| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៩. រាមណេយ្យកត្ថេរគាថាវណ្ណនា
9. Rāmaṇeyyakattheragāthāvaṇṇanā
ចិហចិហាភិនទិតេតិ អាយស្មតោ រាមណេយ្យកត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ បុប្ផេហិ បូជំ អកាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តោ អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា សុគតីសុ ឯវ បរិវត្តេន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ឥព្ភកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ ជេតវនបដិគ្គហណេ សញ្ជាតប្បសាទោ បព្ពជិត្វា ចរិយានុកូលំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរញ្ញេ វិហរតិ។ តស្ស អត្តនោ សម្បត្តិយា បព្ពជិតសារុប្បាយ ច បដិបត្តិយា បាសាទិកភាវតោ រាមណេយ្យកោត្វេវ សមញ្ញា អហោសិ ។ អថេកទិវសំ មារោ ថេរំ ភិំសាបេតុកាមោ ភេរវសទ្ទំ អកាសិ។ តំ សុត្វា ថេរោ ថិរបកតិតាយ តេន អសន្តសន្តោ ‘‘មារោ អយ’’ន្តិ ញត្វា តត្ថ អនាទរំ ទស្សេន្តោ ‘‘ចិហចិហាភិនទិតេ’’តិ គាថំ អភាសិ។
Cihacihābhinaditeti āyasmato rāmaṇeyyakattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pupphehi pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devaloke nibbatto aparāparaṃ puññāni katvā sugatīsu eva parivattento imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ibbhakule nibbattitvā vayappatto jetavanapaṭiggahaṇe sañjātappasādo pabbajitvā cariyānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe viharati. Tassa attano sampattiyā pabbajitasāruppāya ca paṭipattiyā pāsādikabhāvato rāmaṇeyyakotveva samaññā ahosi . Athekadivasaṃ māro theraṃ bhiṃsāpetukāmo bheravasaddaṃ akāsi. Taṃ sutvā thero thirapakatitāya tena asantasanto ‘‘māro aya’’nti ñatvā tattha anādaraṃ dassento ‘‘cihacihābhinadite’’ti gāthaṃ abhāsi.
៤៩. តត្ថ ចិហចិហាភិនទិតេតិ ចិហចិហាតិ អភិណ្ហំ បវត្តសទ្ទតាយ ‘‘ចិហចិហា’’តិ លទ្ធនាមានំ វដ្ដកានំ អភិនាទនិមិត្តំ, វិរវហេតូតិ អត្ថោ។ សិប្បិកាភិរុតេហិ ចាតិ សិប្បិកា វុច្ចន្តិ ទេវកា បរនាមកា គេលញ្ញេន ឆាតកិសទារកាការា សាខាមិគា។ ‘‘មហាកលន្ទកា’’តិ កេចិ, សិប្បិកានំ អភិរុតេហិ មហាវិរវេហិ, ហេតុម្ហិ ចេតំ ករណវចនំ, តំ ហេតូតិ អត្ថោ។ ន មេ តំ ផន្ទតិ ចិត្តន្តិ មម ចិត្តំ ន ផន្ទតិ ន ចវតិ។ ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ឥមស្មិំ អរញ្ញេ វិរវហេតុ សិប្បិកាភិរុតហេតុ វិយ, បាបិម, តវ វិស្សរករណហេតុ មម ចិត្តំ កម្មដ្ឋានតោ ន បរិបតតីតិ។ តត្ថ ការណមាហ ‘‘ឯកត្តនិរតញ្ហិ មេ’’តិ។ ហិ-សទ្ទោ ហេតុ អត្ថោ, យស្មា មម ចិត្តំ គណសង្គណិកំ បហាយ ឯកត្តេ ឯកីភាវេ, ពហិទ្ធា វា វិក្ខេបំ បហាយ ឯកត្តេ ឯកគ្គតាយ, ឯកត្តេ ឯកសភាវេ វា និព្ពានេ និរតំ អភិរតំ, តស្មា កម្មដ្ឋានតោ ន ផន្ទតិ ន ចវតីតិ, ឥមំ កិរ គាថំ វទន្តោ ឯវ ថេរោ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.២១.៥-៩) –
49. Tattha cihacihābhinaditeti cihacihāti abhiṇhaṃ pavattasaddatāya ‘‘cihacihā’’ti laddhanāmānaṃ vaṭṭakānaṃ abhinādanimittaṃ, viravahetūti attho. Sippikābhirutehi cāti sippikā vuccanti devakā paranāmakā gelaññena chātakisadārakākārā sākhāmigā. ‘‘Mahākalandakā’’ti keci, sippikānaṃ abhirutehi mahāviravehi, hetumhi cetaṃ karaṇavacanaṃ, taṃ hetūti attho. Na me taṃ phandati cittanti mama cittaṃ na phandati na cavati. Idaṃ vuttaṃ hoti – imasmiṃ araññe viravahetu sippikābhirutahetu viya, pāpima, tava vissarakaraṇahetu mama cittaṃ kammaṭṭhānato na paripatatīti. Tattha kāraṇamāha ‘‘ekattaniratañhi me’’ti. Hi-saddo hetu attho, yasmā mama cittaṃ gaṇasaṅgaṇikaṃ pahāya ekatte ekībhāve, bahiddhā vā vikkhepaṃ pahāya ekatte ekaggatāya, ekatte ekasabhāve vā nibbāne nirataṃ abhirataṃ, tasmā kammaṭṭhānato na phandati na cavatīti, imaṃ kira gāthaṃ vadanto eva thero vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.21.5-9) –
‘‘សុវណ្ណវណ្ណោ ភគវា, សតរំសី បតាបវា;
‘‘Suvaṇṇavaṇṇo bhagavā, sataraṃsī patāpavā;
ចង្កមនំ សមារូឡ្ហោ, មេត្តចិត្តោ សិខីសភោ។
Caṅkamanaṃ samārūḷho, mettacitto sikhīsabho.
‘‘បសន្នចិត្តោ សុមនោ, វន្ទិត្វា ញាណមុត្តមំ;
‘‘Pasannacitto sumano, vanditvā ñāṇamuttamaṃ;
មិនេលបុប្ផំ បគ្គយ្ហ, ពុទ្ធស្ស អភិរោបយិំ។
Minelapupphaṃ paggayha, buddhassa abhiropayiṃ.
‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘ឯកូនតិំសកប្បម្ហិ, សុមេឃឃននាមកោ;
‘‘Ekūnatiṃsakappamhi, sumeghaghananāmako;
សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ។
Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អយមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណគាថា អហោសិ។
Ayameva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosi.
រាមណេយ្យកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Rāmaṇeyyakattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៩. រាមណេយ្យកត្ថេរគាថា • 9. Rāmaṇeyyakattheragāthā
