| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ឥតិវុត្តក-អដ្ឋកថា • Itivuttaka-aṭṭhakathā |
២. សក្ការសុត្តវណ្ណនា
2. Sakkārasuttavaṇṇanā
៨១. ទុតិយេ សក្ការេនាតិ សក្ការេន ហេតុភូតេន, អថ វា សក្ការេនាតិ សក្ការហេតុនា, សក្ការហេតុកេន វា។ សក្ការញ្ហិ និស្សាយ ឥធេកច្ចេ បុគ្គលា បាបិច្ឆា ឥច្ឆាបកតា ឥច្ឆាចារេ ឋត្វា ‘‘សក្ការំ និព្ពត្តេស្សាមា’’តិ អនេកវិហិតំ អនេសនំ អប្បតិរូបំ អាបជ្ជិត្វា ឥតោ ចុតា អបាយេសុ និព្ពត្តន្តិ, អបរេ យថាសក្ការំ លភិត្វា តន្និមិត្តំ មានមទមច្ឆរិយាទិវសេន បមាទំ អាបជ្ជិត្វា ឥតោ ចុតា អបាយេសុ និព្ពត្តន្តិ។ យំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘សក្ការេន អភិភូតា បរិយាទិន្នចិត្តា’’តិ។ តត្ថ អភិភូតាតិ អជ្ឈោត្ថដា។ បរិយាទិន្នចិត្តាតិ ខេបិតចិត្តា, ឥច្ឆាចារេន មានមទាទិនា ច ខយំ បាបិតកុសលចិត្តា។ អថ វា បរិយាទិន្នចិត្តាតិ បរិតោ អាទិន្នចិត្តា, វុត្តប្បការេន អកុសលកោដ្ឋាសេន យថា កុសលចិត្តស្ស ឧប្បត្តិវារោ ន ហោតិ, ឯវំ សមន្តតោ គហិតចិត្តសន្តានាតិ អត្ថោ។ អសក្ការេនាតិ ហីឡេត្វា បរិភវិត្វា បរេហិ អត្តនិ បវត្តិតេន អសក្ការេន ហេតុនា, អសក្ការហេតុកេន វា មានាទិនា។ សក្ការេន ច អសក្ការេន ចាតិ កេហិចិ បវត្តិតេន សក្ការេន កេហិចិ បវត្តិតេន អសក្ការេន ច។ យេ ហិ កេហិចិ បឋមំ សក្កតា ហុត្វា តេហិយេវ អសារភាវំ ញត្វា បច្ឆា អសក្កតា ហោន្តិ, តាទិសេ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘សក្ការេន ច អសក្ការេន ចា’’តិ។
81. Dutiye sakkārenāti sakkārena hetubhūtena, atha vā sakkārenāti sakkārahetunā, sakkārahetukena vā. Sakkārañhi nissāya idhekacce puggalā pāpicchā icchāpakatā icchācāre ṭhatvā ‘‘sakkāraṃ nibbattessāmā’’ti anekavihitaṃ anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjitvā ito cutā apāyesu nibbattanti, apare yathāsakkāraṃ labhitvā tannimittaṃ mānamadamacchariyādivasena pamādaṃ āpajjitvā ito cutā apāyesu nibbattanti. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘sakkārena abhibhūtā pariyādinnacittā’’ti. Tattha abhibhūtāti ajjhotthaṭā. Pariyādinnacittāti khepitacittā, icchācārena mānamadādinā ca khayaṃ pāpitakusalacittā. Atha vā pariyādinnacittāti parito ādinnacittā, vuttappakārena akusalakoṭṭhāsena yathā kusalacittassa uppattivāro na hoti, evaṃ samantato gahitacittasantānāti attho. Asakkārenāti hīḷetvā paribhavitvā parehi attani pavattitena asakkārena hetunā, asakkārahetukena vā mānādinā. Sakkārena ca asakkārena cāti kehici pavattitena sakkārena kehici pavattitena asakkārena ca. Ye hi kehici paṭhamaṃ sakkatā hutvā tehiyeva asārabhāvaṃ ñatvā pacchā asakkatā honti, tādise sandhāya vuttaṃ ‘‘sakkārena ca asakkārena cā’’ti.
ឯត្ថ សក្ការេន អភិភូតា ទេវទត្តាទយោ និទស្សេតព្ពា។ វុត្តម្បិ ចេតំ –
Ettha sakkārena abhibhūtā devadattādayo nidassetabbā. Vuttampi cetaṃ –
‘‘ផលំ វេ កទលិំ ហន្តិ, ផលំ វេឡុំ ផលំ នឡំ;
‘‘Phalaṃ ve kadaliṃ hanti, phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ;
សក្ការោ កាបុរិសំ ហន្តិ, គព្ភោ អស្សតរិំ យថា’’តិ។ (សំ. និ. ១.១៨៣; អ. និ. ៤.៦៨; ចូឡវ. ៣៣៥);
Sakkāro kāpurisaṃ hanti, gabbho assatariṃ yathā’’ti. (saṃ. ni. 1.183; a. ni. 4.68; cūḷava. 335);
សាធូនំ ឧបរិ កតេន អសក្ការេន អភិភូតា ទណ្ឌកីរាជកាលិង្គរាជមជ្ឈរាជាទយោ និទស្សេតព្ពា។ វុត្តម្បិ ចេតំ –
Sādhūnaṃ upari katena asakkārena abhibhūtā daṇḍakīrājakāliṅgarājamajjharājādayo nidassetabbā. Vuttampi cetaṃ –
‘‘កិសញ្ហិ វច្ឆំ អវកិរិយ ទណ្ឌកី,
‘‘Kisañhi vacchaṃ avakiriya daṇḍakī,
ឧច្ឆិន្នមូលោ សជនោ សរដ្ឋោ;
Ucchinnamūlo sajano saraṭṭho;
កុក្កុឡនាមេ និរយម្ហិ បច្ចតិ,
Kukkuḷanāme nirayamhi paccati,
តស្ស ផុលិង្គានិ បតន្តិ កាយេ។
Tassa phuliṅgāni patanti kāye.
‘‘យោ សញ្ញតេ បព្ពជិតេ អវញ្ចយិ,
‘‘Yo saññate pabbajite avañcayi,
ធម្មំ ភណន្តេ សមណេ អទូសកេ;
Dhammaṃ bhaṇante samaṇe adūsake;
តំ នាឡិកេរំ សុនខា បរត្ថ,
Taṃ nāḷikeraṃ sunakhā parattha,
សង្គម្ម ខាទន្តិ វិផន្ទមានំ’’។ (ជា. ២.១៧.៧០-៧១);
Saṅgamma khādanti viphandamānaṃ’’. (jā. 2.17.70-71);
‘‘ឧបហច្ច មនំ មជ្ឈោ, មាតង្គស្មិំ យសស្សិនេ;
‘‘Upahacca manaṃ majjho, mātaṅgasmiṃ yasassine;
សបារិសជ្ជោ ឧច្ឆិន្នោ, មជ្ឈារញ្ញំ តទា អហូ’’តិ។ (ជា. ២.១៩.៩៦);
Sapārisajjo ucchinno, majjhāraññaṃ tadā ahū’’ti. (jā. 2.19.96);
សក្ការេន ច អសក្ការេន ច អភិភូតា អញ្ញតិត្ថិយា នាដបុត្តាទយោ និទស្សេតព្ពា។
Sakkārena ca asakkārena ca abhibhūtā aññatitthiyā nāṭaputtādayo nidassetabbā.
គាថាសុ ឧភយន្តិ ឧភយេន សក្ការេន ច អសក្ការេន ច។ សមាធិ ន វិកម្បតីតិ ន ចលតិ, ឯកគ្គភាវេន តិដ្ឋតិ។ កស្ស បន ន ចលតីតិ អាហ ‘‘អប្បមាទវិហារិនោ’’តិ។ យោ បមាទករធម្មានំ រាគាទីនំ សុដ្ឋុ បហីនត្តា អប្បមាទវិហារី អរហា, តស្ស។ សោ ហិ លោកធម្មេហិ ន វិកម្បតិ។ សុខុមទិដ្ឋិវិបស្សកន្តិ ផលសមាបត្តិអត្ថំ សុខុមាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ញាយ អភិណ្ហំ បវត្តវិបស្សនត្តា សុខុមទិដ្ឋិវិបស្សកំ។ ឧបាទានក្ខយារាមន្តិ ចតុន្នំ ឧបាទានានំ ខយំ បរិយោសានភូតំ អរហត្តផលំ អារមិតព្ពំ ឯតស្សាតិ ឧបាទានក្ខយារាមំ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
Gāthāsu ubhayanti ubhayena sakkārena ca asakkārena ca. Samādhi na vikampatīti na calati, ekaggabhāvena tiṭṭhati. Kassa pana na calatīti āha ‘‘appamādavihārino’’ti. Yo pamādakaradhammānaṃ rāgādīnaṃ suṭṭhu pahīnattā appamādavihārī arahā, tassa. So hi lokadhammehi na vikampati. Sukhumadiṭṭhivipassakanti phalasamāpattiatthaṃ sukhumāya diṭṭhiyā paññāya abhiṇhaṃ pavattavipassanattā sukhumadiṭṭhivipassakaṃ. Upādānakkhayārāmanti catunnaṃ upādānānaṃ khayaṃ pariyosānabhūtaṃ arahattaphalaṃ āramitabbaṃ etassāti upādānakkhayārāmaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
ទុតិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dutiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ឥតិវុត្តកបាឡិ • Itivuttakapāḷi / ២. សក្ការសុត្តំ • 2. Sakkārasuttaṃ
