| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / মজ্ঝিমনিকায (টীকা) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
৩. পুণ্ণোৰাদসুত্তৰণ্ণনা
3. Puṇṇovādasuttavaṇṇanā
৩৯৫. অনন্তরসুত্তে ‘‘পটিসল্লানাতি ফলসমাপত্তিতো’’তি ৰুত্তং, তত্থ ধম্মসেনাপতিনো অরিযৰিহারস্স অধিপ্পেতত্তা, ইধ পন অকতকিচ্চস্স পটিসল্লানং নাম কাযৰিৰেকোতি আহ – ‘‘পটিসল্লানাতি একীভাৰা’’তি। ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা’’তি পনেত্থ ৰিঞ্ঞেয্যরূপং ৰিজানন্তস্স দ্ৰারভূতং চক্খুন্তি উভযং অজ্ঝত্তিকং বাহিরঞ্চ আযতনং অভিনন্দিতাদিসামঞ্ঞেন তঞ্চেতি এত্থ তং-সদ্দেন একজ্ঝং পচ্চামট্ঠন্তি আহ – ‘‘তঞ্চেতি তং চক্খুঞ্চেৰ রূপঞ্চা’’তি। যং পনেত্থ ৰিঞ্ঞেয্যসদ্দেন জোতিতং ৰিঞ্ঞাণং তং সম্পযুত্তধম্মাতি তদুভযং, ‘‘মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা’’তি পদেন কথিতমেৰাতি ইধ ন গহিতং। এস নযো সেসেসুপি। সমোধানেনাতি সহাৰট্ঠানেন, চিত্তেন নন্দিযা তণ্হায সহ পৰত্তিযা চিত্তসহুপ্পত্তিযাতি অত্থো। তেনাহ – ‘‘উপ্পজ্জতি নন্দী’’তি। পঞ্চক্খন্ধদুক্খস্স সমোধানন্তি পঞ্চক্খন্ধসঙ্খাতস্স দুক্খসচ্চস্স পচ্চৰোকারে সহপ্পৰত্তি হোতি। যস্মা দুক্খং উপ্পজ্জমানং ছন্নং দ্ৰারানংযেৰ ৰসেন উপ্পজ্জতি, তথা সমুদযোতি, তস্মা আহ – ‘‘ইতি ছসু দ্ৰারেসূ’’তিআদি। কিলেসৰট্টস্স কম্মৰট্টস্স ৰিপাকৰট্টস্স চ কথিতত্তা আহ – ‘‘ৰট্টং মত্থকং পাপেত্ৰা দস্সেতী’’তি। দুতিযনযেতি ‘‘সন্তি চ খো’’তিআদিনা ৰুত্তে দুতিযে দেসনানযে। পাটিযেক্কো অনুসন্ধীতি ন যথানুসন্ধি নাপি অজ্ঝাসযানুসন্ধীতি অধিপ্পাযো, পুচ্ছানুসন্ধিস্স পন ইধ সম্ভৰো এৰ নত্থীতি। সত্তসু ঠানেসূতি অক্কোসনে পরিভাসনে পাণিপ্পহারে লেড্ডুপ্পহারে দণ্ডপ্পহারে সত্থপ্পহারে জীৰিতাৰোরোপনেতি ইমেসু সত্তসু। ‘‘ভদ্দকা ৰতিমে’’তিআদিনা খন্তিপটিসংযুত্তং সীহনাদং নদাপেতুং।
395. Anantarasutte ‘‘paṭisallānāti phalasamāpattito’’ti vuttaṃ, tattha dhammasenāpatino ariyavihārassa adhippetattā, idha pana akatakiccassa paṭisallānaṃ nāma kāyavivekoti āha – ‘‘paṭisallānāti ekībhāvā’’ti. ‘‘Cakkhuviññeyyā rūpā’’ti panettha viññeyyarūpaṃ vijānantassa dvārabhūtaṃ cakkhunti ubhayaṃ ajjhattikaṃ bāhirañca āyatanaṃ abhinanditādisāmaññena tañceti ettha taṃ-saddena ekajjhaṃ paccāmaṭṭhanti āha – ‘‘tañceti taṃ cakkhuñceva rūpañcā’’ti. Yaṃ panettha viññeyyasaddena jotitaṃ viññāṇaṃ taṃ sampayuttadhammāti tadubhayaṃ, ‘‘manoviññeyyā dhammā’’ti padena kathitamevāti idha na gahitaṃ. Esa nayo sesesupi. Samodhānenāti sahāvaṭṭhānena, cittena nandiyā taṇhāya saha pavattiyā cittasahuppattiyāti attho. Tenāha – ‘‘uppajjati nandī’’ti. Pañcakkhandhadukkhassa samodhānanti pañcakkhandhasaṅkhātassa dukkhasaccassa paccavokāre sahappavatti hoti. Yasmā dukkhaṃ uppajjamānaṃ channaṃ dvārānaṃyeva vasena uppajjati, tathā samudayoti, tasmā āha – ‘‘iti chasu dvāresū’’tiādi. Kilesavaṭṭassa kammavaṭṭassa vipākavaṭṭassa ca kathitattā āha – ‘‘vaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā dassetī’’ti. Dutiyanayeti ‘‘santi ca kho’’tiādinā vutte dutiye desanānaye. Pāṭiyekko anusandhīti na yathānusandhi nāpi ajjhāsayānusandhīti adhippāyo, pucchānusandhissa pana idha sambhavo eva natthīti. Sattasu ṭhānesūti akkosane paribhāsane pāṇippahāre leḍḍuppahāre daṇḍappahāre satthappahāre jīvitāvoropaneti imesu sattasu. ‘‘Bhaddakā vatime’’tiādinā khantipaṭisaṃyuttaṃ sīhanādaṃ nadāpetuṃ.
৩৯৬. চণ্ডাতি কোধনা, তেন দূসিতচিত্ততায দুট্ঠাতি ৰুত্তা। কিব্বিসাতি পাপা। ফরুসাতি ঈসকম্পি পসাদসিনেহাভাৰেন লুদ্দা। ফরুসৰচনতায ৰা ফরুসা, তথাভূতা পন লুদ্দা নাম হোন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘কক্খল়া’’তি। ইদঞ্চ তেতি, ‘‘হত্থচ্ছেদং নাসিকচ্ছেদ’’ন্তি এৰমাদিং ইদঞ্চ অনিট্ঠং করিস্সামাতি ভযদস্সনেন তজ্জেস্সন্তি।
396.Caṇḍāti kodhanā, tena dūsitacittatāya duṭṭhāti vuttā. Kibbisāti pāpā. Pharusāti īsakampi pasādasinehābhāvena luddā. Pharusavacanatāya vā pharusā, tathābhūtā pana luddā nāma honti, tasmā vuttaṃ ‘‘kakkhaḷā’’ti. Idañca teti, ‘‘hatthacchedaṃ nāsikaccheda’’nti evamādiṃ idañca aniṭṭhaṃ karissāmāti bhayadassanena tajjessanti.
ঘটিকমুগ্গরেনাতি দণ্ডানং কির অগ্গপস্সে ঘটাকারং দস্সেন্তি, তেন সো ‘‘ঘটিকমুগ্গরো’’তি ৰুচ্চতি। একতোধারাদিনা সত্থেন করৰালখগ্গাদিনা। ‘‘ইন্দ্রিযসংৰরাদীনং এতং নাম’’ন্তি ৰত্ৰা যত্থ যত্থ ইন্দ্রিযসংৰরাদযো ‘‘দমো’’তি ৰুত্তা, তং পাঠপদেসং দস্সেন্তো ‘‘সচ্চেনা’’তিআদিমাহ । মনচ্ছট্ঠানি ইন্দ্রিযানি দমেতি সংৰরেতীতি ইন্দ্রিযসংৰরো, দমো। রাগাদিপাপধম্মে দমেতি উপসমেতীতি দমো, পঞ্ঞা। পাণাতিপাতাদিকম্মকিলেসে দমেতি উপসমেতি ৰিক্খম্ভেতীতি দমো উপোসথো। ব্যাপাদৰিহেসাদিকে দমেতি ৰিনেতীতি দমোতি আহ – ‘‘ইমস্মিং পন সুত্তে খন্তি ‘দমো’তি ৰেদিতব্বা’’তি। উপসমোতি তস্সেৰ দমস্স ৰেৰচনং, তস্মা দমো চ সো ব্যাপাদাদীনং ৰিনযনট্ঠেন তেসংযেৰ উপসমনট্ঠেন উপসমো চাতি দমূপসমো, অধিৰাসনখন্তি।
Ghaṭikamuggarenāti daṇḍānaṃ kira aggapasse ghaṭākāraṃ dassenti, tena so ‘‘ghaṭikamuggaro’’ti vuccati. Ekatodhārādinā satthena karavālakhaggādinā. ‘‘Indriyasaṃvarādīnaṃ etaṃ nāma’’nti vatvā yattha yattha indriyasaṃvarādayo ‘‘damo’’ti vuttā, taṃ pāṭhapadesaṃ dassento ‘‘saccenā’’tiādimāha . Manacchaṭṭhāni indriyāni dameti saṃvaretīti indriyasaṃvaro, damo. Rāgādipāpadhamme dameti upasametīti damo, paññā. Pāṇātipātādikammakilese dameti upasameti vikkhambhetīti damo uposatho. Byāpādavihesādike dameti vinetīti damoti āha – ‘‘imasmiṃ pana sutte khanti ‘damo’ti veditabbā’’ti. Upasamoti tasseva damassa vevacanaṃ, tasmā damo ca so byāpādādīnaṃ vinayanaṭṭhena tesaṃyeva upasamanaṭṭhena upasamo cāti damūpasamo, adhivāsanakhanti.
৩৯৭. তত্থ খন্তিযং কতাধিকারো তং জনপদং গন্ত্ৰা মহাজনস্স অৰস্সযো হোতি, তস্মা তদস্স অপদানং সমুদাগমতো পট্ঠায ৰিভাৰেতুং, ‘‘কো পনেস পুণ্ণো’’তিআদি আরদ্ধং। এত্থাতি এতস্মিং সুনাপরন্তজনপদে। অসপ্পাযৰিহারন্তি ভাৰনাভিযোগস্স ন সপ্পাযং ৰিহারং।
397. Tattha khantiyaṃ katādhikāro taṃ janapadaṃ gantvā mahājanassa avassayo hoti, tasmā tadassa apadānaṃ samudāgamato paṭṭhāya vibhāvetuṃ, ‘‘ko panesa puṇṇo’’tiādi āraddhaṃ. Etthāti etasmiṃ sunāparantajanapade. Asappāyavihāranti bhāvanābhiyogassa na sappāyaṃ vihāraṃ.
দ্ৰে ভাতরোতি অৰিভত্তসাপতেয্যা অৰিভত্তৰোহারসংযোগা। তেনাহ ‘‘তেসূ’’তিআদি। জনপদচারিকং চরন্তো ভণ্ডং গহেত্ৰা জনপদেসু ৰিক্কযং করোন্তো।
Dve bhātaroti avibhattasāpateyyā avibhattavohārasaṃyogā. Tenāha ‘‘tesū’’tiādi. Janapadacārikaṃ caranto bhaṇḍaṃ gahetvā janapadesu vikkayaṃ karonto.
‘‘বুদ্ধপূজং ধম্মপূজং সঙ্ঘপূজং করিস্সামা’’তি তন্নিন্না। অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ অট্ঠাসীতি, ‘‘বুদ্ধো’’তি ৰচনং অস্সুতপুব্বং সোতপথং উপগতং অনপ্পকং পীতিসোমনস্সং সমুট্ঠাপেন্তং পীতিসমুট্ঠানপণীতরূপেহি ছৰিচম্মাদীনি ছিন্দিত্ৰা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ অট্ঠাসি। ৰিস্সজ্জিতন্তি ৰিক্কিণনৰসেন ৰিনিযোজিতং। কম্মট্ঠানং ন উপট্ঠাতীতি ভাৰনাৰীথিং ন ওতরতি। ময্হং অসপ্পাযোতি ময্হং কম্মট্ঠানভাৰনায সপ্পাযো উপকারো ন হোতি।
‘‘Buddhapūjaṃ dhammapūjaṃ saṅghapūjaṃ karissāmā’’ti tanninnā. Aṭṭhimiñjaṃ āhacca aṭṭhāsīti, ‘‘buddho’’ti vacanaṃ assutapubbaṃ sotapathaṃ upagataṃ anappakaṃ pītisomanassaṃ samuṭṭhāpentaṃ pītisamuṭṭhānapaṇītarūpehi chavicammādīni chinditvā aṭṭhimiñjaṃ āhacca aṭṭhāsi. Vissajjitanti vikkiṇanavasena viniyojitaṃ. Kammaṭṭhānaṃ na upaṭṭhātīti bhāvanāvīthiṃ na otarati. Mayhaṃ asappāyoti mayhaṃ kammaṭṭhānabhāvanāya sappāyo upakāro na hoti.
কোচি চঙ্কমিতুং সমত্থো নাম নত্থি মহতা সমুদ্দৰীচিসদ্দেন উপদ্দুতত্তা ভাৰনামনসিকারস্স অনভিসম্ভুণনতো। তেনাহ ‘‘সমুদ্দৰীচিযো’’তিআদি। সোতি মকুল়ৰিহারো।
Kocicaṅkamituṃ samattho nāma natthi mahatā samuddavīcisaddena upaddutattā bhāvanāmanasikārassa anabhisambhuṇanato. Tenāha ‘‘samuddavīciyo’’tiādi. Soti makuḷavihāro.
উত্তমজৰেন গচ্ছমানা যথাধিপ্পেতং মগ্গং অতিক্কমিত্ৰা অঞ্ঞতরং দীপকং পাপুণি।
Uttamajavena gacchamānā yathādhippetaṃ maggaṃ atikkamitvā aññataraṃ dīpakaṃ pāpuṇi.
উপ্পাদিকং উট্ঠাপেত্ৰাতি মহাৰাতমণ্ডলসমুট্ঠাপনেন তস্মিং পদেসে মহাসমুদ্দং সংখোভেন্তো মহন্তং উপ্পাদং উট্ঠপেত্ৰা।
Uppādikaṃ uṭṭhāpetvāti mahāvātamaṇḍalasamuṭṭhāpanena tasmiṃ padese mahāsamuddaṃ saṃkhobhento mahantaṃ uppādaṃ uṭṭhapetvā.
থেরো, ‘‘অম্হে আৰজ্জেয্যাথা’’তি কনিট্ঠস্স ৰচনং সরিত্ৰা অন্তরন্তরা আৰজ্জেতি, তস্মা তদাপি আৰজ্জেতি, তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘তস্মিংযেৰ খণে আৰজ্জিত্ৰা’’তি। সম্মুখেতি সীসট্ঠানে। পটিৰেদেসুন্তি পৰেদেসুং, উপাসকা মযন্তি পটিজানিংসু। ইমিনাতি ইমিনা ময্হং পরিচ্চত্তকোট্ঠাসেন। মণ্ডলমাল়ন্তি মুণ্ডমণ্ডলমাল়সদিসং পটিস্সযং। পরিচারকাতি অৰসেসগামিনো।
Thero, ‘‘amhe āvajjeyyāthā’’ti kaniṭṭhassa vacanaṃ saritvā antarantarā āvajjeti, tasmā tadāpi āvajjeti, taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘tasmiṃyeva khaṇe āvajjitvā’’ti. Sammukheti sīsaṭṭhāne. Paṭivedesunti pavedesuṃ, upāsakā mayanti paṭijāniṃsu. Imināti iminā mayhaṃ pariccattakoṭṭhāsena. Maṇḍalamāḷanti muṇḍamaṇḍalamāḷasadisaṃ paṭissayaṃ. Paricārakāti avasesagāmino.
সচ্চবন্ধস্স ওকাসং করোন্তো ‘‘একূনপঞ্চসতান’’ন্তি আহ। তং দিৰসং…পে॰… অগ্গহেসি, তেন সো থেরো পঠমং সলাকং গণ্হন্তানং এতদগ্গে ঠপিতো।
Saccabandhassa okāsaṃ karonto ‘‘ekūnapañcasatāna’’nti āha. Taṃ divasaṃ…pe… aggahesi, tena so thero paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ etadagge ṭhapito.
ৰাণিজগামং গন্ত্ৰাতি ৰাণিজগামসমীপং গন্ত্ৰা। বুদ্ধকোলাহলন্তি বুদ্ধানং উপগম্ম সত্তানং উপ্পজ্জনকুতূহলং।
Vāṇijagāmaṃ gantvāti vāṇijagāmasamīpaṃ gantvā. Buddhakolāhalanti buddhānaṃ upagamma sattānaṃ uppajjanakutūhalaṃ.
মহাগন্ধকুটিযংযেৰাতি জেতৰনমহাৰিহারে মহাগন্ধকুটিযংযেৰ। পরিচরিতব্বন্তি উপট্ঠাতব্বং।
Mahāgandhakuṭiyaṃyevāti jetavanamahāvihāre mahāgandhakuṭiyaṃyeva. Paricaritabbanti upaṭṭhātabbaṃ.
গন্ধকট্ঠানীতি চন্দনঅগরুসলল়াদীনি সুগন্ধকট্ঠানি। সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি।
Gandhakaṭṭhānīti candanaagarusalaḷādīni sugandhakaṭṭhāni. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
পুণ্ণোৰাদসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা।
Puṇṇovādasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / মজ্ঝিমনিকায • Majjhimanikāya / ৩. পুণ্ণোৰাদসুত্তং • 3. Puṇṇovādasuttaṃ
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / মজ্ঝিমনিকায (অট্ঠকথা) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ৩. পুণ্ণোৰাদসুত্তৰণ্ণনা • 3. Puṇṇovādasuttavaṇṇanā
