| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / ชาตก-อฎฺฐกถา • Jātaka-aṭṭhakathā |
[๒๐๐] ๑๐. สาธุสีลชาตกวณฺณนา
[200] 10. Sādhusīlajātakavaṇṇanā
สรีรทพฺยนฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรโนฺต อญฺญตรํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิฯ ตสฺส กิร จตโสฺส ธีตโร อเหสุํฯ ตา จตฺตาโร ชนา ปเตฺถนฺติ, เตสุ เอโก อภิรูโป สรีรสมฺปโนฺน, เอโก วยปฺปโตฺต มหลฺลโก, เอโก ชาติสมฺปโนฺน, เอโก สีลวาฯ พฺราหฺมโณ จิเนฺตสิ – ‘‘ธีตโร นิเวเสเนฺตน ปติฎฺฐาเปเนฺตน กสฺส นุ โข ทาตพฺพา, กิํ รูปสมฺปนฺนสฺส, อุทาหุ วยปฺปตฺตสฺส, ชาติสมฺปนฺนสีลวนฺตานํ อญฺญตรสฺสา’’ติฯ โส จิเนฺตโนฺตปิ อชานิตฺวา ‘‘อิมํ การณํ สมฺมาสมฺพุโทฺธ ชานิสฺสติ, ตํ ปุจฺฉิตฺวา เอเตสํ อนฺตเร อนุจฺฉวิกสฺส ทสฺสามี’’ติ คนฺธมาลาทีนิ คาหาเปตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสิโนฺน อาทิโต ปฎฺฐาย ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา ‘‘ภเนฺต, อิเมสุ จตูสุ ชเนสุ กสฺส ทาตุํ วฎฺฎตี’’ติ ปุจฺฉิฯ สตฺถา ‘‘ปุเพฺพปิ ปณฺฑิตา เอตํ ปญฺหํ กถยิํสุ, ภวสเงฺขปคตตฺตา ปน สลฺลเกฺขตุํ น สโกฺกสี’’ติ วตฺวา เตน ยาจิโต อตีตํ อาหริฯ
Sarīradabyanti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi. Tassa kira catasso dhītaro ahesuṃ. Tā cattāro janā patthenti, tesu eko abhirūpo sarīrasampanno, eko vayappatto mahallako, eko jātisampanno, eko sīlavā. Brāhmaṇo cintesi – ‘‘dhītaro nivesentena patiṭṭhāpentena kassa nu kho dātabbā, kiṃ rūpasampannassa, udāhu vayappattassa, jātisampannasīlavantānaṃ aññatarassā’’ti. So cintentopi ajānitvā ‘‘imaṃ kāraṇaṃ sammāsambuddho jānissati, taṃ pucchitvā etesaṃ antare anucchavikassa dassāmī’’ti gandhamālādīni gāhāpetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ādito paṭṭhāya tamatthaṃ ārocetvā ‘‘bhante, imesu catūsu janesu kassa dātuṃ vaṭṭatī’’ti pucchi. Satthā ‘‘pubbepi paṇḍitā etaṃ pañhaṃ kathayiṃsu, bhavasaṅkhepagatattā pana sallakkhetuṃ na sakkosī’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.
อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทเตฺต รชฺชํ กาเรเนฺต โพธิสโตฺต พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปโตฺต ตกฺกสิลายํ สิปฺปํ อุคฺคณฺหิตฺวา อาคนฺตฺวา พาราณสิยํ ทิสาปาโมโกฺข อาจริโย อโหสิฯ อเถกสฺส พฺราหฺมณสฺส จตโสฺส ธีตโร อเหสุํ, ตา เอวเมว จตฺตาโร ชนา ปตฺถยิํสุฯ พฺราหฺมโณ ‘‘กสฺส นุ โข ทาตพฺพา’’ติ อชานโนฺต ‘‘อาจริยํ ปุจฺฉิตฺวา ทาตพฺพยุตฺตกสฺส ทสฺสามี’’ติ ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉโนฺต ปฐมํ คาถมาห –
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sippaṃ uggaṇhitvā āgantvā bārāṇasiyaṃ disāpāmokkho ācariyo ahosi. Athekassa brāhmaṇassa catasso dhītaro ahesuṃ, tā evameva cattāro janā patthayiṃsu. Brāhmaṇo ‘‘kassa nu kho dātabbā’’ti ajānanto ‘‘ācariyaṃ pucchitvā dātabbayuttakassa dassāmī’’ti tassa santikaṃ gantvā tamatthaṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
๙๙.
99.
‘‘สรีรทพฺยํ วุฑฺฒพฺยํ, โสชจฺจํ สาธุสีลิยํ;
‘‘Sarīradabyaṃ vuḍḍhabyaṃ, sojaccaṃ sādhusīliyaṃ;
พฺราหฺมณํ เตว ปุจฺฉาม, กนฺนุ เตสํ วนิมฺหเส’’ติฯ
Brāhmaṇaṃ teva pucchāma, kannu tesaṃ vanimhase’’ti.
ตตฺถ ‘‘สรีรทพฺย’’นฺติอาทีหิ เตสํ จตุนฺนํ วิชฺชมาเน คุเณ ปกาเสติฯ อยเญฺหตฺถ อธิปฺปาโย – ธีตโร เม จตฺตาโร ชนา ปเตฺถนฺติ, เตสุ เอกสฺส สรีรทพฺยมตฺถิ, สรีรสมฺปทา อภิรูปภาโว สํวิชฺชติฯ เอกสฺส วุฑฺฒพฺยํ วุฑฺฒิภาโว มหลฺลกตา อตฺถิฯ เอกสฺส โสชจฺจํ สุชาติตา ชาติสมฺปทา อตฺถิฯ ‘‘สุชจฺจ’’นฺติปิ ปาโฐฯ เอกสฺส สาธุสีลิยํ สุนฺทรสีลภาโว สีลสมฺปทา อตฺถิฯ พฺราหฺมณํ เตว ปุจฺฉามาติ เตสุ อสุกสฺส นาเมตา ทาตพฺพาติ อชานนฺตา มยํ ภวนฺตํ พฺราหฺมณเญฺญว ปุจฺฉามฯ กนฺนุ เตสํ วนิมฺหเสติ เตสํ จตุนฺนํ ชนานํ กํ วนิมฺหเส, กํ อิจฺฉาม, กสฺส ตา กุมาริกา ททามาติ ปุจฺฉติฯ
Tattha ‘‘sarīradabya’’ntiādīhi tesaṃ catunnaṃ vijjamāne guṇe pakāseti. Ayañhettha adhippāyo – dhītaro me cattāro janā patthenti, tesu ekassa sarīradabyamatthi, sarīrasampadā abhirūpabhāvo saṃvijjati. Ekassa vuḍḍhabyaṃ vuḍḍhibhāvo mahallakatā atthi. Ekassa sojaccaṃ sujātitā jātisampadā atthi. ‘‘Sujacca’’ntipi pāṭho. Ekassa sādhusīliyaṃ sundarasīlabhāvo sīlasampadā atthi. Brāhmaṇaṃ teva pucchāmāti tesu asukassa nāmetā dātabbāti ajānantā mayaṃ bhavantaṃ brāhmaṇaññeva pucchāma. Kannu tesaṃ vanimhaseti tesaṃ catunnaṃ janānaṃ kaṃ vanimhase, kaṃ icchāma, kassa tā kumārikā dadāmāti pucchati.
ตํ สุตฺวา อาจริโย ‘‘รูปสมฺปทาทีสุ วิชฺชมานาสุปิ วิปนฺนสีโล คารโยฺห, ตสฺมา ตํ นปฺปมาณํ, อมฺหากํ สีลวนฺตภาโว รุจฺจตี’’ติ อิมมตฺถํ ปกาเสโนฺต ทุติยํ คาถมาห –
Taṃ sutvā ācariyo ‘‘rūpasampadādīsu vijjamānāsupi vipannasīlo gārayho, tasmā taṃ nappamāṇaṃ, amhākaṃ sīlavantabhāvo ruccatī’’ti imamatthaṃ pakāsento dutiyaṃ gāthamāha –
๑๐๐.
100.
‘‘อโตฺถ อตฺถิ สรีรสฺมิํ, วุฑฺฒพฺยสฺส นโม กเร;
‘‘Attho atthi sarīrasmiṃ, vuḍḍhabyassa namo kare;
อโตฺถ อตฺถิ สุชาตสฺมิํ, สีลํ อสฺมาก รุจฺจตี’’ติฯ
Attho atthi sujātasmiṃ, sīlaṃ asmāka ruccatī’’ti.
ตตฺถ อโตฺถ อตฺถิ สรีรสฺมินฺติ รูปสมฺปเนฺน สรีเรปิ อโตฺถ วิเสโส วุทฺธิ อตฺถิเยว, ‘‘นตฺถี’’ติ น วทามิฯ วุฑฺฒพฺยสฺส นโม กเรติ วุฑฺฒภาวสฺส ปน นมกฺการเมว กโรมิฯ วุฑฺฒภาโว หิ วนฺทนมานนํ ลภติฯ อโตฺถ อตฺถิ สุชาตสฺมินฺติ สุชาเตปิ ปุริเส วุฑฺฒิ อตฺถิ, ชาติสมฺปตฺติปิ อิจฺฉิตพฺพาเยวฯ สีลํ อสฺมาก รุจฺจตีติ อมฺหากํ ปน สีลเมว รุจฺจติฯ สีลวา หิ อาจารสมฺปโนฺน สรีรทพฺยวิรหิโตปิ ปุโชฺช ปาสํโสติฯ พฺราหฺมโณ ตสฺส วจนํ สุตฺวา สีลวนฺตเสฺสว ธีตโร อทาสิฯ
Tattha attho atthi sarīrasminti rūpasampanne sarīrepi attho viseso vuddhi atthiyeva, ‘‘natthī’’ti na vadāmi. Vuḍḍhabyassa namo kareti vuḍḍhabhāvassa pana namakkārameva karomi. Vuḍḍhabhāvo hi vandanamānanaṃ labhati. Attho atthi sujātasminti sujātepi purise vuḍḍhi atthi, jātisampattipi icchitabbāyeva. Sīlaṃ asmāka ruccatīti amhākaṃ pana sīlameva ruccati. Sīlavā hi ācārasampanno sarīradabyavirahitopi pujjo pāsaṃsoti. Brāhmaṇo tassa vacanaṃ sutvā sīlavantasseva dhītaro adāsi.
สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ – สจฺจปริโยสาเน พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฎฺฐหิฯ ‘‘ตทา พฺราหฺมโณ อยเมว พฺราหฺมโณ อโหสิ, ทิสาปาโมโกฺข อาจริโย ปน อหเมว อโหสิ’’นฺติฯ
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi – saccapariyosāne brāhmaṇo sotāpattiphale patiṭṭhahi. ‘‘Tadā brāhmaṇo ayameva brāhmaṇo ahosi, disāpāmokkho ācariyo pana ahameva ahosi’’nti.
สาธุสีลชาตกวณฺณนา ทสมาฯ
Sādhusīlajātakavaṇṇanā dasamā.
รุหกวโคฺค ปญฺจโมฯ
Ruhakavaggo pañcamo.
ตสฺสุทฺทานํ –
Tassuddānaṃ –
รุหกํ สิริกาฬกํ, ปทุมํ มณิโจรกํ;
Ruhakaṃ sirikāḷakaṃ, padumaṃ maṇicorakaṃ;
ปพฺพตูปตฺถรวลาหํ, มิตฺตามิตฺตญฺจ ราธญฺจ;
Pabbatūpattharavalāhaṃ, mittāmittañca rādhañca;
คหปติ สาธุสีลํฯ
Gahapati sādhusīlaṃ.
Related texts:
ติปิฎก (มูล) • Tipiṭaka (Mūla) / สุตฺตปิฎก • Suttapiṭaka / ขุทฺทกนิกาย • Khuddakanikāya / ชาตกปาฬิ • Jātakapāḷi / ๒๐๐. สาธุสีลชาตกํ • 200. Sādhusīlajātakaṃ
