| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸਪਾਲ਼ਿ • Mahāniddesapāḷi |
੧੦. ਪੁਰਾਭੇਦਸੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸੋ
10. Purābhedasuttaniddeso
ਅਥ ਪੁਰਾਭੇਦਸੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸਂ વਕ੍ਖਤਿ –
Atha purābhedasuttaniddesaṃ vakkhati –
੮੩.
83.
ਕਥਂਦਸ੍ਸੀ ਕਥਂਸੀਲੋ, ਉਪਸਨ੍ਤੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ।
Kathaṃdassīkathaṃsīlo, upasantoti vuccati;
ਤਂ ਮੇ ਗੋਤਮ ਪਬ੍ਰੂਹਿ, ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਉਤ੍ਤਮਂ ਨਰਂ॥
Taṃ me gotama pabrūhi, pucchito uttamaṃ naraṃ.
ਕਥਂਦਸ੍ਸੀ ਕਥਂਸੀਲੋ, ਉਪਸਨ੍ਤੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤੀਤਿ। ਕਥਂਦਸ੍ਸੀਤਿ ਕੀਦਿਸੇਨ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਕਿਂਸਣ੍ਠਿਤੇਨ, ਕਿਂਪਕਾਰੇਨ, ਕਿਂਪਟਿਭਾਗੇਨਾਤਿ – ਕਥਂਦਸ੍ਸੀ। ਕਥਂਸੀਲੋਤਿ ਕੀਦਿਸੇਨ ਸੀਲੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਕਿਂਸਣ੍ਠਿਤੇਨ, ਕਿਂਪਕਾਰੇਨ, ਕਿਂਪਟਿਭਾਗੇਨਾਤਿ – ਕਥਂਦਸ੍ਸੀ ਕਥਂਸੀਲੋ। ਉਪਸਨ੍ਤੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਸਨ੍ਤੋ ਉਪਸਨ੍ਤੋ વੂਪਸਨ੍ਤੋ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪવੁਚ੍ਚਤਿ ਕਥੀਯਤਿ ਭਣੀਯਤਿ ਦੀਪੀਯਤਿ વੋਹਰੀਯਤਿ। ਕਥਂਦਸ੍ਸੀਤਿ ਅਧਿਪਞ੍ਞਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਕਥਂਸੀਲੋਤਿ ਅਧਿਸੀਲਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਉਪਸਨ੍ਤੋਤਿ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਤੀਤਿ – ਕਥਂਦਸ੍ਸੀ ਕਥਂਸੀਲੋ ਉਪਸਨ੍ਤੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ।
Kathaṃdassī kathaṃsīlo, upasantoti vuccatīti. Kathaṃdassīti kīdisena dassanena samannāgato, kiṃsaṇṭhitena, kiṃpakārena, kiṃpaṭibhāgenāti – kathaṃdassī. Kathaṃsīloti kīdisena sīlena samannāgato, kiṃsaṇṭhitena, kiṃpakārena, kiṃpaṭibhāgenāti – kathaṃdassī kathaṃsīlo. Upasantoti vuccatīti santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyati. Kathaṃdassīti adhipaññaṃ pucchati, kathaṃsīloti adhisīlaṃ pucchati, upasantoti adhicittaṃ pucchatīti – kathaṃdassī kathaṃsīlo upasantoti vuccati.
ਤਂ ਮੇ ਗੋਤਮ ਪਬ੍ਰੂਹੀਤਿ। ਤਨ੍ਤਿ ਯਂ ਪੁਚ੍ਛਾਮਿ, ਯਂ ਯਾਚਾਮਿ, ਯਂ ਅਜ੍ਝੇਸਾਮਿ, ਯਂ ਪਸਾਦੇਮਿ। ਗੋਤਮਾਤਿ ਸੋ ਨਿਮ੍ਮਿਤੋ ਬੁਦ੍ਧਂ ਭਗવਨ੍ਤਂ ਗੋਤ੍ਤੇਨ ਆਲਪਤਿ। ਪਬ੍ਰੂਹੀਤਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਆਚਿਕ੍ਖ ਦੇਸੇਹਿ ਪਞ੍ਞਪੇਹਿ ਪਟ੍ਠਪੇਹਿ વਿવਰ વਿਭਜ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਹਿ ਪਕਾਸੇਹੀਤਿ – ਤਂ ਮੇ ਗੋਤਮ ਪਬ੍ਰੂਹਿ।
Taṃ me gotama pabrūhīti. Tanti yaṃ pucchāmi, yaṃ yācāmi, yaṃ ajjhesāmi, yaṃ pasādemi. Gotamāti so nimmito buddhaṃ bhagavantaṃ gottena ālapati. Pabrūhīti brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – taṃ me gotama pabrūhi.
ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਉਤ੍ਤਮਂ ਨਰਨ੍ਤਿ। ਪੁਚ੍ਛਿਤੋਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਯਾਚਿਤੋ ਅਜ੍ਝੇਸਿਤੋ ਪਸਾਦਿਤੋ। ਉਤ੍ਤਮਂ ਨਰਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਂ ਸੇਟ੍ਠਂ વਿਸਿਟ੍ਠਂ ਪਾਮੋਕ੍ਖਂ ਉਤ੍ਤਮਂ ਪવਰਂ ਨਰਨ੍ਤਿ – ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਉਤ੍ਤਮਂ ਨਰਂ।
Pucchito uttamaṃ naranti. Pucchitoti puṭṭho pucchito yācito ajjhesito pasādito. Uttamaṃ naranti aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ naranti – pucchito uttamaṃ naraṃ.
ਤੇਨਾਹ ਸੋ ਨਿਮ੍ਮਿਤੋ –
Tenāha so nimmito –
‘‘ਕਥਂਦਸ੍ਸੀ ਕਥਂਸੀਲੋ, ਉਪਸਨ੍ਤੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ।
‘‘Kathaṃdassī kathaṃsīlo, upasantoti vuccati;
ਤਂ ਮੇ ਗੋਤਮ ਪਬ੍ਰੂਹਿ, ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਉਤ੍ਤਮਂ ਨਰ’’ਨ੍ਤਿ॥
Taṃ me gotama pabrūhi, pucchito uttamaṃ nara’’nti.
੮੪.
84.
વੀਤਤਣ੍ਹੋ ਪੁਰਾਭੇਦਾ, [ਇਤਿ ਭਗવਾ]
Vītataṇhopurābhedā, [iti bhagavā]
ਪੁਬ੍ਬਮਨ੍ਤਮਨਿਸ੍ਸਿਤੋ।
Pubbamantamanissito;
વੇਮਜ੍ਝੇ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ,
Vemajjhe nupasaṅkheyyo,
ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤਂ॥
Tassa natthi purakkhataṃ.
વੀਤਤਣ੍ਹੋ ਪੁਰਾਭੇਦਾਤਿ। ਪੁਰਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ, ਪੁਰਾ ਅਤ੍ਤਭਾવਸ੍ਸ ਭੇਦਾ, ਪੁਰਾ ਕਲ਼ੇવਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪਾ, ਪੁਰਾ ਜੀવਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਉਪਚ੍ਛੇਦਾ વੀਤਤਣ੍ਹੋ વਿਗਤਤਣ੍ਹੋ ਚਤ੍ਤਤਣ੍ਹੋ વਨ੍ਤਤਣ੍ਹੋ ਮੁਤ੍ਤਤਣ੍ਹੋ ਪਹੀਨਤਣ੍ਹੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤਣ੍ਹੋ, વੀਤਰਾਗੋ વਿਗਤਰਾਗੋ ਚਤ੍ਤਰਾਗੋ વਨ੍ਤਰਾਗੋ ਮੁਤ੍ਤਰਾਗੋ ਪਹੀਨਰਾਗੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਰਾਗੋ, ਨਿਚ੍ਛਾਤੋ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਸੀਤਿਭੂਤੋ ਸੁਖਪ੍ਪਟਿਸਂવੇਦੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ વਿਹਰਤਿ।
Vītataṇho purābhedāti. Purā kāyassa bhedā, purā attabhāvassa bhedā, purā kaḷevarassa nikkhepā, purā jīvitindriyassa upacchedā vītataṇho vigatataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho, vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo, nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati.
ਭਗવਾਤਿ ਗਾਰવਾਧਿવਚਨਂ। ਅਪਿ ਚ ਭਗ੍ਗਰਾਗੋਤਿ ਭਗવਾ, ਭਗ੍ਗਦੋਸੋਤਿ ਭਗવਾ, ਭਗ੍ਗਮੋਹੋਤਿ ਭਗવਾ, ਭਗ੍ਗਮਾਨੋਤਿ ਭਗવਾ, ਭਗ੍ਗਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਭਗવਾ, ਭਗ੍ਗਤਣ੍ਹੋਤਿ ਭਗવਾ, ਭਗ੍ਗਕਿਲੇਸੋਤਿ ਭਗવਾ, ਭਜਿ વਿਭਜਿ ਪવਿਭਜਿ ਧਮ੍ਮਰਤਨਨ੍ਤਿ ਭਗવਾ, ਭવਾਨਂ ਅਨ੍ਤਕਰੋਤਿ ਭਗવਾ, ਭਾવਿਤਕਾਯੋ ਭਾવਿਤਸੀਲੋ ਭਾવਿਤਚਿਤ੍ਤੋ ਭਾવਿਤਪਞ੍ਞੋਤਿ ਭਗવਾ, ਭਜਿ વਾ ਭਗવਾ ਅਰਞ੍ਞવਨਪਤ੍ਥਾਨਿ ਪਨ੍ਤਾਨਿ ਸੇਨਾਸਨਾਨਿ ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਾਨਿ ਅਪ੍ਪਨਿਗ੍ਘੋਸਾਨਿ વਿਜਨવਾਤਾਨਿ ਮਨੁਸ੍ਸਰਾਹਸ੍ਸੇਯ੍ਯਕਾਨਿ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਸਾਰੁਪ੍ਪਾਨੀਤਿ ਭਗવਾ, ਭਾਗੀ વਾ ਭਗવਾ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨਨ੍ਤਿ ਭਗવਾ, ਭਾਗੀ વਾ ਭਗવਾ ਅਤ੍ਥਰਸਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਰਸਸ੍ਸ વਿਮੁਤ੍ਤਿਰਸਸ੍ਸ ਅਧਿਸੀਲਸ੍ਸ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਭਗવਾ, ਭਾਗੀ વਾ ਭਗવਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਝਾਨਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਨ੍ਤਿ ਭਗવਾ, ਭਾਗੀ વਾ ਭਗવਾ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ વਿਮੋਕ੍ਖਾਨਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਅਭਿਭਾਯਤਨਾਨਂ ਨવਨ੍ਨਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬવਿਹਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਨ੍ਤਿ ਭਗવਾ, ਭਾਗੀ વਾ ਭਗવਾ ਦਸਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਞਾਭਾવਨਾਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਕਸਿਣਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਅਸੁਭਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਭਗવਾ, ਭਾਗੀ વਾ ਭਗવਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਬਲਾਨਂ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਂ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸਾਤਿ ਭਗવਾ, ਭਾਗੀ વਾ ਭਗવਾ ਦਸਨ੍ਨਂ ਤਥਾਗਤਬਲਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ વੇਸਾਰਜ੍ਜਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਭਗવਾ। ਭਗવਾਤਿ ਨੇਤਂ ਨਾਮਂ ਮਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਪਿਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਗਿਨਿਯਾ ਕਤਂ, ਨ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਞਾਤਿਸਾਲੋਹਿਤੇਹਿ ਕਤਂ , ਨ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਦੇવਤਾਹਿ ਕਤਂ; વਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਮੇਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗવਨ੍ਤਾਨਂ ਬੋਧਿਯਾ ਮੂਲੇ ਸਹ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞਾਣਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾ ਸਚ੍ਛਿਕਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਭਗવਾਤਿ – વੀਤਤਣ੍ਹੋ ਪੁਰਾਭੇਦਾਤਿ ਭਗવਾ।
Bhagavāti gāravādhivacanaṃ. Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggataṇhoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṃ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā, bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṃ jhānānaṃ catunnaṃ appamaññānaṃ catunnaṃ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṃ vimokkhānaṃ aṭṭhannaṃ abhibhāyatanānaṃ navannaṃ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṃ paññābhāvanānaṃ dasannaṃ kasiṇasamāpattīnaṃ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ catunnaṃ sammappadhānānaṃ catunnaṃ iddhipādānaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ pañcannaṃ balānaṃ sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṃ tathāgatabalānaṃ catunnaṃ vesārajjānaṃ catunnaṃ paṭisambhidānaṃ channaṃ abhiññānaṃ channaṃ buddhadhammānanti bhagavā. Bhagavāti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ, na pitarā kataṃ, na bhātarā kataṃ, na bhaginiyā kataṃ, na mittāmaccehi kataṃ, na ñātisālohitehi kataṃ , na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ, na devatāhi kataṃ; vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṃ bhagavāti – vītataṇho purābhedāti bhagavā.
ਪੁਬ੍ਬਮਨ੍ਤਮਨਿਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਤੀਤੋ ਅਦ੍ਧਾ। ਅਤੀਤਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਤਣ੍ਹਾ ਪਹੀਨਾ, ਦਿਟ੍ਠਿ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤ੍ਤਾ। ਏવਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬਮਨ੍ਤਮਨਿਸ੍ਸਿਤੋ। ਅਥ વਾ ‘‘ਏવਂਰੂਪੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਨਨ੍ਦਿਂ ਨ ਸਮਨ੍ਨਾਨੇਤਿ, ‘‘ਏવਂવੇਦਨੋ ਅਹੋਸਿਂ… ਏવਂਸਞ੍ਞੋ ਅਹੋਸਿਂ… ਏવਂਸਙ੍ਖਾਰੋ ਅਹੋਸਿਂ… ਏવਂવਿਞ੍ਞਾਣੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਨਨ੍ਦਿਂ ਨ ਸਮਨ੍ਨਾਨੇਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬਮਨ੍ਤਮਨਿਸ੍ਸਿਤੋ। ਅਥ વਾ ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਚਕ੍ਖੁ 1 ਅਹੋਸਿ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਰੂਪਾ’’ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਨ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪਟਿਬਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ વਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਨ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪਟਿਬਦ੍ਧਤ੍ਤਾ વਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ। ਏવਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬਮਨ੍ਤਮਨਿਸ੍ਸਿਤੋ। ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਸੋਤਂ ਅਹੋਸਿ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਸਦ੍ਦਾ’’ਤਿ, ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਘਾਨਂ ਅਹੋਸਿ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਗਨ੍ਧਾ’’ਤਿ, ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਜਿવ੍ਹਾ ਅਹੋਸਿ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਰਸਾ’’ਤਿ, ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਕਾਯੋ ਅਹੋਸਿ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ’’ਤਿ, ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਮਨੋ ਅਹੋਸਿ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਨ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪਟਿਬਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ વਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਨ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪਟਿਬਦ੍ਧਤ੍ਤਾ વਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ। ਏવਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬਮਨ੍ਤਮਨਿਸ੍ਸਿਤੋ। ਅਥ વਾ ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਹਸਿਤਲਪਿਤਕੀਲ਼ਿਤਾਨਿ ਨ ਤਦਸ੍ਸਾਦੇਤਿ, ਨ ਤਂ ਨਿਕਾਮੇਤਿ, ਨ ਚ ਤੇਨ વਿਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬਮਨ੍ਤਮਨਿਸ੍ਸਿਤੋ।
Pubbamantamanissitoti pubbanto vuccati atīto addhā. Atītaṃ addhānaṃ ārabbha taṇhā pahīnā, diṭṭhi paṭinissaṭṭhā taṇhāya pahīnattā, diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhattā. Evampi pubbamantamanissito. Atha vā ‘‘evaṃrūpo ahosiṃ atītamaddhāna’’nti tattha nandiṃ na samannāneti, ‘‘evaṃvedano ahosiṃ… evaṃsañño ahosiṃ… evaṃsaṅkhāro ahosiṃ… evaṃviññāṇo ahosiṃ atītamaddhāna’’nti tattha nandiṃ na samannāneti. Evampi pubbamantamanissito. Atha vā ‘‘iti me cakkhu 2 ahosi atītamaddhānaṃ – iti rūpā’’ti tattha na chandarāgapaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, na chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati; na tadabhinandanto. Evampi pubbamantamanissito. ‘‘Iti me sotaṃ ahosi atītamaddhānaṃ – iti saddā’’ti, ‘‘iti me ghānaṃ ahosi atītamaddhānaṃ – iti gandhā’’ti, ‘‘iti me jivhā ahosi atītamaddhānaṃ – iti rasā’’ti, ‘‘iti me kāyo ahosi atītamaddhānaṃ – iti phoṭṭhabbā’’ti, ‘‘iti me mano ahosi atītamaddhānaṃ – iti dhammā’’ti tattha na chandarāgapaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, na chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati; na tadabhinandanto. Evampi pubbamantamanissito. Atha vā yāni tāni pubbe mātugāmena saddhiṃ hasitalapitakīḷitāni na tadassādeti, na taṃ nikāmeti, na ca tena vittiṃ āpajjati. Evampi pubbamantamanissito.
વੇਮਜ੍ਝੇ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋਤਿ। વੇਮਜ੍ਝਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਦ੍ਧਾ। ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਤਣ੍ਹਾ ਪਹੀਨਾ, ਦਿਟ੍ਠਿ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਾ । ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਰਤ੍ਤੋਤਿ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ, ਦੁਟ੍ਠੋਤਿ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ, ਮੂਲ਼੍ਹੋਤਿ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ, વਿਨਿਬਦ੍ਧੋਤਿ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ, ਪਰਾਮਟ੍ਠੋਤਿ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ, વਿਕ੍ਖੇਪਗਤੋਤਿ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ, ਅਨਿਟ੍ਠਙ੍ਗਤੋਤਿ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ, ਥਾਮਗਤੋਤਿ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ; ਤੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ ਪਹੀਨਾ; ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਗਤਿਯਾ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ, ਨੇਰਯਿਕੋਤਿ વਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਕੋਤਿ વਾ ਪੇਤ੍ਤਿવਿਸਯਿਕੋਤਿ વਾ ਮਨੁਸ੍ਸੋਤਿ વਾ ਦੇવੋਤਿ વਾ ਰੂਪੀਤਿ વਾ ਅਰੂਪੀਤਿ વਾ ਸਞ੍ਞੀਤਿ વਾ ਅਸਞ੍ਞੀਤਿ વਾ ਨੇવਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਤਿ વਾ। ਸੋ ਹੇਤੁ ਨਤ੍ਥਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨਤ੍ਥਿ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥਿ ਯੇਨ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ – વੇਮਜ੍ਝੇ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ।
Vemajjhe nupasaṅkheyyoti. Vemajjhaṃ vuccati paccuppanno addhā. Paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha taṇhā pahīnā, diṭṭhi paṭinissaṭṭhā . Taṇhāya pahīnattā, diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhattā rattoti nupasaṅkheyyo, duṭṭhoti nupasaṅkheyyo, mūḷhoti nupasaṅkheyyo, vinibaddhoti nupasaṅkheyyo, parāmaṭṭhoti nupasaṅkheyyo, vikkhepagatoti nupasaṅkheyyo, aniṭṭhaṅgatoti nupasaṅkheyyo, thāmagatoti nupasaṅkheyyo; te abhisaṅkhārā pahīnā; abhisaṅkhārānaṃ pahīnattā gatiyā nupasaṅkheyyo, nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā. So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṃ natthi yena saṅkhaṃ gaccheyyāti – vemajjhe nupasaṅkheyyo.
ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤਨ੍ਤਿ। ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਰਹਤੋ ਖੀਣਾਸવਸ੍ਸ। ਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਾਤਿ ਦ੍વੇ ਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਾ – ਤਣ੍ਹਾਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ ਚ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ। ਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ ਪਹੀਨੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠੋ। ਤਣ੍ਹਾਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਨ ਤਣ੍ਹਂ વਾ ਦਿਟ੍ਠਿਂ વਾ ਪੁਰਤੋ ਕਤ੍વਾ ਚਰਤਿ, ਨ ਤਣ੍ਹਾਧਜੋ ਨ ਤਣ੍ਹਾਕੇਤੁ ਨ ਤਣ੍ਹਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੋ, ਨ ਦਿਟ੍ਠਿਧਜੋ ਨ ਦਿਟ੍ਠਿਕੇਤੁ ਨ ਦਿਟ੍ਠਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੋ, ਨ ਤਣ੍ਹਾਯ વਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ વਾ ਪਰਿવਾਰਿਤੋ ਚਰਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤਂ। ਅਥ વਾ ‘‘ਏવਂਰੂਪੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਨਨ੍ਦਿਂ ਨ ਸਮਨ੍ਨਾਨੇਤਿ, ‘‘ਏવਂવੇਦਨੋ ਸਿਯਂ… ਏવਂਸਞ੍ਞੋ ਸਿਯਂ… ਏવਂਸਙ੍ਖਾਰੋ ਸਿਯਂ… ਏવਂવਿਞ੍ਞਾਣੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਨਨ੍ਦਿਂ ਨ ਸਮਨ੍ਨਾਨੇਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤਂ। ਅਥ વਾ ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਚਕ੍ਖੁ ਸਿਯਾ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਰੂਪਾ’’ਤਿ ਅਪ੍ਪਟਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਣਿਦਹਤਿ, ਚੇਤਸੋ ਅਪ੍ਪਣਿਧਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ। ਏવਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤਂ। ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਸੋਤਂ ਸਿਯਾ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਸਦ੍ਦਾ’’ਤਿ, ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਘਾਨਂ ਸਿਯਾ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਗਨ੍ਧਾ’’ਤਿ, ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਜਿવ੍ਹਾ ਸਿਯਾ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਰਸਾ’’ਤਿ, ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਕਾਯੋ ਸਿਯਾ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ’’ਤਿ, ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਮਨੋ ਸਿਯਾ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਅਪ੍ਪਟਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਣਿਦਹਤਿ, ਚੇਤਸੋ ਅਪ੍ਪਣਿਧਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ। ਏવਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤਂ। ਅਥ વਾ ‘‘ਇਮਿਨਾਹਂ ਸੀਲੇਨ વਾ વਤੇਨ વਾ ਤਪੇਨ વਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇਨ વਾ ਦੇવੋ વਾ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ ਦੇવਞ੍ਞਤਰੋ’’ਤਿ વਾ ਅਪ੍ਪਟਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਣਿਦਹਤਿ, ਚੇਤਸੋ ਅਪ੍ਪਣਿਧਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਤੋ। ਏવਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤਂ।
Tassa natthi purakkhatanti. Tassāti arahato khīṇāsavassa. Purekkhārāti dve purekkhārā – taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca…pe… ayaṃ taṇhāpurekkhāro…pe… ayaṃ diṭṭhipurekkhāro. Tassa taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho. Taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṃ vā diṭṭhiṃ vā purato katvā carati, na taṇhādhajo na taṇhāketu na taṇhādhipateyyo, na diṭṭhidhajo na diṭṭhiketu na diṭṭhādhipateyyo, na taṇhāya vā diṭṭhiyā vā parivārito carati. Evampi tassa natthi purakkhataṃ. Atha vā ‘‘evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhāna’’nti tattha nandiṃ na samannāneti, ‘‘evaṃvedano siyaṃ… evaṃsañño siyaṃ… evaṃsaṅkhāro siyaṃ… evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhāna’’nti tattha nandiṃ na samannāneti. Evampi tassa natthi purakkhataṃ. Atha vā ‘‘iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṃ – iti rūpā’’ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṃ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati; na tadabhinandanto. Evampi tassa natthi purakkhataṃ. ‘‘Iti me sotaṃ siyā anāgatamaddhānaṃ – iti saddā’’ti, ‘‘iti me ghānaṃ siyā anāgatamaddhānaṃ – iti gandhā’’ti, ‘‘iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṃ – iti rasā’’ti, ‘‘iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṃ – iti phoṭṭhabbā’’ti, ‘‘iti me mano siyā anāgatamaddhānaṃ – iti dhammā’’ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṃ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati; na tadabhinandanto. Evampi tassa natthi purakkhataṃ. Atha vā ‘‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro’’ti vā appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṃ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati; na tadabhinandato. Evampi tassa natthi purakkhataṃ.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘વੀਤਤਣ੍ਹੋ ਪੁਰਾਭੇਦਾ, [ਇਤਿ ਭਗવਾ]
‘‘Vītataṇho purābhedā, [iti bhagavā]
ਪੁਬ੍ਬਮਨ੍ਤਮਨਿਸ੍ਸਿਤੋ।
Pubbamantamanissito;
વੇਮਜ੍ਝੇ ਨੁਪਸਙ੍ਖੇਯ੍ਯੋ,
Vemajjhe nupasaṅkheyyo,
ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ॥
Tassa natthi purakkhata’’nti.
੮੫.
85.
ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ ਅਸਨ੍ਤਾਸੀ, ਅવਿਕਤ੍ਥੀ ਅਕੁਕ੍ਕੁਚੋ।
Akkodhanoasantāsī, avikatthī akukkuco;
ਮਨ੍ਤਭਾਣੀ ਅਨੁਦ੍ਧਤੋ, ਸ વੇ વਾਚਾਯਤੋ ਮੁਨਿ॥
Mantabhāṇī anuddhato, sa ve vācāyato muni.
ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ ਅਸਨ੍ਤਾਸੀਤਿ। ਅਕ੍ਕੋਧਨੋਤਿ ਯਞ੍ਹਿ ਖੋ વੁਤ੍ਤਂ। ਅਪਿ ਚ ਕੋਧੋ ਤਾવ વਤ੍ਤਬ੍ਬੋ। ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਕੋਧੋ ਜਾਯਤਿ – ‘‘ਅਨਤ੍ਥਂ ਮੇ ਅਚਰੀ’’ਤਿ ਕੋਧੋ ਜਾਯਤਿ, ‘‘ਅਨਤ੍ਥਂ ਮੇ ਚਰਤੀ’’ਤਿ ਕੋਧੋ ਜਾਯਤਿ, ‘‘ਅਨਤ੍ਥਂ ਮੇ ਚਰਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਕੋਧੋ ਜਾਯਤਿ, ‘‘ਪਿਯਸ੍ਸ ਮੇ ਮਨਾਪਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਥਂ ਅਚਰਿ… ਅਨਤ੍ਥਂ ਚਰਤਿ… ਅਨਤ੍ਥਂ ਚਰਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਕੋਧੋ ਜਾਯਤਿ, ‘‘ਅਪ੍ਪਿਯਸ੍ਸ ਮੇ ਅਮਨਾਪਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਅਚਰਿ… ਅਤ੍ਥਂ ਚਰਤਿ… ਅਤ੍ਥਂ ਚਰਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਕੋਧੋ ਜਾਯਤਿ, ਅਟ੍ਠਾਨੇ વਾ ਪਨ ਕੋਧੋ ਜਾਯਤਿ। ਯੋ ਏવਰੂਪੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਘਾਤੋ ਪਟਿਘਾਤੋ, ਪਟਿਘਂ ਪਟਿવਿਰੋਧੋ, ਕੋਪੋ ਪਕੋਪੋ ਸਮ੍ਪਕੋਪੋ, ਦੋਸੋ ਪਦੋਸੋ ਸਮ੍ਪਦੋਸੋ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿ ਮਨੋਪਦੋਸੋ , ਕੋਧੋ ਕੁਜ੍ਝਨਾ ਕੁਜ੍ਝਿਤਤ੍ਤਂ, ਦੋਸੋ ਦੁਸ੍ਸਨਾ ਦੁਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਂ, ਬ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿ ਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਨਾ ਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਿਤਤ੍ਤਂ, વਿਰੋਧੋ ਪਟਿવਿਰੋਧੋ ਚਣ੍ਡਿਕ੍ਕਂ, ਅਸੁਰੋਪੋ 3 ਅਨਤ੍ਤਮਨਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ – ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਕੋਧੋ।
Akkodhano asantāsīti. Akkodhanoti yañhi kho vuttaṃ. Api ca kodho tāva vattabbo. Dasahākārehi kodho jāyati – ‘‘anatthaṃ me acarī’’ti kodho jāyati, ‘‘anatthaṃ me caratī’’ti kodho jāyati, ‘‘anatthaṃ me carissatī’’ti kodho jāyati, ‘‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari… anatthaṃ carati… anatthaṃ carissatī’’ti kodho jāyati, ‘‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari… atthaṃ carati… atthaṃ carissatī’’ti kodho jāyati, aṭṭhāne vā pana kodho jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto, paṭighaṃ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso , kodho kujjhanā kujjhitattaṃ, doso dussanā dussitattaṃ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ, virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ, asuropo 4 anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati kodho.
ਅਪਿ ਚ ਕੋਧਸ੍ਸ ਅਧਿਮਤ੍ਤਪਰਿਤ੍ਤਤਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ 5 ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਚਿਤ੍ਤਾવਿਲਕਰਣਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਮੁਖਕੁਲਾਨવਿਕੁਲਾਨੋ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਮੁਖਕੁਲਾਨવਿਕੁਲਾਨਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਹਨੁਸਞ੍ਚੋਪਨੋ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਹਨੁਸਞ੍ਚੋਪਨਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਫਰੁਸવਾਚਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰਣੋ 6 ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਫਰੁਸવਾਚਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰਣਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਦਿਸਾવਿਦਿਸਾਨੁવਿਲੋਕਨੋ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਦਿਸਾવਿਦਿਸਾਨੁવਿਲੋਕਨਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਦਣ੍ਡਸਤ੍ਥਪਰਾਮਸਨੋ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਦਣ੍ਡਸਤ੍ਥਪਰਾਮਸਨਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਦਣ੍ਡਸਤ੍ਥਅਬ੍ਭੁਕ੍ਕਿਰਣੋ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਦਣ੍ਡਸਤ੍ਥਅਬ੍ਭੁਕ੍ਕਿਰਣਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਦਣ੍ਡਸਤ੍ਥਅਭਿਨਿਪਾਤਨੋ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਦਣ੍ਡਸਤ੍ਥਅਭਿਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਛਿਨ੍ਨવਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਰਣੋ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਛਿਨ੍ਨવਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਰਣਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਸਮ੍ਭਞ੍ਜਨਪਲਿਭਞ੍ਜਨੋ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਸਮ੍ਭਞ੍ਜਨਪਲਿਭਞ੍ਜਨਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਅਙ੍ਗਮਙ੍ਗਅਪਕਡ੍ਢਨੋ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਅਙ੍ਗਮਙ੍ਗਅਪਕਡ੍ਢਨਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਜੀવਿਤਾવੋਰੋਪਨੋ 7 ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਕੋਧੋ ਜੀવਿਤਾવੋਰੋਪਨਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਾવ ਸਬ੍ਬਚਾਗਪਰਿਚ੍ਚਾਗਾਯ ਸਣ੍ਠਿਤੋ ਹੋਤਿ। ਯਤੋ ਕੋਧੋ ਪਰਪੁਗ੍ਗਲਂ ਘਾਟੇਤ੍વਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਘਾਟੇਤਿ, ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਕੋਧੋ ਪਰਮੁਸ੍ਸਦਗਤੋ ਪਰਮવੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ। ਯਸ੍ਸ ਸੋ ਕੋਧੋ ਪਹੀਨੋ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ વੂਪਸਨ੍ਤੋ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢੋ, ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ। ਕੋਧਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ, ਕੋਧવਤ੍ਥੁਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾ ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ, ਕੋਧਹੇਤੁਸ੍ਸ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਅਕ੍ਕੋਧਨੋਤਿ – ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ।
Api ca kodhassa adhimattaparittatā veditabbā. Atthi kañci 8 kālaṃ kodho cittāvilakaraṇamatto hoti, na ca tāva mukhakulānavikulāno hoti; atthi kañci kālaṃ kodho mukhakulānavikulānamatto hoti, na ca tāva hanusañcopano hoti; atthi kañci kālaṃ kodho hanusañcopanamatto hoti, na ca tāva pharusavācaṃ nicchāraṇo 9 hoti; atthi kañci kālaṃ kodho pharusavācaṃ nicchāraṇamatto hoti, na ca tāva disāvidisānuvilokano hoti; atthi kañci kālaṃ kodho disāvidisānuvilokanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaparāmasano hoti; atthi kañci kālaṃ kodho daṇḍasatthaparāmasanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabbhukkiraṇo hoti; atthi kañci kālaṃ kodho daṇḍasatthaabbhukkiraṇamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabhinipātano hoti; atthi kañci kālaṃ kodho daṇḍasatthaabhinipātamatto hoti, na ca tāva chinnavicchinnakaraṇo hoti; atthi kañci kālaṃ kodho chinnavicchinnakaraṇamatto hoti, na ca tāva sambhañjanapalibhañjano hoti; atthi kañci kālaṃ kodho sambhañjanapalibhañjanamatto hoti, na ca tāva aṅgamaṅgaapakaḍḍhano hoti; atthi kañci kālaṃ kodho aṅgamaṅgaapakaḍḍhanamatto hoti, na ca tāva jīvitāvoropano 10 hoti; atthi kañci kālaṃ kodho jīvitāvoropanamatto hoti, na ca tāva sabbacāgapariccāgāya saṇṭhito hoti. Yato kodho parapuggalaṃ ghāṭetvā attānaṃ ghāṭeti, ettāvatā kodho paramussadagato paramavepullappatto hoti. Yassa so kodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati akkodhano. Kodhassa pahīnattā akkodhano, kodhavatthussa pariññātattā akkodhano, kodhahetussa upacchinnattā akkodhanoti – akkodhano.
ਅਸਨ੍ਤਾਸੀਤਿ ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਤਾਸੀ ਹੋਤਿ ਉਤ੍ਤਾਸੀ ਪਰਿਤ੍ਤਾਸੀ, ਸੋ ਤਸਤਿ ਨ ਉਤ੍ਤਸਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਸਤਿ ਭਾਯਤਿ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ। ਕੁਲਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਗਣਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਆવਾਸਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਲਾਭਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਯਸਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਪਸਂਸਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਸੁਖਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਚੀવਰਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਸੇਨਾਸਨਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਗਿਲਾਨੁਪਟ੍ਠਾਕਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਅਪ੍ਪਞ੍ਞਾਤੋਮ੍ਹੀਤਿ ਤਸਤਿ ਉਤ੍ਤਸਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਸਤਿ ਭਾਯਤਿ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ।
Asantāsīti idhekacco tāsī hoti uttāsī parittāsī, so tasati na uttasati parittasati bhāyati santāsaṃ āpajjati. Kulaṃ vā na labhāmi, gaṇaṃ vā na labhāmi, āvāsaṃ vā na labhāmi, lābhaṃ vā na labhāmi, yasaṃ vā na labhāmi, pasaṃsaṃ vā na labhāmi, sukhaṃ vā na labhāmi, cīvaraṃ vā na labhāmi, piṇḍapātaṃ vā na labhāmi, senāsanaṃ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṃ vā na labhāmi, appaññātomhīti tasati uttasati parittasati bhāyati santāsaṃ āpajjati.
ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸਨ੍ਤਾਸੀ ਹੋਤਿ ਅਨੁਤ੍ਤਾਸੀ ਅਪਰਿਤ੍ਤਾਸੀ; ਸੋ ਨ ਤਸਤਿ ਨ ਉਤ੍ਤਸਤਿ ਨ ਪਰਿਤ੍ਤਸਤਿ ਨ ਭਾਯਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ। ਕੁਲਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਗਣਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਆવਾਸਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਲਾਭਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਯਸਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਪਸਂਸਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਸੁਖਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਚੀવਰਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਸੇਨਾਸਨਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਗਿਲਾਨੁਪਟ੍ਠਾਕਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਅਪ੍ਪਞ੍ਞਾਤੋਮ੍ਹੀਤਿ ਨ ਤਸਤਿ ਨ ਉਤ੍ਤਸਤਿ ਨ ਪਰਿਤ੍ਤਸਤਿ ਨ ਭਾਯਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ – ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ ਅਸਨ੍ਤਾਸੀ।
Idha bhikkhu asantāsī hoti anuttāsī aparittāsī; so na tasati na uttasati na parittasati na bhāyati na santāsaṃ āpajjati. Kulaṃ vā na labhāmi, gaṇaṃ vā na labhāmi, āvāsaṃ vā na labhāmi, lābhaṃ vā na labhāmi, yasaṃ vā na labhāmi, pasaṃsaṃ vā na labhāmi, sukhaṃ vā na labhāmi, cīvaraṃ vā na labhāmi, piṇḍapātaṃ vā na labhāmi, senāsanaṃ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṃ vā na labhāmi, appaññātomhīti na tasati na uttasati na parittasati na bhāyati na santāsaṃ āpajjatīti – akkodhano asantāsī.
ਅવਿਕਤ੍ਥੀ ਅਕੁਕ੍ਕੁਚੋਤਿ। ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਕਤ੍ਥੀ ਹੋਤਿ વਿਕਤ੍ਥੀ, ਸੋ ਕਤ੍ਥਤਿ વਿਕਤ੍ਥਤਿ – ਅਹਮਸ੍ਮਿ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ વਾ વਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ વਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ વਾ ਜਾਤਿਯਾ વਾ ਗੋਤ੍ਤੇਨ વਾ ਕੋਲਪੁਤ੍ਤਿਯੇਨ વਾ વਣ੍ਣਪੋਕ੍ਖਰਤਾਯ વਾ ਧਨੇਨ વਾ ਅਜ੍ਝੇਨੇਨ વਾ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨੇਨ વਾ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨੇਨ વਾ વਿਜ੍ਜਾਟ੍ਠਾਨੇਨ વਾ ਸੁਤੇਨ વਾ ਪਟਿਭਾਨੇਨ વਾ ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਨ વਾ વਤ੍ਥੁਨਾ। ਉਚ੍ਚਾ ਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਤਿ વਾ ਮਹਾਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਤਿ વਾ, ਮਹਾਭੋਗਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਤਿ વਾ ਉਲ਼ਾਰਭੋਗਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਤਿ વਾ, ਞਾਤੋ ਯਸਸ੍ਸੀ ਗਹਟ੍ਠਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਨ੍ਤਿ વਾ, ਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨਨ੍ਤਿ વਾ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕੋਤਿ વਾ વਿਨਯਧਰੋਤਿ વਾ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋਤਿ વਾ, ਆਰਞ੍ਞਿਕੋਤਿ વਾ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਿਕੋਤਿ વਾ ਪਂਸੁਕੂਲਿਕੋਤਿ વਾ ਤੇਚੀવਰਿਕੋਤਿ વਾ, ਸਪਦਾਨਚਾਰਿਕੋਤਿ વਾ ਖਲੁਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਿਕੋਤਿ વਾ ਨੇਸਜ੍ਜਿਕੋਤਿ વਾ ਯਥਾਸਨ੍ਥਤਿਕੋਤਿ વਾ, ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭੀਤਿ વਾ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭੀਤਿ વਾ ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭੀਤਿ વਾ ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭੀਤਿ વਾ, ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ… વਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ… ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ… ਨੇવਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਲਾਭੀਤਿ વਾ ਕਤ੍ਥਤਿ વਿਕਤ੍ਥਤਿ। ਏવਂ ਨ ਕਤ੍ਥਤਿ ਨ વਿਕਤ੍ਥਤਿ, ਕਤ੍ਥਨਾ વਿਕਤ੍ਥਨਾ ਆਰਤੋ વਿਰਤੋ ਪਟਿવਿਰਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਨਿਸ੍ਸਟੋ વਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋ વਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤੋ વਿਮਰਿਯਾਦਿਕਤੇਨ ਚੇਤਸਾ વਿਹਰਤੀਤਿ – ਅવਿਕਤ੍ਥੀ।
Avikatthī akukkucoti. Idhekacco katthī hoti vikatthī, so katthati vikatthati – ahamasmi sīlasampannoti vā vatasampannoti vā sīlabbatasampannoti vā jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā. Uccā kulā pabbajitoti vā mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī gahaṭṭhapabbajitānanti vā, lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā, suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā, āraññikoti vā piṇḍapātikoti vā paṃsukūlikoti vā tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā khalupacchābhattikoti vā nesajjikoti vā yathāsanthatikoti vā, paṭhamassa jhānassa lābhīti vā dutiyassa jhānassa lābhīti vā tatiyassa jhānassa lābhīti vā catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā… viññāṇañcāyatanasamāpattiyā… ākiñcaññāyatanasamāpattiyā… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati. Evaṃ na katthati na vikatthati, katthanā vikatthanā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – avikatthī.
ਅਕੁਕ੍ਕੁਚੋਤਿ। ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਹਤ੍ਥਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ, ਪਾਦਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ, ਹਤ੍ਥਪਾਦਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ, ਅਕਪ੍ਪਿਯੇ ਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞਿਤਾ ਕਪ੍ਪਿਯੇ ਅਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞਿਤਾ, વਿਕਾਲੇ ਕਾਲਸਞ੍ਞਿਤਾ ਕਾਲੇ વਿਕਾਲਸਞ੍ਞਿਤਾ, ਅવਜ੍ਜੇ વਜ੍ਜਸਞ੍ਞਿਤਾ વਜ੍ਜੇ ਅવਜ੍ਜਸਞ੍ਞਿਤਾ; ਯਂ ਏવਰੂਪਂ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਾਯਨਾ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ – ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ।
Akukkucoti. Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṃ, pādakukkuccampi kukkuccaṃ, hatthapādakukkuccampi kukkuccaṃ, akappiye kappiyasaññitā kappiye akappiyasaññitā, vikāle kālasaññitā kāle vikālasaññitā, avajje vajjasaññitā vajje avajjasaññitā; yaṃ evarūpaṃ kukkuccaṃ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho – idaṃ vuccati kukkuccaṃ.
ਅਪਿ ਚ ਦ੍વੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ ਕਤਤ੍ਤਾ ਚ ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਚ। ਕਥਂ ਕਤਤ੍ਤਾ ਚ ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ? ‘‘ਕਤਂ ਮੇ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਅਕਤਂ ਮੇ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤ’’ਨ੍ਤਿਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ; ‘‘ਕਤਂ ਮੇ વਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਅਕਤਂ ਮੇ વਚੀਸੁਚਰਿਤਂ… ਕਤਂ ਮੇ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਅਕਤਂ ਮੇ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤ’’ਨ੍ਤਿ – ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ; ‘‘ਕਤੋ ਮੇ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ, ਅਕਤਾ ਮੇ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ વੇਰਮਣੀ’’ਤਿ – ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ; ‘‘ਕਤਂ ਮੇ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ , ਅਕਤਾ ਮੇ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ વੇਰਮਣੀ’’ਤਿ – ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ; ‘‘ਕਤੋ ਮੇ ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ, ਅਕਤਾ ਮੇ ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ વੇਰਮਣੀ’’ਤਿ – ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ; ‘‘ਕਤੋ ਮੇ ਮੁਸਾવਾਦੋ, ਅਕਤਾ ਮੇ ਮੁਸਾવਾਦਾ વੇਰਮਣੀ’’ਤਿ… ‘‘ਕਤਾ ਮੇ ਪਿਸੁਣਾ વਾਚਾ, ਅਕਤਾ ਮੇ ਪਿਸੁਣਾਯ વਾਚਾਯ વੇਰਮਣੀ’’ਤਿ… ‘‘ਕਤਾ ਮੇ ਫਰੁਸਾ વਾਚਾ, ਅਕਤਾ ਮੇ ਫਰੁਸਾਯ વਾਚਾਯ વੇਰਮਣੀ’’ਤਿ… ‘‘ਕਤੋ ਮੇ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ, ਅਕਤਾ ਮੇ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਾ વੇਰਮਣੀ’’ਤਿ… ‘‘ਕਤਾ ਮੇ ਅਭਿਜ੍ਝਾ, ਅਕਤਾ ਮੇ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ’’ਤਿ… ‘‘ਕਤੋ ਮੇ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ, ਅਕਤੋ ਮੇ ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ’’ਤਿ… ‘‘ਕਤਾ ਮੇ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਅਕਤਾ ਮੇ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿ – ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ। ਏવਂ ਕਤਤ੍ਤਾ ਚ ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ।
Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho katattā ca akatattā ca. Kathaṃ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho? ‘‘Kataṃ me kāyaduccaritaṃ, akataṃ me kāyasucarita’’ntiuppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho; ‘‘kataṃ me vacīduccaritaṃ, akataṃ me vacīsucaritaṃ… kataṃ me manoduccaritaṃ, akataṃ me manosucarita’’nti – uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho; ‘‘kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī’’ti – uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho; ‘‘kataṃ me adinnādānaṃ , akatā me adinnādānā veramaṇī’’ti – uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho; ‘‘kato me kāmesumicchācāro, akatā me kāmesumicchācārā veramaṇī’’ti – uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho; ‘‘kato me musāvādo, akatā me musāvādā veramaṇī’’ti… ‘‘katā me pisuṇā vācā, akatā me pisuṇāya vācāya veramaṇī’’ti… ‘‘katā me pharusā vācā, akatā me pharusāya vācāya veramaṇī’’ti… ‘‘kato me samphappalāpo, akatā me samphappalāpā veramaṇī’’ti… ‘‘katā me abhijjhā, akatā me anabhijjhā’’ti… ‘‘kato me byāpādo, akato me abyāpādo’’ti… ‘‘katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī’’ti – uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho. Evaṃ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
ਅਥ વਾ ‘‘ਸੀਲੇਸੁਮ੍ਹਿ ਨ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ’’ਤਿ – ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ; ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁਮ੍ਹਿ ਅਗੁਤ੍ਤਦ੍વਾਰੋ’’ਤਿ… ‘‘ਭੋਜਨੇ ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਮ੍ਹੀ’’ਤਿ… ‘‘ਜਾਗਰਿਯਂ ਅਨਨੁਯੁਤ੍ਤੋਮ੍ਹੀ’’ਤਿ… ‘‘ਨ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਮ੍ਹੀ’’ਤਿ… ‘‘ਅਭਾવਿਤਾ ਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ… ‘‘ਅਭਾવਿਤਾ ਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ’’ਤਿ… ‘‘ਅਭਾવਿਤਾ ਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ’’ਤਿ… ‘‘ਅਭਾવਿਤਾਨਿ ਮੇ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀ’’ਤਿ… ‘‘ਅਭਾવਿਤਾਨਿ ਮੇ ਪਞ੍ਚ ਬਲਾਨੀ’’ਤਿ… ‘‘ਅਭਾવਿਤਾ ਮੇ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ’’ਤਿ… ‘‘ਅਭਾવਿਤੋ ਮੇ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ… ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ ਮੇ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤ’’ਨ੍ਤਿ… ‘‘ਸਮੁਦਯੋ ਮੇ ਅਪ੍ਪਹੀਨੋ’’ਤਿ… ‘‘ਮਗ੍ਗੋ ਮੇ ਅਭਾવਿਤੋ’’ਤਿ… ‘‘ਨਿਰੋਧੋ ਮੇ ਅਸਚ੍ਛਿਕਤੋ’’ਤਿ – ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਚੇਤਸੋ વਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਮਨੋવਿਲੇਖੋ। ਯਸ੍ਸੇਤਂ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਪਹੀਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ વੂਪਸਨ੍ਤਂ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਂ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਂ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਂ, ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚੋਤਿ – ਅવਿਕਤ੍ਥੀ ਅਕੁਕ੍ਕੁਚੋ।
Atha vā ‘‘sīlesumhi na paripūrakārī’’ti – uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho; ‘‘indriyesumhi aguttadvāro’’ti… ‘‘bhojane amattaññumhī’’ti… ‘‘jāgariyaṃ ananuyuttomhī’’ti… ‘‘na satisampajaññena samannāgatomhī’’ti… ‘‘abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā’’ti… ‘‘abhāvitā me cattāro sammappadhānā’’ti… ‘‘abhāvitā me cattāro iddhipādā’’ti… ‘‘abhāvitāni me pañcindriyānī’’ti… ‘‘abhāvitāni me pañca balānī’’ti… ‘‘abhāvitā me satta bojjhaṅgā’’ti… ‘‘abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’ti… ‘‘dukkhaṃ me apariññāta’’nti… ‘‘samudayo me appahīno’’ti… ‘‘maggo me abhāvito’’ti… ‘‘nirodho me asacchikato’’ti – uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho. Yassetaṃ kukkuccaṃ pahīnaṃ samucchinnaṃ vūpasantaṃ paṭipassaddhaṃ abhabbuppattikaṃ ñāṇagginā daḍḍhaṃ, so vuccati akukkuccoti – avikatthī akukkuco.
ਮਨ੍ਤਭਾਣੀ ਅਨੁਦ੍ਧਤੋਤਿ। ਮਨ੍ਤਾ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪਞ੍ਞਾ। ਯਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ॰… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮવਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ। ਮਨ੍ਤਾਯ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍વਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍વਾ વਾਚਂ ਭਾਸਤਿ ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਭਣਨ੍ਤੋ ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਦੀਪਯਨ੍ਤੋ ਬਹੁਮ੍ਪਿ વੋਹਰਨ੍ਤੋ। ਦੁਕ੍ਕਥਿਤਂ ਦੁਬ੍ਭਣਿਤਂ ਦੁਲ੍ਲਪਿਤਂ ਦੁਰੁਤ੍ਤਂ ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਂ વਾਚਂ ਨ ਭਾਸਤੀਤਿ – ਮਨ੍ਤਭਾਣੀ। ਅਨੁਦ੍ਧਤੋਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ? ਯਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅવੂਪਸਮੋ ਚੇਤਸੋ વਿਕ੍ਖੇਪੋ ਭਨ੍ਤਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ – ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ। ਯਸ੍ਸੇਤਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਪਹੀਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ વੂਪਸਨ੍ਤਂ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਂ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਂ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਂ, ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਨੁਦ੍ਧਤੋਤਿ – ਮਨ੍ਤਭਾਣੀ ਅਨੁਦ੍ਧਤੋ।
Mantabhāṇī anuddhatoti. Mantā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Mantāya pariggahetvā pariggahetvā vācaṃ bhāsati bahumpi kathento bahumpi bhaṇanto bahumpi dīpayanto bahumpi voharanto. Dukkathitaṃ dubbhaṇitaṃ dullapitaṃ duruttaṃ dubbhāsitaṃ vācaṃ na bhāsatīti – mantabhāṇī. Anuddhatoti. Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati uddhaccaṃ. Yassetaṃ uddhaccaṃ pahīnaṃ samucchinnaṃ vūpasantaṃ paṭipassaddhaṃ abhabbuppattikaṃ ñāṇagginā daḍḍhaṃ, so vuccati anuddhatoti – mantabhāṇī anuddhato.
ਸ વੇ વਾਚਾਯਤੋ ਮੁਨੀਤਿ। ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਮੁਸਾવਾਦਂ ਪਹਾਯ ਮੁਸਾવਾਦਾ ਪਟਿવਿਰਤੋ ਹੋਤਿ ਸਚ੍ਚવਾਦੀ ਸਚ੍ਚਸਨ੍ਧੋ ਥੇਤੋ ਪਚ੍ਚਯਿਕੋ ਅવਿਸਂવਾਦਕੋ ਲੋਕਸ੍ਸ। ਪਿਸੁਣਂ વਾਚਂ ਪਹਾਯ ਪਿਸੁਣਾਯ વਾਚਾਯ ਪਟਿવਿਰਤੋ ਹੋਤਿ – ਇਤੋ ਸੁਤ੍વਾ ਨ ਅਮੁਤ੍ਰ ਅਕ੍ਖਾਤਾ ਇਮੇਸਂ ਭੇਦਾਯ, ਅਮੁਤ੍ਰ વਾ ਸੁਤ੍વਾ ਨ ਇਮੇਸਂ ਅਕ੍ਖਾਤਾ ਅਮੂਸਂ ਭੇਦਾਯ। ਇਤਿ ਭਿਨ੍ਨਾਨਂ વਾ ਸਨ੍ਧਾਤਾ, ਸਹਿਤਾਨਂ વਾ ਅਨੁਪ੍ਪਦਾਤਾ, ਸਮਗ੍ਗਾਰਾਮੋ ਸਮਗ੍ਗਰਤੋ ਸਮਗ੍ਗਨਨ੍ਦੀ ਸਮਗ੍ਗਕਰਣਿਂ વਾਚਂ ਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ। ਫਰੁਸਂ વਾਚਂ ਪਹਾਯ ਫਰੁਸਾਯ વਾਚਾਯ ਪਟਿવਿਰਤੋ ਹੋਤਿ – ਯਾ ਸਾ વਾਚਾ ਨੇਲਾ ਕਣ੍ਣਸੁਖਾ ਪੇਮਨੀਯਾ ਹਦਯਙ੍ਗਮਾ ਪੋਰੀ ਬਹੁਜਨਕਨ੍ਤਾ ਬਹੁਜਨਮਨਾਪਾ ਤਥਾਰੂਪਿਂ વਾਚਂ ਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ। ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਂ ਪਹਾਯ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਾ ਪਟਿવਿਰਤੋ ਹੋਤਿ – ਕਾਲવਾਦੀ ਭੂਤવਾਦੀ ਅਤ੍ਥવਾਦੀ ਧਮ੍ਮવਾਦੀ વਿਨਯવਾਦੀ ਨਿਧਾਨવਤਿਂ વਾਚਂ ਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ ਕਾਲੇਨ ਸਾਪਦੇਸਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤવਤਿਂ ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ। ਚਤੂਹਿ વਚੀਸੁਚਰਿਤੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਚਤੁਦ੍ਦੋਸਾਪਗਤਂ વਾਚਂ ਭਾਸਤਿ, ਬਾਤ੍ਤਿਂਸਾਯ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਕਥਾਯ ਆਰਤੋ ਅਸ੍ਸ વਿਰਤੋ ਪਟਿવਿਰਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਨਿਸ੍ਸਟੋ વਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋ વਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤੋ વਿਮਰਿਯਾਦਿਕਤੇਨ ਚੇਤਸਾ વਿਹਰਤਿ।
Sa ve vācāyato munīti. Idha bhikkhu musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa. Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti – ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya. Iti bhinnānaṃ vā sandhātā, sahitānaṃ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti – yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti – kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ. Catūhi vacīsucaritehi samannāgato catuddosāpagataṃ vācaṃ bhāsati, bāttiṃsāya tiracchānakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
ਦਸ ਕਥਾવਤ੍ਥੂਨਿ ਕਥੇਸਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਕਥਂ ਕਥੇਤਿ, ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੀਕਥਂ ਕਥੇਤਿ, ਪવਿવੇਕਕਥਂ… ਅਸਂਸਗ੍ਗਕਥਂ… વੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭਕਥਂ… ਸੀਲਕਥਂ… ਸਮਾਧਿਕਥਂ… ਪਞ੍ਞਾਕਥਂ… વਿਮੁਤ੍ਤਿਕਥਂ … વਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਕਥਂ… ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਕਥਂ… ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਕਥਂ… ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਕਥਂ… ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਥਂ… ਬਲਕਥਂ… ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਕਥਂ… ਮਗ੍ਗਕਥਂ… ਫਲਕਥਂ… ਨਿਬ੍ਬਾਨਕਥਂ ਕਥੇਤਿ। વਾਚਾਯਤੋਤਿ ਯਤ੍ਤੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤੋ ਗੁਤ੍ਤੋ ਗੋਪਿਤੋ ਰਕ੍ਖਿਤੋ વੂਪਸਨ੍ਤੋ। ਮੁਨੀਤਿ। ਮੋਨਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਞਾਣਂ। ਯਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ॰… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮવਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ॰… ਸਙ੍ਗਜਾਲਮਤਿਚ੍ਚ ਸੋ ਮੁਨੀਤਿ – ਸ વੇ વਾਚਾਯਤੋ ਮੁਨਿ।
Dasa kathāvatthūni kathesi, seyyathidaṃ – appicchakathaṃ katheti, santuṭṭhīkathaṃ katheti, pavivekakathaṃ… asaṃsaggakathaṃ… vīriyārambhakathaṃ… sīlakathaṃ… samādhikathaṃ… paññākathaṃ… vimuttikathaṃ … vimuttiñāṇadassanakathaṃ… satipaṭṭhānakathaṃ… sammappadhānakathaṃ… iddhipādakathaṃ… indriyakathaṃ… balakathaṃ… bojjhaṅgakathaṃ… maggakathaṃ… phalakathaṃ… nibbānakathaṃ katheti. Vācāyatoti yatto pariyatto gutto gopito rakkhito vūpasanto. Munīti. Monaṃ vuccati ñāṇaṃ. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi…pe… saṅgajālamaticca so munīti – sa ve vācāyato muni.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ ਅਸਨ੍ਤਾਸੀ, ਅવਿਕਤ੍ਥੀ ਅਕੁਕ੍ਕੁਚੋ।
‘‘Akkodhano asantāsī, avikatthī akukkuco;
ਮਨ੍ਤਭਾਣੀ ਅਨੁਦ੍ਧਤੋ, ਸ વੇ વਾਚਾਯਤੋ ਮੁਨੀ’’ਤਿ॥
Mantabhāṇī anuddhato, sa ve vācāyato munī’’ti.
੮੬.
86.
ਨਿਰਾਸਤ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤੇ, ਅਤੀਤਂ ਨਾਨੁਸੋਚਤਿ।
Nirāsattianāgate, atītaṃ nānusocati;
વਿવੇਕਦਸ੍ਸੀ ਫਸ੍ਸੇਸੁ, ਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਚ ਨ ਨੀਯਤਿ॥
Vivekadassī phassesu, diṭṭhīsu ca na nīyati.
ਨਿਰਾਸਤ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤੇਤਿ। ਆਸਤ੍ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ ਤਣ੍ਹਾ। ਯੋ ਰਾਗੋ ਸਾਰਾਗੋ…ਪੇ॰… ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ। ਯਸ੍ਸੇਸਾ ਆਸਤ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾ ਪਹੀਨਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ વੂਪਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਨਿਰਾਸਤ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤੇ। ਅਥ વਾ ‘‘ਏવਂਰੂਪੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਨਨ੍ਦਿਂ ਨ ਸਮਨ੍ਨਾਨੇਤਿ, ‘‘ਏવਂવੇਦਨੋ ਸਿਯਂ… ਏવਂਸਞ੍ਞੋ ਸਿਯਂ… ਏવਂਸਙ੍ਖਾਰੋ ਸਿਯਂ… ਏવਂવਿਞ੍ਞਾਣੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਨਨ੍ਦਿਂ ਨ ਸਮਨ੍ਨਾਨੇਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਨਿਰਾਸਤ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤੇ। ਅਥ વਾ ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਚਕ੍ਖੁ ਸਿਯਾ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਰੂਪਾ’’ਤਿ ਅਪ੍ਪਟਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਣਿਦਹਤਿ , ਚੇਤਸੋ ਅਪ੍ਪਣਿਧਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ। ਏવਮ੍ਪਿ ਨਿਰਾਸਤ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤੇ। ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਸੋਤਂ ਸਿਯਾ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਸਦ੍ਦਾ’’ਤਿ…ਪੇ॰… ‘‘ਇਤਿ ਮੇ ਮਨੋ ਸਿਯਾ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ – ਇਤਿ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਅਪ੍ਪਟਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਣਿਦਹਤਿ, ਚੇਤਸੋ ਅਪ੍ਪਣਿਧਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ। ਏવਮ੍ਪਿ ਨਿਰਾਸਤ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤੇ। ਅਥ વਾ ‘‘ਇਮਿਨਾਹਂ ਸੀਲੇਨ વਾ વਤੇਨ વਾ ਤਪੇਨ વਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇਨ વਾ ਦੇવੋ વਾ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ ਦੇવਞ੍ਞਤਰੋ વਾ’’ਤਿ ਅਪ੍ਪਟਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਣਿਦਹਤਿ, ਚੇਤਸੋ ਅਪ੍ਪਣਿਧਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਨ ਤਦਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ। ਏવਮ੍ਪਿ ਨਿਰਾਸਤ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤੇ।
Nirāsatti anāgateti. Āsatti vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Yassesā āsatti taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti. Evampi nirāsatti anāgate. Atha vā ‘‘evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhāna’’nti tattha nandiṃ na samannāneti, ‘‘evaṃvedano siyaṃ… evaṃsañño siyaṃ… evaṃsaṅkhāro siyaṃ… evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhāna’’nti tattha nandiṃ na samannāneti. Evampi nirāsatti anāgate. Atha vā ‘‘iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṃ – iti rūpā’’ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṃ na paṇidahati , cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati; na tadabhinandanto. Evampi nirāsatti anāgate. ‘‘Iti me sotaṃ siyā anāgatamaddhānaṃ – iti saddā’’ti…pe… ‘‘iti me mano siyā anāgatamaddhānaṃ – iti dhammā’’ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṃ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati; na tadabhinandanto. Evampi nirāsatti anāgate. Atha vā ‘‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’’ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṃ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati; na tadabhinandanto. Evampi nirāsatti anāgate.
ਅਤੀਤਂ ਨਾਨੁਸੋਚਤੀਤਿ। વਿਪਰਿਣਤਂ વਾ વਤ੍ਥੁਂ ਨ ਸੋਚਤਿ, વਿਪਰਿਣਤਸ੍ਮਿਂ વਾ વਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਨ ਸੋਚਤਿ, ‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਮੇ વਿਪਰਿਣਤ’’ਨ੍ਤਿ ਨ ਸੋਚਤਿ, ‘‘ਸੋਤਂ ਮੇ… ਘਾਨਂ ਮੇ… ਜਿવ੍ਹਾ ਮੇ… ਕਾਯੋ ਮੇ… ਰੂਪਾ ਮੇ… ਸਦ੍ਦਾ ਮੇ… ਗਨ੍ਧਾ ਮੇ… ਰਸਾ ਮੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਮੇ… ਕੁਲਂ ਮੇ… ਗਣੋ ਮੇ… ਆવਾਸੋ ਮੇ… ਲਾਭੋ ਮੇ… ਯਸੋ ਮੇ… ਪਸਂਸਾ ਮੇ… ਸੁਖਂ ਮੇ… ਚੀવਰਂ ਮੇ… ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੋ ਮੇ… ਸੇਨਾਸਨਂ ਮੇ… ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਮੇ… ਮਾਤਾ ਮੇ… ਪਿਤਾ ਮੇ… ਭਾਤਾ ਮੇ… ਭਗਿਨੀ ਮੇ… ਪੁਤ੍ਤੋ ਮੇ… ਧੀਤਾ ਮੇ… ਮਿਤ੍ਤਾ ਮੇ… ਅਮਚ੍ਚਾ ਮੇ… ਞਾਤਕਾ ਮੇ… ਸਾਲੋਹਿਤਾ ਮੇ વਿਪਰਿਣਤਾ’’ਤਿ ਨ ਸੋਚਤਿ ਨ ਕਿਲਮਤਿ ਨ ਪਰਿਦੇવਤਿ ਨ ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ ਨ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ – ਅਤੀਤਂ ਨਾਨੁਸੋਚਤਿ।
Atītaṃ nānusocatīti. Vipariṇataṃ vā vatthuṃ na socati, vipariṇatasmiṃ vā vatthusmiṃ na socati, ‘‘cakkhu me vipariṇata’’nti na socati, ‘‘sotaṃ me… ghānaṃ me… jivhā me… kāyo me… rūpā me… saddā me… gandhā me… rasā me… phoṭṭhabbā me… kulaṃ me… gaṇo me… āvāso me… lābho me… yaso me… pasaṃsā me… sukhaṃ me… cīvaraṃ me… piṇḍapāto me… senāsanaṃ me… gilānapaccayabhesajjaparikkhāro me… mātā me… pitā me… bhātā me… bhaginī me… putto me… dhītā me… mittā me… amaccā me… ñātakā me… sālohitā me vipariṇatā’’ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjatīti – atītaṃ nānusocati.
વਿવੇਕਦਸ੍ਸੀ ਫਸ੍ਸੇਸੂਤਿ। ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਘਾਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਜਿવ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਕਾਯਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ, ਅਧਿવਚਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਪਟਿਘਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ, ਸੁਖવੇਦਨੀਯੋ ਫਸ੍ਸੋ ਦੁਕ੍ਖવੇਦਨੀਯੋ ਫਸ੍ਸੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖવੇਦਨੀਯੋ ਫਸ੍ਸੋ, ਕੁਸਲੋ ਫਸ੍ਸੋ ਅਕੁਸਲੋ ਫਸ੍ਸੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਫਸ੍ਸੋ, ਕਾਮਾવਚਰੋ ਫਸ੍ਸੋ ਰੂਪਾવਚਰੋ ਫਸ੍ਸੋ ਅਰੂਪਾવਚਰੋ ਫਸ੍ਸੋ, ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਫਸ੍ਸੋ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋ ਫਸ੍ਸੋ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤੋ ਫਸ੍ਸੋ, ਲੋਕਿਯੋ ਫਸ੍ਸੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋ ਫਸ੍ਸੋ, ਅਤੀਤੋ ਫਸ੍ਸੋ ਅਨਾਗਤੋ ਫਸ੍ਸੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਫਸ੍ਸੋ; ਯੋ ਏવਰੂਪੋ ਫਸ੍ਸੋ ਫੁਸਨਾ ਸਮ੍ਫੁਸਨਾ ਸਮ੍ਫੁਸਿਤਤ੍ਤਂ – ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਫਸ੍ਸੋ।
Vivekadassīphassesūti. Cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso, adhivacanasamphasso paṭighasamphasso, sukhavedanīyo phasso dukkhavedanīyo phasso adukkhamasukhavedanīyo phasso, kusalo phasso akusalo phasso abyākato phasso, kāmāvacaro phasso rūpāvacaro phasso arūpāvacaro phasso, suññato phasso animitto phasso appaṇihito phasso, lokiyo phasso lokuttaro phasso, atīto phasso anāgato phasso paccuppanno phasso; yo evarūpo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati phasso.
વਿવੇਕਦਸ੍ਸੀ ਫਸ੍ਸੇਸੂਤਿ। ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਅਤ੍ਤੇਨ વਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ વਾ ਨਿਚ੍ਚੇਨ વਾ ਧੁવੇਨ વਾ ਸਸ੍ਸਤੇਨ વਾ ਅવਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੇਨ વਾ, ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ… ਘਾਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ… ਜਿવ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ… ਕਾਯਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ… ਅਧਿવਚਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ… ਪਟਿਘਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ… ਸੁਖવੇਦਨੀਯਂ ਫਸ੍ਸਂ… ਦੁਕ੍ਖવੇਦਨੀਯਂ ਫਸ੍ਸਂ… ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖવੇਦਨੀਯਂ ਫਸ੍ਸਂ… ਕੁਸਲਂ ਫਸ੍ਸਂ… ਅਕੁਸਲਂ ਫਸ੍ਸਂ… ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਫਸ੍ਸਂ… ਕਾਮਾવਚਰਂ ਫਸ੍ਸਂ… ਰੂਪਾવਚਰਂ ਫਸ੍ਸਂ… ਅਰੂਪਾવਚਰਂ ਫਸ੍ਸਂ… ਲੋਕਿਯਂ ਫਸ੍ਸਂ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਅਤ੍ਤੇਨ વਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ વਾ ਨਿਚ੍ਚੇਨ વਾ ਧੁવੇਨ વਾ ਸਸ੍ਸਤੇਨ વਾ ਅવਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੇਨ વਾ।
Vivekadassī phassesūti. Cakkhusamphassaṃ vivittaṃ passati attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā, sotasamphassaṃ vivittaṃ passati… ghānasamphassaṃ vivittaṃ passati… jivhāsamphassaṃ vivittaṃ passati… kāyasamphassaṃ vivittaṃ passati… manosamphassaṃ vivittaṃ passati… adhivacanasamphassaṃ vivittaṃ passati… paṭighasamphassaṃ vivittaṃ passati… sukhavedanīyaṃ phassaṃ… dukkhavedanīyaṃ phassaṃ… adukkhamasukhavedanīyaṃ phassaṃ… kusalaṃ phassaṃ… akusalaṃ phassaṃ… abyākataṃ phassaṃ… kāmāvacaraṃ phassaṃ… rūpāvacaraṃ phassaṃ… arūpāvacaraṃ phassaṃ… lokiyaṃ phassaṃ vivittaṃ passati attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.
ਅਥ વਾ ਅਤੀਤਂ ਫਸ੍ਸਂ ਅਨਾਗਤੇਹਿ ਚ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਹਿ ਚ ਫਸ੍ਸੇਹਿ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਅਨਾਗਤਂ ਫਸ੍ਸਂ ਅਤੀਤੇਹਿ ਚ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਹਿ ਚ ਫਸ੍ਸੇਹਿ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਫਸ੍ਸਂ ਅਤੀਤੇਹਿ ਚ ਅਨਾਗਤੇਹਿ ਚ ਫਸ੍ਸੇਹਿ વਿવਿਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ। ਅਥ વਾ ਯੇ ਤੇ ਫਸ੍ਸਾ ਅਰਿਯਾ ਅਨਾਸવਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਸੁਞ੍ਞਤਪਟਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਫਸ੍ਸੇ વਿવਿਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਤਿ ਰਾਗੇਨ ਦੋਸੇਨ ਮੋਹੇਨ ਕੋਧੇਨ ਉਪਨਾਹੇਨ ਮਕ੍ਖੇਨ ਪਲ਼ਾਸੇਨ ਇਸ੍ਸਾਯ ਮਚ੍ਛਰਿਯੇਨ ਮਾਯਾਯ ਸਾਠੇਯ੍ਯੇਨ ਥਮ੍ਭੇਨ ਸਾਰਮ੍ਭੇਨ ਮਾਨੇਨ ਅਤਿਮਾਨੇਨ ਮਦੇਨ ਪਮਾਦੇਨ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸੇਹਿ ਸਬ੍ਬਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਹਿ ਸਬ੍ਬਦਰਥੇਹਿ ਸਬ੍ਬਪਰਿਲ਼ਾਹੇਹਿ ਸਬ੍ਬਸਨ੍ਤਾਪੇਹਿ ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ વਿવਿਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ – વਿવੇਕਦਸ੍ਸੀ ਫਸ੍ਸੇਸੁ।
Atha vā atītaṃ phassaṃ anāgatehi ca paccuppannehi ca phassehi vivittaṃ passati, anāgataṃ phassaṃ atītehi ca paccuppannehi ca phassehi vivittaṃ passati, paccuppannaṃ phassaṃ atītehi ca anāgatehi ca phassehi vivittaṃ passati. Atha vā ye te phassā ariyā anāsavā lokuttarā suññatapaṭisaññuttā, te phasse vivitte passati rāgena dosena mohena kodhena upanāhena makkhena paḷāsena issāya macchariyena māyāya sāṭheyyena thambhena sārambhena mānena atimānena madena pamādena sabbakilesehi sabbaduccaritehi sabbadarathehi sabbapariḷāhehi sabbasantāpehi sabbākusalābhisaṅkhārehi vivitte passatīti – vivekadassī phassesu.
ਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਚ ਨ ਨੀਯਤੀਤਿ। ਤਸ੍ਸ ਦ੍વਾਸਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ ਪਹੀਨਾਨਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ વੂਪਸਨ੍ਤਾਨਿ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾਨਿ। ਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਨ ਯਾਯਤਿ ਨ ਨੀਯਤਿ ਨ વੁਯ੍ਹਤਿ ਨ ਸਂਹਰੀਯਤਿ; ਨਪਿ ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ ਸਾਰਤੋ ਪਚ੍ਚੇਤਿ ਨ ਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛਤੀਤਿ – ਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਚ ਨ ਨੀਯਤਿ।
Diṭṭhīsu ca na nīyatīti. Tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni. So diṭṭhiyā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṃharīyati; napi taṃ diṭṭhigataṃ sārato pacceti na paccāgacchatīti – diṭṭhīsu ca na nīyati.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ਨਿਰਾਸਤ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤੇ, ਅਤੀਤਂ ਨਾਨੁਸੋਚਤਿ।
‘‘Nirāsatti anāgate, atītaṃ nānusocati;
વਿવੇਕਦਸ੍ਸੀ ਫਸ੍ਸੇਸੁ, ਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਚ ਨ ਨੀਯਤੀ’’ਤਿ॥
Vivekadassī phassesu, diṭṭhīsu ca na nīyatī’’ti.
੮੭.
87.
ਪਤਿਲੀਨੋ ਅਕੁਹਕੋ, ਅਪਿਹਾਲੁ ਅਮਚ੍ਛਰੀ।
Patilīno akuhako, apihālu amaccharī;
ਅਪ੍ਪਗਬ੍ਭੋ ਅਜੇਗੁਚ੍ਛੋ, ਪੇਸੁਣੇਯ੍ਯੇ ਚ ਨੋ ਯੁਤੋ॥
Appagabbho ajeguccho, pesuṇeyye ca no yuto.
ਪਤਿਲੀਨੋ ਅਕੁਹਕੋਤਿ। ਪਤਿਲੀਨੋਤਿ ਰਾਗਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਪਤਿਲੀਨੋ, ਦੋਸਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਪਤਿਲੀਨੋ, ਮੋਹਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਪਤਿਲੀਨੋ, ਕੋਧਸ੍ਸ… ਉਪਨਾਹਸ੍ਸ … ਮਕ੍ਖਸ੍ਸ… ਪਲ਼ਾਸਸ੍ਸ… ਇਸ੍ਸਾਯ… ਮਚ੍ਛਰਿਯਸ੍ਸ…ਪੇ॰… ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਪਤਿਲੀਨੋ। વੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗવਤਾ – ‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਤਿਲੀਨੋ ਹੋਤਿ? ਇਮਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨੋ ਪਹੀਨੋ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲੋ ਤਾਲਾવਤ੍ਥੁਕਤੋ ਅਨਭਾવਂਕਤੋ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮੋ। ਏવਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਤਿਲੀਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ – ਪਤਿਲੀਨੋ।
Patilīno akuhakoti. Patilīnoti rāgassa pahīnattā patilīno, dosassa pahīnattā patilīno, mohassa pahīnattā patilīno, kodhassa… upanāhassa … makkhassa… paḷāsassa… issāya… macchariyassa…pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ pahīnattā patilīno. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘kathañca, bhikkhave, bhikkhu patilīno hoti? Imassa, bhikkhave, bhikkhuno asmimāno pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu patilīno hotī’’ti – patilīno.
ਅਕੁਹਕੋਤਿ ਤੀਣਿ ਕੁਹਨવਤ੍ਥੂਨਿ – ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਸੇવਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕੁਹਨવਤ੍ਥੁ, ਇਰਿਯਾਪਥਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕੁਹਨવਤ੍ਥੁ, ਸਾਮਨ੍ਤਜਪ੍ਪਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕੁਹਨવਤ੍ਥੁ।
Akuhakoti tīṇi kuhanavatthūni – paccayapaṭisevanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṃ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu.
ਕਤਮਂ ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਸੇવਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕੁਹਨવਤ੍ਥੁ? ਇਧ ਗਹਪਤਿਕਾ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਨਿਮਨ੍ਤੇਨ੍ਤਿ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਹਿ। ਸੋ ਪਾਪਿਚ੍ਛੋ ਇਚ੍ਛਾਪਕਤੋ ਅਤ੍ਥਿਕੋ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨਂ ਭਿਯ੍ਯੋਕਮ੍ਯਤਂ ਉਪਾਦਾਯ ਚੀવਰਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਤਿ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਤਿ, ਸੇਨਾਸਨਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਤਿ, ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਤਿ। ਸੋ ਏવਮਾਹ – ‘‘ਕਿਂ ਸਮਣਸ੍ਸ ਮਹਗ੍ਘੇਨ ਚੀવਰੇਨ! ਏਤਂ ਸਾਰੁਪ੍ਪਂ ਯਂ ਸਮਣੋ ਸੁਸਾਨਾ વਾ ਸਙ੍ਕਾਰਕੂਟਾ વਾ ਪਾਪਣਿਕਾ વਾ ਨਨ੍ਤਕਾਨਿ ਉਚ੍ਚਿਨਿਤ੍વਾ ਸਙ੍ਘਾਟਿਂ ਕਤ੍વਾ ਧਾਰੇਯ੍ਯ। ਕਿਂ ਸਮਣਸ੍ਸ ਮਹਗ੍ਘੇਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੇਨ ! ਏਤਂ ਸਾਰੁਪ੍ਪਂ ਯਂ ਸਮਣੋ ਉਞ੍ਛਾਚਰਿਯਾਯ ਪਿਣ੍ਡਿਯਾਲੋਪੇਨ ਜੀવਿਕਂ ਕਪ੍ਪੇਯ੍ਯ। ਕਿਂ ਸਮਣਸ੍ਸ ਮਹਗ੍ਘੇਨ ਸੇਨਾਸਨੇਨ! ਏਤਂ ਸਾਰੁਪ੍ਪਂ ਯਂ ਸਮਣੋ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਿਕੋ વਾ ਅਸ੍ਸ ਸੋਸਾਨਿਕੋ વਾ ਅਬ੍ਭੋਕਾਸਿਕੋ વਾ। ਕਿਂ ਸਮਣਸ੍ਸ ਮਹਗ੍ਘੇਨ ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਨ! ਏਤਂ ਸਾਰੁਪ੍ਪਂ ਯਂ ਸਮਣੋ ਪੂਤਿਮੁਤ੍ਤੇਨ વਾ ਹਰਿਤਕੀਖਣ੍ਡੇਨ વਾ ਓਸਧਂ ਕਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ। ਤਦੁਪਾਦਾਯ ਲੂਖਂ ਚੀવਰਂ ਧਾਰੇਤਿ, ਲੂਖਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਲੂਖਂ ਸੇਨਾਸਨਂ ਪਟਿਸੇવਤਿ , ਲੂਖਂ ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ ਪਟਿਸੇવਤਿ। ਤਮੇਨਂ ਗਹਪਤਿਕਾ ਏવਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ – ‘‘ਅਯਂ ਸਮਣੋ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛੋ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਪવਿવਿਤ੍ਤੋ ਅਸਂਸਟ੍ਠੋ ਆਰਦ੍ਧવੀਰਿਯੋ ਧੁਤવਾਦੋ’’ਤਿ ਭਿਯ੍ਯੋ ਭਿਯ੍ਯੋ ਨਿਮਨ੍ਤੇਨ੍ਤਿ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਹਿ। ਸੋ ਏવਮਾਹ – ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭਾવਾ ਸਦ੍ਧੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਬਹੁਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸવਤਿ। ਸਦ੍ਧਾਯ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭਾવਾ ਸਦ੍ਧੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਬਹੁਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸવਤਿ, ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭਾવਾ ਸਦ੍ਧੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਬਹੁਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸવਤਿ, ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਾਨਂ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭਾવਾ ਸਦ੍ਧੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਬਹੁਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸવਤਿ। ‘ਤੁਮ੍ਹਾਕਞ੍ਚੇવਾਯਂ ਸਦ੍ਧਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੋ ਚ ਸਂવਿਜ੍ਜਤਿ, ਅਹਞ੍ਚ ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕੋ। ਸਚੇਹਂ ਨ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਏવਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ਪੁਞ੍ਞੇਨ ਪਰਿਬਾਹਿਰਾ ਭવਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ। ਨ ਮਯ੍ਹਂ ਇਮਿਨਾ ਅਤ੍ਥੋ। ਅਪਿ ਚ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂਯੇવ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਮੀ’’’ਤਿ। ਤਦੁਪਾਦਾਯ ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਚੀવਰਂ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ। ਯਾ ਏવਰੂਪਾ ਭਾਕੁਟਿਕਾ ਭਾਕੁਟਿਯਂ ਕੁਹਨਾ ਕੁਹਾਯਨਾ ਕੁਹਿਤਤ੍ਤਂ – ਇਦਂ ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਸੇવਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕੁਹਨવਤ੍ਥੁ।
Katamaṃ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu? Idha gahapatikā bhikkhuṃ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. So pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ bhiyyokamyataṃ upādāya cīvaraṃ paccakkhāti, piṇḍapātaṃ paccakkhāti, senāsanaṃ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paccakkhāti. So evamāha – ‘‘kiṃ samaṇassa mahagghena cīvarena! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṃ katvā dhāreyya. Kiṃ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena ! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvikaṃ kappeyya. Kiṃ samaṇassa mahagghena senāsanena! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā. Kiṃ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo pūtimuttena vā haritakīkhaṇḍena vā osadhaṃ kareyyā’’ti. Tadupādāya lūkhaṃ cīvaraṃ dhāreti, lūkhaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjati, lūkhaṃ senāsanaṃ paṭisevati , lūkhaṃ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paṭisevati. Tamenaṃ gahapatikā evaṃ jānanti – ‘‘ayaṃ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṃsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo’’ti bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. So evamāha – ‘‘tiṇṇaṃ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati. Saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati, dakkhiṇeyyānaṃ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati. ‘Tumhākañcevāyaṃ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṃvijjati, ahañca paṭiggāhako. Sacehaṃ na paṭiggahessāmi, evaṃ tumhe puññena paribāhirā bhavissanti. Na mayhaṃ iminā attho. Api ca tumhākaṃyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī’’’ti. Tadupādāya bahumpi cīvaraṃ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paṭiggaṇhāti. Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṃ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṃ – idaṃ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu.
ਕਤਮਂ ਇਰਿਯਾਪਥਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕੁਹਨવਤ੍ਥੁ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪਾਪਿਚ੍ਛੋ ਇਚ੍ਛਾਪਕਤੋ ਸਮ੍ਭਾવਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ‘‘ਏવਂ ਮਂ ਜਨੋ ਸਮ੍ਭਾવੇਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ, ਗਮਨਂ ਸਣ੍ਠਪੇਤਿ ਠਾਨਂ ਸਣ੍ਠਪੇਤਿ ਨਿਸਜ੍ਜਂ ਸਣ੍ਠਪੇਤਿ ਸਯਨਂ ਸਣ੍ਠਪੇਤਿ, ਪਣਿਧਾਯ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਣਿਧਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਪਣਿਧਾਯ ਨਿਸੀਦਤਿ ਪਣਿਧਾਯ ਸੇਯ੍ਯਂ ਕਪ੍ਪੇਤਿ, ਸਮਾਹਿਤੋ વਿਯ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸਮਾਹਿਤੋ વਿਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਸਮਾਹਿਤੋ વਿਯ ਨਿਸੀਦਤਿ ਸਮਾਹਿਤੋ વਿਯ ਸੇਯ੍ਯਂ ਕਪ੍ਪੇਤਿ, ਆਪਾਥਕਜ੍ਝਾਯੀવ ਹੋਤਿ। ਯਾ ਏવਰੂਪਾ ਇਰਿਯਾਪਥਸ੍ਸ ਠਪਨਾ ਆਠਪਨਾ 11 ਸਣ੍ਠਪਨਾ ਭਾਕੁਟਿਕਾ ਭਾਕੁਟਿਯਂ ਕੁਹਨਾ ਕੁਹਾਯਨਾ ਕੁਹਿਤਤ੍ਤਂ – ਇਦਂ ਇਰਿਯਾਪਥਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕੁਹਨવਤ੍ਥੁ।
Katamaṃ iriyāpathasaṅkhātaṃ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo, ‘‘evaṃ maṃ jano sambhāvessatī’’ti, gamanaṃ saṇṭhapeti ṭhānaṃ saṇṭhapeti nisajjaṃ saṇṭhapeti sayanaṃ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati paṇidhāya tiṭṭhati paṇidhāya nisīdati paṇidhāya seyyaṃ kappeti, samāhito viya gacchati samāhito viya tiṭṭhati samāhito viya nisīdati samāhito viya seyyaṃ kappeti, āpāthakajjhāyīva hoti. Yā evarūpā iriyāpathassa ṭhapanā āṭhapanā 12 saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṃ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṃ – idaṃ iriyāpathasaṅkhātaṃ kuhanavatthu.
ਕਤਮਂ ਸਾਮਨ੍ਤਜਪ੍ਪਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕੁਹਨવਤ੍ਥੁ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪਾਪਿਚ੍ਛੋ ਇਚ੍ਛਾਪਕਤੋ ਸਮ੍ਭਾવਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ‘‘ਏવਂ ਮਂ ਜਨੋ ਸਮ੍ਭਾવੇਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ, ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਂ વਾਚਂ ਭਾਸਤਿ। ‘‘ਯੋ ਏવਰੂਪਂ ਚੀવਰਂ ਧਾਰੇਤਿ ਸੋ ਸਮਣੋ ਮਹੇਸਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਭਣਤਿ; ‘‘ਯੋ ਏવਰੂਪਂ ਪਤ੍ਤਂ ਧਾਰੇਤਿ… ਲੋਹਥਾਲਕਂ ਧਾਰੇਤਿ… ਧਮ੍ਮਕਰਣਂ ਧਾਰੇਤਿ… ਪਰਿਸਾવਨਂ ਧਾਰੇਤਿ… ਕੁਞ੍ਚਿਕਂ ਧਾਰੇਤਿ… ਉਪਾਹਨਂ ਧਾਰੇਤਿ… ਕਾਯਬਨ੍ਧਨਂ ਧਾਰੇਤਿ… ਆਯੋਗਂ ਧਾਰੇਤਿ ਸੋ ਸਮਣੋ ਮਹੇਸਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਭਣਤਿ; ‘‘ਯਸ੍ਸ ਏવਰੂਪੋ ਉਪਜ੍ਝਾਯੋ ਸੋ ਸਮਣੋ ਮਹੇਸਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਭਣਤਿ; ‘‘ਯਸ੍ਸ ਏવਰੂਪੋ ਆਚਰਿਯੋ… ਏવਰੂਪਾ ਸਮਾਨੁਪਜ੍ਝਾਯਕਾ… ਸਮਾਨਾਚਰਿਯਕਾ… ਮਿਤ੍ਤਾ… ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਾ… ਸਮ੍ਭਤ੍ਤਾ… ਸਹਾਯਾ ਸੋ ਸਮਣੋ ਮਹੇਸਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਭਣਤਿ; ‘‘ਯੋ ਏવਰੂਪੇ વਿਹਾਰੇ વਸਤਿ ਸੋ ਸਮਣੋ ਮਹੇਸਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਭਣਤਿ; ‘‘ਯੋ ਏવਰੂਪੇ ਅਡ੍ਢਯੋਗੇ વਸਤਿ… ਪਾਸਾਦੇ વਸਤਿ… ਹਮ੍ਮਿਯੇ વਸਤਿ… ਗੁਹਾਯਂ વਸਤਿ… ਲੇਣੇ વਸਤਿ… ਕੁਟਿਯਾ વਸਤਿ… ਕੂਟਾਗਾਰੇ વਸਤਿ… ਅਟ੍ਟੇ વਸਤਿ … ਮਾਲ਼ੇ વਸਤਿ… ਉਦ੍ਦਣ੍ਡੇ વਸਤਿ… ਉਪਟ੍ਠਾਨਸਾਲਾਯਂ વਸਤਿ… ਮਣ੍ਡਪੇ વਸਤਿ… ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ વਸਤਿ, ਸੋ ਸਮਣੋ ਮਹੇਸਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਭਣਤਿ।
Katamaṃ sāmantajappanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo, ‘‘evaṃ maṃ jano sambhāvessatī’’ti, ariyadhammasannissitaṃ vācaṃ bhāsati. ‘‘Yo evarūpaṃ cīvaraṃ dhāreti so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati; ‘‘yo evarūpaṃ pattaṃ dhāreti… lohathālakaṃ dhāreti… dhammakaraṇaṃ dhāreti… parisāvanaṃ dhāreti… kuñcikaṃ dhāreti… upāhanaṃ dhāreti… kāyabandhanaṃ dhāreti… āyogaṃ dhāreti so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati; ‘‘yassa evarūpo upajjhāyo so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati; ‘‘yassa evarūpo ācariyo… evarūpā samānupajjhāyakā… samānācariyakā… mittā… sandiṭṭhā… sambhattā… sahāyā so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati; ‘‘yo evarūpe vihāre vasati so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati; ‘‘yo evarūpe aḍḍhayoge vasati… pāsāde vasati… hammiye vasati… guhāyaṃ vasati… leṇe vasati… kuṭiyā vasati… kūṭāgāre vasati… aṭṭe vasati … māḷe vasati… uddaṇḍe vasati… upaṭṭhānasālāyaṃ vasati… maṇḍape vasati… rukkhamūle vasati, so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati.
ਅਥ વਾ ਕੋਰਜਿਕਕੋਰਜਿਕੋ 13 ਭਾਕੁਟਿਕਭਾਕੁਟਿਕੋ ਕੁਹਕਕੁਹਕੋ ਲਪਕਲਪਕੋ ਮੁਖਸਮ੍ਭਾવਿਕੋ, ‘‘ਅਯਂ ਸਮਣੋ ਇਮਾਸਂ ਏવਰੂਪਾਨਂ ਸਨ੍ਤਾਨਂ વਿਹਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਲਾਭੀ’’ਤਿ ਤਾਦਿਸਂ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਗੂਲ਼੍ਹਂ ਨਿਪੁਣਂ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਸੁਞ੍ਞਤਾਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਕਥਂ ਕਥੇਸਿ। ਯਾ ਏવਰੂਪਾ ਭਾਕੁਟਿਕਾ ਭਾਕੁਟਿਯਂ ਕੁਹਨਾ ਕੁਹਾਯਨਾ ਕੁਹਿਤਤ੍ਤਂ – ਇਦਂ ਸਾਮਨ੍ਤਜਪ੍ਪਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕੁਹਨવਤ੍ਥੁ। ਯਸ੍ਸਿਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਕੁਹਨવਤ੍ਥੂਨਿ ਪਹੀਨਾਨਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ વੂਪਸਨ੍ਤਾਨਿ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾਨਿ, ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਕੁਹਕੋਤਿ – ਪਤਿਲੀਨੋ ਅਕੁਹਕੋ।
Atha vā korajikakorajiko 14 bhākuṭikabhākuṭiko kuhakakuhako lapakalapako mukhasambhāviko, ‘‘ayaṃ samaṇo imāsaṃ evarūpānaṃ santānaṃ vihārasamāpattīnaṃ lābhī’’ti tādisaṃ gambhīraṃ gūḷhaṃ nipuṇaṃ paṭicchannaṃ lokuttaraṃ suññatāpaṭisaṃyuttaṃ kathaṃ kathesi. Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṃ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṃ – idaṃ sāmantajappanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu. Yassimāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, so vuccati akuhakoti – patilīno akuhako.
ਅਪਿਹਾਲੁ ਅਮਚ੍ਛਰੀਤਿ। ਪਿਹਾ વੁਚ੍ਚਤਿ ਤਣ੍ਹਾ। ਯੋ ਰਾਗੋ ਸਾਰਾਗੋ…ਪੇ॰… ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ। ਯਸ੍ਸੇਸਾ ਪਿਹਾ ਤਣ੍ਹਾ ਪਹੀਨਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ વੂਪਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾ, ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਪਿਹਾਲੁ। ਸੋ ਰੂਪੇ ਨ ਪਿਹੇਤਿ, ਸਦ੍ਦੇ… ਗਨ੍ਧੇ… ਰਸੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇ… ਕੁਲਂ… ਗਣਂ… ਆવਾਸਂ… ਲਾਭਂ… ਯਸਂ… ਪਸਂਸਂ… ਸੁਖਂ… ਚੀવਰਂ… ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ… ਸੇਨਾਸਨਂ… ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ… ਕਾਮਧਾਤੁਂ… ਰੂਪਧਾਤੁਂ… ਅਰੂਪਧਾਤੁਂ… ਕਾਮਭવਂ… ਰੂਪਭવਂ… ਅਰੂਪਭવਂ… ਸਞ੍ਞਾਭવਂ… ਅਸਞ੍ਞਾਭવਂ … ਨੇવਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਭવਂ… ਏਕવੋਕਾਰਭવਂ… ਚਤੁવੋਕਾਰਭવਂ… ਪਞ੍ਚવੋਕਾਰਭવਂ… ਅਤੀਤਂ… ਅਨਾਗਤਂ… ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ… ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤવਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਨ ਪਿਹੇਤਿ ਨ ਇਚ੍ਛਤਿ ਨ ਸਾਦਿਯਤਿ ਨ ਪਤ੍ਥੇਤਿ ਨਾਭਿਜਪ੍ਪਤੀਤਿ – ਅਪਿਹਾਲੁ। ਅਮਚ੍ਛਰੀਤਿ ਪਞ੍ਚ ਮਚ੍ਛਰਿਯਾਨਿ – ਆવਾਸਮਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਕੁਲਮਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਲਾਭਮਚ੍ਛਰਿਯਂ, વਣ੍ਣਮਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਧਮ੍ਮਮਚ੍ਛਰਿਯਂ। ਯਂ ਏવਰੂਪਂ ਮਚ੍ਛਰਂ ਮਚ੍ਛਰਾਯਨਾ ਮਚ੍ਛਰਾਯਿਤਤ੍ਤਂ વੇવਿਚ੍ਛਂ ਕਦਰਿਯਂ ਕਟੁਕਞ੍ਚੁਕਤਾ ਅਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ – ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ। ਅਪਿ ਚ ਖਨ੍ਧਮਚ੍ਛਰਿਯਮ੍ਪਿ ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਧਾਤੁਮਚ੍ਛਰਿਯਮ੍ਪਿ ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਆਯਤਨਮਚ੍ਛਰਿਯਮ੍ਪਿ ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਗਾਹੋ – ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ। ਯਸ੍ਸੇਤਂ ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਪਹੀਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ વੂਪਸਨ੍ਤਂ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਂ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਂ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਂ, ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਮਚ੍ਛਰੀਤਿ – ਅਪਿਹਾਲੁ ਅਮਚ੍ਛਰੀ।
Apihālu amaccharīti. Pihā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Yassesā pihā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati apihālu. So rūpe na piheti, sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… kulaṃ… gaṇaṃ… āvāsaṃ… lābhaṃ… yasaṃ… pasaṃsaṃ… sukhaṃ… cīvaraṃ… piṇḍapātaṃ… senāsanaṃ… gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ… kāmadhātuṃ… rūpadhātuṃ… arūpadhātuṃ… kāmabhavaṃ… rūpabhavaṃ… arūpabhavaṃ… saññābhavaṃ… asaññābhavaṃ … nevasaññānāsaññābhavaṃ… ekavokārabhavaṃ… catuvokārabhavaṃ… pañcavokārabhavaṃ… atītaṃ… anāgataṃ… paccuppannaṃ… diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme na piheti na icchati na sādiyati na pattheti nābhijappatīti – apihālu. Amaccharīti pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ maccharaṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṃ, dhātumacchariyampi macchariyaṃ, āyatanamacchariyampi macchariyaṃ gāho – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Yassetaṃ macchariyaṃ pahīnaṃ samucchinnaṃ vūpasantaṃ paṭipassaddhaṃ abhabbuppattikaṃ ñāṇagginā daḍḍhaṃ, so vuccati amaccharīti – apihālu amaccharī.
ਅਪ੍ਪਗਬ੍ਭੋ ਅਜੇਗੁਚ੍ਛੋਤਿ। ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਨ੍ਤਿ ਤੀਣਿ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਾਨਿ – ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ, વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ, ਚੇਤਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ। ਕਤਮਂ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਙ੍ਘਗਤੋਪਿ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਗਣਗਤੋਪਿ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਭੋਜਨਸਾਲਾਯਮ੍ਪਿ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਜਨ੍ਤਾਘਰੇਪਿ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਉਦਕਤਿਤ੍ਥੇਪਿ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਸਨ੍ਤੋਪਿ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਟ੍ਠੋਪਿ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Appagabbhoajegucchoti. Pāgabbhiyanti tīṇi pāgabbhiyāni – kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ, vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ, cetasikaṃ pāgabbhiyaṃ. Katamaṃ kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ? Idhekacco saṅghagatopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, gaṇagatopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, bhojanasālāyampi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, jantāgharepi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, udakatitthepi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, antaragharaṃ pavisantopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, antaragharaṃ paviṭṭhopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ਕਥਂ ਸਙ੍ਘਗਤੋ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਙ੍ਘਗਤੋ ਅਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਕਤੋ 15 ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਉਚ੍ਚੇਪਿ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਸਸੀਸਂ ਪਾਰੁਪਿਤ੍વਾਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਠਿਤਕੋਪਿ ਭਣਤਿ, ਬਾਹਾવਿਕ੍ਖੇਪਕੋਪਿ ਭਣਤਿ। ਏવਂ ਸਙ੍ਘਗਤੋ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Kathaṃ saṅghagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco saṅghagato acittīkārakato 16 there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṃ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ saṅghagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ਕਥਂ ਗਣਗਤੋ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਗਣਗਤੋ ਅਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਕਤੋ ਥੇਰਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਨੁਪਾਹਨਾਨਂ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ ਸਉਪਾਹਨੋ ਚਙ੍ਕਮਤਿ, ਨੀਚੇ ਚਙ੍ਕਮੇ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ ਉਚ੍ਚੇ ਚਙ੍ਕਮੇ ਚਙ੍ਕਮਤਿ, ਛਮਾਯ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ ਚਙ੍ਕਮੇ ਚਙ੍ਕਮਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਉਚ੍ਚੇਪਿ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਸਸੀਸਂ ਪਾਰੁਪਿਤ੍વਾ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਠਿਤਕੋਪਿ ਭਣਤਿ, ਬਾਹਾવਿਕ੍ਖੇਪਕੋਪਿ ਭਣਤਿ। ਏવਂ ਗਣਗਤੋ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Kathaṃ gaṇagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco gaṇagato acittīkārakato therānaṃ bhikkhūnaṃ anupāhanānaṃ caṅkamantānaṃ saupāhano caṅkamati, nīce caṅkame caṅkamantānaṃ ucce caṅkame caṅkamati, chamāya caṅkamantānaṃ caṅkame caṅkamati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṃ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ gaṇagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ਕਥਂ ਭੋਜਨਸਾਲਾਯਂ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭੋਜਨਸਾਲਾਯਂ ਅਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਕਤੋ ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਨੁਪਖਜ੍ਜ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਨવੇਪਿ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਸਨੇਨ ਪਟਿਬਾਹਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਉਚ੍ਚੇਪਿ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਸਸੀਸਂ ਪਾਰੁਪਿਤ੍વਾਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਠਿਤਕੋਪਿ ਭਣਤਿ, ਬਾਹਾવਿਕ੍ਖੇਪਕੋਪਿ ਭਣਤਿ। ਏવਂ ਭੋਜਨਸਾਲਾਯਂ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Kathaṃ bhojanasālāyaṃ kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco bhojanasālāyaṃ acittīkārakato there bhikkhū anupakhajja nisīdati, navepi bhikkhū āsanena paṭibāhati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṃ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ bhojanasālāyaṃ kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ਕਥਂ ਜਨ੍ਤਾਘਰੇ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਜਨ੍ਤਾਘਰੇ ਅਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਕਤੋ ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਉਚ੍ਚੇਪਿ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਤਿ , ਅਨਾਪੁਚ੍ਛਮ੍ਪਿ ਅਨਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋਪਿ ਕਟ੍ਠਂ ਪਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਦ੍વਾਰਮ੍ਪਿ ਪਿਦਹਤਿ, ਬਾਹਾવਿਕ੍ਖੇਪਕੋਪਿ ਭਣਤਿ। ਏવਂ ਜਨ੍ਤਾਘਰੇ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Kathaṃ jantāghare kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco jantāghare acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati , anāpucchampi anajjhiṭṭhopi kaṭṭhaṃ pakkhipati, dvārampi pidahati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ jantāghare kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ਕਥਂ ਉਦਕਤਿਤ੍ਥੇ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਉਦਕਤਿਤ੍ਥੇ ਅਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਕਤੋ ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਓਤਰਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਓਤਰਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਨ੍ਹਾਯਤਿ 17, ਪੁਰਤੋਪਿ ਨ੍ਹਾਯਤਿ , ਉਪਰਿਤੋਪਿ ਨ੍ਹਾਯਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਉਤ੍ਤਰਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਉਤ੍ਤਰਤਿ, ਉਪਰਿਤੋਪਿ ਉਤ੍ਤਰਤਿ। ਏવਂ ਉਦਕਤਿਤ੍ਥੇ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Kathaṃ udakatitthe kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco udakatitthe acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi otarati, puratopi otarati, ghaṭṭayantopi nhāyati 18, puratopi nhāyati , uparitopi nhāyati, ghaṭṭayantopi uttarati, puratopi uttarati, uparitopi uttarati. Evaṃ udakatitthe kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ਕਥਂ ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਸਨ੍ਤੋ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਸਨ੍ਤੋ ਅਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਕਤੋ ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ, વੋਕ੍ਕਮ੍ਮਾਪਿ ਥੇਰਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪੁਰਤੋ ਪੁਰਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ। ਏવਂ ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਸਨ੍ਤੋ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Kathaṃ antaragharaṃ pavisanto kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco antaragharaṃ pavisanto acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi gacchati, puratopi gacchati, vokkammāpi therānaṃ bhikkhūnaṃ purato purato gacchati. Evaṃ antaragharaṃ pavisanto kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ਕਥਂ ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਟ੍ਠੋ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਟ੍ਠੋ, ‘‘ਨ ਪવਿਸ 19, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ વੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਪવਿਸਤਿ, ‘‘ਨ ਤਿਟ੍ਠ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ વੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ‘‘ਨ ਨਿਸੀਦ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ વੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਅਨੋਕਾਸਮ੍ਪਿ ਪવਿਸਤਿ, ਅਨੋਕਾਸੇਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਨੋਕਾਸੇਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਯਾਨਿਪਿ ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਕੁਲਾਨਂ ਓવਰਕਾਨਿ ਗੂਲ਼੍ਹਾਨਿ ਚ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨਿ ਚ। ਯਤ੍ਥ ਕੁਲਿਤ੍ਥਿਯੋ ਕੁਲਧੀਤਰੋ ਕੁਲਸੁਣ੍ਹਾਯੋ ਕੁਲਕੁਮਾਰਿਯੋ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥਪਿ ਸਹਸਾ ਪવਿਸਤਿ ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪਿ ਸਿਰਂ ਪਰਾਮਸਤਿ। ਏવਂ ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਟ੍ਠੋ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ – ਇਦਂ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Kathaṃ antaragharaṃ paviṭṭho kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco antaragharaṃ paviṭṭho, ‘‘na pavisa 20, bhante’’ti vuccamāno pavisati, ‘‘na tiṭṭha, bhante’’ti vuccamāno tiṭṭhati, ‘‘na nisīda, bhante’’ti vuccamāno nisīdati, anokāsampi pavisati, anokāsepi tiṭṭhati, anokāsepi nisīdati, yānipi tāni honti kulānaṃ ovarakāni gūḷhāni ca paṭicchannāni ca. Yattha kulitthiyo kuladhītaro kulasuṇhāyo kulakumāriyo nisīdanti, tatthapi sahasā pavisati kumārakassapi siraṃ parāmasati. Evaṃ antaragharaṃ paviṭṭho kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti – idaṃ kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ਕਤਮਂ વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਙ੍ਘਗਤੋਪਿ વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਗਣਗਤੋਪਿ વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਟ੍ਠੋਪਿ વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Katamaṃ vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco saṅghagatopi vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, gaṇagatopi vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, antaragharaṃ paviṭṭhopi vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ਕਥਂ ਸਙ੍ਘਗਤੋ વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਙ੍ਘਗਤੋ ਅਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਕਤੋ ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਨਾਪੁਚ੍ਛਂ વਾ ਅਨਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋ વਾ ਆਰਾਮਗਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਣਤਿ, ਪਞ੍ਹਂ વਿਸਜ੍ਜੇਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਉਦ੍ਦਿਸਤਿ, ਠਿਤਕੋਪਿ ਭਣਤਿ, ਬਾਹਾવਿਕ੍ਖੇਪਕੋਪਿ ਭਣਤਿ। ਏવਂ ਸਙ੍ਘਗਤੋ વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Kathaṃ saṅghagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṃ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ bhaṇati, pañhaṃ visajjeti, pātimokkhaṃ uddisati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ saṅghagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ਕਥਂ ਗਣਗਤੋ વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਗਣਗਤੋ ਅਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਕਤੋ ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਨਾਪੁਚ੍ਛਂ વਾ ਅਨਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋ વਾ ਆਰਾਮਗਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਣਤਿ, ਪਞ੍ਹਂ વਿਸਜ੍ਜੇਤਿ, ਠਿਤਕੋਪਿ ਭਣਤਿ, ਬਾਹਾવਿਕ੍ਖੇਪਕੋਪਿ ਭਣਤਿ। ਆਰਾਮਗਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਉਪਾਸਕਾਨਂ ਉਪਾਸਿਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਣਤਿ, ਪਞ੍ਹਂ વਿਸਜ੍ਜੇਤਿ, ਠਿਤਕੋਪਿ ਭਣਤਿ, ਬਾਹਾવਿਕ੍ਖੇਪਕੋਪਿ ਭਣਤਿ। ਏવਂ ਗਣਗਤੋ વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Kathaṃ gaṇagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco gaṇagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṃ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ bhaṇati, pañhaṃ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Ārāmagatānaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ dhammaṃ bhaṇati, pañhaṃ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ gaṇagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
ਕਥਂ ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਟ੍ਠੋ વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਟ੍ਠੋ ਇਤ੍ਥਿਂ વਾ ਕੁਮਾਰਿਂ વਾ ਏવਮਾਹ – ‘‘ਇਤ੍ਥਂਨਾਮੇ ਇਤ੍ਥਂਗੋਤ੍ਤੇ ਕਿਂ ਅਤ੍ਥਿ? ਯਾਗੁ ਅਤ੍ਥਿ, ਭਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਖਾਦਨੀਯਂ ਅਤ੍ਥਿ। ਕਿਂ ਪਿવਿਸ੍ਸਾਮ, ਕਿਂ ਭੁਞ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮ, ਕਿਂ ਖਾਦਿਸ੍ਸਾਮ? ਕਿਂ વਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਕਿਂ વਾ ਮੇ ਦਸ੍ਸਥਾ’’ਤਿ વਿਪ੍ਪਲਪਤਿ, ਯਾ ਏવਰੂਪਾ વਾਚਾ ਪਲਾਪੋ વਿਪ੍ਪਲਾਪੋ ਲਾਲਪ੍ਪੋ ਲਾਲਪ੍ਪਨਾ ਲਾਲਪ੍ਪਿਤਤ੍ਤਂ। ਏવਂ ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪવਿਟ੍ਠੋ વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ – ਇਦਂ વਾਚਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ।
Kathaṃ antaragharaṃ paviṭṭho vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco antaragharaṃ paviṭṭho itthiṃ vā kumāriṃ vā evamāha – ‘‘itthaṃnāme itthaṃgotte kiṃ atthi? Yāgu atthi, bhattaṃ atthi, khādanīyaṃ atthi. Kiṃ pivissāma, kiṃ bhuñjissāma, kiṃ khādissāma? Kiṃ vā atthi, kiṃ vā me dassathā’’ti vippalapati, yā evarūpā vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappanā lālappitattaṃ. Evaṃ antaragharaṃ paviṭṭho vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti – idaṃ vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ.
ਕਤਮਂ ਚੇਤਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਨ ਉਚ੍ਚਾ ਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ ਉਚ੍ਚਾ ਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਦਿਸਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਹਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਨ ਮਹਾਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ ਮਹਾਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਦਿਸਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਹਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਨ ਮਹਾਭੋਗਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ ਮਹਾਭੋਗਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਦਿਸਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਹਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਨ ਉਲ਼ਾਰਭੋਗਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ… ਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕੋ ਸਮਾਨੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਦਿਸਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਹਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਨ વਿਨਯਧਰੋ ਸਮਾਨੋ… ਨ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋ ਸਮਾਨੋ… ਨ ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ ਸਮਾਨੋ… ਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਿਕੋ ਸਮਾਨੋ… ਨ ਪਂਸੁਕੂਲਿਕੋ ਸਮਾਨੋ… ਨ ਤੇਚੀવਰਿਕੋ ਸਮਾਨੋ… ਨ ਸਪਦਾਨਚਾਰਿਕੋ ਸਮਾਨੋ… ਨ ਖਲੁਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਿਕੋ ਸਮਾਨੋ… ਨ ਨੇਸਜ੍ਜਿਕੋ ਸਮਾਨੋ… ਨ ਯਥਾਸਨ੍ਥਤਿਕੋ ਸਮਾਨੋ… ਨ ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭੀ ਸਮਾਨੋ ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭਿਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਦਿਸਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਹਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨ…ਪੇ॰… ਨ ਨੇવਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਲਾਭੀ ਸਮਾਨੋ ਨੇવਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਲਾਭਿਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਦਿਸਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਹਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨ – ਇਦਂ ਚੇਤਸਿਕਂ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਂ। ਯਸ੍ਸਿਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਪਾਗਬ੍ਭਿਯਾਨਿ ਪਹੀਨਾਨਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ વੂਪਸਨ੍ਤਾਨਿ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾਨਿ, ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਪ੍ਪਗਬ੍ਭੋਤਿ – ਅਪ੍ਪਗਬ੍ਭੋ।
Katamaṃ cetasikaṃ pāgabbhiyaṃ? Idhekacco na uccā kulā pabbajito samāno uccā kulā pabbajitena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ dahati cittena, na mahākulā pabbajito samāno mahākulā pabbajitena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ dahati cittena, na mahābhogakulā pabbajito samāno mahābhogakulā pabbajitena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ dahati cittena, na uḷārabhogakulā pabbajito samāno… na suttantiko samāno suttantikena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ dahati cittena, na vinayadharo samāno… na dhammakathiko samāno… na āraññiko samāno… na piṇḍapātiko samāno… na paṃsukūliko samāno… na tecīvariko samāno… na sapadānacāriko samāno… na khalupacchābhattiko samāno… na nesajjiko samāno… na yathāsanthatiko samāno… na paṭhamassa jhānassa lābhī samāno paṭhamassa jhānassa lābhinā saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ dahati cittena…pe… na nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhinā saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ dahati cittena – idaṃ cetasikaṃ pāgabbhiyaṃ. Yassimāni tīṇi pāgabbhiyāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, so vuccati appagabbhoti – appagabbho.
ਅਜੇਗੁਚ੍ਛੋਤਿ । ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਜੇਗੁਚ੍ਛੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਜੇਗੁਚ੍ਛੋ। ਕਤਮੋ ਚ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਜੇਗੁਚ੍ਛੋ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਹੋਤਿ ਪਾਪਧਮ੍ਮੋ ਅਸੁਚਿਸਙ੍ਕਸ੍ਸਰਸਮਾਚਾਰੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਅਸ੍ਸਮਣੋ ਸਮਣਪਟਿਞ੍ਞੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਪਟਿਞ੍ਞੋ ਅਨ੍ਤੋਪੂਤਿ ਅવਸ੍ਸੁਤੋ ਕਸਮ੍ਬੁਜਾਤੋ – ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਜੇਗੁਚ੍ਛੋ। ਅਥ વਾ ਕੋਧਨੋ ਹੋਤਿ ਉਪਾਯਾਸਬਹੁਲੋ, ਅਪ੍ਪਮ੍ਪਿ વੁਤ੍ਤੋ ਸਮਾਨੋ ਅਭਿਸਜ੍ਜਤਿ ਕੁਪ੍ਪਤਿ ਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠੀਯਤਿ, ਕੋਪਞ੍ਚ ਦੋਸਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਞ੍ਚ ਪਾਤੁਕਰੋਤਿ – ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਜੇਗੁਚ੍ਛੋ। ਅਥ વਾ ਕੋਧਨੋ ਹੋਤਿ ਉਪਨਾਹੀ, ਮਕ੍ਖੀ ਹੋਤਿ ਪਲ਼ਾਸੀ, ਇਸ੍ਸੁਕੀ ਹੋਤਿ ਮਚ੍ਛਰੀ, ਸਠੋ ਹੋਤਿ ਮਾਯਾવੀ , ਥਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ ਅਤਿਮਾਨੀ, ਪਾਪਿਚ੍ਛੋ ਹੋਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ 21, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਪਰਾਮਾਸੀ ਹੋਤਿ ਆਦਾਨਗ੍ਗਾਹੀ ਦੁਪ੍ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੀ – ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਜੇਗੁਚ੍ਛੋ।
Ajegucchoti . Atthi puggalo jeguccho, atthi ajeguccho. Katamo ca puggalo jeguccho? Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto – ayaṃ vuccati puggalo jeguccho. Atha vā kodhano hoti upāyāsabahulo, appampi vutto samāno abhisajjati kuppati byāpajjati patiṭṭhīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti – ayaṃ vuccati puggalo jeguccho. Atha vā kodhano hoti upanāhī, makkhī hoti paḷāsī, issukī hoti maccharī, saṭho hoti māyāvī , thaddho hoti atimānī, pāpiccho hoti micchādiṭṭhi 22, sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādānaggāhī duppaṭinissaggī – ayaṃ vuccati puggalo jeguccho.
ਕਤਮੋ ਚ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਜੇਗੁਚ੍ਛੋ? ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੀਲવਾ ਹੋਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂવਰਸਂવੁਤੋ વਿਹਰਤਿ ਆਚਾਰਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਣੁਮਤ੍ਤੇਸੁ વਜ੍ਜੇਸੁ ਭਯਦਸ੍ਸਾવੀ, ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ – ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਜੇਗੁਚ੍ਛੋ। ਅਥ વਾ ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ ਹੋਤਿ ਅਨੁਪਾਯਾਸਬਹੁਲੋ, ਬਹੁਮ੍ਪਿ વੁਤ੍ਤੋ ਸਮਾਨੋ ਨ ਅਭਿਸਜ੍ਜਤਿ ਨ ਕੁਪ੍ਪਤਿ ਨ ਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਪਤਿਟ੍ਠੀਯਤਿ, ਨ ਕੋਪਞ੍ਚ ਦੋਸਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਞ੍ਚ ਪਾਤੁਕਰੋਤਿ – ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਜੇਗੁਚ੍ਛੋ। ਅਥ વਾ ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ ਹੋਤਿ ਅਨੁਪਨਾਹੀ, ਅਮਕ੍ਖੀ ਹੋਤਿ ਅਪਲ਼ਾਸੀ, ਅਨਿਸ੍ਸੁਕੀ ਹੋਤਿ ਅਮਚ੍ਛਰੀ, ਅਸਠੋ ਹੋਤਿ ਅਮਾਯਾવੀ, ਅਥਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ ਅਨਤਿਮਾਨੀ , ਨ ਪਾਪਿਚ੍ਛੋ ਹੋਤਿ ਨ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਅਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਪਰਾਮਾਸੀ ਹੋਤਿ ਅਨਾਦਾਨਗ੍ਗਾਹੀ ਸੁਪ੍ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੀ – ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਜੇਗੁਚ੍ਛੋ। ਸਬ੍ਬੇ ਬਾਲਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਜੇਗੁਚ੍ਛਾ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਉਪਾਦਾਯ ਅਟ੍ਠ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ ਅਜੇਗੁਚ੍ਛਾਤਿ – ਅਪ੍ਪਗਬ੍ਭੋ ਅਜੇਗੁਚ੍ਛੋ।
Katamo ca puggalo ajeguccho? Idha bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu – ayaṃ vuccati puggalo ajeguccho. Atha vā akkodhano hoti anupāyāsabahulo, bahumpi vutto samāno na abhisajjati na kuppati na byāpajjati na patiṭṭhīyati, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti – ayaṃ vuccati puggalo ajeguccho. Atha vā akkodhano hoti anupanāhī, amakkhī hoti apaḷāsī, anissukī hoti amaccharī, asaṭho hoti amāyāvī, athaddho hoti anatimānī , na pāpiccho hoti na micchādiṭṭhi, asandiṭṭhiparāmāsī hoti anādānaggāhī suppaṭinissaggī – ayaṃ vuccati puggalo ajeguccho. Sabbe bālaputhujjanā jegucchā, puthujjanakalyāṇakaṃ upādāya aṭṭha ariyapuggalā ajegucchāti – appagabbho ajeguccho.
ਪੇਸੁਣੇਯ੍ਯੇ ਚ ਨੋ ਯੁਤੋਤਿ। ਪੇਸੁਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪਿਸੁਣવਾਚੋ ਹੋਤਿ, ਇਤੋ ਸੁਤ੍વਾ ਅਮੁਤ੍ਰ ਅਕ੍ਖਾਤਾ ਇਮੇਸਂ ਭੇਦਾਯ, ਅਮੁਤ੍ਰ વਾ ਸੁਤ੍વਾ ਇਮੇਸਂ ਅਕ੍ਖਾਤਾ ਅਮੂਸਂ ਭੇਦਾਯ। ਇਤਿ ਸਮਗ੍ਗਾਨਂ વਾ ਭੇਤ੍ਤਾ 23, ਭਿਨ੍ਨਾਨਂ વਾ ਅਨੁਪ੍ਪਦਾਤਾ, વਗ੍ਗਾਰਾਮੋ, વਗ੍ਗਰਤੋ, વਗ੍ਗਨਨ੍ਦੀ, વਗ੍ਗਕਰਣਿਂ વਾਚਂ ਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ – ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ।
Pesuṇeyye ca no yutoti. Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti, ito sutvā amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya. Iti samaggānaṃ vā bhettā 24, bhinnānaṃ vā anuppadātā, vaggārāmo, vaggarato, vagganandī, vaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti – idaṃ vuccati pesuññaṃ.
ਅਪਿ ਚ ਦ੍વੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਉਪਸਂਹਰਤਿ – ਪਿਯਕਮ੍ਯਤਾਯ વਾ, ਭੇਦਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ 25 વਾ। ਕਥਂ ਪਿਯਕਮ੍ਯਤਾਯ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਉਪਸਂਹਰਤਿ? ਇਮਸ੍ਸ ਪਿਯੋ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਮਨਾਪੋ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ, વਿਸ੍ਸਾਸਿਕੋ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਿਕੋ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਸੁਹਦਯੋ ਭવਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ। ਏવਂ ਪਿਯਕਮ੍ਯਤਾਯ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਉਪਸਂਹਰਤਿ। ਕਥਂ ਭੇਦਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਉਪਸਂਹਰਤਿ? ‘‘ਕਥਂ ਇਮੇ ਨਾਨਾ ਅਸ੍ਸੁ વਿਨਾ ਅਸ੍ਸੁ વਗ੍ਗਾ ਅਸ੍ਸੁ ਦ੍વੇਧਾ ਅਸ੍ਸੁ ਦ੍વੇਜ੍ਝਾ ਅਸ੍ਸੁ ਦ੍વੇ ਪਕ੍ਖਾ ਅਸ੍ਸੁ ਭਿਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ ਨ ਸਮਾਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨ ਫਾਸੁ 26 વਿਹਰੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ। ਏવਂ ਭੇਦਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਉਪਸਂਹਰਤਿ। ਯਸ੍ਸੇਤਂ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਪਹੀਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ વੂਪਸਨ੍ਤਂ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਂ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਂ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਂ, ਸੋ ਪੇਸੁਞ੍ਞੇ ਨੋ ਯੁਤੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਨ ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਨ ਸਮ੍ਮਾਯੁਤ੍ਤੋਤਿ – ਪੇਸੁਣੇਯ੍ਯੇ ਚ ਨੋ ਯੁਤੋ।
Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṃ upasaṃharati – piyakamyatāya vā, bhedādhippāyena 27 vā. Kathaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharati? Imassa piyo bhavissāmi, manāpo bhavissāmi, vissāsiko bhavissāmi, abbhantariko bhavissāmi, suhadayo bhavissāmīti. Evaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharati. Kathaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharati? ‘‘Kathaṃ ime nānā assu vinā assu vaggā assu dvedhā assu dvejjhā assu dve pakkhā assu bhijjeyyuṃ na samāgaccheyyuṃ dukkhaṃ na phāsu 28 vihareyyu’’nti. Evaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharati. Yassetaṃ pesuññaṃ pahīnaṃ samucchinnaṃ vūpasantaṃ paṭipassaddhaṃ abhabbuppattikaṃ ñāṇagginā daḍḍhaṃ, so pesuññe no yuto na yutto na payutto na sammāyuttoti – pesuṇeyye ca no yuto.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ਪਤਿਲੀਨੋ ਅਕੁਹਕੋ, ਅਪਿਹਾਲੁ ਅਮਚ੍ਛਰੀ।
‘‘Patilīno akuhako, apihālu amaccharī;
ਅਪ੍ਪਗਬ੍ਭੋ ਅਜੇਗੁਚ੍ਛੋ, ਪੇਸੁਣੇਯ੍ਯੇ ਚ ਨੋ ਯੁਤੋ’’ਤਿ॥
Appagabbho ajeguccho, pesuṇeyye ca no yuto’’ti.
੮੮.
88.
ਸਾਤਿਯੇਸੁ ਅਨਸ੍ਸਾવੀ, ਅਤਿਮਾਨੇ ਚ ਨੋ ਯੁਤੋ।
Sātiyesu anassāvī, atimāne ca no yuto;
ਸਣ੍ਹੋ ਚ ਪਟਿਭਾਨવਾ, ਨ ਸਦ੍ਧੋ ਨ વਿਰਜ੍ਜਤਿ॥
Saṇho ca paṭibhānavā, na saddho na virajjati.
ਸਾਤਿਯੇਸੁ ਅਨਸ੍ਸਾવੀਤਿ। ਸਾਤਿਯਾ વੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ। ਕਿਂਕਾਰਣਾ ਸਾਤਿਯਾ વੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ? ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਦੇવਮਨੁਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣੇ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਾਤਿਯਨ੍ਤਿ ਪਤ੍ਥਯਨ੍ਤਿ ਪਿਹਯਨ੍ਤਿ ਅਭਿਜਪ੍ਪਨ੍ਤਿ, ਤਂਕਾਰਣਾ ਸਾਤਿਯਾ વੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ। ਯੇਸਂ ਏਸਾ ਸਾਤਿਯਾ ਤਣ੍ਹਾ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾ ਤੇਸਂ ਚਕ੍ਖੁਤੋ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਸવਤਿ ਆਸવਤਿ 29 ਸਨ੍ਦਤਿ ਪવਤ੍ਤਤਿ, ਸੋਤਤੋ ਸਦ੍ਦਤਣ੍ਹਾ… ਘਾਨਤੋ ਗਨ੍ਧਤਣ੍ਹਾ… ਜਿવ੍ਹਾਤੋ ਰਸਤਣ੍ਹਾ… ਕਾਯਤੋ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਤਣ੍ਹਾ… ਮਨਤੋ ਧਮ੍ਮਤਣ੍ਹਾ ਸવਤਿ ਆਸવਤਿ ਸਨ੍ਦਤਿ ਪવਤ੍ਤਤਿ। ਯੇਸਂ ਏਸਾ ਸਾਤਿਯਾ ਤਣ੍ਹਾ ਪਹੀਨਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ વੂਪਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾ ਤੇਸਂ ਚਕ੍ਖੁਤੋ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਨ ਸવਤਿ ਨਾਸવਤਿ 30 ਨ ਸਨ੍ਦਤਿ ਨ ਪવਤ੍ਤਤਿ , ਸੋਤਤੋ ਸਦ੍ਦਤਣ੍ਹਾ…ਪੇ॰… ਮਨਤੋ ਧਮ੍ਮਤਣ੍ਹਾ ਨ ਸવਤਿ ਨਾਸવਤਿ ਨ ਸਨ੍ਦਤਿ ਨ ਪવਤ੍ਤਤੀਤਿ – ਸਾਤਿਯੇਸੁ ਅਨਸ੍ਸਾવੀ।
Sātiyesu anassāvīti. Sātiyā vuccanti pañca kāmaguṇā. Kiṃkāraṇā sātiyā vuccanti pañca kāmaguṇā? Yebhuyyena devamanussā pañca kāmaguṇe icchanti sātiyanti patthayanti pihayanti abhijappanti, taṃkāraṇā sātiyā vuccanti pañca kāmaguṇā. Yesaṃ esā sātiyā taṇhā appahīnā tesaṃ cakkhuto rūpataṇhā savati āsavati 31 sandati pavattati, sotato saddataṇhā… ghānato gandhataṇhā… jivhāto rasataṇhā… kāyato phoṭṭhabbataṇhā… manato dhammataṇhā savati āsavati sandati pavattati. Yesaṃ esā sātiyā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā tesaṃ cakkhuto rūpataṇhā na savati nāsavati 32 na sandati na pavattati , sotato saddataṇhā…pe… manato dhammataṇhā na savati nāsavati na sandati na pavattatīti – sātiyesu anassāvī.
ਅਤਿਮਾਨੇ ਚ ਨੋ ਯੁਤੋਤਿ। ਕਤਮੋ ਅਤਿਮਾਨੋ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪਰਂ ਅਤਿਮਞ੍ਞਤਿ ਜਾਤਿਯਾ વਾ ਗੋਤ੍ਤੇਨ વਾ…ਪੇ॰… ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਨ વਾ વਤ੍ਥੁਨਾ। ਯੋ ਏવਰੂਪੋ ਮਾਨੋ ਮਞ੍ਞਨਾ ਮਞ੍ਞਿਤਤ੍ਤਂ ਉਨ੍ਨਤਿ ਉਨ੍ਨਮੋ ਧਜੋ ਸਮ੍ਪਗ੍ਗਾਹੋ ਕੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ – ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਤਿਮਾਨੋ। ਯਸ੍ਸੇਸੋ ਅਤਿਮਾਨੋ ਪਹੀਨੋ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ વੂਪਸਨ੍ਤੋ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢੋ, ਸੋ ਅਤਿਮਾਨੇ ਚ ਨੋ ਯੁਤੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਨਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਨ ਸਮ੍ਮਾਯੁਤ੍ਤੋਤਿ – ਅਤਿਮਾਨੇ ਚ ਨੋ ਯੁਤੋ।
Atimāne ca no yutoti. Katamo atimāno? Idhekacco paraṃ atimaññati jātiyā vā gottena vā…pe… aññataraññatarena vā vatthunā. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati atimāno. Yasseso atimāno pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so atimāne ca no yuto na yutto nappayutto na sammāyuttoti – atimāne ca no yuto.
ਸਣ੍ਹੋ ਚ ਪਟਿਭਾਨવਾਤਿ। ਸਣ੍ਹੋਤਿ ਸਣ੍ਹੇਨ ਕਾਯਕਮ੍ਮੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਸਣ੍ਹੋ, ਸਣ੍ਹੇਨ વਚੀਕਮ੍ਮੇਨ… ਸਣ੍ਹੇਨ ਮਨੋਕਮ੍ਮੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਸਣ੍ਹੋ, ਸਣ੍ਹੇਹਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਸਣ੍ਹੋ, ਸਣ੍ਹੇਹਿ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੇਹਿ… ਸਣ੍ਹੇਹਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੇਹਿ… ਸਣ੍ਹੇਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ… ਸਣ੍ਹੇਹਿ ਬਲੇਹਿ… ਸਣ੍ਹੇਹਿ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਸਣ੍ਹੋ, ਸਣ੍ਹੇਨ ਅਰਿਯੇਨ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ – ਸਣ੍ਹੋ।
Saṇho ca paṭibhānavāti. Saṇhoti saṇhena kāyakammena samannāgatoti saṇho, saṇhena vacīkammena… saṇhena manokammena samannāgatoti saṇho, saṇhehi satipaṭṭhānehi samannāgatoti saṇho, saṇhehi sammappadhānehi… saṇhehi iddhipādehi… saṇhehi indriyehi… saṇhehi balehi… saṇhehi bojjhaṅgehi samannāgatoti saṇho, saṇhena ariyena aṭṭhaṅgikena maggena samannāgatoti – saṇho.
ਪਟਿਭਾਨવਾਤਿ ਤਯੋ ਪਟਿਭਾਨવਨ੍ਤੋ – ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਪਟਿਭਾਨવਾ, ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਪਟਿਭਾਨવਾ, ਅਧਿਗਮਪਟਿਭਾਨવਾ। ਕਤਮੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਪਟਿਭਾਨવਾ? ਇਧੇਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਕਤਿਯਾ ਪਰਿਯਾਪੁਟਂ ਹੋਤਿ – ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ વੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ ਗਾਥਾ ਉਦਾਨਂ ਇਤਿવੁਤ੍ਤਕਂ ਜਾਤਕਂ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਂ વੇਦਲ੍ਲਂ, ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਟਿਭਾਯਤਿ – ਅਯਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਪਟਿਭਾਨવਾ। ਕਤਮੋ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਪਟਿਭਾਨવਾ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਿਤਾ 33 ਹੋਤਿ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥੇ ਚ ਞਾਯਤ੍ਥੇ ਚ ਲਕ੍ਖਣੇ ਚ ਕਾਰਣੇ ਚ ਠਾਨਾਠਾਨੇ ਚ, ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਟਿਭਾਯਤਿ – ਅਯਂ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਪਟਿਭਾਨવਾ। ਕਤਮੋ ਅਧਿਗਮਪਟਿਭਾਨવਾ? ਇਧੇਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਧਿਗਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਬਲਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਾਨਿ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯੋ ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਞਾਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਞਾਤੋ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਞਾਤਾ, ਅਤ੍ਥੇ ਞਾਤੇ ਅਤ੍ਥੋ ਪਟਿਭਾਯਤਿ , ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਤੇ ਧਮ੍ਮੋ ਪਟਿਭਾਯਤਿ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯਾ ਞਾਤਾਯ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਪਟਿਭਾਯਤਿ; ਇਮੇਸੁ ਤੀਸੁ ਞਾਣੇਸੁ ਞਾਣਂ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ। ਇਮਾਯ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯ ਉਪੇਤੋ ਸਮੁਪੇਤੋ ਉਪਗਤੋ ਸਮੁਪਗਤੋ ਉਪਪਨ੍ਨੋ ਸਮੁਪਪਨ੍ਨੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪਟਿਭਾਨવਾ। ਯਸ੍ਸ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਧਿਗਮੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਕਿਂ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਭਾਯਿਸ੍ਸਤੀਤਿ – ਸਣ੍ਹੋ ਚ ਪਟਿਭਾਨવਾ।
Paṭibhānavāti tayo paṭibhānavanto – pariyattipaṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā. Katamo pariyattipaṭibhānavā? Idhekaccassa pakatiyā pariyāpuṭaṃ hoti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ, tassa pariyattiṃ nissāya paṭibhāyati – ayaṃ pariyattipaṭibhānavā. Katamo paripucchāpaṭibhānavā? Idhekacco paripucchitā 34 hoti attatthe ca ñāyatthe ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca, tassa taṃ paripucchaṃ nissāya paṭibhāyati – ayaṃ paripucchāpaṭibhānavā. Katamo adhigamapaṭibhānavā? Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo cattāro ariyamaggā cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo, tassa attho ñāto dhammo ñāto nirutti ñātā, atthe ñāte attho paṭibhāyati , dhamme ñāte dhammo paṭibhāyati, niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāyati; imesu tīsu ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato so vuccati paṭibhānavā. Yassa pariyatti natthi, paripucchā natthi, adhigamo natthi, kiṃ tassa paṭibhāyissatīti – saṇho ca paṭibhānavā.
ਨ ਸਦ੍ਧੋ ਨ વਿਰਜ੍ਜਤੀਤਿ। ਨ ਸਦ੍ਧੋਤਿ ਸਾਮਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਂ ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਧਮ੍ਮਂ ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਸਦ੍ਦਹਤਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਮਣਸ੍ਸ વਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ વਾ ਦੇવਸ੍ਸ વਾ ਮਾਰਸ੍ਸ વਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨੋ વਾ। ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਸਾਮਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਂ…ਪੇ॰… ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ… ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ… ‘‘ਅવਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿ…ਪੇ॰… ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ… ‘‘ਅવਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਾ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧੋ’’ਤਿ…ਪੇ॰… ‘‘ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਾ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧੋ’’ਤਿ… ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ…ਪੇ॰… ‘‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ… ‘‘ਇਮੇ ਆਸવਾ’’ਤਿ…ਪੇ॰… ‘‘ਅਯਂ ਆਸવਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ… ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ…ਪੇ॰… ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਸਾਮਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਂ…ਪੇ॰… ਛਨ੍ਨਂ ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨવਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ, ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ…ਪੇ॰… ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨવਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਸਾਮਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਂ…ਪੇ॰… ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਮੁਦਯਧਮ੍ਮਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਸਾਮਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਂ ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਧਮ੍ਮਂ ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਸਦ੍ਦਹਤਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਮਣਸ੍ਸ વਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ વਾ ਦੇવਸ੍ਸ વਾ ਮਾਰਸ੍ਸ વਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨੋ વਾ 35।
Na saddho na virajjatīti. Na saddhoti sāmaṃ sayaṃ abhiññātaṃ attapaccakkhaṃ dhammaṃ na kassaci saddahati aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā devassa vā mārassa vā brahmuno vā. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti sāmaṃ sayaṃ abhiññātaṃ…pe… ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti… ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti…pe… ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti… ‘‘avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’ti…pe… ‘‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’ti… ‘‘idaṃ dukkha’’nti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti… ‘‘ime āsavā’’ti…pe… ‘‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’’ti… ‘‘ime dhammā abhiññeyyā’’ti…pe… ‘‘ime dhammā sacchikātabbā’’ti sāmaṃ sayaṃ abhiññātaṃ…pe… channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca, pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ samudayañca…pe… catunnaṃ mahābhūtānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca sāmaṃ sayaṃ abhiññātaṃ…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti sāmaṃ sayaṃ abhiññātaṃ attapaccakkhaṃ dhammaṃ na kassaci saddahati aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā devassa vā mārassa vā brahmuno vā 36.
વੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗવਤਾ – ‘‘ਸਦ੍ਦਹਸਿ ਤ੍વਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾવਿਤਂ ਬਹੁਲੀਕਤਂ ਅਮਤੋਗਧਂ ਹੋਤਿ ਅਮਤਪਰਾਯਨਂ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨਂ; વੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾવਿਤਂ ਬਹੁਲੀਕਤਂ ਅਮਤੋਗਧਂ ਹੋਤਿ ਅਮਤਪਰਾਯਨਂ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ?
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘saddahasi tvaṃ, sāriputta, saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānaṃ; vīriyindriyaṃ… satindriyaṃ… samādhindriyaṃ… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosāna’’nti?
‘‘ਨ ਖ੍વਾਹਂ ਏਤ੍ਥ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗવਤੋ ਸਦ੍ਧਾਯ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… વੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾવਿਤਂ ਬਹੁਲੀਕਤਂ ਅਮਤੋਗਧਂ ਹੋਤਿ ਅਮਤਪਰਾਯਨਂ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨਂ। ਯੇਸਂ ਨੂਨੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ , ਅਞ੍ਞਾਤਂ ਅਸ੍ਸ ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਅવਿਦਿਤਂ ਅਸਚ੍ਛਿਕਤਂ ਅਫਸ੍ਸਿਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯ, ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਪਰੇਸਂ ਸਦ੍ਧਾਯ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾવਿਤਂ ਬਹੁਲੀਕਤਂ ਅਮਤੋਗਧਂ ਹੋਤਿ ਅਮਤਪਰਾਯਨਂ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨਂ। વੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ … ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾવਿਤਂ ਬਹੁਲੀਕਤਂ ਅਮਤੋਗਧਂ ਹੋਤਿ ਅਮਤਪਰਾਯਨਂ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨਂ। ਯੇਸਞ੍ਚ ਖੋ ਏਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਞਾਤਂ ਦਿਟ੍ਠਂ વਿਦਿਤਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤਂ ਫਸ੍ਸਿਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯ, ਨਿਕ੍ਕਙ੍ਖਾ ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ। ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… વੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾવਿਤਂ ਬਹੁਲੀਕਤਂ ਅਮਤੋਗਧਂ ਹੋਤਿ ਅਮਤਪਰਾਯਨਂ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨਂ। ਮਯ੍ਹਞ੍ਚ ਖੋ, ਏਤਂ ਭਨ੍ਤੇ, ਞਾਤਂ ਦਿਟ੍ਠਂ વਿਦਿਤਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤਂ ਫਸ੍ਸਿਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯ, ਨਿਕ੍ਕਙ੍ਖੋਹਂ ਤਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਿਚਿਕਿਚ੍ਛੋ। ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… વੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾવਿਤਂ ਬਹੁਲੀਕਤਂ ਅਮਤੋਗਧਂ ਹੋਤਿ ਅਮਤਪਰਾਯਨਂ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ।
‘‘Na khvāhaṃ ettha, bhante, bhagavato saddhāya gacchāmi saddhindriyaṃ… vīriyindriyaṃ… satindriyaṃ… samādhindriyaṃ… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānaṃ. Yesaṃ nūnetaṃ, bhante , aññātaṃ assa adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ paññāya, te tattha paresaṃ saddhāya gaccheyyuṃ saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānaṃ. Vīriyindriyaṃ… satindriyaṃ… samādhindriyaṃ … paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānaṃ. Yesañca kho etaṃ, bhante, ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya, nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā. Saddhindriyaṃ… vīriyindriyaṃ… satindriyaṃ… samādhindriyaṃ… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānaṃ. Mayhañca kho, etaṃ bhante, ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya, nikkaṅkhohaṃ tattha nibbicikiccho. Saddhindriyaṃ… vīriyindriyaṃ… satindriyaṃ… samādhindriyaṃ… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosāna’’nti.
‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ! ਯੇਸਞ੍ਹੇਤਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਅਞ੍ਞਾਤਂ ਅਸ੍ਸ ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਅવਿਦਿਤਂ ਅਸਚ੍ਛਿਕਤਂ ਅਫਸ੍ਸਿਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯ, ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਪਰੇਸਂ ਸਦ੍ਧਾਯ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ…ਪੇ॰… ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾવਿਤਂ ਬਹੁਲੀਕਤਂ ਅਮਤੋਗਧਂ ਹੋਤਿ ਅਮਤਪਰਾਯਨਂ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨਨ੍ਤਿ।
‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Yesañhetaṃ, sāriputta, aññātaṃ assa adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ paññāya, te tattha paresaṃ saddhāya gaccheyyuṃ saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānanti.
‘‘ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਅਕਤਞ੍ਞੂ ਚ, ਸਨ੍ਧਿਚ੍ਛੇਦੋ ਚ ਯੋ ਨਰੋ।
‘‘Assaddho akataññū ca, sandhicchedo ca yo naro;
ਹਤਾવਕਾਸੋ વਨ੍ਤਾਸੋ, ਸ વੇ ਉਤ੍ਤਮਪੋਰਿਸੋ’’ਤਿ॥
Hatāvakāso vantāso, sa ve uttamaporiso’’ti.
ਨ ਸਦ੍ਧੋ ਨ વਿਰਜ੍ਜਤੀਤਿ। ਸਬ੍ਬੇ ਬਾਲਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਉਪਾਦਾਯ ਸਤ੍ਤ ਸੇਕ੍ਖਾ વਿਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ। ਅਰਹਾ ਨੇવ ਰਜ੍ਜਤਿ ਨੋ વਿਰਜ੍ਜਤਿ, વਿਰਤ੍ਤੋ ਸੋ ਖਯਾ ਰਾਗਸ੍ਸ વੀਤਰਾਗਤ੍ਤਾ ਖਯਾ ਦੋਸਸ੍ਸ વੀਤਦੋਸਤ੍ਤਾ, ਖਯਾ ਮੋਹਸ੍ਸ વੀਤਮੋਹਤ੍ਤਾ। ਸੋ વੁਟ੍ਠવਾਸੋ ਚਿਣ੍ਣਚਰਣੋ…ਪੇ॰… ਜਾਤਿਮਰਣਸਂਸਾਰੋ ਨਤ੍ਥਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਨਬ੍ਭવੋਤਿ – ਨ ਸਦ੍ਧੋ ਨ વਿਰਜ੍ਜਤਿ।
Na saddho na virajjatīti. Sabbe bālaputhujjanā rajjanti, puthujjanakalyāṇakaṃ upādāya satta sekkhā virajjanti. Arahā neva rajjati no virajjati, viratto so khayā rāgassa vītarāgattā khayā dosassa vītadosattā, khayā mohassa vītamohattā. So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro natthi tassa punabbhavoti – na saddho na virajjati.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ਸਾਤਿਯੇਸੁ ਅਨਸ੍ਸਾવੀ, ਅਤਿਮਾਨੇ ਚ ਨੋ ਯੁਤੋ।
‘‘Sātiyesu anassāvī, atimāne ca no yuto;
ਸਣ੍ਹੋ ਚ ਪਟਿਭਾਨવਾ, ਨ ਸਦ੍ਧੋ ਨ વਿਰਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ॥
Saṇho ca paṭibhānavā, na saddho na virajjatī’’ti.
੮੯.
89.
ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਨ ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਅਲਾਭੇ ਚ ਨ ਕੁਪ੍ਪਤਿ।
Lābhakamyā na sikkhati, alābhe ca na kuppati;
ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਨ ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਅਲਾਭੇ ਚ ਨ ਕੁਪ੍ਪਤੀਤਿ। ਕਥਂ ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਸਿਕ੍ਖਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਲਾਭਿਂ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨਂ। ਤਸ੍ਸ ਏવਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਕੇਨ ਨੁ ਖੋ ਅਯਮਾਯਸ੍ਮਾ ਲਾਭੀ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਏવਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਅਯਂ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕੋ, ਤੇਨਾਯਮਾਯਸ੍ਮਾ ਲਾਭੀ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿ। ਸੋ ਲਾਭਹੇਤੁ ਲਾਭਪਚ੍ਚਯਾ ਲਾਭਕਾਰਣਾ ਲਾਭਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਲਾਭਂ ਪਰਿਪਾਚੇਨ੍ਤੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਸਿਕ੍ਖਤਿ।
Lābhakamyā na sikkhati, alābhe ca na kuppatīti. Kathaṃ lābhakamyā sikkhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu bhikkhuṃ passati lābhiṃ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘‘kena nu kho ayamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti? Tassa evaṃ hoti – ‘‘ayaṃ kho āyasmā suttantiko, tenāyamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. So lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṃ paripācento suttantaṃ pariyāpuṇāti. Evampi lābhakamyā sikkhati.
ਅਥ વਾ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਲਾਭਿਂ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨਂ। ਤਸ੍ਸ ਏવਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਕੇਨ ਨੁ ਖੋ ਅਯਮਾਯਸ੍ਮਾ ਲਾਭੀ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਏવਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਅਯਂ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ વਿਨਯਧਰੋ…ਪੇ॰… ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋ… ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕੋ, ਤੇਨਾਯਮਾਯਸ੍ਮਾ ਲਾਭੀ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿ। ਸੋ ਲਾਭਹੇਤੁ ਲਾਭਪਚ੍ਚਯਾ ਲਾਭਕਾਰਣਾ ਲਾਭਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਲਾਭਂ ਪਰਿਪਾਚੇਨ੍ਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਸਿਕ੍ਖਤਿ।
Atha vā bhikkhu bhikkhuṃ passati lābhiṃ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘‘kena nu kho ayamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti? Tassa evaṃ hoti – ‘‘ayaṃ kho āyasmā vinayadharo…pe… dhammakathiko… ābhidhammiko, tenāyamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. So lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṃ paripācento abhidhammaṃ pariyāpuṇāti. Evampi lābhakamyā sikkhati.
ਅਥ વਾ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਲਾਭਿਂ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨਂ। ਤਸ੍ਸ ਏવਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਕੇਨ ਨੁ ਖੋ ਅਯਮਾਯਸ੍ਮਾ ਲਾਭੀ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਏવਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਅਯਂ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ… ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਿਕੋ… ਪਂਸੁਕੂਲਿਕੋ… ਤੇਚੀવਰਿਕੋ… ਸਪਦਾਨਚਾਰਿਕੋ… ਖਲੁਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਿਕੋ… ਨੇਸਜ੍ਜਿਕੋ… ਯਥਾਸਨ੍ਥਤਿਕੋ, ਤੇਨਾਯਮਾਯਸ੍ਮਾ ਲਾਭੀ ਚੀવਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿ। ਸੋ ਲਾਭਹੇਤੁ ਲਾਭਪਚ੍ਚਯਾ ਲਾਭਕਾਰਣਾ ਲਾਭਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਲਾਭਂ ਪਰਿਪਾਚੇਨ੍ਤੋ ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ॰… ਯਥਾਸਨ੍ਥਤਿਕੋ ਹੋਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਸਿਕ੍ਖਤਿ।
Atha vā bhikkhu bhikkhuṃ passati lābhiṃ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘‘kena nu kho ayamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti? Tassa evaṃ hoti – ‘‘ayaṃ kho āyasmā āraññiko… piṇḍapātiko… paṃsukūliko… tecīvariko… sapadānacāriko… khalupacchābhattiko… nesajjiko… yathāsanthatiko, tenāyamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. So lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṃ paripācento āraññiko hoti…pe… yathāsanthatiko hoti. Evampi lābhakamyā sikkhati.
ਕਥਂ ਨ ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਸਿਕ੍ਖਤਿ? ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨ ਲਾਭਹੇਤੁ, ਨ ਲਾਭਪਚ੍ਚਯਾ, ਨ ਲਾਭਕਾਰਣਾ, ਨ ਲਾਭਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ, ਨ ਲਾਭਂ ਪਰਿਪਾਚੇਨ੍ਤੋ, ਯਾવਦੇવ ਅਤ੍ਤਦਮਤ੍ਥਾਯ ਅਤ੍ਤਸਮਤ੍ਥਾਯ ਅਤ੍ਤਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਪਨਤ੍ਥਾਯ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤਿ, વਿਨਯਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤਿ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਨ ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਸਿਕ੍ਖਤਿ।
Kathaṃ na lābhakamyā sikkhati? Idha bhikkhu na lābhahetu, na lābhapaccayā, na lābhakāraṇā, na lābhābhinibbattiyā, na lābhaṃ paripācento, yāvadeva attadamatthāya attasamatthāya attaparinibbāpanatthāya suttantaṃ pariyāpuṇāti, vinayaṃ pariyāpuṇāti, abhidhammaṃ pariyāpuṇāti. Evampi na lābhakamyā sikkhati.
ਅਥ વਾ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨ ਲਾਭਹੇਤੁ, ਨ ਲਾਭਪਚ੍ਚਯਾ, ਨ ਲਾਭਕਾਰਣਾ, ਨ ਲਾਭਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ, ਨ ਲਾਭਂ ਪਰਿਪਾਚੇਨ੍ਤੋ, ਯਾવਦੇવ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਞ੍ਞੇવ 39 ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਞ੍ਞੇવ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਲ੍ਲੇਖਞ੍ਞੇવ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪવਿવੇਕਞ੍ਞੇવ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਇਦਮਤ੍ਥਿਤਞ੍ਞੇવ 40 ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਪਂਸੁਕੂਲਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਤੇਚੀવਰਿਕੋ ਹੋਤਿ , ਸਪਦਾਨਚਾਰਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਖਲੁਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਨੇਸਜ੍ਜਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਸਨ੍ਥਤਿਕੋ ਹੋਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਨ ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ – ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਨ ਸਿਕ੍ਖਤਿ।
Atha vā bhikkhu na lābhahetu, na lābhapaccayā, na lābhakāraṇā, na lābhābhinibbattiyā, na lābhaṃ paripācento, yāvadeva appicchaññeva 41 nissāya santuṭṭhiññeva nissāya sallekhaññeva nissāya pavivekaññeva nissāya idamatthitaññeva 42 nissāya āraññiko hoti, piṇḍapātiko hoti, paṃsukūliko hoti, tecīvariko hoti , sapadānacāriko hoti, khalupacchābhattiko hoti, nesajjiko hoti, yathāsanthatiko hoti. Evampi na lābhakamyā sikkhatīti – lābhakamyā na sikkhati.
ਅਲਾਭੇ ਚ ਨ ਕੁਪ੍ਪਤੀਤਿ। ਕਥਂ ਅਲਾਭੇ ਕੁਪ੍ਪਤਿ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ‘‘ਕੁਲਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਗਣਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਆવਾਸਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਲਾਭਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਯਸਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਪਸਂਸਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਸੁਖਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਚੀવਰਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਸੇਨਾਸਨਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਗਿਲਾਨੁਪਟ੍ਠਾਕਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ, ਅਪ੍ਪਞ੍ਞਾਤੋਮ੍ਹੀ’’ਤਿ ਕੁਪ੍ਪਤਿ ਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠੀਯਤਿ, ਕੋਪਞ੍ਚ ਦੋਸਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਞ੍ਚ ਪਾਤੁਕਰੋਤਿ। ਏવਂ ਅਲਾਭੇ ਕੁਪ੍ਪਤਿ।
Alābheca na kuppatīti. Kathaṃ alābhe kuppati? Idhekacco ‘‘kulaṃ vā na labhāmi, gaṇaṃ vā na labhāmi, āvāsaṃ vā na labhāmi, lābhaṃ vā na labhāmi, yasaṃ vā na labhāmi, pasaṃsaṃ vā na labhāmi, sukhaṃ vā na labhāmi, cīvaraṃ vā na labhāmi, piṇḍapātaṃ vā na labhāmi, senāsanaṃ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṃ vā na labhāmi, appaññātomhī’’ti kuppati byāpajjati patiṭṭhīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Evaṃ alābhe kuppati.
ਕਥਂ ਅਲਾਭੇ ਨ ਕੁਪ੍ਪਤਿ? ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ‘‘ਕੁਲਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ ਗਣਂ વਾ ਨ ਲਭਾਮਿ…ਪੇ॰… ਅਪ੍ਪਞ੍ਞਾਤੋਮ੍ਹੀ’’ਤਿ ਨ ਕੁਪ੍ਪਤਿ ਨ ਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਪਤਿਟ੍ਠੀਯਤਿ, ਨ ਕੋਪਞ੍ਚ ਦੋਸਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਞ੍ਚ ਪਾਤੁਕਰੋਤਿ। ਏવਂ ਅਲਾਭੇ ਨ ਕੁਪ੍ਪਤੀਤਿ – ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਨ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਅਲਾਭੇ ਚ ਨ ਕੁਪ੍ਪਤਿ।
Kathaṃ alābhe na kuppati? Idha bhikkhu ‘‘kulaṃ vā na labhāmi gaṇaṃ vā na labhāmi…pe… appaññātomhī’’ti na kuppati na byāpajjati na patiṭṭhīyati, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Evaṃ alābhe na kuppatīti – lābhakamyā na sikkhati alābhe ca na kuppati.
ਅવਿਰੁਦ੍ਧੋ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ, ਰਸੇਸੁ ਨਾਨੁਗਿਜ੍ਝਤੀਤਿ। વਿਰੁਦ੍ਧੋਤਿ ਯੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਘਾਤੋ ਪਟਿਘਾਤੋ, ਪਟਿਘਂ ਪਟਿવਿਰੋਧੋ, ਕੋਪੋ ਪਕੋਪੋ ਸਮ੍ਪਕੋਪੋ, ਦੋਸੋ ਪਦੋਸੋ ਸਮ੍ਪਦੋਸੋ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿ ਮਨੋਪਦੋਸੋ, ਕੋਧੋ ਕੁਜ੍ਝਨਾ ਕੁਜ੍ਝਿਤਤ੍ਤਂ, ਦੋਸੋ ਦੁਸ੍ਸਨਾ ਦੁਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਂ, ਬ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿ ਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਨਾ ਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਿਤਤ੍ਤਂ વਿਰੋਧੋ ਪਟਿવਿਰੋਧੋ, ਚਣ੍ਡਿਕ੍ਕਂ, ਅਸੁਰੋਪੋ, ਅਨਤ੍ਤਮਨਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ – ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ વਿਰੋਧੋ। ਯਸ੍ਸੇਸੋ વਿਰੋਧੋ ਪਹੀਨੋ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ વੂਪਸਨ੍ਤੋ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢੋ, ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅવਿਰੁਦ੍ਧੋ। ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਸਦ੍ਦਤਣ੍ਹਾ ਗਨ੍ਧਤਣ੍ਹਾ ਰਸਤਣ੍ਹਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਤਣ੍ਹਾ ਧਮ੍ਮਤਣ੍ਹਾ। ਰਸੋਤਿ ਮੂਲਰਸੋ ਖਨ੍ਧਰਸੋ ਤਚਰਸੋ ਪਤ੍ਤਰਸੋ ਪੁਪ੍ਫਰਸੋ ਫਲਰਸੋ, ਅਮ੍ਬਿਲਂ ਮਧੁਰਂ ਤਿਤ੍ਤਕਂ ਕਟੁਕਂ ਲੋਣਿਕਂ ਖਾਰਿਕਂ ਲਮ੍ਬਿਕਂ 43 ਕਸਾવੋ ਸਾਦੁ ਅਸਾਦੁ ਸੀਤਂ ਉਣ੍ਹਂ। ਸਨ੍ਤੇਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਰਸਗਿਦ੍ਧਾ। ਤੇ ਜਿવ੍ਹਗ੍ਗੇਨ ਰਸਗ੍ਗਾਨਿ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਾ ਆਹਿਣ੍ਡਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਅਮ੍ਬਿਲਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਅਨਮ੍ਬਿਲਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ, ਅਨਮ੍ਬਿਲਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਅਮ੍ਬਿਲਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ; ਮਧੁਰਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਅਮਧੁਰਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ, ਅਮਧੁਰਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਮਧੁਰਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ; ਤਿਤ੍ਤਕਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਅਤਿਤ੍ਤਕਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ, ਅਤਿਤ੍ਤਕਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਤਿਤ੍ਤਕਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ; ਕਟੁਕਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਅਕਟੁਕਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ, ਅਕਟੁਕਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਕਟੁਕਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ; ਲੋਣਿਕਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਅਲੋਣਿਕਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ, ਅਲੋਣਿਕਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਲੋਣਿਕਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ; ਖਾਰਿਕਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਅਖਾਰਿਕਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ, ਅਖਾਰਿਕਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਖਾਰਿਕਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ; ਲਮ੍ਬਿਕਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਕਸਾવਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ , ਕਸਾવਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਲਮ੍ਬਿਕਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ; ਸਾਦੁਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਅਸਾਦੁਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ, ਅਸਾਦੁਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਸਾਦੁਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ; ਸੀਤਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਉਣ੍ਹਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ, ਉਣ੍ਹਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਸੀਤਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ। ਤੇ ਯਂ ਯਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਤੇਨ ਤੇਨ ਨ ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ, ਮਨਾਪਿਕੇਸੁ ਰਸੇਸੁ ਰਤ੍ਤਾ ਗਿਦ੍ਧਾ ਗਧਿਤਾ ਮੁਚ੍ਛਿਤਾ ਅਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨਾ ਲਗ੍ਗਾ ਲਗ੍ਗਿਤਾ ਪਲਿਬੁਦ੍ਧਾ। ਯਸ੍ਸੇਸਾ ਰਸਤਣ੍ਹਾ ਪਹੀਨਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ વੂਪਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾ, ਸੋ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਯੋਨਿਸੋ ਆਹਾਰਂ ਆਹਾਰੇਤਿ – ‘‘ਨੇવ ਦવਾਯ ਨ ਮਦਾਯ ਨ ਮਣ੍ਡਨਾਯ ਨ વਿਭੂਸਨਾਯ, ਯਾવਦੇવ ਇਮਸ੍ਸ ਕਾਯਸ੍ਸ ਠਿਤਿਯਾ ਯਾਪਨਾਯ વਿਹਿਂਸੂਪਰਤਿਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾਨੁਗ੍ਗਹਾਯ। ਇਤਿ ਪੁਰਾਣਞ੍ਚ વੇਦਨਂ ਪਟਿਹਙ੍ਖਾਮਿ, ਨવਞ੍ਚ વੇਦਨਂ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਯਾਤ੍ਰਾ ਚ ਮੇ ਭવਿਸ੍ਸਤਿ ਅਨવਜ੍ਜਤਾ ਚ ਫਾਸੁવਿਹਾਰੋ ਚਾ’’ਤਿ।
Aviruddhoca taṇhāya, rasesu nānugijjhatīti. Viruddhoti yo cittassa āghāto paṭighāto, paṭighaṃ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṃ, doso dussanā dussitattaṃ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho, caṇḍikkaṃ, asuropo, anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati virodho. Yasseso virodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati aviruddho. Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. Rasoti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso, ambilaṃ madhuraṃ tittakaṃ kaṭukaṃ loṇikaṃ khārikaṃ lambikaṃ 44 kasāvo sādu asādu sītaṃ uṇhaṃ. Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā. Te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti, te ambilaṃ labhitvā anambilaṃ pariyesanti, anambilaṃ labhitvā ambilaṃ pariyesanti; madhuraṃ labhitvā amadhuraṃ pariyesanti, amadhuraṃ labhitvā madhuraṃ pariyesanti; tittakaṃ labhitvā atittakaṃ pariyesanti, atittakaṃ labhitvā tittakaṃ pariyesanti; kaṭukaṃ labhitvā akaṭukaṃ pariyesanti, akaṭukaṃ labhitvā kaṭukaṃ pariyesanti; loṇikaṃ labhitvā aloṇikaṃ pariyesanti, aloṇikaṃ labhitvā loṇikaṃ pariyesanti; khārikaṃ labhitvā akhārikaṃ pariyesanti, akhārikaṃ labhitvā khārikaṃ pariyesanti; lambikaṃ labhitvā kasāvaṃ pariyesanti , kasāvaṃ labhitvā lambikaṃ pariyesanti; sāduṃ labhitvā asāduṃ pariyesanti, asāduṃ labhitvā sāduṃ pariyesanti; sītaṃ labhitvā uṇhaṃ pariyesanti, uṇhaṃ labhitvā sītaṃ pariyesanti. Te yaṃ yaṃ labhitvā tena tena na santussanti aparāparaṃ pariyesanti, manāpikesu rasesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā. Yassesā rasataṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘‘neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’’ti.
ਯਥਾ વਨਂ ਆਲਿਮ੍ਪੇਯ੍ਯ ਯਾવਦੇવ ਰੋਪਨਤ੍ਥਾਯ, ਯਥਾ વਾ ਪਨ ਅਕ੍ਖਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਜੇਯ੍ਯ ਯਾવਦੇવ ਭਾਰਸ੍ਸ ਨਿਤ੍ਥਰਣਤ੍ਥਾਯ, ਯਥਾ વਾ ਪਨ ਪੁਤ੍ਤਮਂਸਂ ਆਹਾਰਂ ਆਹਰੇਯ੍ਯ ਯਾવਦੇવ ਕਨ੍ਤਾਰਸ੍ਸ ਨਿਤ੍ਥਰਣਤ੍ਥਾਯ; ਏવਮੇવ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਯੋਨਿਸੋ ਆਹਾਰਂ ਆਹਾਰੇਤਿ – ‘‘ਨੇવ ਦવਾਯ…ਪੇ॰… ਫਾਸੁવਿਹਾਰੋ ਚਾ’’ਤਿ। ਰਸਤਣ੍ਹਂ ਪਜਹਤਿ વਿਨੋਦੇਤਿ ਬ੍ਯਨ੍ਤਿਂ ਕਰੋਤਿ ਅਨਭਾવਂ ਗਮੇਤਿ, ਰਸਤਣ੍ਹਾਯ ਆਰਤੋ ਅਸ੍ਸ વਿਰਤੋ ਪਟਿવਿਰਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਨਿਸ੍ਸਟੋ વਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋ વਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤੋ વਿਮਰਿਯਾਦਿਕਤੇਨ ਚੇਤਸਾ વਿਹਰਤੀਤਿ – ਅવਿਰੁਦ੍ਧੋ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਰਸੇਸੁ ਨਾਨੁਗਿਜ੍ਝਤਿ।
Yathā vanaṃ ālimpeyya yāvadeva ropanatthāya, yathā vā pana akkhaṃ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā vā pana puttamaṃsaṃ āhāraṃ āhareyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya; evameva bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘‘neva davāya…pe… phāsuvihāro cā’’ti. Rasataṇhaṃ pajahati vinodeti byantiṃ karoti anabhāvaṃ gameti, rasataṇhāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – aviruddho ca taṇhāya rasesu nānugijjhati.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ਲਾਭਕਮ੍ਯਾ ਨ ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਅਲਾਭੇ ਚ ਨ ਕੁਪ੍ਪਤਿ।
‘‘Lābhakamyā na sikkhati, alābhe ca na kuppati;
ਅવਿਰੁਦ੍ਧੋ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ, ਰਸੇਸੁ ਨਾਨੁਗਿਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ॥
Aviruddho ca taṇhāya, rasesu nānugijjhatī’’ti.
੯੦.
90.
ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਸਦਾ ਸਤੋ, ਨ ਲੋਕੇ ਮਞ੍ਞਤੇ ਸਮਂ।
Upekkhako sadā sato, na loke maññate samaṃ;
ਨ વਿਸੇਸੀ ਨ ਨੀਚੇਯ੍ਯੋ, ਤਸ੍ਸ ਨੋ ਸਨ੍ਤਿ ਉਸ੍ਸਦਾ॥
Na visesī na nīceyyo, tassa no santi ussadā.
ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਸਦਾ ਸਤੋਤਿ। ਉਪੇਕ੍ਖਕੋਤਿ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ। ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍વਾ ਨੇવ ਸੁਮਨੋ ਹੋਤਿ ਨ ਦੁਮ੍ਮਨੋ, ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ વਿਹਰਤਿ ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ। ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍વਾ…ਪੇ॰… ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ વਿਞ੍ਞਾਯ ਨੇવ ਸੁਮਨੋ ਹੋਤਿ ਨ ਦੁਮ੍ਮਨੋ, ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ વਿਹਰਤਿ ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ। ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍વਾ ਮਨਾਪਂ ਨਾਭਿਗਿਜ੍ਝਤਿ ਨਾਭਿਹਂਸਤਿ 45 ਨ ਰਾਗਂ ਜਨੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਠਿਤੋવ ਕਾਯੋ ਹੋਤਿ, ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਂ ਸੁવਿਮੁਤ੍ਤਂ। ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਖੋ ਪਨੇવ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍વਾ ਅਮਨਾਪਂ ਨ ਮਙ੍ਕੁ ਹੋਤਿ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਚਿਤ੍ਤੋ 46 ਅਲੀਨਮਨਸੋ 47 ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਚੇਤਸੋ, ਤਸ੍ਸ ਠਿਤੋવ ਕਾਯੋ ਹੋਤਿ, ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਂ ਸੁવਿਮੁਤ੍ਤਂ। ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍વਾ… ਘਾਨੇਨ ਗਨ੍ਧਂ ਘਾਯਿਤ੍વਾ… ਜਿવ੍ਹਾਯ ਰਸਂ ਸਾਯਿਤ੍વਾ… ਕਾਯੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਫੁਸਿਤ੍વਾ… ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ વਿਞ੍ਞਾਯ ਮਨਾਪਂ ਨਾਭਿਗਿਜ੍ਝਤਿ ਨਾਭਿਹਂਸਤਿ ਨ ਰਾਗਂ ਜਨੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਠਿਤੋવ ਕਾਯੋ ਹੋਤਿ, ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਂ ਸੁવਿਮੁਤ੍ਤਂ। ਮਨਸਾ ਖੋ ਪਨੇવ ਧਮ੍ਮਂ વਿਞ੍ਞਾਯ ਅਮਨਾਪਂ ਨ ਮਙ੍ਕੁ ਹੋਤਿ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਚਿਤ੍ਤੋ ਅਲੀਨਮਨਸੋ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਚੇਤਸੋ, ਤਸ੍ਸ ਠਿਤੋવ ਕਾਯੋ ਹੋਤਿ, ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਂ ਸੁવਿਮੁਤ੍ਤਂ।
Upekkhako sadā satoti. Upekkhakoti chaḷaṅgupekkhāya samannāgato. Cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Cakkhunā rūpaṃ disvā manāpaṃ nābhigijjhati nābhihaṃsati 48 na rāgaṃ janeti, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṃ cittaṃ ajjhattaṃ susaṇṭhitaṃ suvimuttaṃ. Cakkhunā kho paneva rūpaṃ disvā amanāpaṃ na maṅku hoti appatiṭṭhitacitto 49 alīnamanaso 50 abyāpannacetaso, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṃ cittaṃ ajjhattaṃ susaṇṭhitaṃ suvimuttaṃ. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya manāpaṃ nābhigijjhati nābhihaṃsati na rāgaṃ janeti, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṃ cittaṃ ajjhattaṃ susaṇṭhitaṃ suvimuttaṃ. Manasā kho paneva dhammaṃ viññāya amanāpaṃ na maṅku hoti appatiṭṭhitacitto alīnamanaso abyāpannacetaso, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṃ cittaṃ ajjhattaṃ susaṇṭhitaṃ suvimuttaṃ.
ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍વਾ ਮਨਾਪਾਮਨਾਪੇਸੁ ਰੂਪੇਸੁ ਤਸ੍ਸ ਠਿਤੋવ ਕਾਯੋ ਹੋਤਿ, ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਂ ਸੁવਿਮੁਤ੍ਤਂ। ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍વਾ…ਪੇ॰… ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ વਿਞ੍ਞਾਯ ਮਨਾਪਾਮਨਾਪੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਤਸ੍ਸ ਠਿਤੋવ ਕਾਯੋ ਹੋਤਿ, ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਂ ਸੁવਿਮੁਤ੍ਤਂ।
Cakkhunā rūpaṃ disvā manāpāmanāpesu rūpesu tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṃ cittaṃ ajjhattaṃ susaṇṭhitaṃ suvimuttaṃ. Sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya manāpāmanāpesu dhammesu tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṃ cittaṃ ajjhattaṃ susaṇṭhitaṃ suvimuttaṃ.
ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍વਾ ਰਜਨੀਯੇ ਨ ਰਜ੍ਜਤਿ, ਦੁਸ੍ਸਨੀਯੇ 51 ਨ ਦੁਸ੍ਸਤਿ, ਮੋਹਨੀਯੇ ਨ ਮੁਯ੍ਹਤਿ, ਕੋਪਨੀਯੇ ਨ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ਮਦਨੀਯੇ ਨ ਮਜ੍ਜਤਿ, ਕਿਲੇਸਨੀਯੇ ਨ ਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ। ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍વਾ…ਪੇ॰… ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ વਿਞ੍ਞਾਯ ਰਜਨੀਯੇ ਨ ਰਜ੍ਜਤਿ ਦੁਸ੍ਸਨੀਯੇ ਨ ਦੁਸ੍ਸਤਿ, ਮੋਹਨੀਯੇ ਨ ਮੁਯ੍ਹਤਿ, ਕੋਪਨੀਯੇ ਨ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ਮਦਨੀਯੇ ਨ ਮਜ੍ਜਤਿ, ਕਿਲੇਸਨੀਯੇ ਨ ਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ। ਦਿਟ੍ਠੇ ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤੋ, ਸੁਤੇ ਸੁਤਮਤ੍ਤੋ, ਮੁਤੇ ਮੁਤਮਤ੍ਤੋ, વਿਞ੍ਞਾਤੇ વਿਞ੍ਞਾਤਮਤ੍ਤੋ। ਦਿਟ੍ਠੇ ਨ ਲਿਮ੍ਪਤਿ, ਸੁਤੇ ਨ ਲਿਮ੍ਪਤਿ, ਮੁਤੇ ਨ ਲਿਮ੍ਪਤਿ, વਿਞ੍ਞਾਤੇ ਨ ਲਿਮ੍ਪਤਿ। ਦਿਟ੍ਠੇ ਅਨੂਪਯੋ ਅਨਪਾਯੋ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੋ વਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋ વਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤੋ વਿਮਰਿਯਾਦਿਕਤੇਨ ਚੇਤਸਾ વਿਹਰਤਿ। ਸੁਤੇ… ਮੁਤੇ… વਿਞ੍ਞਾਤੇ ਅਨੂਪਯੋ ਅਨਪਾਯੋ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੋ વਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋ વਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤੋ વਿਮਰਿਯਾਦਿਕਤੇਨ ਚੇਤਸਾ વਿਹਰਤਿ।
Cakkhunā rūpaṃ disvā rajanīye na rajjati, dussanīye 52 na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya rajanīye na rajjati dussanīye na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati. Diṭṭhe diṭṭhamatto, sute sutamatto, mute mutamatto, viññāte viññātamatto. Diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati. Diṭṭhe anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati. Sute… mute… viññāte anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
ਸਂવਿਜ੍ਜਤਿ ਅਰਹਤੋ ਚਕ੍ਖੁ, ਪਸ੍ਸਤਿ ਅਰਹਾ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ। ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਅਰਹਤੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੁવਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਅਰਹਾ। ਸਂવਿਜ੍ਜਤਿ ਅਰਹਤੋ ਸੋਤਂ, ਸੁਣਾਤਿ ਅਰਹਾ ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ। ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਅਰਹਤੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੁવਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਅਰਹਾ। ਸਂવਿਜ੍ਜਤਿ ਅਰਹਤੋ ਘਾਨਂ, ਘਾਯਤਿ ਅਰਹਾ ਘਾਨੇਨ ਗਨ੍ਧਂ। ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਅਰਹਤੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੁવਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਅਰਹਾ। ਸਂવਿਜ੍ਜਤਿ ਅਰਹਤੋ ਜਿવ੍ਹਾ, ਸਾਯਤਿ ਅਰਹਾ ਜਿવ੍ਹਾਯ ਰਸਂ…ਪੇ॰… ਸਂવਿਜ੍ਜਤਿ ਅਰਹਤੋ ਕਾਯੋ, ਫੁਸਤਿ ਅਰਹਾ ਕਾਯੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ…ਪੇ॰… ਸਂવਿਜ੍ਜਤਿ ਅਰਹਤੋ ਮਨੋ, વਿਜਾਨਾਤਿ ਅਰਹਾ ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ। ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਅਰਹਤੋ ਨਤ੍ਥਿ ਸੁવਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਅਰਹਾ।
Saṃvijjati arahato cakkhu, passati arahā cakkhunā rūpaṃ. Chandarāgo arahato natthi, suvimuttacitto arahā. Saṃvijjati arahato sotaṃ, suṇāti arahā sotena saddaṃ. Chandarāgo arahato natthi, suvimuttacitto arahā. Saṃvijjati arahato ghānaṃ, ghāyati arahā ghānena gandhaṃ. Chandarāgo arahato natthi, suvimuttacitto arahā. Saṃvijjati arahato jivhā, sāyati arahā jivhāya rasaṃ…pe… saṃvijjati arahato kāyo, phusati arahā kāyena phoṭṭhabbaṃ…pe… saṃvijjati arahato mano, vijānāti arahā manasā dhammaṃ. Chandarāgo arahato natthi suvimuttacitto arahā.
ਚਕ੍ਖੁ ਰੂਪਾਰਾਮਂ ਰੂਪਰਤਂ ਰੂਪਸਮ੍ਮੁਦਿਤਂ, ਤਂ ਅਰਹਤੋ ਦਨ੍ਤਂ ਗੁਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਸਂવੁਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਸਂવਰਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ। ਸੋਤਂ ਸਦ੍ਦਾਰਾਮਂ…ਪੇ॰… ਘਾਨਂ ਗਨ੍ਧਾਰਾਮਂ… ਜਿવ੍ਹਾ ਰਸਾਰਾਮਾ ਰਸਰਤਾ ਰਸਸਮ੍ਮੁਦਿਤਾ, ਸਾ ਅਰਹਤੋ ਦਨ੍ਤਾ ਗੁਤ੍ਤਾ ਰਕ੍ਖਿਤਾ ਸਂવੁਤਾ, ਤਸ੍ਸਾ ਚ ਸਂવਰਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ। ਕਾਯੋ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਾਮੋ…ਪੇ॰… ਮਨੋ ਧਮ੍ਮਾਰਾਮੋ ਧਮ੍ਮਰਤੋ ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਮੁਦਿਤੋ, ਸੋ ਅਰਹਤੋ ਦਨ੍ਤੋ ਗੁਤ੍ਤੋ ਰਕ੍ਖਿਤੋ ਸਂવੁਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਸਂવਰਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ।
Cakkhu rūpārāmaṃ rūparataṃ rūpasammuditaṃ, taṃ arahato dantaṃ guttaṃ rakkhitaṃ saṃvutaṃ, tassa ca saṃvarāya dhammaṃ deseti. Sotaṃ saddārāmaṃ…pe… ghānaṃ gandhārāmaṃ… jivhā rasārāmā rasaratā rasasammuditā, sā arahato dantā guttā rakkhitā saṃvutā, tassā ca saṃvarāya dhammaṃ deseti. Kāyo phoṭṭhabbārāmo…pe… mano dhammārāmo dhammarato dhammasammudito, so arahato danto gutto rakkhito saṃvuto, tassa ca saṃvarāya dhammaṃ deseti.
‘‘ਦਨ੍ਤਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਸਮਿਤਿਂ, ਦਨ੍ਤਂ ਰਾਜਾਭਿਰੂਹਤਿ।
‘‘Dantaṃ nayanti samitiṃ, dantaṃ rājābhirūhati;
ਦਨ੍ਤੋ ਸੇਟ੍ਠੋ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ, ਯੋਤਿવਾਕ੍ਯਂ ਤਿਤਿਕ੍ਖਤਿ॥
Danto seṭṭho manussesu, yotivākyaṃ titikkhati.
ਕੁਞ੍ਜਰਾ ਚ ਮਹਾਨਾਗਾ, ਅਤ੍ਤਦਨ੍ਤੋ ਤਤੋ વਰਂ॥
Kuñjarā ca mahānāgā, attadanto tato varaṃ.
‘‘ਨ ਹਿ ਏਤੇਹਿ ਯਾਨੇਹਿ, ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਅਗਤਂ ਦਿਸਂ।
‘‘Na hi etehi yānehi, gaccheyya agataṃ disaṃ;
ਯਥਾਤ੍ਤਨਾ ਸੁਦਨ੍ਤੇਨ, ਦਨ੍ਤੋ ਦਨ੍ਤੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ॥
Yathāttanā sudantena, danto dantena gacchati.
‘‘વਿਧਾਸੁ ਨ વਿਕਮ੍ਪਨ੍ਤਿ, વਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ ਪੁਨਬ੍ਭવਾ।
‘‘Vidhāsu na vikampanti, vippamuttā punabbhavā;
ਦਨ੍ਤਭੂਮਿਮਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਲੋਕੇ વਿਜਿਤਾવਿਨੋ॥
Dantabhūmimanuppattā, te loke vijitāvino.
ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਝ ਇਮਂ 59 ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ, ਕਾਲਂ ਕਙ੍ਖਤਿ ਭਾવਿਤੋ ਸ ਦਨ੍ਤੋ’’ਤਿ॥
Nibbijjha imaṃ 60 parañca lokaṃ, kālaṃ kaṅkhati bhāvito sa danto’’ti.
ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਸਦਾਤਿ। ਸਦਾ ਸਬ੍ਬਦਾ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਨਿਚ੍ਚਕਾਲਂ ਧੁવਕਾਲਂ…ਪੇ॰… ਪਚ੍ਛਿਮੇ વਯੋਖਨ੍ਧੇ। ਸਤੋਤਿ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸਤੋ – ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ ਭਾવੇਨ੍ਤੋ ਸਤੋ, વੇਦਨਾਸੁ… ਚਿਤ੍ਤੇ… ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ ਭਾવੇਨ੍ਤੋ ਸਤੋ…ਪੇ॰… ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਸਤੋਤਿ – ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਸਦਾ ਸਤੋ।
Upekkhako sadāti. Sadā sabbadā sabbakālaṃ niccakālaṃ dhuvakālaṃ…pe… pacchime vayokhandhe. Satoti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, vedanāsu… citte… dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato…pe… so vuccati satoti – upekkhako sadā sato.
ਨ ਲੋਕੇ ਮਞ੍ਞਤੇ ਸਮਨ੍ਤਿ। ‘‘ਸਦਿਸੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ ਮਾਨਂ ਨ ਜਨੇਤਿ ਜਾਤਿਯਾ વਾ ਗੋਤ੍ਤੇਨ વਾ…ਪੇ॰… ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਨ વਾ વਤ੍ਥੁਨਾਤਿ – ਨ ਲੋਕੇ ਮਞ੍ਞਤੇ ਸਮਂ।
Na loke maññate samanti. ‘‘Sadisohamasmī’’ti mānaṃ na janeti jātiyā vā gottena vā…pe… aññataraññatarena vā vatthunāti – na loke maññate samaṃ.
ਨ વਿਸੇਸੀ ਨ ਨੀਚੇਯ੍ਯੋਤਿ। ‘‘ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ ਅਤਿਮਾਨਂ ਨ ਜਨੇਤਿ ਜਾਤਿਯਾ વਾ ਗੋਤ੍ਤੇਨ વਾ…ਪੇ॰… ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਨ વਾ વਤ੍ਥੁਨਾ । ‘‘ਹੀਨੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ ਓਮਾਨਂ ਨ ਜਨੇਤਿ ਜਾਤਿਯਾ વਾ ਗੋਤ੍ਤੇਨ વਾ…ਪੇ॰… ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਨ વਾ વਤ੍ਥੁਨਾਤਿ – ਨ વਿਸੇਸੀ ਨ ਨੀਚੇਯ੍ਯੋ।
Na visesī na nīceyyoti. ‘‘Seyyohamasmī’’ti atimānaṃ na janeti jātiyā vā gottena vā…pe… aññataraññatarena vā vatthunā . ‘‘Hīnohamasmī’’ti omānaṃ na janeti jātiyā vā gottena vā…pe… aññataraññatarena vā vatthunāti – na visesī na nīceyyo.
ਤਸ੍ਸ ਨੋ ਸਨ੍ਤਿ ਉਸ੍ਸਦਾਤਿ। ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਰਹਤੋ ਖੀਣਾਸવਸ੍ਸ। ਉਸ੍ਸਦਾਤਿ ਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸਦਾ – ਰਾਗੁਸ੍ਸਦੋ ਦੋਸੁਸ੍ਸਦੋ ਮੋਹੁਸ੍ਸਦੋ ਮਾਨੁਸ੍ਸਦੋ ਦਿਟ੍ਠੁਸ੍ਸਦੋ ਕਿਲੇਸੁਸ੍ਸਦੋ ਕਮ੍ਮੁਸ੍ਸਦੋ। ਤਸ੍ਸਿਮੇ ਉਸ੍ਸਦਾ ਨਤ੍ਥਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂવਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਨੁਪਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਪਹੀਨਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ વੂਪਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾਤਿ – ਤਸ੍ਸ ਨੋ ਸਨ੍ਤਿ ਉਸ੍ਸਦਾ।
Tassa no santi ussadāti. Tassāti arahato khīṇāsavassa. Ussadāti sattussadā – rāgussado dosussado mohussado mānussado diṭṭhussado kilesussado kammussado. Tassime ussadā natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – tassa no santi ussadā.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਸਦਾ ਸਤੋ, ਨ ਲੋਕੇ ਮਞ੍ਞਤੇ ਸਮਂ।
‘‘Upekkhako sadā sato, na loke maññate samaṃ;
ਨ વਿਸੇਸੀ ਨ ਨੀਚੇਯ੍ਯੋ, ਤਸ੍ਸ ਨੋ ਸਨ੍ਤਿ ਉਸ੍ਸਦਾ’’ਤਿ॥
Na visesī na nīceyyo, tassa no santi ussadā’’ti.
੯੧.
91.
ਭવਾਯ વਿਭવਾਯ વਾ, ਤਣ੍ਹਾ ਯਸ੍ਸ ਨ વਿਜ੍ਜਤਿ॥
Bhavāya vibhavāya vā, taṇhā yassa na vijjati.
ਯਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ। ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਅਰਹਤੋ ਖੀਣਾਸવਸ੍ਸ। ਨਿਸ੍ਸਯਾਤਿ ਦ੍વੇ ਨਿਸ੍ਸਯਾ – ਤਣ੍ਹਾਨਿਸ੍ਸਯੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਨਿਸ੍ਸਯੋ ਚ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾਨਿਸ੍ਸਯੋ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਨਿਸ੍ਸਯੋ । ਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਨਿਸ੍ਸਯੋ ਪਹੀਨੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਨਿਸ੍ਸਯੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠੋ; ਤਣ੍ਹਾਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਯਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂવਿਜ੍ਜਤਿ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਪਹੀਨਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ વੂਪਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾਤਿ – ਯਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਨਤ੍ਥਿ।
Yassanissayatā natthīti. Yassāti arahato khīṇāsavassa. Nissayāti dve nissayā – taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca…pe… ayaṃ taṇhānissayo…pe… ayaṃ diṭṭhinissayo . Tassa taṇhānissayo pahīno, diṭṭhinissayo paṭinissaṭṭho; taṇhānissayassa pahīnattā diṭṭhinissayassa paṭinissaṭṭhattā nissayatā yassa natthi na santi na saṃvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – yassa nissayatā natthi.
ਞਤ੍વਾ ਧਮ੍ਮਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋਤਿ। ਞਤ੍વਾਤਿ ਞਤ੍વਾ ਜਾਨਿਤ੍વਾ ਤੁਲਯਿਤ੍વਾ ਤੀਰਯਿਤ੍વਾ વਿਭਾવਯਿਤ੍વਾ વਿਭੂਤਂ ਕਤ੍વਾ, ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਞਤ੍વਾ ਜਾਨਿਤ੍વਾ ਤੁਲਯਿਤ੍વਾ ਤੀਰਯਿਤ੍વਾ વਿਭਾવਯਿਤ੍વਾ વਿਭੂਤਂ ਕਤ੍વਾ, ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ… ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ…ਪੇ॰… ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਮੁਦਯਧਮ੍ਮਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤ੍ਨ੍ਤ੍ਤਿ ਞਤ੍વਾ ਜਾਨਿਤ੍વਾ ਤੁਲਯਿਤ੍વਾ ਤੀਰਯਿਤ੍વਾ વਿਭਾવਯਿਤ੍વਾ વਿਭੂਤਂ ਕਤ੍વਾ। ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਦ੍વੇ ਨਿਸ੍ਸਯਾ – ਤਣ੍ਹਾਨਿਸ੍ਸਯੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਨਿਸ੍ਸਯੋ ਚ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾਨਿਸ੍ਸਯੋ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਨਿਸ੍ਸਯੋ। ਤਣ੍ਹਾਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪਹਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤ੍વਾ ਚਕ੍ਖੁਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ, ਸੋਤਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ, ਘਾਨਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ, ਜਿવ੍ਹਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ, ਕਾਯਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ, ਮਨਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ, ਰੂਪੇ… ਸਦ੍ਦੇ… ਗਨ੍ਧੇ… ਰਸੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇ… ਕੁਲਂ… ਗਣਂ… ਆવਾਸਂ…ਪੇ॰… ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤવਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਅਨਲ੍ਲੀਨੋ ਅਨੁਪਗਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਿਤੋ ਅਨਧਿਮੁਤ੍ਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਨਿਸ੍ਸਟੋ વਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋ વਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤੋ વਿਮਰਿਯਾਦਿਕਤੇਨ ਚੇਤਸਾ વਿਹਰਤੀਤਿ – ਞਤ੍વਾ ਧਮ੍ਮਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ।
Ñatvādhammaṃ anissitoti. Ñatvāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā, ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’ntntti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. Anissitoti dve nissayā – taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca…pe… ayaṃ taṇhānissayo…pe… ayaṃ diṭṭhinissayo. Taṇhānissayaṃ pahāya diṭṭhinissayaṃ paṭinissajjitvā cakkhuṃ anissito, sotaṃ anissito, ghānaṃ anissito, jivhaṃ anissito, kāyaṃ anissito, manaṃ anissito, rūpe… sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… kulaṃ… gaṇaṃ… āvāsaṃ…pe… diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – ñatvā dhammaṃ anissito.
ਭવਾਯ વਿਭવਾਯ વਾ, ਤਣ੍ਹਾ ਯਸ੍ਸ ਨ વਿਜ੍ਜਤੀਤਿ। ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਸਦ੍ਦਤਣ੍ਹਾ ਗਨ੍ਧਤਣ੍ਹਾ ਰਸਤਣ੍ਹਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਤਣ੍ਹਾ ਧਮ੍ਮਤਣ੍ਹਾ। ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਅਰਹਤੋ ਖੀਣਾਸવਸ੍ਸ। ਭવਾਯਾਤਿ ਭવਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, વਿਭવਾਯਾਤਿ વਿਭવਦਿਟ੍ਠਿਯਾ; ਭવਾਯਾਤਿ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, વਿਭવਾਯਾਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਯਾ; ਭવਾਯਾਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਭવਾਯ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਗਤਿਯਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਉਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਅਤ੍ਤਭਾવਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ । ਤਣ੍ਹਾ ਯਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂવਿਜ੍ਜਤਿ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਪਹੀਨਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ વੂਪਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾਤਿ – ਭવਾਯ વਿਭવਾਯ વਾ ਤਣ੍ਹਾ ਯਸ੍ਸ ਨ વਿਜ੍ਜਤਿ।
Bhavāya vibhavāya vā, taṇhā yassa na vijjatīti. Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. Yassāti arahato khīṇāsavassa. Bhavāyāti bhavadiṭṭhiyā, vibhavāyāti vibhavadiṭṭhiyā; bhavāyāti sassatadiṭṭhiyā, vibhavāyāti ucchedadiṭṭhiyā; bhavāyāti punappunabhavāya punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā . Taṇhā yassa natthi na santi na saṃvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – bhavāya vibhavāya vā taṇhā yassa na vijjati.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ਯਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਞਤ੍વਾ ਧਮ੍ਮਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ।
‘‘Yassa nissayatā natthi, ñatvā dhammaṃ anissito;
ਭવਾਯ વਿਭવਾਯ વਾ, ਤਣ੍ਹਾ ਯਸ੍ਸ ਨ વਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ॥
Bhavāya vibhavāya vā, taṇhā yassa na vijjatī’’ti.
੯੨.
92.
ਤਂ ਬ੍ਰੂਮਿ ਉਪਸਨ੍ਤੋਤਿ, ਕਾਮੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਨਂ।
Taṃbrūmi upasantoti, kāmesu anapekkhinaṃ;
ਗਨ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਨ વਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਅਤਰੀ ਸੋ વਿਸਤ੍ਤਿਕਂ॥
Ganthā tassa na vijjanti, atarī so visattikaṃ.
ਤਂ ਬ੍ਰੂਮਿ ਉਪਸਨ੍ਤੋਤਿ। ਉਪਸਨ੍ਤੋ વੂਪਸਨ੍ਤੋ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋਤਿ। ਤਂ ਬ੍ਰੂਮਿ ਤਂ ਕਥੇਮਿ ਤਂ ਭਣਾਮਿ ਤਂ ਦੀਪਯਾਮਿ ਤਂ વੋਹਰਾਮੀਤਿ – ਤਂ ਬ੍ਰੂਮਿ ਉਪਸਨ੍ਤੋਤਿ।
Taṃ brūmi upasantoti. Upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti. Taṃ brūmi taṃ kathemi taṃ bhaṇāmi taṃ dīpayāmi taṃ voharāmīti – taṃ brūmi upasantoti.
ਕਾਮੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਨਨ੍ਤਿ। ਕਾਮਾਤਿ ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ ਦ੍વੇ ਕਾਮਾ – વਤ੍ਥੁਕਾਮਾ ਚ ਕਿਲੇਸਕਾਮਾ ਚ…ਪੇ॰… ਇਮੇ વੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ વਤ੍ਥੁਕਾਮਾ…ਪੇ॰… ਇਮੇ વੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸਕਾਮਾ। વਤ੍ਥੁਕਾਮੇ ਪਰਿਜਾਨਿਤ੍વਾ, ਕਿਲੇਸਕਾਮੇ ਪਹਾਯ ਪਜਹਿਤ੍વਾ વਿਨੋਦੇਤ੍વਾ ਬ੍ਯਨ੍ਤਿਂ ਕਰਿਤ੍વਾ ਅਨਭਾવਂ ਗਮੇਤ੍વਾ ਕਾਮੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਨੋ વੀਤਕਾਮੋ ਚਤ੍ਤਕਾਮੋ વਨ੍ਤਕਾਮੋ ਮੁਤ੍ਤਕਾਮੋ ਪਹੀਨਕਾਮੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਕਾਮੋ, ਕਾਮੇਸੁ વੀਤਰਾਗੋ વਿਗਤਰਾਗੋ ਚਤ੍ਤਰਾਗੋ વਨ੍ਤਰਾਗੋ ਮੁਤ੍ਤਰਾਗੋ ਪਹੀਨਰਾਗੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਰਾਗੋ ਨਿਚ੍ਛਾਤੋ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਸੀਤਿਭੂਤੋ ਸੁਖਪ੍ਪਟਿਸਂવੇਦੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ વਿਹਰਤੀਤਿ – ਕਾਮੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਨਂ।
Kāmesu anapekkhinanti. Kāmāti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā…pe… ime vuccanti kilesakāmā. Vatthukāme parijānitvā, kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṃ karitvā anabhāvaṃ gametvā kāmesu anapekkhino vītakāmo cattakāmo vantakāmo muttakāmo pahīnakāmo paṭinissaṭṭhakāmo, kāmesu vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharatīti – kāmesu anapekkhinaṃ.
ਗਨ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਨ વਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ। ਗਨ੍ਥਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਗਨ੍ਥਾ – ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ, ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ, ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸੋ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ, ਇਦਂਸਚ੍ਚਾਭਿਨਿવੇਸੋ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ। ਅਤ੍ਤਨੋ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਰਾਗੋ ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ, ਪਰવਾਦੇਸੁ ਆਘਾਤੋ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲਂ વਾ વਤਂ વਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਂ વਾ ਪਰਾਮਾਸੋ ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸੋ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਦਿਟ੍ਠਿ ਇਦਂਸਚ੍ਚਾਭਿਨਿવੇਸੋ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ। ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਰਹਤੋ ਖੀਣਾਸવਸ੍ਸ। ਗਨ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਨ વਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ। ਗਨ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂવਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਨੁਪਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਪਹੀਨਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ વੂਪਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾਤਿ – ਗਨ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਨ વਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ।
Ganthātassa na vijjantīti. Ganthāti cattāro ganthā – abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṃsaccābhiniveso kāyagantho. Attano diṭṭhiyā rāgo abhijjhā kāyagantho, paravādesu āghāto appaccayo byāpādo kāyagantho, attano sīlaṃ vā vataṃ vā sīlabbataṃ vā parāmāso sīlabbataparāmāso kāyagantho, attano diṭṭhi idaṃsaccābhiniveso kāyagantho. Tassāti arahato khīṇāsavassa. Ganthā tassa na vijjantīti. Ganthā tassa natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – ganthā tassa na vijjanti.
ਅਤਰੀ ਸੋ વਿਸਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ। વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ વੁਚ੍ਚਤਿ ਤਣ੍ਹਾ। ਯੋ ਰਾਗੋ ਸਾਰਾਗੋ…ਪੇ॰… ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ। વਿਸਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ ? વਿਸਤਾਤਿ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ, વਿਸਾਲਾਤਿ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ, વਿਸਟਾਤਿ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ, વਿਸਮਾਤਿ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ, વਿਸਕ੍ਕਤੀਤਿ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ, વਿਸਂਹਰਤੀਤਿ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ, વਿਸਂવਾਦਿਕਾਤਿ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ, વਿਸਮੂਲਾਤਿ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ, વਿਸਫਲਾਤਿ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ, વਿਸਪਰਿਭੋਗਾਤਿ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ, વਿਸਾਲਾ વਾ ਪਨ ਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਰੂਪੇ… ਸਦ੍ਦੇ… ਗਨ੍ਧੇ… ਰਸੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇ… ਕੁਲੇ… ਗਣੇ… ਆવਾਸੇ…ਪੇ॰… ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤવਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ વਿਸਤਂ વਿਤ੍ਥਤਾਤਿ વਿਸਤ੍ਤਿਕਾ। ਅਤਰੀ ਸੋ વਿਸਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ। ਸੋ ਇਮਂ વਿਸਤ੍ਤਿਕਂ ਤਣ੍ਹਂ ਅਤਰਿ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਤਰਿ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਿ વੀਤਿવਤ੍ਤੀਤਿ – ਅਤਰੀ ਸੋ વਿਸਤ੍ਤਿਕਂ।
Atarī so visattikanti. Visattikā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Visattikāti kenaṭṭhena visattikā ? Visatāti visattikā, visālāti visattikā, visaṭāti visattikā, visamāti visattikā, visakkatīti visattikā, visaṃharatīti visattikā, visaṃvādikāti visattikā, visamūlāti visattikā, visaphalāti visattikā, visaparibhogāti visattikā, visālā vā pana sā taṇhā rūpe… sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… kule… gaṇe… āvāse…pe… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visataṃ vitthatāti visattikā. Atarī so visattikanti. So imaṃ visattikaṃ taṇhaṃ atari uttari patari samatikkami vītivattīti – atarī so visattikaṃ.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ਤਂ ਬ੍ਰੂਮਿ ਉਪਸਨ੍ਤੋਤਿ, ਕਾਮੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਨਂ।
‘‘Taṃ brūmi upasantoti, kāmesu anapekkhinaṃ;
ਗਨ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਨ વਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਅਤਰੀ ਸੋ વਿਸਤ੍ਤਿਕ’’ਨ੍ਤਿ॥
Ganthā tassa na vijjanti, atarī so visattika’’nti.
੯੩.
93.
ਨ ਤਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਾ ਪਸવੋ, ਖੇਤ੍ਤਂ વਤ੍ਥੁਞ੍ਚ વਿਜ੍ਜਤਿ।
Na tassa puttā pasavo, khettaṃ vatthuñca vijjati;
ਅਤ੍ਤਾ વਾਪਿ ਨਿਰਤ੍ਤਾ વਾ, ਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ॥
Attā vāpi nirattā vā, na tasmiṃ upalabbhati.
ਨ ਤਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਾ ਪਸવੋ, ਖੇਤ੍ਤਂ વਤ੍ਥੁਞ੍ਚ વਿਜ੍ਜਤੀਤਿ। ਨਾਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ। ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਰਹਤੋ ਖੀਣਾਸવਸ੍ਸ। ਪੁਤ੍ਤਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪੁਤ੍ਤਾ – ਅਤ੍ਤਜੋ ਪੁਤ੍ਤੋ, ਖੇਤ੍ਤਜੋ ਪੁਤ੍ਤੋ, ਦਿਨ੍ਨਕੋ ਪੁਤ੍ਤੋ , ਅਨ੍ਤੇવਾਸਿਕੋ ਪੁਤ੍ਤੋ। ਪਸવੋਤਿ। ਅਜੇਲ਼ਕਾ ਕੁਕ੍ਕੁਟਸੂਕਰਾ ਹਤ੍ਥਿਗਾવਾਸ੍ਸવਲ਼વਾ। ਖੇਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਾਲਿਖੇਤ੍ਤਂ વੀਹਿਖੇਤ੍ਤਂ ਮੁਗ੍ਗਖੇਤ੍ਤਂ ਮਾਸਖੇਤ੍ਤਂ ਯવਖੇਤ੍ਤਂ ਗੋਧੁਮਖੇਤ੍ਤਂ ਤਿਲਖੇਤ੍ਤਂ। વਤ੍ਥੁਨ੍ਤਿ ਘਰવਤ੍ਥੁਂ ਕੋਟ੍ਠવਤ੍ਥੁਂ ਪੁਰੇવਤ੍ਥੁਂ ਪਚ੍ਛਾવਤ੍ਥੁਂ ਆਰਾਮવਤ੍ਥੁਂ વਿਹਾਰવਤ੍ਥੁਂ। ਨ ਤਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਾ ਪਸવੋ, ਖੇਤ੍ਤਂ વਤ੍ਥੁਞ੍ਚ વਿਜ੍ਜਤੀਤਿ। ਤਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਪਰਿਗ੍ਗਹੋ વਾ ਪਸੁਪਰਿਗ੍ਗਹੋ વਾ ਖੇਤ੍ਤਪਰਿਗ੍ਗਹੋ વਾ વਤ੍ਥੁਪਰਿਗ੍ਗਹੋ વਾ ਨਤ੍ਥਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂવਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਨੁਪਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਪਹੀਨਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ વੂਪਸਨ੍ਤਾ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਾਤਿ – ਨ ਤਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਾ ਪਸવੋ, ਖੇਤ੍ਤਂ વਤ੍ਥੁਞ੍ਚ વਿਜ੍ਜਤਿ।
Na tassa puttā pasavo, khettaṃ vatthuñca vijjatīti. Nāti paṭikkhepo. Tassāti arahato khīṇāsavassa. Puttāti cattāro puttā – attajo putto, khettajo putto, dinnako putto , antevāsiko putto. Pasavoti. Ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigāvāssavaḷavā. Khettanti sālikhettaṃ vīhikhettaṃ muggakhettaṃ māsakhettaṃ yavakhettaṃ godhumakhettaṃ tilakhettaṃ. Vatthunti gharavatthuṃ koṭṭhavatthuṃ purevatthuṃ pacchāvatthuṃ ārāmavatthuṃ vihāravatthuṃ. Na tassa puttā pasavo, khettaṃ vatthuñca vijjatīti. Tassa puttapariggaho vā pasupariggaho vā khettapariggaho vā vatthupariggaho vā natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – na tassa puttā pasavo, khettaṃ vatthuñca vijjati.
ਅਤ੍ਤਾ વਾਪਿ ਨਿਰਤ੍ਤਾ વਾ, ਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ। ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿ, ਨਿਰਤ੍ਤਾਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿ; ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਹਿਤਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਨਿਰਤ੍ਤਾਤਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤਬ੍ਬਂ ਨਤ੍ਥਿ। ਯਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਗਹਿਤਂ ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤਬ੍ਬਂ। ਯਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤਬ੍ਬਂ ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਗਹਿਤਂ। ਗਾਹਮੁਞ੍ਚਨਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਅਰਹਾ વੁਦ੍ਧਿਪਰਿਹਾਨਿવੀਤਿવਤ੍ਤੋ। ਸੋ વੁਟ੍ਠવਾਸੋ ਚਿਣ੍ਣਚਰਣੋ…ਪੇ॰… ਜਾਤਿਮਰਣਸਂਸਾਰੋ ਨਤ੍ਥਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਨਬ੍ਭવੋਤਿ – ਅਤ੍ਤਾ વਾਪਿ ਨਿਰਤ੍ਤਾ વਾ, ਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ।
Attā vāpi nirattā vā, na tasmiṃ upalabbhatīti. Attāti attadiṭṭhi, nirattāti ucchedadiṭṭhi; attāti gahitaṃ natthi, nirattāti muñcitabbaṃ natthi. Yassa natthi gahitaṃ tassa natthi muñcitabbaṃ. Yassa natthi muñcitabbaṃ tassa natthi gahitaṃ. Gāhamuñcanasamatikkanto arahā vuddhiparihānivītivatto. So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro natthi tassa punabbhavoti – attā vāpi nirattā vā, na tasmiṃ upalabbhati.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ਨ ਤਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਾ ਪਸવੋ, ਖੇਤ੍ਤਂ વਤ੍ਥੁਞ੍ਚ વਿਜ੍ਜਤਿ।
‘‘Na tassa puttā pasavo, khettaṃ vatthuñca vijjati;
ਅਤ੍ਤਾ વਾਪਿ ਨਿਰਤ੍ਤਾ વਾ, ਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ॥
Attā vāpi nirattā vā, na tasmiṃ upalabbhatī’’ti.
੯੪.
94.
ਯੇਨ ਨਂ વਜ੍ਜੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਅਥੋ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ।
Yena naṃ vajjuṃ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇā;
ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਅਪੁਰਕ੍ਖਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ વਾਦੇਸੁ ਨੇਜਤਿ॥
Taṃ tassa apurakkhataṃ, tasmā vādesu nejati.
ਯੇਨ ਨਂ વਜ੍ਜੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਅਥੋ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਤਿ। ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਤਿ ਪੁਥੁ ਕਿਲੇਸੇ ਜਨੇਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ , ਪੁਥੁ ਅવਿਹਤਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਕਾਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਪੁਥੁ ਸਤ੍ਥਾਰਾਨਂ ਮੁਖੁਲ੍ਲੋਕਿਕਾਤਿ 63 ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਪੁਥੁ ਸਬ੍ਬਗਤੀਹਿ ਅવੁਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਪੁਥੁ ਨਾਨਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਪੁਥੁ ਨਾਨਾਓਘੇਹਿ વੁਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਪੁਥੁ ਨਾਨਾਸਨ੍ਤਾਪੇਹਿ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਪੁਥੁ ਨਾਨਾਪਰਿਲ਼ਾਹੇਹਿ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਪੁਥੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ ਰਤ੍ਤਾ ਗਿਦ੍ਧਾ ਗਧਿਤਾ ਮੁਚ੍ਛਿਤਾ ਅਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨਾ ਲਗ੍ਗਾ ਲਗ੍ਗਿਤਾ ਪਲਿਬੁਦ੍ਧਾਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਪੁਥੁ ਪਞ੍ਚਹਿ ਨੀવਰਣੇਹਿ ਆવੁਤਾ ਨਿવੁਤਾ ਓવੁਤਾ ਪਿਹਿਤਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਪਟਿਕੁਜ੍ਜਿਤਾਤਿ – ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ। ਸਮਣਾਤਿ ਯੇ ਕੇਚਿ ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਪਰਿਬ੍ਬਜੂਪਗਤਾ ਪਰਿਬ੍ਬਜਸਮਾਪਨ੍ਨਾ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਤਿ ਯੇ ਕੇਚਿ ਭੋવਾਦਿਕਾ। ਯੇਨ ਨਂ વਜ੍ਜੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਅਥੋ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਤਿ । ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਯੇਨ ਤਂ ਰਾਗੇਨ વਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਯੇਨ ਦੋਸੇਨ વਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਯੇਨ ਮੋਹੇਨ વਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਯੇਨ ਮਾਨੇਨ વਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਯਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ વਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਯੇਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚੇਨ વਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਯਾਯ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ વਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਯੇਹਿ ਅਨੁਸਯੇਹਿ વਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਰਤ੍ਤੋਤਿ વਾ ਦੁਟ੍ਠੋਤਿ વਾ ਮੂਲ਼੍ਹੋਤਿ વਾ વਿਨਿਬਦ੍ਧੋਤਿ વਾ ਪਰਾਮਟ੍ਠੋਤਿ વਾ વਿਕ੍ਖੇਪਗਤੋਤਿ વਾ ਅਨਿਟ੍ਠਙ੍ਗਤੋਤਿ વਾ ਥਾਮਗਤੋਤਿ વਾ ਤੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ ਪਹੀਨਾ; ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਗਤਿਯਾ 64 ਯੇਨ ਤਂ વਦੇਯ੍ਯੁਂ – ਨੇਰਯਿਕੋਤਿ વਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਕੋਤਿ વਾ ਪੇਤ੍ਤਿવਿਸਯਿਕੋਤਿ વਾ ਮਨੁਸ੍ਸੋਤਿ વਾ ਦੇવੋਤਿ વਾ ਰੂਪੀਤਿ વਾ ਅਰੂਪੀਤਿ વਾ ਸਞ੍ਞੀਤਿ વਾ ਅਸਞ੍ਞੀਤਿ વਾ ਨੇવਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਤਿ વਾ। ਸੋ ਹੇਤੁ ਨਤ੍ਥਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨਤ੍ਥਿ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥਿ ਯੇਨ ਨਂ વਦੇਯ੍ਯੁਂ ਕਥੇਯ੍ਯੁਂ ਭਣੇਯ੍ਯੁਂ ਦੀਪਯੇਯ੍ਯੁਂ વੋਹਰੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ – ਯੇਨ ਨਂ વਜ੍ਜੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਅਥੋ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ।
Yena naṃ vajjuṃ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇāti. Puthujjanāti puthu kilese janentīti puthujjanā , puthu avihatasakkāyadiṭṭhikāti puthujjanā, puthu satthārānaṃ mukhullokikāti 65 puthujjanā, puthu sabbagatīhi avuṭṭhitāti puthujjanā, puthu nānābhisaṅkhāre abhisaṅkharontīti puthujjanā, puthu nānāoghehi vuyhantīti puthujjanā, puthu nānāsantāpehi santappentīti puthujjanā, puthu nānāpariḷāhehi pariḍayhantīti puthujjanā, puthu pañcasu kāmaguṇesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti puthujjanā, puthu pañcahi nīvaraṇehi āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti – puthujjanā. Samaṇāti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā. Brāhmaṇāti ye keci bhovādikā. Yena naṃ vajjuṃ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇāti . Puthujjanā yena taṃ rāgena vadeyyuṃ, yena dosena vadeyyuṃ, yena mohena vadeyyuṃ, yena mānena vadeyyuṃ, yāya diṭṭhiyā vadeyyuṃ, yena uddhaccena vadeyyuṃ, yāya vicikicchāya vadeyyuṃ, yehi anusayehi vadeyyuṃ, rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā te abhisaṅkhārā pahīnā; abhisaṅkhārānaṃ pahīnattā gatiyā 66 yena taṃ vadeyyuṃ – nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā. So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṃ natthi yena naṃ vadeyyuṃ katheyyuṃ bhaṇeyyuṃ dīpayeyyuṃ vohareyyunti – yena naṃ vajjuṃ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇā.
ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਅਪੁਰਕ੍ਖਤਨ੍ਤਿ। ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਰਹਤੋ ਖੀਣਾਸવਸ੍ਸ। ਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਾਤਿ ਦ੍વੇ ਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਾ – ਤਣ੍ਹਾਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ ਚ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ। ਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ ਪਹੀਨੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠੋ; ਤਣ੍ਹਾਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਨ ਤਣ੍ਹਂ વਾ ਦਿਟ੍ਠਿਂ વਾ ਪੁਰਤੋ ਕਤ੍વਾ ਚਰਤਿ, ਨ ਤਣ੍ਹਾਧਜੋ ਨ ਤਣ੍ਹਾਕੇਤੁ ਨ ਤਣ੍ਹਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੋ, ਨ ਦਿਟ੍ਠਿਧਜੋ ਨ ਦਿਟ੍ਠਿਕੇਤੁ ਨ ਦਿਟ੍ਠਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੋ, ਨ ਤਣ੍ਹਾਯ વਾ ਨ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ વਾ ਪਰਿવਾਰਿਤੋ ਚਰਤੀਤਿ – ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਅਪੁਰਕ੍ਖਤਂ।
Taṃ tassa apurakkhatanti. Tassāti arahato khīṇāsavassa. Purekkhārāti dve purekkhārā – taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca…pe… ayaṃ taṇhāpurekkhāro…pe… ayaṃ diṭṭhipurekkhāro. Tassa taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho; taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṃ vā diṭṭhiṃ vā purato katvā carati, na taṇhādhajo na taṇhāketu na taṇhādhipateyyo, na diṭṭhidhajo na diṭṭhiketu na diṭṭhādhipateyyo, na taṇhāya vā na diṭṭhiyā vā parivārito caratīti – taṃ tassa apurakkhataṃ.
ਤਸ੍ਮਾ વਾਦੇਸੁ ਨੇਜਤੀਤਿ। ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਤਂਕਾਰਣਾ ਤਂਹੇਤੁ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਤਂਨਿਦਾਨਾ વਾਦੇਸੁ ਉਪવਾਦੇਸੁ ਨਿਨ੍ਦਾਯ ਗਰਹਾਯ ਅਕਿਤ੍ਤਿਯਾ ਅવਣ੍ਣਹਾਰਿਕਾਯ ਨੇਜਤਿ ਨ ਇਞ੍ਜਤਿ ਨ ਚਲਤਿ ਨ વੇਧਤਿ ਨਪ੍ਪવੇਧਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪવੇਧਤੀਤਿ – ਤਸ੍ਮਾ વਾਦੇਸੁ ਨੇਜਤਿ।
Tasmā vādesu nejatīti. Tasmāti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā vādesu upavādesu nindāya garahāya akittiyā avaṇṇahārikāya nejati na iñjati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti – tasmā vādesu nejati.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ਯੇਨ ਨਂ વਜ੍ਜੁਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ, ਅਥੋ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ।
‘‘Yena naṃ vajjuṃ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇā;
ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਅਪੁਰਕ੍ਖਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ વਾਦੇਸੁ ਨੇਜਤੀ’’ਤਿ॥
Taṃ tassa apurakkhataṃ, tasmā vādesu nejatī’’ti.
੯੫.
95.
વੀਤਗੇਧੋ ਅਮਚ੍ਛਰੀ, ਨ ਉਸ੍ਸੇਸੁ વਦਤੇ ਮੁਨਿ।
Vītagedho amaccharī, na ussesu vadate muni;
ਨ ਸਮੇਸੁ ਨ ਓਮੇਸੁ, ਕਪ੍ਪਂ ਨੇਤਿ ਅਕਪ੍ਪਿਯੋ॥
Na samesu na omesu, kappaṃ neti akappiyo.
વੀਤਗੇਧੋ ਅਮਚ੍ਛਰੀਤਿ। ਗੇਧੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਤਣ੍ਹਾ। ਯੋ ਰਾਗੋ ਸਾਰਾਗੋ…ਪੇ॰… ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ। ਯਸ੍ਸੇਸੋ ਗੇਧੋ ਪਹੀਨੋ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ વੂਪਸਨ੍ਤੋ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢੋ, ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ વੀਤਗੇਧੋ। ਸੋ ਰੂਪੇ ਅਗਿਦ੍ਧੋ…ਪੇ॰… ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤવਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਗਿਦ੍ਧੋ ਅਗਧਿਤੋ ਅਮੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਿਤੋ, વੀਤਗੇਧੋ વਿਗਤਗੇਧੋ ਚਤ੍ਤਗੇਧੋ વਨ੍ਤਗੇਧੋ ਮੁਤ੍ਤਗੇਧੋ ਪਹੀਨਗੇਧੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਗੇਧੋ ਨਿਚ੍ਛਾਤੋ…ਪੇ॰… ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ વਿਹਰਤੀਤਿ – વੀਤਗੇਧੋ। ਅਮਚ੍ਛਰੀਤਿ ਮਚ੍ਛਰਿਯਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚ ਮਚ੍ਛਰਿਯਾਨਿ – ਆવਾਸਮਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਕੁਲਮਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਲਾਭਮਚ੍ਛਰਿਯਂ, વਣ੍ਣਮਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਧਮ੍ਮਮਚ੍ਛਰਿਯਂ। ਯਂ ਏવਰੂਪਂ…ਪੇ॰… ਗਾਹੋ – ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ। ਯਸ੍ਸੇਤਂ ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਪਹੀਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ વੂਪਸਨ੍ਤਂ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਂ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਂ ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਂ, ਸੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਮਚ੍ਛਰੀਤਿ – વੀਤਗੇਧੋ ਅਮਚ੍ਛਰੀ।
Vītagedho amaccharīti. Gedho vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Yasseso gedho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati vītagedho. So rūpe agiddho…pe… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosito, vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho nicchāto…pe… brahmabhūtena attanā viharatīti – vītagedho. Amaccharīti macchariyanti pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ…pe… gāho – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Yassetaṃ macchariyaṃ pahīnaṃ samucchinnaṃ vūpasantaṃ paṭipassaddhaṃ abhabbuppattikaṃ ñāṇagginā daḍḍhaṃ, so vuccati amaccharīti – vītagedho amaccharī.
ਨ ਉਸ੍ਸੇਸੁ વਦਤੇ ਮੁਨਿ, ਨ ਸਮੇਸੁ ਨ ਓਮੇਸੂਤਿ। ਮੁਨੀਤਿ। ਮੋਨਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਞਾਣਂ…ਪੇ॰… ਸਙ੍ਗਜਾਲਮਤਿਚ੍ਚ ਸੋ ਮੁਨਿ। ‘‘ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ વਾ, ‘‘ਸਦਿਸੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ વਾ, ‘‘ਹੀਨੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ વਾ ਨ વਦਤਿ ਨ ਕਥੇਤਿ ਨ ਭਣਤਿ ਨ ਦੀਪਯਤਿ ਨ વੋਹਰਤੀਤਿ – ਨ ਉਸ੍ਸੇਸੁ વਦਤੇ ਮੁਨਿ, ਨ ਸਮੇਸੁ ਨ ਓਮੇਸੁ।
Na ussesu vadate muni, na samesu na omesūti. Munīti. Monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so muni. ‘‘Seyyohamasmī’’ti vā, ‘‘sadisohamasmī’’ti vā, ‘‘hīnohamasmī’’ti vā na vadati na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti – na ussesu vadate muni, na samesu na omesu.
ਕਪ੍ਪਂ ਨੇਤਿ ਅਕਪ੍ਪਿਯੋਤਿ। ਕਪ੍ਪਾਤਿ ਦ੍વੇ ਕਪ੍ਪਾ – ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪੋ ਚ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪੋ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪੋ। ਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪੋ ਪਹੀਨੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠੋ; ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪਂ વਾ ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪਂ વਾ ਨੇਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ ਨ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ ਨ ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਨ ਪਰਾਮਸਤਿ ਨਾਭਿਨਿવਿਸਤੀਤਿ – ਕਪ੍ਪਂ ਨੇਤਿ। ਅਕਪ੍ਪਿਯੋਤਿ। ਕਪ੍ਪਾਤਿ ਦ੍વੇ ਕਪ੍ਪਾ – ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪੋ ਚ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪੋ…ਪੇ॰… ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪੋ। ਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪੋ ਪਹੀਨੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠੋ; ਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪਂ વਾ ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪਂ વਾ ਨ ਕਪ੍ਪੇਤਿ ਨ ਜਨੇਤਿ ਨ ਸਞ੍ਜਨੇਤਿ ਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ ਨਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੀਤਿ – ਕਪ੍ਪਂ ਨੇਤਿ ਅਕਪ੍ਪਿਯੋ।
Kappaṃ neti akappiyoti. Kappāti dve kappā – taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca…pe… ayaṃ taṇhākappo…pe… ayaṃ diṭṭhikappo. Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho; taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṃ vā diṭṭhikappaṃ vā neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti – kappaṃ neti. Akappiyoti. Kappāti dve kappā – taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca…pe… ayaṃ taṇhākappo…pe… ayaṃ diṭṭhikappo. Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho; tassa taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṃ vā diṭṭhikappaṃ vā na kappeti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti – kappaṃ neti akappiyo.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘વੀਤਗੇਧੋ ਅਮਚ੍ਛਰੀ, ਨ ਉਸ੍ਸੇਸੁ વਦਤੇ ਮੁਨਿ।
‘‘Vītagedho amaccharī, na ussesu vadate muni;
ਨ ਸਮੇਸੁ ਨ ਓਮੇਸੁ, ਕਪ੍ਪਂ ਨੇਤਿ ਅਕਪ੍ਪਿਯੋ’’ਤਿ॥
Na samesu na omesu, kappaṃ neti akappiyo’’ti.
੯੬.
96.
ਯਸ੍ਸ ਲੋਕੇ ਸਕਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਸਤਾ ਚ ਨ ਸੋਚਤਿ।
Yassa loke sakaṃ natthi, asatā ca na socati;
ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸ વੇ ਸਨ੍ਤੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ॥
Dhammesu ca na gacchati, sa ve santoti vuccati.
ਯਸ੍ਸ ਲੋਕੇ ਸਕਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ। ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਅਰਹਤੋ ਖੀਣਾਸવਸ੍ਸ। ਲੋਕੇ ਸਕਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ। ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ વਾ ਇਦਂ ਪਰੇਸਂ વਾ ਇਦਨ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਗਤਂ વੇਦਨਾਗਤਂ ਸਞ੍ਞਾਗਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ વਿਞ੍ਞਾਣਗਤਂ, ਗਹਿਤਂ ਪਰਾਮਟ੍ਠਂ ਅਭਿਨਿવਿਟ੍ਠਂ ਅਜ੍ਝੋਸਿਤਂ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ…ਪੇ॰… ਞਾਣਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢਨ੍ਤਿ – ਯਸ੍ਸ ਲੋਕੇ ਸਕਂ ਨਤ੍ਥਿ। ਅਸਤਾ ਚ ਨ ਸੋਚਤੀਤਿ। વਿਪਰਿਣਤਂ વਾ વਤ੍ਥੁਂ ਨ ਸੋਚਤਿ, વਿਪਰਿਣਤਸ੍ਮਿਂ વਾ વਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਨ ਸੋਚਤਿ। ਚਕ੍ਖੁ ਮੇ વਿਪਰਿਣਤਨ੍ਤਿ ਨ ਸੋਚਤਿ। ਸੋਤਂ ਮੇ… ਘਾਨਂ ਮੇ… ਜਿવ੍ਹਾ ਮੇ… ਕਾਯੋ ਮੇ… ਮਨੋ ਮੇ… ਰੂਪਾ ਮੇ… ਸਦ੍ਦਾ ਮੇ… ਗਨ੍ਧਾ ਮੇ… ਰਸਾ ਮੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਮੇ… ਕੁਲਂ ਮੇ… ਗਣੋ ਮੇ… ਆવਾਸੋ ਮੇ… ਲਾਭੋ ਮੇ… ਯਸੋ ਮੇ… ਪਸਂਸਾ ਮੇ… ਸੁਖਂ ਮੇ… ਚੀવਰਂ ਮੇ… ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੋ ਮੇ… ਸੇਨਾਸਨਂ ਮੇ… ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਮੇ… ਮਾਤਾ ਮੇ… ਪਿਤਾ ਮੇ… ਭਾਤਾ ਮੇ… ਭਗਿਨੀ ਮੇ… ਪੁਤ੍ਤੋ ਮੇ… ਧੀਤਾ ਮੇ… ਮਿਤ੍ਤਾ ਮੇ… ਅਮਚ੍ਚਾ ਮੇ… ਞਾਤਕਾ ਮੇ… ਸਾਲੋਹਿਤਾ ਮੇ વਿਪਰਿਣਤਾਤਿ ਨ ਸੋਚਤਿ ਨ ਕਿਲਮਤਿ ਨ ਪਰਿਦੇવਤਿ ਨ ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ ਨ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ, ਅਸਤਾ ਚ ਨ ਸੋਚਤਿ।
Yassaloke sakaṃ natthīti. Yassāti arahato khīṇāsavassa. Loke sakaṃ natthīti. Tassa mayhaṃ vā idaṃ paresaṃ vā idanti kiñci rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, gahitaṃ parāmaṭṭhaṃ abhiniviṭṭhaṃ ajjhositaṃ adhimuttaṃ, natthi na santi…pe… ñāṇagginā daḍḍhanti – yassa loke sakaṃ natthi. Asatā ca na socatīti. Vipariṇataṃ vā vatthuṃ na socati, vipariṇatasmiṃ vā vatthusmiṃ na socati. Cakkhu me vipariṇatanti na socati. Sotaṃ me… ghānaṃ me… jivhā me… kāyo me… mano me… rūpā me… saddā me… gandhā me… rasā me… phoṭṭhabbā me… kulaṃ me… gaṇo me… āvāso me… lābho me… yaso me… pasaṃsā me… sukhaṃ me… cīvaraṃ me… piṇḍapāto me… senāsanaṃ me… gilānapaccayabhesajjaparikkhāro me… mātā me… pitā me… bhātā me… bhaginī me… putto me… dhītā me… mittā me… amaccā me… ñātakā me… sālohitā me vipariṇatāti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjatīti. Evampi, asatā ca na socati.
ਅਥ વਾ ਅਸਨ੍ਤਾਯ 67 ਦੁਕ੍ਖਾਯ વੇਦਨਾਯ ਫੁਟ੍ਠੋ ਪਰੇਤੋ ਸਮੋਹਿਤੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਨ ਸੋਚਤਿ ਨ ਕਿਲਮਤਿ ਨ ਪਰਿਦੇવਤਿ ਨ ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ ਨ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ। ਚਕ੍ਖੁਰੋਗੇਨ ਫੁਟ੍ਠੋ ਪਰੇਤੋ ਸਮੋਹਿਤੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਨ ਸੋਚਤਿ ਨ ਕਿਲਮਤਿ ਨ ਪਰਿਦੇવਤਿ ਨ ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ ਨ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਸੋਤਰੋਗੇਨ… ਘਾਨਰੋਗੇਨ… ਜਿવ੍ਹਾਰੋਗੇਨ… ਕਾਯਰੋਗੇਨ… ਸੀਸਰੋਗੇਨ… ਕਣ੍ਣਰੋਗੇਨ… ਮੁਖਰੋਗੇਨ… ਦਨ੍ਤਰੋਗੇਨ… ਕਾਸੇਨ… ਸਾਸੇਨ… ਪਿਨਾਸੇਨ… ਡਾਹੇਨ… ਜਰੇਨ… ਕੁਚ੍ਛਿਰੋਗੇਨ… ਮੁਚ੍ਛਾਯ… ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਿਕਾਯ… ਸੂਲੇਨ… વਿਸੂਚਿਕਾਯ… ਕੁਟ੍ਠੇਨ… ਗਣ੍ਡੇਨ… ਕਿਲਾਸੇਨ… ਸੋਸੇਨ… ਅਪਮਾਰੇਨ… ਦਦ੍ਦੁਯਾ… ਕਣ੍ਡੁਯਾ… ਕਚ੍ਛੁਯਾ… ਰਖਸਾਯ … વਿਤਚ੍ਛਿਕਾਯ… ਲੋਹਿਤੇਨ… ਪਿਤ੍ਤੇਨ… ਮਧੁਮੇਹੇਨ… ਅਂਸਾਯ… ਪਿਲ਼ਕਾਯ… ਭਗਨ੍ਦਲੇਨ 68 … ਪਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇਨ ਆਬਾਧੇਨ… ਸੇਮ੍ਹਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇਨ ਆਬਾਧੇਨ… વਾਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇਨ ਆਬਾਧੇਨ… ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੇਨ ਆਬਾਧੇਨ… ਉਤੁਪਰਿਣਾਮਜੇਨ ਆਬਾਧੇਨ… વਿਸਮਪਰਿਹਾਰਜੇਨ ਆਬਾਧੇਨ… ਓਪਕ੍ਕਮਿਕੇਨ ਆਬਾਧੇਨ… ਕਮ੍ਮવਿਪਾਕਜੇਨ ਆਬਾਧੇਨ… ਸੀਤੇਨ… ਉਣ੍ਹੇਨ… ਜਿਘਚ੍ਛਾਯ… ਪਿਪਾਸਾਯ… ਡਂਸਮਕਸવਾਤਾਤਪਸਰੀਸਪਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਹਿ ਫੁਟ੍ਠੋ ਪਰੇਤੋ ਸਮੋਹਿਤੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਨ ਸੋਚਤਿ ਨ ਕਿਲਮਤਿ ਨ ਪਰਿਦੇવਤਿ ਨ ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ ਨ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ, ਅਸਤਾ ਚ ਨ ਸੋਚਤਿ।
Atha vā asantāya 69 dukkhāya vedanāya phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjati. Cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjati, sotarogena… ghānarogena… jivhārogena… kāyarogena… sīsarogena… kaṇṇarogena… mukharogena… dantarogena… kāsena… sāsena… pināsena… ḍāhena… jarena… kucchirogena… mucchāya… pakkhandikāya… sūlena… visūcikāya… kuṭṭhena… gaṇḍena… kilāsena… sosena… apamārena… dadduyā… kaṇḍuyā… kacchuyā… rakhasāya … vitacchikāya… lohitena… pittena… madhumehena… aṃsāya… piḷakāya… bhagandalena 70 … pittasamuṭṭhānena ābādhena… semhasamuṭṭhānena ābādhena… vātasamuṭṭhānena ābādhena… sannipātikena ābādhena… utupariṇāmajena ābādhena… visamaparihārajena ābādhena… opakkamikena ābādhena… kammavipākajena ābādhena… sītena… uṇhena… jighacchāya… pipāsāya… ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjatīti. Evampi, asatā ca na socati.
ਅਥ વਾ ਅਸਨ੍ਤੇ ਅਸਂવਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨੇ 71 – ‘‘ਅਹੋ વਤ ਮੇ ਤਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਸਿਯਾ વਤ ਮੇ ਤਂ, ਤਂ વਤਾਹਂ ਨ ਚ ਲਭਾਮੀ’’ਤਿ ਨ ਸੋਚਤਿ ਨ ਕਿਲਮਤਿ ਨ ਪਰਿਦੇવਤਿ ਨ ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ ਨ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ। ਏવਮ੍ਪਿ ਅਸਤਾ ਚ ਨ ਸੋਚਤਿ। ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚ ਨ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਨ ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਦੋਸਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਮੋਹਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਭਯਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਰਾਗવਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਦੋਸવਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਮੋਹવਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਮਾਨવਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਦਿਟ੍ਠਿવਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚવਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾવਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਅਨੁਸਯવਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ਨ ਚ વਗ੍ਗੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਯਾਯਤਿ ਨੀਯਤਿ વੁਯ੍ਹਤਿ ਸਂਹਰੀਯਤੀਤਿ – ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ।
Atha vā asante asaṃvijjamāne anupalabbhamāne 72 – ‘‘aho vata me taṃ natthi, siyā vata me taṃ, taṃ vatāhaṃ na ca labhāmī’’ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjatīti. Evampi asatā ca na socati. Dhammesuca na gacchatīti na chandāgatiṃ gacchati, na dosāgatiṃ gacchati, na mohāgatiṃ gacchati, na bhayāgatiṃ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati na ca vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṃharīyatīti – dhammesu ca na gacchati.
ਸ વੇ ਸਨ੍ਤੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤੀਤਿ। ਸੋ ਸਨ੍ਤੋ ਉਪਸਨ੍ਤੋ વੂਪਸਨ੍ਤੋ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪવੁਚ੍ਚਤਿ ਕਥੀਯਤਿ ਭਣੀਯਤਿ ਦੀਪੀਯਤਿ વੋਹਰੀਯਤੀਤਿ – ਸ વੇ ਸਨ੍ਤੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ।
Sa ve santoti vuccatīti. So santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti – sa ve santoti vuccati.
ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ਯਸ੍ਸ ਲੋਕੇ ਸਕਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਸਤਾ ਚ ਨ ਸੋਚਤਿ।
‘‘Yassa loke sakaṃ natthi, asatā ca na socati;
ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸ વੇ ਸਨ੍ਤੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ॥
Dhammesu ca na gacchati, sa ve santoti vuccatī’’ti.
ਪੁਰਾਭੇਦਸੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਦਸਮੋ।
Purābhedasuttaniddeso dasamo.
Footnotes:
Related texts:
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Mahāniddesa-aṭṭhakathā / ੧੦. ਪੁਰਾਭੇਦਸੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸવਣ੍ਣਨਾ • 10. Purābhedasuttaniddesavaṇṇanā
