhakā sāleyyakā yathā ‘‘katteyyakā ubbheyyakā’’ti.
ಸಮಿತಪಾಪತ್ತಾತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಸವಾಸನಂ ಸಮಿತಪಾಪತ್ತಾ। ಏವಞ್ಹಿ ಬಾಹಿರಕವೀತರಾಗಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಪಾಪಸಮನತೋ ಭಗವತೋ ಪಾಪಸಮನಂ ವಿಸೇಸಿತಂ ಹೋತಿ। ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ನಿಪಾತಾನಂ ಇಧ ಅನುಸ್ಸವತ್ಥೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖಲೂತಿ ಅನುಸ್ಸವನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ’’ತಿ। ಆಲಪನಮತ್ತನ್ತಿ ಪಿಯಾಲಾಪವಚನಂ। ಪಿಯಸಮುದಾಹಾರಾ ಹೇತೇ ‘‘ಭೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ದೇವಾನಂಪಿಯಾ’’ತಿ ವಾ। ಗೋತ್ತವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ತಂ ತಾಯತೀತಿ ಗೋತ್ತಂ। ಗೋತಮೋತಿ ಹಿ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಅಭಿಧಾನಂ ಬುದ್ಧಿಞ್ಚ ಏಕಂಸಿಕವಿಸಯತಾಯ ತಾಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಗೋತಮಗೋತ್ತಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಿ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೇನ ಅತ್ಥೇನ ವಿನಾ ನ ವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಅಭಿಧಾನಂ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಭೂತೇನ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ತಾನಿ ತಾಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೋ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞಕುಲಪರಮ್ಪರಾಸಾಧಾರಣಂ ತಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಆದಿಪುರಿಸಸಮುದಾಗತಂ ತಂಕುಲಪರಿಯಾಪನ್ನಸಾಧಾರಣಂ ಸಾಮಞ್ಞರೂಪನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಉಚ್ಚಾಕುಲಪರಿದೀಪನಂ ಉದಿತೋದಿತವಿಪುಲಖತ್ತಿಯಕುಲವಿಭಾವನತೋ। ಸಬ್ಬಖತ್ತಿಯಾನಞ್ಹಿ ಆದಿಭೂತಮಹಾಸಮ್ಮತಮಹಾರಾಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಉಳಾರತಮಂ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲಂ। ಕೇನಚಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞೇನಾತಿ ಞಾತಿಪಾರಿಜುಞ್ಞಭೋಗಪಾರಿಜುಞ್ಞಾದಿನಾ ಕೇನಚಿಪಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞೇನ ಪರಿಹಾನಿಯಾ ಅನಭಿಭೂತೋ ಅನಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ। ತಥಾ ಹಿ ಕದಾಚಿಪಿ ತಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ತಾದಿಸಪಾರಿಜುಞ್ಞಾಭಾವೋ, ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇ ಚ ತತೋ ಸಮಿದ್ಧತಮಭಾವೋ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಪಞ್ಞಾತೋತಿ। ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಭಗವತೋ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಭಾವದೀಪನಂ ವುತ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಮಹನ್ತಞ್ಚ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವದೀಪನತೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಮಣೋತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಕ್ಖಕಜನೇಹಿ ಭಗವತೋ ಬಹುಮತಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಸಮಿತಪಾಪತಾದೀಪನತೋ, ಗೋತಮೋತಿ ಇಮಿನಾ ಲೋಕಿಯಜನೇಹಿ ಉಳಾರತಮಕುಲೀನತಾದೀಪನತೋ।
Samitapāpattāti accantaṃ anavasesato savāsanaṃ samitapāpattā. Evañhi bāhirakavītarāgasekkhāsekkhapāpasamanato bhagavato pāpasamanaṃ visesitaṃ hoti. Anekatthattā nipātānaṃ idha anussavattho adhippetoti āha ‘‘khalūti anussavanatthe nipāto’’ti. Ālapanamattanti piyālāpavacanaṃ. Piyasamudāhārā hete ‘‘bho’’ti vā ‘‘āvuso’’ti vā ‘‘devānaṃpiyā’’ti vā. Gottavasenāti ettha taṃ tāyatīti gottaṃ. Gotamoti hi pavattamānaṃ abhidhānaṃ buddhiñca ekaṃsikavisayatāya tāyati rakkhatīti gotamagottaṃ. Yathā hi buddhi ārammaṇabhūtena atthena vinā na vattati, evaṃ abhidhānaṃ abhidheyyabhūtena, tasmā so tāni tāyati rakkhatīti vuccati. So pana atthato aññakulaparamparāsādhāraṇaṃ tassa kulassa ādipurisasamudāgataṃ taṃkulapariyāpannasādhāraṇaṃ sāmaññarūpanti daṭṭhabbaṃ. Uccākulaparidīpanaṃ uditoditavipulakhattiyakulavibhāvanato. Sabbakhattiyānañhi ādibhūtamahāsammatamahārājato paṭṭhāya asambhinnaṃ uḷāratamaṃ sakyarājakulaṃ. Kenaci pārijuññenāti ñātipārijuññabhogapārijuññādinā kenacipi pārijuññena parihāniyā anabhibhūto anajjhotthaṭo. Tathā hi kadācipi tassa kulassa tādisapārijuññābhāvo, abhinikkhamanakāle ca tato samiddhatamabhāvo loke pākaṭo paññātoti. Sakyakulā pabbajitoti idaṃ vacanaṃ bhagavato saddhāpabbajitabhāvadīpanaṃ vuttaṃ mahantaṃ ñātiparivaṭṭaṃ mahantañca bhogakkhandhaṃ pahāya pabbajitabhāvadīpanato. Ettha ca samaṇoti iminā parikkhakajanehi bhagavato bahumatabhāvo dassito samitapāpatādīpanato, gotamoti iminā lokiyajanehi uḷāratamakulīnatādīpanato.
ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿ-ಸದ್ದೋ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಾಖ್ಯಾನೇ, ತಂಯೋಗತೋ ಪನ ‘‘ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮ’’ನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಸಾಮಿಅತ್ಥೇಪಿ ಸಮಾನಂ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಯೋಗದೀಪನತೋ ‘‘ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಾಖ್ಯಾನತ್ಥೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ಕಲ್ಯಾಣೋತಿ ಭದ್ದಕೋ। ಸಾ ಚಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣತಾ ಉಳಾರವಿಸಯತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ। ತಂವಿಸಯತಾ ಹೇತ್ಥ ಸಮನ್ನಾಗಮೋ। ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ ಯಥಾ ‘‘ಭಗವಾತಿ ವಚನಂ ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ; ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೧೪೨; ಉದಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧; ಇತಿವು॰ ಅಟ್ಠ॰ ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ; ಮಹಾನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫೦)। ‘‘ಭಗವಾ ಅರಹ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಗುಣಾನಂ ಸಂಕಿತ್ತನತೋ ಸಂಸದ್ದನತೋ ಚ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ವಣ್ಣೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ। ಕಿತ್ತಿಪರಿಯಾಯೋಪಿ ಹಿ ಸದ್ದ-ಸದ್ದೋ ಯಥಾ ತಂ ‘‘ಉಳಾರಸದ್ದಾ ಇಸಯೋ ಗುಣವನ್ತೋ ತಪಸ್ಸಿನೋ’’ತಿ। ಥುತಿಘೋಸೋತಿ ಅಭಿತ್ಥವುದಾಹಾರೋ। ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಾಭಾವೇನ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣತಾಯ ಚ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ।
Abbhuggatoti ettha abhi-saddo itthambhūtākhyāne, taṃyogato pana ‘‘bhavantaṃ gotama’’nti upayogavacanaṃ sāmiatthepi samānaṃ itthambhūtayogadīpanato ‘‘itthambhūtākhyānatthe’’ti vuttaṃ. Tenāha ‘‘tassa kho pana bhoto gotamassāti attho’’ti. Kalyāṇoti bhaddako. Sā cassa kalyāṇatā uḷāravisayatāyāti āha ‘‘kalyāṇaguṇasamannāgato’’ti. Taṃvisayatā hettha samannāgamo. Seṭṭhoti etthāpi eseva nayo yathā ‘‘bhagavāti vacanaṃ seṭṭha’’nti (pārā. aṭṭha. 1.verañjakaṇḍavaṇṇanā; visuddhi. 1.142; udā. aṭṭha. 1; itivu. aṭṭha. nidānavaṇṇanā; mahāni. aṭṭha. 50). ‘‘Bhagavā araha’’ntiādinā guṇānaṃ saṃkittanato saṃsaddanato ca kittisaddo vaṇṇoti āha ‘‘kittiyevā’’ti. Kittipariyāyopi hi sadda-saddo yathā taṃ ‘‘uḷārasaddā isayo guṇavanto tapassino’’ti. Thutighosoti abhitthavudāhāro. Ajjhottharitvāti paṭipakkhābhāvena anaññasādhāraṇatāya ca abhibhavitvā.
ಸೋ ಭಗವಾತಿ ಯೋ ಸೋ ಸಮತಿಂಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ದೇವಾನಂ ಅತಿದೇವೋ ಸಕ್ಕಾನಂ ಅತಿಸಕ್ಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಅತಿಬ್ರಹ್ಮಾ ಲೋಕನಾಥೋ ಭಾಗ್ಯವನ್ತತಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಭಗವಾತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ, ಸೋ ಭಗವಾ। ‘‘ಭಗವಾ’’ತಿ ಹಿ ಇದಂ ಸತ್ಥು ನಾಮಕಿತ್ತನಂ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಗವಾತಿ ನೇತಂ ನಾಮಂ ಮಾತರಾ ಕತ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಮಹಾನಿ॰ ೧೪೯, ೧೯೮, ೨೧೦; ಚೂಳನಿ॰ ಅಜಿತಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೨)। ಪರತೋ ಪನ ‘‘ಭಗವಾ’’ತಿ ಗುಣಕಿತ್ತನಮೇವ। ಏವಂ ‘‘ಅರಹ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಯೇ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅತಿವಿಯ ಪಞ್ಞಾತಾ ಬುದ್ಧಗುಣಾ, ತೇ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ವಿಭಾವಿತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಇತಿಪಿ-ಸದ್ದೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇತಿಪಿ ಅರಹಂ, ಇತಿಪಿ ಸಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ॰… ಇತಿಪಿ ಭಗವಾ’’ತಿ। ‘‘ಇತಿಪೇತಂ ಭೂತಂ, ಇತಿಪೇತಂ ತಚ್ಛ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೬) ವಿಯ ಹಿ ಇಧ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆಸನ್ನಪಚ್ಚಕ್ಖಕಾರಣತ್ಥೋ, ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ ತೇನ ತೇಸಂ ಗುಣಾನಂ ಬಹುಭಾವದೀಪನತೋ। ತಾನಿ ಗುಣಸಲ್ಲಕ್ಖಣಕಾರಣಾನಿ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ವಿಞ್ಞುಜಾತಿಕಾನಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಿ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ। ತತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗತೋ। ತೇಸನ್ತಿ ‘‘ಅರಹ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ। ವಿತ್ಥಾರೋ ಅತ್ಥನಿದ್ದೇಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ತತೋ ಏವ ತಂಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ಮಹಾಟೀ॰ ೧.೧೩೦) ವುತ್ತೋ ‘‘ಆರಕಾತಿ ಅರಹಂ ಸುವಿದೂರಭಾವತೋ, ಆರಕಾತಿ ಅರಹಂ ಆಸನ್ನಭಾವತೋ, ರಹಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ, ಸಯಞ್ಚ ಅರಹಿತಬ್ಬತೋ, ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ರಹೋಗಮನಂ ಗತೀಸು ಪಚ್ಚಾಜಾತಿ, ಪಾಸಂಸಭಾವತೋ ವಾ ಅರಹ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಅರಹ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
So bhagavāti yo so samatiṃsa pāramiyo pūretvā sabbakilese bhañjitvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho devānaṃ atidevo sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā lokanātho bhāgyavantatādīhi kāraṇehi bhagavāti laddhanāmo, so bhagavā. ‘‘Bhagavā’’ti hi idaṃ satthu nāmakittanaṃ. Tathā hi vuttaṃ ‘‘bhagavāti netaṃ nāmaṃ mātarā kata’’ntiādi (mahāni. 149, 198, 210; cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa 2). Parato pana ‘‘bhagavā’’ti guṇakittanameva. Evaṃ ‘‘araha’’ntiādīhi padehi ye sadevake loke ativiya paññātā buddhaguṇā, te nānappakārato vibhāvitāti dassetuṃ paccekaṃ itipi-saddo yojetabboti āha ‘‘itipi arahaṃ, itipi samāsambuddho…pe… itipi bhagavā’’ti. ‘‘Itipetaṃ bhūtaṃ, itipetaṃ taccha’’ntiādīsu (dī. ni. 1.6) viya hi idha iti-saddo āsannapaccakkhakāraṇattho, pi-saddo sampiṇḍanattho tena tesaṃ guṇānaṃ bahubhāvadīpanato. Tāni guṇasallakkhaṇakāraṇāni saddhāsampannānaṃ viññujātikānaṃ paccakkhāni evāti dassento ‘‘iminā ca iminā ca kāraṇenāti vuttaṃ hotī’’tiādi. Tato visuddhimaggato. Tesanti ‘‘araha’’ntiādīnaṃ. Vitthāro atthaniddeso gahetabbo. Tato eva taṃsaṃvaṇṇanāyaṃ (visuddhi. mahāṭī. 1.130) vutto ‘‘ārakāti arahaṃ suvidūrabhāvato, ārakāti arahaṃ āsannabhāvato, rahitabbassa abhāvato, sayañca arahitabbato, natthi etassa rahogamanaṃ gatīsu paccājāti, pāsaṃsabhāvato vā araha’’ntiādinā ‘‘araha’’ntiādīnaṃ padānaṃ attho vitthārato veditabbo.
ಭವನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ಮಹಾಟೀ॰ ೧.೧೩೦; ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೧.ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ) –
Bhavanti cettha (visuddhi. mahāṭī. 1.130; sārattha. ṭī. 1.verañjakaṇḍavaṇṇanā) –
‘‘ಸಮ್ಮಾ ನಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಯೇ ನಿಹೀನಾಸಯಾ ನರಾ।
‘‘Sammā nappaṭipajjanti, ye nihīnāsayā narā;
ಆರಕಾ ತೇಹಿ ಭಗವಾ, ದೂರೇ ತೇನಾರಹಂ ಮತೋ॥
Ārakā tehi bhagavā, dūre tenārahaṃ mato.
ಯೇ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸುಪ್ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ।
Ye sammā paṭipajjanti, suppaṇītādhimuttikā;
ಭಗವಾ ತೇಹಿ ಆಸನ್ನೋ, ತೇನಾಪಿ ಅರಹಂ ಜಿನೋ॥
Bhagavā tehi āsanno, tenāpi arahaṃ jino.
ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ರಹಾ ನಾಮ, ಸಾಧೂಹಿ ರಹಿತಬ್ಬತೋ।
Pāpadhammā rahā nāma, sādhūhi rahitabbato;
ತೇಸಂ ಸುಟ್ಠು ಪಹೀನತ್ತಾ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಮತೋ॥
Tesaṃ suṭṭhu pahīnattā, bhagavā arahaṃ mato.
ಯೇ ಸಚ್ಛಿಕತಸದ್ಧಮ್ಮಾ, ಅರಿಯಾ ಸುದ್ಧಗೋಚರಾ।
Ye sacchikatasaddhammā, ariyā suddhagocarā;
ನ ತೇಹಿ ರಹಿತೋ ಹೋತಿ, ನಾಥೋ ತೇನಾರಹಂ ಮತೋ॥
Na tehi rahito hoti, nātho tenārahaṃ mato.
ರಹೋ ವಾ ಗಮನಂ ಯಸ್ಸ, ಸಂಸಾರೇ ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ।
Raho vā gamanaṃ yassa, saṃsāre natthi sabbaso;
ಪಹೀನಜಾತಿಮರಣೋ, ಅರಹಂ ಸುಗತೋ ಮತೋ॥
Pahīnajātimaraṇo, arahaṃ sugato mato.
ಗುಣೇಹಿ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥಿ, ಯಸ್ಮಾ ಲೋಕೇ ಸದೇವಕೇ।
Guṇehi sadiso natthi, yasmā loke sadevake;
ತಸ್ಮಾ ಪಾಸಂಸಿಯತ್ತಾಪಿ, ಅರಹಂ ದ್ವಿಪದುತ್ತಮೋ॥
Tasmā pāsaṃsiyattāpi, arahaṃ dvipaduttamo.
ಆರಕಾ ಮನ್ದಬುದ್ಧೀನಂ, ಆಸನ್ನಾ ಚ ವಿಜಾನತಂ।
Ārakā mandabuddhīnaṃ, āsannā ca vijānataṃ;
ರಹಾನಂ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ, ವಿದೂನಮರಹೇಯ್ಯತೋ।
Rahānaṃ suppahīnattā, vidūnamaraheyyato;
ಭವೇಸು ಚ ರಹಾಭಾವಾ, ಪಾಸಂಸಾ ಅರಹಂ ಜಿನೋ’’ತಿ॥
Bhavesu ca rahābhāvā, pāsaṃsā arahaṃ jino’’ti.
ಸುನ್ದರನ್ತಿ ಭದ್ದಕಂ। ತಞ್ಚ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಹಿತಸುಖಾವಹಭಾವೇನ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥಾವಹಂ ಸುಖಾವಹ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಅತ್ಥಾವಹನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥಸಞ್ಹಿತಹಿತಾವಹಂ। ಸುಖಾವಹನ್ತಿ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನತಿವಿಧಸುಖಾವಹಂ। ತಥಾರೂಪಾನನ್ತಿ ತಾದಿಸಾನಂ। ಯಾದಿಸೇಹಿ ಪನ ಗುಣೇಹಿ ಭಗವಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತೇಹಿ ಚತುಪ್ಪಮಾಣಿಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅಚ್ಚನ್ತಾಯ ಪಸಾದನೀಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನೇಕೇಹಿಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾಭೂತ…ಪೇ॰… ಅರಹತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮಪ್ಪಮಾಣಾನಂ ಲೂಖಪ್ಪಮಾಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಭಗವತೋ ಪಸಾದಾವಹತಮಾಹ, ಇತರೇನ ಇತರೇಸಂ। ದಸ್ಸನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಧು ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೋಸಿಯಸಕುಣಸ್ಸ ವತ್ಥು ಕಥೇತಬ್ಬಂ। ಏಕಂ ಪದಮ್ಪಿ ಸೋತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ, ಸಾಧುತರಂಯೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಣ್ಡೂಕದೇವಪುತ್ತವತ್ಥು ಕಥೇತಬ್ಬಂ।
Sundaranti bhaddakaṃ. Tañca passantassa hitasukhāvahabhāvena veditabbanti āha ‘‘atthāvahaṃ sukhāvaha’’nti. Tattha atthāvahanti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthasañhitahitāvahaṃ. Sukhāvahanti tappariyāpannatividhasukhāvahaṃ. Tathārūpānanti tādisānaṃ. Yādisehi pana guṇehi bhagavā samannāgato, tehi catuppamāṇikassa lokassa sabbathāpi accantāya pasādanīyoti dassetuṃ ‘‘anekehipī’’tiādi vuttaṃ. Tattha yathābhūta…pe… arahatanti iminā dhammappamāṇānaṃ lūkhappamāṇānaṃ sattānaṃ bhagavato pasādāvahatamāha, itarena itaresaṃ. Dassanamattampisādhuhotīti ettha kosiyasakuṇassa vatthu kathetabbaṃ. Ekaṃ padampi sotuṃ labhissāma, sādhutaraṃyeva bhavissatīti ettha maṇḍūkadevaputtavatthu kathetabbaṃ.
ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಾ ಆಗತಾತಿ ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ಅಗಾರಿಕಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ಅನಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯಥಾ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ಥು ತೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾನಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಸಂಖಿತ್ತರುಚಿತಾಯ ಸಙ್ಖೇಪದೇಸನಾ, ತಾಯ ಅತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಂ ಆಯಾಚನ್ತಿ, ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ಸಂಖಿತ್ತರುಚಿತಾ ಪಣ್ಡಿತಮಾನಿತಾಯ, ಸೋ ಚ ಮಾನೋ ಯಥಾದೇಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತೇ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ , ಇತಿ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಮಾನನಿಗ್ಗಹವಿಧಿಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ನ ಸಬ್ಬಸೋ ದೇಸನಾಯ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣತ್ಥಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಮಾನಿಕಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಯಸ್ಮಾ ಮಂ ತುಮ್ಹೇ ಯಾಚಥ, ಸಂಖಿತ್ತೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ನ ಜಾನಿತ್ಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
Iminā nayena agārikapucchā āgatāti idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ. Yebhuyyena hi agārikā evaṃ pucchanti. Anagārikapucchāyapi eseva nayo. Yathā na sakkonti…pe… vissajjentoti iminā satthu tesaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ niggaṇhanavidhiṃ dasseti. Tesañhi saṃkhittarucitāya saṅkhepadesanā, tāya atthaṃ ajānantā vitthāradesanaṃ āyācanti, sā ca nesaṃ saṃkhittarucitā paṇḍitamānitāya, so ca māno yathādesitassa atthassa ajānante appatiṭṭho hoti , iti bhagavā tesaṃ mānaniggahavidhiṃ cintetvā saṅkhepeneva pañhaṃ vissajjesi, na sabbaso desanāya asallakkhaṇatthaṃ. Tenāha ‘‘paṇḍitamānikā hī’’tiādi. Yasmā maṃ tumhe yācatha, saṃkhittena vuttamatthaṃ na jānitthāti adhippāyo.
೪೪೦. ‘‘ಏಕವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ॰ ೭೫೧) ವಿಯ ಕೋಟ್ಠಾಸತ್ಥೋ ವಿಧ-ಸದ್ದೋ, ಸೋ ಚ ವಿಭತ್ತಿವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಕರಣವಚನವಸೇನ ‘‘ತಿವಿಧ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ। ಅತ್ಥೋ ಪನ ಕರಣಪುಥುವಚನವಸೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಿವಿಧನ್ತಿ ತೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹೀ’’ತಿ। ಪಕಾರತ್ಥೋ ವಾ ವಿಧ-ಸದ್ದೋ, ಪಕಾರತ್ಥತ್ತಾಯೇವ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾವಿಸಮಚರಿಯಾಭಾವಸಾಮಞ್ಞಂ, ಕಾಯದ್ವಾರಿಕಭಾವಸಾಮಞ್ಞಂ ವಾ ಉಪಾದಾಯ ಏಕತ್ತಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ತಿವಿಧ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಕಾರಭೇದೇ ಪನ ಅಪೇಕ್ಖಿತೇ ‘‘ತಿವಿಧಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಾಯೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯೋತಿ ಚೋಪನಕಾಯೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಸೋ ಚ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ ದ್ವಾರಭೂತೋ ತೇನ ವಿನಾ ತಸ್ಸಾ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ। ಕಾಯೇನಾತಿ ಚ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣವಚನಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾಸಙ್ಖಾತಚೇತನಾಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಸಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ನ ಚ ಸಾ ಪಟ್ಠಾನೇ ಆಗತೇಸು ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕೇನಪಿ ಪಚ್ಚಯೇನ ಚೇತನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಪನ ತಥಾಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಕಾಯಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿತಾಯ ಚೇತನಾಯ ಪವತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ತೇನ ದ್ವಾರೇನ ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ತಸ್ಸಾ ಕಾರಣಂ ವಿಯ ಚ ಸಬ್ಬೋಹಾರಮತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಾಯದ್ವಾರೇನಾತಿ ವಾ ಕಾಯೇನ ದ್ವಾರಭೂತೇನ ಕಾಯದ್ವಾರಭೂತೇನಾತಿ ತಂ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ। ಅಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾ, ತಥಾಪವತ್ತಾ ಚೇತನಾ। ಅಧಮ್ಮೋತಿ ಪನ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನೋ ಪಯೋಗೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತಾತಿ ಧಮ್ಮಾ, ನ ಧಮ್ಮಾತಿ ಅಧಮ್ಮಾ, ಅಧಮ್ಮಾ ಚ ಸಾ ಚರಿಯಾ ಚಾತಿ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾ। ಪಚ್ಚನೀಕಸಮನಟ್ಠೇನ ಸಮಂ, ಸಮಾನಂ ಸದಿಸಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ವಾ ಸಮಂ, ಸುಚರಿತಂ। ಸಮತೋ ವಿಗತಂ, ವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ತಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಮಂ, ದುಚ್ಚರಿತಂ। ಸಾ ಏವ ವಿಸಮಾ ಚರಿಯಾತಿ ವಿಸಮಚರಿಯಾ। ಸಬ್ಬೇಸು ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಪದೇಸೂತಿ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಾಚಾಯ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾವಿಸಮಚರಿಯಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಉದ್ದೇಸನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ಆಗತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಕಣ್ಹಪದೇಸು – ‘‘ತಿವಿಧಂ ಖೋ ಗಹಪತಯೋ ಕಾಯೇನ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಸಮಚರಿಯಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಉದ್ದೇಸನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ಆಗತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಸುಕ್ಕಪದೇಸು ಚ।
440. ‘‘Ekavidhena ñāṇavatthu’’ntiādīsu (vibha. 751) viya koṭṭhāsattho vidha-saddo, so ca vibhattivacanavipallāsaṃ katvā paccatte karaṇavacanavasena ‘‘tividha’’nti vutto. Attho pana karaṇaputhuvacanavasena daṭṭhabboti āha ‘‘tividhanti tīhi koṭṭhāsehī’’ti. Pakārattho vā vidha-saddo, pakāratthattāyeva labbhamānaṃ adhammacariyāvisamacariyābhāvasāmaññaṃ, kāyadvārikabhāvasāmaññaṃ vā upādāya ekattaṃ netvā ‘‘tividha’’nti vuttaṃ. Pakārabhede pana apekkhite ‘‘tividhā’’icceva vuttaṃ hoti. Kāyenāti ettha kāyoti copanakāyo adhippeto, so ca adhammacariyāya dvārabhūto tena vinā tassā appavattanato. Kāyenāti ca hetumhi karaṇavacanaṃ. Kiñcāpi hi adhammacariyāsaṅkhātacetanāsamuṭṭhānā sā viññatti, na ca sā paṭṭhāne āgatesu catuvīsatiyā paccayesu ekenapi paccayena cetanāya paccayo hoti, tassā pana tathāpavattamānāya kāyakammasaññitāya cetanāya pavatti hotīti tena dvārena lakkhitabbabhāvato tassā kāraṇaṃ viya ca sabbohāramattaṃ hoti. Kāyadvārenāti vā kāyena dvārabhūtena kāyadvārabhūtenāti taṃ itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Adhammaṃ carati etāyāti adhammacariyā, tathāpavattā cetanā. Adhammoti pana taṃsamuṭṭhāno payogo daṭṭhabbo. Dhammato anapetāti dhammā, na dhammāti adhammā, adhammā ca sā cariyā cāti adhammacariyā. Paccanīkasamanaṭṭhena samaṃ, samānaṃ sadisaṃ yuttanti vā samaṃ, sucaritaṃ. Samato vigataṃ, viruddhaṃ vā tassāti visamaṃ, duccaritaṃ. Sā eva visamā cariyāti visamacariyā. Sabbesu kaṇhasukkapadesūti ‘‘catubbidhaṃ vācāya adhammacariyāvisamacariyā hotī’’tiādinā uddesaniddesavasena āgatesu sabbesu kaṇhapadesu – ‘‘tividhaṃ kho gahapatayo kāyena dhammacariyāsamacariyā hotī’’tiādinā uddesaniddesavasena āgatesu sabbesu sukkapadesu ca.
ರೋದೇತಿ ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತತಾಯ ಪರಪಟಿಬದ್ಧೇ ಸತ್ತೇ ಅಸ್ಸೂನಿ ಮೋಚೇತೀತಿ ರುದ್ದೋ, ಸೋ ಏವ ಲುದ್ದೋ ರ-ಕಾರಸ್ಸ ಲ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ। ಕಕ್ಖಳೋತಿ ಲುದ್ದೋ। ದಾರುಣೋತಿ ಫರುಸೋ। ಸಾಹಸಿಕೋತಿ ಸಾಹಸ್ಸಕಾರೀ। ಸಚೇಪಿ ನ ಲಿಪ್ಪನ್ತಿ। ತಥಾವಿಧೋ ಪರೇಸಂ ಘಾತನಸೀಲೋ ಲೋಹಿತಪಾಣೀತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ ಯಥಾ ದಾನಸೀಲೋ ಪರೇಸಂ ದಾನತ್ಥಂ ಅಧೋತಹತ್ಥೋಪಿ ‘‘ಪಯತಪಾಣೀ’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಹರಣಂ ಪಹಾರದಾನಮತ್ತಂ ಹತಂ, ಪವುದ್ಧಂ ಪಹರಣಂ ಪರಸ್ಸ ಮಾರಣಂ ಪಹತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಹತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ನಿವಿಟ್ಠೋತಿ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠೋ ಪಸುತೋ।
Rodeti kurūrakammantatāya parapaṭibaddhe satte assūni mocetīti ruddo, so eva luddo ra-kārassa la-kāraṃ katvā. Kakkhaḷoti luddo. Dāruṇoti pharuso. Sāhasikoti sāhassakārī. Sacepi na lippanti. Tathāvidho paresaṃ ghātanasīlo lohitapāṇītveva vuccati yathā dānasīlo paresaṃ dānatthaṃ adhotahatthopi ‘‘payatapāṇī’’tveva vuccati. Paharaṇaṃ pahāradānamattaṃ hataṃ, pavuddhaṃ paharaṇaṃ parassa māraṇaṃ pahatanti dassento ‘‘hate’’tiādimāha. Tattha niviṭṭhoti abhiniviṭṭho pasuto.
ಯಸ್ಸ ವಸೇನ ‘‘ಪರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಾಮಿನಿದ್ದೇಸೋ, ತಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ। ಯಞ್ಹಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಗಹಿತಂ, ತಂ ತೇನೇವ ಸಾಮಿನಿದ್ದೇಸೇನ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಸ್ಸ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ। ಪರಸ್ಸಪರವಿತ್ತೂಪಕರಣನ್ತಿ ವಾ ಏಕಮೇವೇತಂ ಸಮಾಸಪದಂ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಸನ್ತಕಂ ವಿಸೇಸತೋ ಪರಸ್ಸ ವಿತ್ತೂಪಕರಣಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಹಿ ಪರೇಹೀತಿ ಯೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ, ತೇಹಿ। ಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಥೇನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಥೇಯ್ಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಹರಣಚಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ। ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತೇನ, ನ ವಿಸ್ಸಾಸತಾವಕಾಲಿಕಾದಿವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Yassa vasena ‘‘parassā’’ti sāminiddeso, taṃ sāpateyyaṃ. Yañhi sāmaññato gahitaṃ, taṃ teneva sāminiddesena pakāsitanti āha ‘‘parassa santaka’’nti. Parassaparavittūpakaraṇanti vā ekamevetaṃ samāsapadaṃ, yaṃ kiñci parasantakaṃ visesato parassa vittūpakaraṇaṃ vāti attho. Tehi parehīti yesaṃ santakaṃ, tehi. Yassa vasena puriso ‘‘theno’’ti vuccati, taṃ theyyanti āha ‘‘avaharaṇacittassetaṃ adhivacana’’nti. Theyyasaṅkhātena, na vissāsatāvakālikādivasenāti attho.
ಮತೇ ವಾತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅವುತ್ತವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ। ತೇನ ಪಬ್ಬಜಿತಾದಿಭಾವಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏತೇನುಪಾಯೇನಾತಿ ಯಂ ಮಾತರಿ ಮತಾಯ, ನಟ್ಠಾಯ ವಾ ಪಿತಾ ರಕ್ಖತಿ, ಸಾ ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ। ಯಂ ಉಭೋಸು ಅಸನ್ತೇಸು ಭಾತಾ ರಕ್ಖತಿ, ಸಾ ಭಾತುರಕ್ಖಿತಾತಿ ಏವಮಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಸಭಾಗಕುಲಾನೀತಿ ಆವಾಹಕಿರಿಯಾಯ ಸಭಾಗಾನಿ ಕುಲಾನಿ। ದಸ್ಸುಕವಿಧಿಂ ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಠಪಿತದಣ್ಡಾರಾಜಾದೀಹಿ। ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೮೯) ‘‘ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕಾಯದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಅಗಮನೀಯಟ್ಠಾನವೀತಿಕ್ಕಮಚೇತನಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಮಿಚ್ಛಾಚಾರಲಕ್ಖಣವಸೇನ।
Mate vāti vā-saddo avuttavikappattho. Tena pabbajitādibhāvaṃ saṅgaṇhāti. Etenupāyenāti yaṃ mātari matāya, naṭṭhāya vā pitā rakkhati, sā piturakkhitā. Yaṃ ubhosu asantesu bhātā rakkhati, sā bhāturakkhitāti evamādiṃ sandhāyāha. Sabhāgakulānīti āvāhakiriyāya sabhāgāni kulāni. Dassukavidhiṃ vā uddissa ṭhapitadaṇḍārājādīhi. Sammādiṭṭhisutte (ma. ni. aṭṭha. 1.89) ‘‘asaddhammādhippāyena kāyadvārappavattā agamanīyaṭṭhānavītikkamacetanā’’ti evaṃ vuttamicchācāralakkhaṇavasena.
ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಹೇತೂತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಭೇದನಹೇತು। ಧನಹೇತೂತಿ ಧನಸ್ಸ ಲಾಭಹೇತು ಜಾನಿಹೇತು ಚ। ಲಾಭೋತಿ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಾನಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಲಾಭೋ। ಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿಮತ್ತಕಂ ಆಮಿಸಜಾತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಜಾನನ್ತೋಯೇವಾತಿ ಮುಸಾಭಾವಂ ತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏವ।
Hatthapādādihetūti hatthapādādibhedanahetu. Dhanahetūti dhanassa lābhahetu jānihetu ca. Lābhoti ghāsacchādanāni labbhatīti lābho. Kiñcikkhanti kiñcimattakaṃ āmisajātaṃ. Tenāha ‘‘yaṃ vā’’tiādi. Jānantoyevāti musābhāvaṃ tassa vatthuno atthi, taṃ jānanto eva.
ಅಣ್ಡಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ ರುಕ್ಖೇ ಅಣ್ಡಸದಿಸಾ ಗಣ್ಠಿಯೋ। ಯಥಾ ಥದ್ಧಾ ವಿಸಮಾ ದುಬ್ಬಿನೀತಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವಂ ಖುಂಸನವಮ್ಭನವಸೇನ ಪವತ್ತವಾಚಾಪಿ ಹಿ ‘‘ಅಣ್ಡಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ಸದೋಸೇ ರುಕ್ಖೇ’’ತಿಆದಿ। ಕಕ್ಕಸಾತಿ ಫರುಸಾ ಏವ, ಸೋ ಪನಸ್ಸಾ ಕಕ್ಕಸಭಾವೋ ಬ್ಯಾಪಾದನಿಮಿತ್ತತಾಯ ತತೋ ಪೂತಿಕಾತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ಕಟುಕಾತಿ ಅನಿಟ್ಠಾ। ಅಮನಾಪಾತಿ ನ ಮನವಡ್ಢನೀ, ತತೋ ಏವ ದೋಸಜನನೀ, ಚಿತ್ತಸನ್ದೋಸುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಿಕಾ। ಮಮ್ಮೇಸೂತಿ ಘಟ್ಟನೇನ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಮಮ್ಮಸದಿಸೇಸು ಜಾತಿಆದೀಸು। ಲಗ್ಗನಕಾರೀತಿ ಏವಂ ವದನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಲಗ್ಗನಕಾರೀ, ನ ಬ್ಯಞ್ಜನವಸೇನ। ಕೋಧಸ್ಸ ಆಸನ್ನಾ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವತೋ। ಸದೋಸವಾಚಾಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮುಟ್ಠಾಪಕದೋಸಸ್ಸ ವಸೇನ ಸದೋಸವಾಚಾಯ ವೇವಚನಾನಿ।
Aṇḍakāti vuccati rukkhe aṇḍasadisā gaṇṭhiyo. Yathā thaddhā visamā dubbinītā ca honti, evamevaṃ khuṃsanavambhanavasena pavattavācāpi hi ‘‘aṇḍakā’’ti vuttā. Tenāha ‘‘yathā sadose rukkhe’’tiādi. Kakkasāti pharusā eva, so panassā kakkasabhāvo byāpādanimittatāya tato pūtikāti. Tenāha ‘‘yathā nāmā’’tiādi. Kaṭukāti aniṭṭhā. Amanāpāti na manavaḍḍhanī, tato eva dosajananī, cittasandosuppattikārikā. Mammesūti ghaṭṭanena dukkhuppattito mammasadisesu jātiādīsu. Lagganakārīti evaṃ vadantassa evaṃ vadāmīti atthādhippāyena lagganakārī, na byañjanavasena. Kodhassa āsannā tassa kāraṇabhāvato. Sadosavācāyāti attano samuṭṭhāpakadosassa vasena sadosavācāya vevacanāni.
ಅಕಾಲೇನಾತಿ ಅಯುತ್ತಕಾಲೇನ। ಅಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ನಿಪ್ಫಲಂ। ಫಲಞ್ಹಿ ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಂ ನಾಮ ತದವಿನಾಭಾವತೋ। ಅಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿಪ್ಫಲಂ, ಸಮ್ಫನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸಭಾವವತ್ತಾತಿ ಅಯಾಥಾವವಾದೀ। ಅಸಂವರವಿನಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸಂವರವಿನಯರಹಿತಸ್ಸ, ಅತ್ತನೋ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ನ ಸಂವರವಿನಯಾವಹಸ್ಸ ವತ್ತಾ। ಹದಯಮಞ್ಜೂಸಾಯಂ ನಿಧೇತುನ್ತಿ ಅಹಿತಸಂಹಿತತ್ತಾ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪ್ಪವಿಸೇತ್ವಾ ನಿಧೇತುಂ । ಅಯುತ್ತಕಾಲೇತಿ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪಚ್ಛಾ ತಸ್ಸ ಅಕಾಲೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಯುತ್ತಕಾಲೇ ವತ್ತಾ ಹೋತಿ। ಅನಪದೇಸನ್ತಿ ಭಗವತಾ ಅಸುಕಸುತ್ತೇ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸುತ್ತಾಪದೇಸವಿರಹಿತಂ। ಅಪರಿಚ್ಛೇದನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದರಹಿತಂ । ಯಥಾ ಪನ ವಾಚಾ ಪರಿಚ್ಛೇದರಹಿತಾ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುತ್ತಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ ಅನುಯೋಗಂ। ಬಾಹಿರಕಥಂಯೇವಾತಿ ಯಂ ಸುತ್ತಂ, ಜಾತಕಂ ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಸರೀರಭೂತಂ ಕಥಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ತತೋ ಬಹಿಭೂತಂಯೇವ ಕಥಂ। ಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ವಿರುಳ್ಹಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ। ಪವೇಣಿಜಾತಕಾವಾತಿ ಅನುಜಾತಪಾರೋಹಮೂಲಾನಿಯೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ಆಹರಿತ್ವಾತಿ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸುತ್ತತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅನುಯೋಗಉಪಮಾವತ್ಥುವಸೇನ ತದನುಪಯೋಗಿನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ। ಜಾನಾಪೇತುನ್ತಿ ಏತದತ್ಥಮಿದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಜಾನಾಪೇತುಂ ಯೋ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತಸ್ಸ ಕಥೇತುನ್ತಿ ತಸ್ಸ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಬಹುಮ್ಪಿ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ನ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ನ ಹಿತಾವಹಂ।
Akālenāti ayuttakālena. Akāraṇanissitanti nipphalaṃ. Phalañhi kāraṇanissitaṃ nāma tadavinābhāvato. Akāraṇanissitaṃ nipphalaṃ, samphanti attho. Asabhāvavattāti ayāthāvavādī. Asaṃvaravinayapaṭisaṃyuttassāti saṃvaravinayarahitassa, attano suṇantassa ca na saṃvaravinayāvahassa vattā. Hadayamañjūsāyaṃ nidhetunti ahitasaṃhitattā cittaṃ anuppavisetvā nidhetuṃ . Ayuttakāleti dhammaṃ kathentena yo attho yasmiṃ kāle vattabbo, tato pubbe pacchā tassa akālo, tasmiṃ ayuttakāle vattā hoti. Anapadesanti bhagavatā asukasutte evaṃ vuttanti suttāpadesavirahitaṃ. Aparicchedanti paricchedarahitaṃ . Yathā pana vācā paricchedarahitā hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘suttaṃ vā’’tiādi vuttaṃ. Upalabbhanti anuyogaṃ. Bāhirakathaṃyevāti yaṃ suttaṃ, jātakaṃ vā nikkhittaṃ, tassa sarīrabhūtaṃ kathaṃ anāmasitvā tato bahibhūtaṃyeva kathaṃ. Sampajjitvāti viruḷhaṃ āpajjitvā. Paveṇijātakāvāti anujātapārohamūlāniyeva tiṭṭhanti. Āharitvāti nikkhittasuttato aññampi anuyogaupamāvatthuvasena tadanupayoginaṃ āharitvā. Jānāpetunti etadatthamidaṃ vuttanti jānāpetuṃ yo sakkoti. Tassa kathetunti tassa tathārūpassa dhammakathikassa bahumpi kathetuṃ vaṭṭati. Na atthanissitanti attano paresañca na hitāvahaṃ.
ಅಭಿಜ್ಝಾಯನಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪರಸನ್ತಕಸ್ಸ ದಸ್ಸನವಸೇನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಓಲೋಕೇತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಭಿಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ವಾ ಅಭಿಜ್ಝಾಯಿತಂ ವತ್ಥುಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ ಅಭಿಜ್ಝಾಯತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಓಲೋಕೇತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ ನ ಹೋತಿ, ಕೇವಲಂ ಲೋಭಮತ್ತೋವ ಹೋತಿ ಪರಿಣಾಮನವಸೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತತ್ತಾ। ಯಥಾ ಪನ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯದಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವೇನ ಪರಿಗ್ಗಯ್ಹ ನಾಮೇತಿ।
Abhijjhāyanaṃ yebhuyyena parasantakassa dassanavasena hotīti ‘‘abhijjhāya oloketā hotī’’ti vuttaṃ. Abhijjhāyanto vā abhijjhāyitaṃ vatthuṃ yattha katthaci ṭhitampi paccakkhato passanto viya abhijjhāyatīti vuttaṃ ‘‘abhijjhāya oloketā hotī’’ti. Kammapathabhedo na hoti, kevalaṃ lobhamattova hoti pariṇāmanavasena appavattattā. Yathā pana kammapathabhedo hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘yadā panā’’tiādi vuttaṃ. Pariṇāmetīti attano santakabhāvena pariggayha nāmeti.
ವಿಪನ್ನಚಿತ್ತೋತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ ವಿಪತ್ತಿಂ ಆಪಾದಿತಚಿತ್ತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪೂತಿಭೂತಚಿತ್ತೋ’’ತಿ। ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಹಿ ವಿಸಂ ವಿಯ ಲೋಹಿತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪೂತಿಭಾವಂ ಜನೇತಿ। ದೋಸೇನ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ವಿಸೇನ ವಿಯ ಸಪ್ಪಿಆದಿಕೋಪೇನ ದೂಸಿತಚಿತ್ತಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಘಾತೀಯನ್ತೂತಿ ಹನೀಯನ್ತು। ವಧಂ ಪಾಪುಣನ್ತೂತಿ ಮರಣಂ ಪಾಪುಣನ್ತು। ಮಾ ವಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ನ ಹೋನ್ತು। ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಮಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ, ಅನವಸೇಸವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣನ್ತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹಞ್ಞನ್ತೂತಿ ಆದಿಚಿನ್ತನೇನೇವಾತಿ ಏಕನ್ತತೋ ವಿನಾಸಚಿನ್ತಾಯ ಏವ।
Vipannacittoti byāpādena vipattiṃ āpāditacitto. Tenāha ‘‘pūtibhūtacitto’’ti. Byāpādo hi visaṃ viya lohitassa cittaṃ pūtibhāvaṃ janeti. Dosena duṭṭhacittasaṅkappoti visena viya sappiādikopena dūsitacittasaṅkappo. Ghātīyantūti hanīyantu. Vadhaṃ pāpuṇantūti maraṇaṃ pāpuṇantu. Mā vā ahesunti sabbena sabbaṃ na hontu. Tenāha ‘‘kiñcipi mā ahesu’’nti, anavasesavināsaṃ pāpuṇantūti attho. Haññantūti ādicintanenevāti ekantato vināsacintāya eva.
ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿಕೋ। ಸೋ ಚ ಏಕನ್ತತೋ ಕುಸಲಪಟಿಪಕ್ಖದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಕುಸಲದಸ್ಸನೋ’’ತಿ। ವಿಪಲ್ಲತ್ಥದಸ್ಸನೋತಿ ಧಮ್ಮತಾಯ ವಿಪರಿಯಾಸಗ್ಗಾಹೀ। ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸೀಸೇನ ದಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಿನ್ನಸ್ಸ ಫಲಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತೀ’’ತಿ। ದಿನ್ನಂ ಪನ ಅನ್ನಾದಿವತ್ಥುಂ ಕಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಏಸ ನಯೋ ‘‘ಯಿಟ್ಠಂ ಹುತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ಮಹಾಯಾಗೋತಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ ಮಹಾದಾನಂ। ಪಹೇಣಕಸಕ್ಕಾರೋತಿ ಪಾಹುನಕಾನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಸಕ್ಕಾರೋ। ಫಲನ್ತಿ ಆನಿಸಂಸಫಲಞ್ಚ ನಿಸ್ಸನ್ದಫಲಞ್ಚ। ವಿಪಾಕೋತಿ ಸದಿಸಂ ಫಲಂ। ಪರಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ನತ್ಥೀತಿ ಪರಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸ ಕಮ್ಮುನಾ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ನ ಹೋತಿ। ಇಧಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸಪಿ ಪರಲೋಕೋ ನತ್ಥೀತಿ ಇಧಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸ ಕಮ್ಮುನಾ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ ಪರಲೋಕೋ ನ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ । ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಭವಯೋನಿಗತಿಆದೀಸು ಠಿತಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ ನಿರುದಯವಿನಾಸವಸೇನ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ। ಫಲಾಭಾವವಸೇನಾತಿ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತೀನಂ ಫಲಸ್ಸ ಅಭಾವವಸೇನ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ನತ್ಥಿ ಪಿತಾ’’ತಿ ವದತಿ, ನ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ, ನಾಪಿ ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತೀನಂ ಅಭಾವವಸೇನ ತೇಸಂ ಲೋಕಪಚ್ಚಕ್ಖತ್ತಾ। ಬುಬ್ಬುಳಕಸ್ಸ ವಿಯ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ ನಾಮ ಕೇವಲೋವ, ನ ಚವಿತ್ವಾ ಆಗಮನಪುಬ್ಬಕೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚವಿತ್ವಾ ಉಪಪಜ್ಜನಕಸತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ವದತೀ’’ತಿ। ಸಮಣೇನ ನಾಮ ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನನ್ತೇನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಸಞ್ಞತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಅಹೋಪುರಿಸಿಕಾ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಕಿಂ ಪರೋ ಪರಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪಾದನಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅವಸರೋ ಏವ ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇ ಇಮಞ್ಚ…ಪೇ॰… ಪವೇದೇನ್ತೀ’’ತಿ। ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಬ್ಯಪದೇಸೇನ। ದಸವತ್ಥುಕಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾನಿ ದಸ ವತ್ಥೂನಿ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ದಸವತ್ಥುಕಾ।
Micchādiṭṭhikoti ayoniso uppannadiṭṭhiko. So ca ekantato kusalapaṭipakkhadiṭṭhikoti āha ‘‘akusaladassano’’ti. Vipallatthadassanoti dhammatāya vipariyāsaggāhī. Natthi dinnanti deyyadhammasīsena dānaṃ vuttanti āha ‘‘dinnassa phalābhāvaṃ sandhāya vadatī’’ti. Dinnaṃ pana annādivatthuṃ kathaṃ paṭikkhipati. Esa nayo ‘‘yiṭṭhaṃ huta’’nti etthāpi. Mahāyāgoti sabbasādhāraṇaṃ mahādānaṃ. Paheṇakasakkāroti pāhunakānaṃ kattabbasakkāro. Phalanti ānisaṃsaphalañca nissandaphalañca. Vipākoti sadisaṃ phalaṃ. Paraloke ṭhitassa ayaṃ loko natthīti paraloke ṭhitassa kammunā laddhabbo ayaṃ loko na hoti. Idhaloke ṭhitassapi paraloko natthīti idhaloke ṭhitassa kammunā laddhabbo paraloko na hoti. Tattha kāraṇamāha ‘‘sabbe tattha tattheva ucchijjantī’’ti . Ime sattā yattha yattha bhavayonigatiādīsu ṭhitā tattha tattheva ucchijjanti nirudayavināsavasena vinassanti. Phalābhāvavasenāti mātāpitūsu sammāpaṭipattimicchāpaṭipattīnaṃ phalassa abhāvavasena ‘‘natthi mātā, natthi pitā’’ti vadati, na mātāpitūnaṃ, nāpi tesu sammāpaṭipattimicchāpaṭipattīnaṃ abhāvavasena tesaṃ lokapaccakkhattā. Bubbuḷakassa viya imesaṃ sattānaṃ uppādo nāma kevalova, na cavitvā āgamanapubbakoti dassanatthaṃ ‘‘natthi sattā opapātikā’’ti vuttanti āha ‘‘cavitvā upapajjanakasattā nāma natthīti vadatī’’ti. Samaṇena nāma yāthāvato jānantena kassaci kiñci akathetvā saññatena bhavitabbaṃ, aññathā ahopurisikā nāma siyā, kiṃ paro parassa karissati, tathā attano sampādanassa kassaci avasaro eva natthi tattha tattheva ucchijjanatoti āha ‘‘ye imañca…pe… pavedentī’’ti. Ettāvatāti ‘‘natthi dinna’’ntiādinā byapadesena. Dasavatthukāti paṭikkhipitabbāni dasa vatthūni etissāti dasavatthukā.
೪೪೧. ಅನಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥತೋ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾಯೇವ।
441.Anabhijjhādayo heṭṭhā atthato pakāsitattā uttānatthāyeva.
೪೪೨. ಸಹ ಬ್ಯಯತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಹಬ್ಯೋ, ಸಹವತ್ತನಕೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಹಬ್ಯತಾ, ಸಹಪವತ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಕಾಯೋ ಸಮೂಹೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯೋ, ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನತಾಯ ತತ್ಥ ಗತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾ। ಕಾಮಂ ಚೇತಾಯ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಕಾಯಸ್ಸ ಸಮಞ್ಞಾಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಆಭಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಭೂಮಿಕಾದೀನಂ ಉಪರಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ಗೋಬಲೀಬದ್ದಞಾಯೇನ ತದವಸೇಸಾನಂ ಅಯಂ ಸಮಞ್ಞಾತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾನಂ ದೇವಾನನ್ತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿದೇವಾನ’’ನ್ತಿ। ಆಭಾ ನಾಮ ವಿಸುಂ ದೇವಾ ನತ್ಥಿ, ಪರಿತ್ತಾಭಾದೀನಂಯೇವ ಪನ ಆಭಾವನ್ತತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ಯದಿದಂ ‘‘ಆಭಾ’’ತಿ ಯಥಾ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾ’’ತಿ। ಪರಿತ್ತಾಭಾನನ್ತಿಆದಿ ಪನಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣಾಭಾನಂ ದೇವಾನಂ ಆಭಸ್ಸರಾನಂ ದೇವಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಪಾಳಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏಕತೋ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಆಭಾತಿ ವಾ, ಏಕತ್ತಕಾಯನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾತಿ ವಾ ಏಕತೋ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ। ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಆಭಾತಿ ವುತ್ತದೇವಾನಂಯೇವ। ಭೇದತೋ ಗಹಣನ್ತಿ ಕಾರಣಸ್ಸ ಹೀನಾದಿಭೇದಭಿನ್ನತಾದಸ್ಸನವಸೇನ ಪರಿತ್ತಾಭಾದಿಗ್ಗಹಣಂ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಆಸವಕ್ಖಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಏವಂ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಚರಿಯಂ, ಸಮಚರಿಯಂ, ವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಂ ಸುಗತಿಗಾಮಿಪಟಿಪದಂ, ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಂ ಆಸವಕ್ಖಯಗಾಮಿಪಟಿಪದಂ ಕತ್ವಾ ತಿಭವಭಞ್ಜನತೋ ಆಸವಕ್ಖಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ।
442. Saha byayati gacchatīti sahabyo, sahavattanako, tassa bhāvo sahabyatā, sahapavattīti āha ‘‘sahabhāvaṃ upagaccheyya’’nti. Brahmānaṃ kāyo samūhoti brahmakāyo, tappariyāpannatāya tattha gatāti brahmakāyikā. Kāmaṃ cetāya sabbassapi brahmanikāyassa samaññāya bhavitabbaṃ, ‘‘ābhāna’’ntiādinā pana dutiyajjhānabhūmikādīnaṃ upari gahitattā gobalībaddañāyena tadavasesānaṃ ayaṃ samaññāti āha ‘‘brahmakāyikānaṃ devānanti paṭhamajjhānabhūmidevāna’’nti. Ābhā nāma visuṃ devā natthi, parittābhādīnaṃyeva pana ābhāvantatāsāmaññena ekajjhaṃ gahetvā pavattaṃ etaṃ adhivacanaṃ, yadidaṃ ‘‘ābhā’’ti yathā ‘‘brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmānaṃ brahmakāyikā’’ti. Parittābhānantiādi panāti ādi-saddena appamāṇābhānaṃ devānaṃ ābhassarānaṃ devānanti imaṃ pāḷiṃ saṅgaṇhāti. Ekato aggahetvāti ābhāti vā, ekattakāyanānattasaññāti vā ekato aggahetvā. Tesaṃyevāti ābhāti vuttadevānaṃyeva. Bhedato gahaṇanti kāraṇassa hīnādibhedabhinnatādassanavasena parittābhādiggahaṇaṃ. Iti bhagavā āsavakkhayaṃ dassetvāti evaṃ bhagavā dhammacariyaṃ, samacariyaṃ, vaṭṭanissitaṃ sugatigāmipaṭipadaṃ, vivaṭṭanissitaṃ āsavakkhayagāmipaṭipadaṃ katvā tibhavabhañjanato āsavakkhayaṃ dassetvā arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhapesi.
ಇಧ ಠತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಸಮಚರಿಯಾಯ ನಿದ್ದೇಸೇ ಠತ್ವಾ। ದೇವಲೋಕಾ ಸಮಾನೇತಬ್ಬಾತಿ ಛಬ್ಬೀಸತಿಪಿ ದೇವಲೋಕಾ ಸಮೋಧಾನೇತಬ್ಬಾ। ವೀಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾತಿ ತಂತಂಭವಪರಿಯಾಪನ್ನನಿಕಾಯವಸೇನ ವೀಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ, ವೀಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಕಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇಹೀತಿ ಯಥಾರಹಂ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇಹಿ ಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಭೂತೇಹಿ ಕೇವಲಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತೇಹಿ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ।
Idha ṭhatvāti imasmiṃ dhammacariyāsamacariyāya niddese ṭhatvā. Devalokā samānetabbāti chabbīsatipi devalokā samodhānetabbā. Vīsati brahmalokāti taṃtaṃbhavapariyāpannanikāyavasena vīsati brahmalokā, vīsati brahmanikāyāti attho. Dasakusalakammapathehīti yathārahaṃ dasakusalakammapathehi kammūpanissayapaccayabhūtehi kevalaṃ upanissayabhūtehi ca nibbatti dassitā.
ತಿಣ್ಣಂ ಸುಚರಿತಾನನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಕಾಮಾವಚರಸುಚರಿತಾನಂ। ಕಾಮಾವಚರಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಮನೋಸುಚರಿತಾಪೇಕ್ಖಾಯ। ವಿಪಾಕೇನೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಪಾಕುಪ್ಪಾದೇನೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಹೋತಿ, ನ ಉಪನಿಸ್ಸಯತಾಮತ್ತೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ದಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ದುತಿಯಾದೀನಿ ಭಾವೇತ್ವಾತಿಆದೀಸುಪಿ ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನನು ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೪೧) – ‘‘ಪಠಮೇನ ಝಾನೇನ ನೀವರಣಾನಂ ಪಹಾನಂ ಸೀಲಂ, ವೇರಮಣಿ ಸೀಲಂ, ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ, ಸಂವರೋ ಸೀಲಂ, ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಝಾನೇಸು ಸೀಲಂ ಉದ್ಧಟನ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಉಪರಿದೇವಲೋಕಾನಮ್ಪಿ ವಿಪಾಕೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ? ನ, ತಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ದೇಸನತ್ತಾ, ಪರಿಞ್ಞಾಯ ದೇಸನತಾ ಚಸ್ಸ ‘‘ಯತ್ಥ ಚ ಪಹಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾಯಞ್ಚ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ಮಹಾಟೀ॰ ೨.೮೩೭, ೮೩೯) ಪಕಾಸಿತಾ ಏವ। ತಥಾ ಹಿ ಇಧಾಪಿ ‘‘ದಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ಹಿ ಸೀಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸೀಲಸ್ಸ ರೂಪಾರೂಪಭವಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯತಾ ವಿಭಾವಿತಾ, ನ ನಿಬ್ಬತ್ತಕತಾಯ। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಭಾವನಾಲಕ್ಖಣಾಯ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ ಭವವಿಸೇಸೇ ವಿಭಜಿಯಮಾನೇ ಅಸಞ್ಞಭವೋ ನ ಗಹಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸಞ್ಞಭವೋ ಪನ…ಪೇ॰… ನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ। ಬಾಹಿರಕಾ ಹಿ ಅಯಥಾಭೂತದಸ್ಸಿತಾಯ ಅಸಞ್ಞಭವಂ ಭವವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖಂ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ತದುಪಗಜ್ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅಸಞ್ಞೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತಂಸಂವಣ್ಣನಾಯಞ್ಚ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೬೮-೭೩; ದೀ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೬೮-೭೩) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
Tiṇṇaṃ sucaritānanti tiṇṇaṃ kāmāvacarasucaritānaṃ. Kāmāvacaraggahaṇañcettha manosucaritāpekkhāya. Vipākenevāti iminā vipākuppādeneva nibbatti hoti, na upanissayatāmattenāti dasseti. ‘‘Upanissayavasenā’’ti vuttamatthaṃ vivarituṃ ‘‘dasa kusalakammapathā hī’’tiādi vuttaṃ. Dutiyādīni bhāvetvātiādīsupi ‘‘sīle patiṭṭhāyā’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Kasmā panettha ‘‘upanissayavasenā’’ti vuttaṃ, nanu paṭisambhidāmagge (paṭi. ma. 1.41) – ‘‘paṭhamena jhānena nīvaraṇānaṃ pahānaṃ sīlaṃ, veramaṇi sīlaṃ, cetanā sīlaṃ, saṃvaro sīlaṃ, avītikkamo sīla’’ntiādinā sabbesupi jhānesu sīlaṃ uddhaṭanti tassa vasena uparidevalokānampi vipākena nibbatti vattabbāti? Na, tassa pariññāya desanattā, pariññāya desanatā cassa ‘‘yattha ca pahāna’’ntiādinā visuddhimaggasaṃvaṇṇanāyañca (visuddhi. mahāṭī. 2.837, 839) pakāsitā eva. Tathā hi idhāpi ‘‘dasa kusalakammapathā hi sīla’’ntiādinā sīlassa rūpārūpabhavānaṃ upanissayatā vibhāvitā, na nibbattakatāya. Kasmā panettha bhāvanālakkhaṇāya dhammacariyāya bhavavisese vibhajiyamāne asaññabhavo na gahitoti āha ‘‘asaññabhavopana…pe… na niddiṭṭho’’ti. Bāhirakā hi ayathābhūtadassitāya asaññabhavaṃ bhavavippamokkhaṃ maññamānā tadupagajjhānaṃ bhāvetvā asaññesu nibbattanti. Ayamettha saṅkhepo, yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ brahmajālaṭṭhakathāyaṃ taṃsaṃvaṇṇanāyañca (dī. ni. aṭṭha. 1.68-73; dī. ni. ṭī. 1.68-73) vuttanayeneva veditabbaṃ.
ಸಾಲೇಯ್ಯಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
Sāleyyakasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯ • Majjhimanikāya / ೧. ಸಾಲೇಯ್ಯಕಸುತ್ತಂ • 1. Sāleyyakasuttaṃ
ಅಟ್ಠಕಥಾ • Aṭṭhakathā / ಸುತ್ತಪಿಟಕ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ೧. ಸಾಲೇಯ್ಯಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ • 1. Sāleyyakasuttavaṇṇanā
