| Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / સંયુત્તનિકાય (ટીકા) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) |
૨. રથોપમસુત્તવણ્ણના
2. Rathopamasuttavaṇṇanā
૨૩૯. સુસંવુતિન્દ્રિયસ્સ ભોજને મત્તઞ્ઞુનો સતસ્સ સમ્પજાનસ્સ વિહરતો કિલેસનિમિત્તં દુક્ખં અનવસરન્તિ સુખસોમનસ્સબહુલતા વુત્તા. યવતિ તેન ફલં મિસ્સિતં વિય હોતીતિ યોનિ, એકન્તિકં કારણં. અસ્સાતિ ભિક્ખુનો. પરિપુણ્ણન્તિ અવિકલં. અનવસેસં આસવે ખેપેતીતિ આસવક્ખયો, અગ્ગમગ્ગો. યં યન્તિ દન્ધં મજ્ઝં જવોતિ જવાદીસુ યં યં ગમનં. રક્ખણત્થાયાતિ કિલેસચોરેહિ રક્ખણત્થાય . વેગનિગ્ગહણત્થાયાતિ કિલેસહેતુકસ્સ ઇન્દ્રિયવેગસ્સ નિગ્ગણ્હનત્થાય. નિબ્બિસેવનત્થાયાતિ વિસેવનસ્સ વિપ્ફન્દિતસ્સ નિરોધનાય. કિલેસૂપસમત્થાયાતિ કિલેસાનં ઉપરૂપરિ સમનત્થાય વૂપસમનત્થાય.
239. Susaṃvutindriyassa bhojane mattaññuno satassa sampajānassa viharato kilesanimittaṃ dukkhaṃ anavasaranti sukhasomanassabahulatā vuttā. Yavati tena phalaṃ missitaṃ viya hotīti yoni, ekantikaṃ kāraṇaṃ. Assāti bhikkhuno. Paripuṇṇanti avikalaṃ. Anavasesaṃ āsave khepetīti āsavakkhayo, aggamaggo. Yaṃ yanti dandhaṃ majjhaṃ javoti javādīsu yaṃ yaṃ gamanaṃ. Rakkhaṇatthāyāti kilesacorehi rakkhaṇatthāya . Veganiggahaṇatthāyāti kilesahetukassa indriyavegassa niggaṇhanatthāya. Nibbisevanatthāyāti visevanassa vipphanditassa nirodhanāya. Kilesūpasamatthāyāti kilesānaṃ uparūpari samanatthāya vūpasamanatthāya.
સમણરતિ નામ સમથવિપસ્સનામગ્ગફલસુખાનિ. દન્તાનમ્પિ સિન્ધવાનં સારથિનો પયોગેન સિયા કાચિ વિસેવનમત્તાતિ તદભાવં દસ્સેન્તો ‘‘નિબ્બિસેવને કત્વા પેસેન્તો’’તિ વુત્તં. ઞાણં ગચ્છતીતિ અસઙ્ગમનં પવત્તતિ પગેવ ઇન્દ્રિયભાવનાય કતત્તા, કિલેસનિગ્ગહસ્સ સુખેનેવ સિદ્ધત્તા. દાયકસ્સ અજ્ઝાસયો વસો ઉળારો લામકો. દેય્યધમ્મસ્સ પમાણં વસો અપ્પકં બહુકઞ્ચ.
Samaṇarati nāma samathavipassanāmaggaphalasukhāni. Dantānampi sindhavānaṃ sārathino payogena siyā kāci visevanamattāti tadabhāvaṃ dassento ‘‘nibbisevane katvā pesento’’ti vuttaṃ. Ñāṇaṃ gacchatīti asaṅgamanaṃ pavattati pageva indriyabhāvanāya katattā, kilesaniggahassa sukheneva siddhattā. Dāyakassa ajjhāsayo vaso uḷāro lāmako. Deyyadhammassa pamāṇaṃ vaso appakaṃ bahukañca.
મહામણ્ડપટ્ઠાનં નામ લોહપાસાદસ્સ પુરતો એવ મહાભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સન્નિપાતકાલે તેસં પહોનકવસેન મહામણ્ડપસ્સ કત્તબ્બટ્ઠાનં. ગહણમાનન્તિ પરિવિસગહણભાજનં.
Mahāmaṇḍapaṭṭhānaṃ nāma lohapāsādassa purato eva mahābhikkhusaṅghassa sannipātakāle tesaṃ pahonakavasena mahāmaṇḍapassa kattabbaṭṭhānaṃ. Gahaṇamānanti parivisagahaṇabhājanaṃ.
પકતિયા ભત્તકારકિચ્ચે અધિગતો ઉપટ્ઠાકુપાસકો. મુદુસમખરસઞ્ઞિતેહિ, દહનપચનભજ્જનસઞ્ઞિતેહિ વા તીહિ પાકેહિ.
Pakatiyā bhattakārakicce adhigato upaṭṭhākupāsako. Mudusamakharasaññitehi, dahanapacanabhajjanasaññitehi vā tīhi pākehi.
પરિસોધેત્વાતિ રઞ્ઞો અનુચ્છવિકભાવં પરિસોધેત્વા. ભૂમિયં છડ્ડેસિ ‘‘ભિક્ખૂનં અદત્વા મયા મુખે પક્ખિત્ત’’ન્તિ. મુખેન ગણ્હિ તસ્સ નિદ્દોસભાવં દસ્સેતું. મત્તં જાનાપેતું પમજ્જિ. ‘‘ત્વં કુતો આગતો’’તિ પુચ્છને પમાદં આપજ્જિ. અનુભાગોતિ અવસિટ્ઠભાગો. ઇદમત્થિયન્તિ ઇદં પયોજનં. ઇતરન્તિ પાળિયં અનાગતમ્પિ આહારે પમાણજાનનં.
Parisodhetvāti rañño anucchavikabhāvaṃ parisodhetvā. Bhūmiyaṃ chaḍḍesi ‘‘bhikkhūnaṃ adatvā mayā mukhe pakkhitta’’nti. Mukhena gaṇhi tassa niddosabhāvaṃ dassetuṃ. Mattaṃ jānāpetuṃ pamajji. ‘‘Tvaṃ kuto āgato’’ti pucchane pamādaṃ āpajji. Anubhāgoti avasiṭṭhabhāgo. Idamatthiyanti idaṃ payojanaṃ. Itaranti pāḷiyaṃ anāgatampi āhāre pamāṇajānanaṃ.
સયનં સેય્યા, કામભોગીનં સેય્યા કામભોગિસેય્યા. દક્ખિણપસ્સેન સયાનો નામ નત્થિ દક્ખિણહત્થેન કાતબ્બકિચ્ચકરણતો. તેજુસ્સદત્તાતિ ઇદં અનુત્રાસસ્સેવ સીહસ્સ સયનન્તિ દસ્સેતું વુત્તં. દ્વે પુરિમપાદે એકસ્મિં, પચ્છિમપાદે એકસ્મિં ઠાને ઠપેત્વાતિ હિ ઇદં પાદાનં અવિક્ખિત્તભાવકરણદસ્સનં.
Sayanaṃ seyyā, kāmabhogīnaṃ seyyā kāmabhogiseyyā. Dakkhiṇapassena sayāno nāma natthi dakkhiṇahatthena kātabbakiccakaraṇato. Tejussadattāti idaṃ anutrāsasseva sīhassa sayananti dassetuṃ vuttaṃ. Dve purimapāde ekasmiṃ, pacchimapāde ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetvāti hi idaṃ pādānaṃ avikkhittabhāvakaraṇadassanaṃ.
ચતુત્થજ્ઝાનસેય્યાતિ ચતુત્થજ્ઝાનિકં ફલસમાપત્તિં વદતિ. યેભુય્યેન હિ તથાગતા ફલસમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વાવ સયન્તિ. સા ચ નેસં ચતુત્થજ્ઝાનતો વુટ્ઠાય, કિલેસપરિનિબ્બાનસ્સ ચ કતત્તાતિ વદન્તિ . ઇધ સીહસેય્યા આગતા પાદં અચ્ચાધાય પુબ્બેનાપરં અજહિતસંલક્ખણા સેય્યાતિ કત્વા. તેનાહ ‘‘અયં હી’’તિઆદિ. એવન્તિ ‘‘દક્ખિણેન પસ્સેના’’તિઆદિના વુત્તાકારેન સેય્યં કપ્પેતિ.
Catutthajjhānaseyyāti catutthajjhānikaṃ phalasamāpattiṃ vadati. Yebhuyyena hi tathāgatā phalasamāpattiṃ samāpajjitvāva sayanti. Sā ca nesaṃ catutthajjhānato vuṭṭhāya, kilesaparinibbānassa ca katattāti vadanti . Idha sīhaseyyā āgatā pādaṃ accādhāya pubbenāparaṃ ajahitasaṃlakkhaṇā seyyāti katvā. Tenāha ‘‘ayaṃ hī’’tiādi. Evanti ‘‘dakkhiṇena passenā’’tiādinā vuttākārena seyyaṃ kappeti.
કથં નિદ્દાયન્તો સતો સમ્પજાનો હોતિ? ભવઙ્ગચિત્તેન હિ નિદ્દૂપગમનન્તિ અધિપ્પાયો. અપ્પહાનેનાતિ તદધિમુત્તતાય તદપ્પહાનં દટ્ઠબ્બં. તથા તેસુ નિદ્દોક્કમનસ્સ આદિપરિયોસાનેસુ અજહિતસતિસમ્પજઞ્ઞં હોતિ. તેનાહ – ‘‘નિદ્દં ઓક્કમન્તોપિ સતો સમ્પજાનો હોતી’’તિ. એતં પનાતિ ‘‘નિદ્દં ઓક્કમન્તોપિ સતો સમ્પજાનો હોતી’’તિ વુત્તનયં વદતિ. ઞાણધાતુકન્તિ ન રોચયિંસૂતિ નિદ્દોક્કમનેપિ જાગરણે પવત્તઞાણસભાવમેવાતિ ન રોચયિંસુ પોરાણા. નિરન્તરં ભવઙ્ગચિત્તેસુ વત્તમાનેસુ સતિસમ્પજઞ્ઞાસમ્ભવોતિ અધિપ્પાયો. પુરિમસ્મિઞ્હિ નયે સતિસમ્પજઞ્ઞસ્સ અસંવરો, ન ભવઙ્ગસ્સ. ઇન્દ્રિયસંવરો, ભોજને મત્તઞ્ઞુતા, જાગરિયાનુયોગોતિ ઇમેહિ તિવઙ્ગિકા, નિમિત્તાનુબ્યઞ્જનપરિવજ્જનાદિ સબ્બં વિપસ્સનાપક્ખિકમેવાતિ અધિપ્પાયો.
Kathaṃniddāyanto sato sampajāno hoti? Bhavaṅgacittena hi niddūpagamananti adhippāyo. Appahānenāti tadadhimuttatāya tadappahānaṃ daṭṭhabbaṃ. Tathā tesu niddokkamanassa ādipariyosānesu ajahitasatisampajaññaṃ hoti. Tenāha – ‘‘niddaṃ okkamantopi sato sampajāno hotī’’ti. Etaṃ panāti ‘‘niddaṃ okkamantopi sato sampajāno hotī’’ti vuttanayaṃ vadati. Ñāṇadhātukanti na rocayiṃsūti niddokkamanepi jāgaraṇe pavattañāṇasabhāvamevāti na rocayiṃsu porāṇā. Nirantaraṃ bhavaṅgacittesu vattamānesu satisampajaññāsambhavoti adhippāyo. Purimasmiñhi naye satisampajaññassa asaṃvaro, na bhavaṅgassa. Indriyasaṃvaro, bhojane mattaññutā, jāgariyānuyogoti imehi tivaṅgikā, nimittānubyañjanaparivajjanādi sabbaṃ vipassanāpakkhikamevāti adhippāyo.
તાનેવાતિ વિપસ્સનાક્ખણે પવત્તાનિ ઇન્દ્રિયાદીનિ. યાવ અરહત્તા દેસના વિત્થારતો કથેતબ્બા. પાળિયં પન ‘‘યોનિ ચસ્સ આરદ્ધા હોતિ આસવાનં ખયાયા’’તિ સઙ્ખેપેન કથિતા.
Tānevāti vipassanākkhaṇe pavattāni indriyādīni. Yāva arahattā desanā vitthārato kathetabbā. Pāḷiyaṃ pana ‘‘yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāyā’’ti saṅkhepena kathitā.
રથોપમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Rathopamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
તિપિટક (મૂલ) • Tipiṭaka (Mūla) / સુત્તપિટક • Suttapiṭaka / સંયુત્તનિકાય • Saṃyuttanikāya / ૨. રથોપમસુત્તં • 2. Rathopamasuttaṃ
અટ્ઠકથા • Aṭṭhakathā / સુત્તપિટક (અટ્ઠકથા) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / સંયુત્તનિકાય (અટ્ઠકથા) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ૨. રથોપમસુત્તવણ્ણના • 2. Rathopamasuttavaṇṇanā
