| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មិលិន្ទបញ្ហបាឡិ • Milindapañhapāḷi |
១. ពាហិរកថា
1. Bāhirakathā
បុព្ពយោគាទិ
Pubbayogādi
៣. អតីតេ កិរ កស្សបស្ស ភគវតោ សាសនេ វត្តមានេ គង្គាយ សមីបេ ឯកស្មិំ អាវាសេ មហាភិក្ខុសង្ឃោ បដិវសតិ, តត្ថ វត្តសីលសម្បន្នា ភិក្ខូ បាតោវ ឧដ្ឋាយ យដ្ឋិសម្មជ្ជនិយោ 1 អាទាយ ពុទ្ធគុណេ អាវជ្ជេន្តា អង្គណំ សម្មជ្ជិត្វា កចវរព្យូហំ ករោន្តិ។ អថេកោ ភិក្ខុ ឯកំ សាមណេរំ ‘‘ឯហិ សាមណេរ, ឥមំ កចវរំ ឆឌ្ឌេហី’’តិ អាហ, សោ អសុណន្តោ វិយ គច្ឆតិ, សោ ទុតិយម្បិ…បេ.… តតិយម្បិ អាមន្តិយមានោ អសុណន្តោ វិយ គច្ឆតេវ។ តតោ សោ ភិក្ខុ ‘‘ទុព្ពចោ វតាយំ សាមណេរោ’’តិ កុទ្ធោ សម្មជ្ជនិទណ្ឌេន បហារំ អទាសិ។ តតោ សោ រោទន្តោ ភយេន កចវរំ ឆឌ្ឌេន្តោ ‘‘ឥមិនា កចវរឆឌ្ឌនបុញ្ញកម្មេន យាវាហំ និព្ពានំ បាបុណាមិ 2, ឯត្ថន្តរេ និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ មជ្ឈន្ហិកសូរិយោ 3 វិយ មហេសក្ខោ មហាតេជោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បឋមំ បត្ថនំ បដ្ឋបេសិ។ កចវរំ ឆឌ្ឌេត្វា នហានត្ថាយ គង្គាតិត្ថំ គតោ គង្គាយ ឩមិវេគំ គគ្គរាយមានំ ទិស្វា ‘‘យាវាហំ និព្ពានំ បាបុណាមិ 4, ឯត្ថន្តរេ និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ អយំ ឩមិវេគោ វិយ ឋានុប្បត្តិកបដិភានោ ភវេយ្យំ អក្ខយបដិភានោ’’តិ ទុតិយម្បិ បត្ថនំ បដ្ឋបេសិ។
3. Atīte kira kassapassa bhagavato sāsane vattamāne gaṅgāya samīpe ekasmiṃ āvāse mahābhikkhusaṅgho paṭivasati, tattha vattasīlasampannā bhikkhū pātova uṭṭhāya yaṭṭhisammajjaniyo 5 ādāya buddhaguṇe āvajjentā aṅgaṇaṃ sammajjitvā kacavarabyūhaṃ karonti. Atheko bhikkhu ekaṃ sāmaṇeraṃ ‘‘ehi sāmaṇera, imaṃ kacavaraṃ chaḍḍehī’’ti āha, so asuṇanto viya gacchati, so dutiyampi…pe… tatiyampi āmantiyamāno asuṇanto viya gacchateva. Tato so bhikkhu ‘‘dubbaco vatāyaṃ sāmaṇero’’ti kuddho sammajjanidaṇḍena pahāraṃ adāsi. Tato so rodanto bhayena kacavaraṃ chaḍḍento ‘‘iminā kacavarachaḍḍanapuññakammena yāvāhaṃ nibbānaṃ pāpuṇāmi 6, etthantare nibbattanibbattaṭṭhāne majjhanhikasūriyo 7 viya mahesakkho mahātejo bhaveyya’’nti paṭhamaṃ patthanaṃ paṭṭhapesi. Kacavaraṃ chaḍḍetvā nahānatthāya gaṅgātitthaṃ gato gaṅgāya ūmivegaṃ gaggarāyamānaṃ disvā ‘‘yāvāhaṃ nibbānaṃ pāpuṇāmi 8, etthantare nibbattanibbattaṭṭhāne ayaṃ ūmivego viya ṭhānuppattikapaṭibhāno bhaveyyaṃ akkhayapaṭibhāno’’ti dutiyampi patthanaṃ paṭṭhapesi.
សោបិ ភិក្ខុ សម្មជ្ជនិសាលាយ សម្មជ្ជនិំ ឋបេត្វា នហានត្ថាយ គង្គាតិត្ថំ គច្ឆន្តោ សាមណេរស្ស បត្ថនំ សុត្វា ‘‘ឯស មយា បយោជិតោបិ តាវ ឯវំ បត្ថេតិ, មយ្ហំ កិំ ន សមិជ្ឈិស្សតី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘យាវាហំ និព្ពានំ បាបុណាមិ 9, ឯត្ថន្តរេ និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ អយំ គង្គាឩមិវេគោ វិយ អក្ខយបដិភានោ ភវេយ្យំ, ឥមិនា បុច្ឆិតបុច្ឆិតំ សព្ពំ បញ្ហបដិភានំ វិជដេតុំ និព្ពេឋេតុំ សមត្ថោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនំ បដ្ឋបេសិ។
Sopi bhikkhu sammajjanisālāya sammajjaniṃ ṭhapetvā nahānatthāya gaṅgātitthaṃ gacchanto sāmaṇerassa patthanaṃ sutvā ‘‘esa mayā payojitopi tāva evaṃ pattheti, mayhaṃ kiṃ na samijjhissatī’’ti cintetvā ‘‘yāvāhaṃ nibbānaṃ pāpuṇāmi 10, etthantare nibbattanibbattaṭṭhāne ayaṃ gaṅgāūmivego viya akkhayapaṭibhāno bhaveyyaṃ, iminā pucchitapucchitaṃ sabbaṃ pañhapaṭibhānaṃ vijaṭetuṃ nibbeṭhetuṃ samattho bhaveyya’’nti patthanaṃ paṭṭhapesi.
តេ ឧភោបិ ទេវេសុ ច មនុស្សេសុ ច សំសរន្តា ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ខេបេសុំ។ អថ អម្ហាកំ ភគវតាបិ យថា មោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរោ ទិស្សតិ, ឯវមេតេបិ ទិស្សន្តិ មម បរិនិព្ពានតោ បញ្ចវស្សសតេ អតិក្កន្តេ ឯតេ ឧប្បជ្ជិស្សន្តិ, យំ មយា សុខុមំ កត្វា ទេសិតំ ធម្មវិនយំ, តំ ឯតេ បញ្ហបុច្ឆនឱបម្មយុត្តិវសេន និជ្ជដំ និគ្គុម្ពំ កត្វា វិភជិស្សន្តីតិ និទ្ទិដ្ឋា។
Te ubhopi devesu ca manussesu ca saṃsarantā ekaṃ buddhantaraṃ khepesuṃ. Atha amhākaṃ bhagavatāpi yathā moggaliputtatissatthero dissati, evametepi dissanti mama parinibbānato pañcavassasate atikkante ete uppajjissanti, yaṃ mayā sukhumaṃ katvā desitaṃ dhammavinayaṃ, taṃ ete pañhapucchanaopammayuttivasena nijjaṭaṃ niggumbaṃ katvā vibhajissantīti niddiṭṭhā.
៤. តេសុ សាមណេរោ ជម្ពុទីបេ សាគលនគរេ មិលិន្ទោ នាម រាជា អហោសិ បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ មេធាវី បដិពលោ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នានំ មន្តយោគវិធានកិរិយានំ 11, ករណកាលេ និសម្មការី ហោតិ, ពហូនិ ចស្ស សត្ថានិ ឧគ្គហិតានិ ហោន្តិ។ សេយ្យថិទំ, សុតិ សម្មុតិ សង្ខ្យា យោគា នីតិ វិសេសិកា គណិកា គន្ធព្ពា តិកិច្ឆា ធនុព្ពេទា 12 បុរាណា ឥតិហាសា ជោតិសា មាយា កេតុ 13 មន្តនា យុទ្ធា ឆន្ទសា ពុទ្ធវចនេន 14 ឯកូនវីសតិ, វិតណ្ឌវាទី 15 ទុរាសទោ ទុប្បសហោ បុថុតិត្ថករានំ អគ្គមក្ខាយតិ, សកលជម្ពុទីបេ មិលិន្ទេន រញ្ញា សមោ កោចិ នាហោសិ យទិទំ ថាមេន ជវេន សូរេន បញ្ញាយ, អឌ្ឍោ មហទ្ធនោ មហាភោគោ អនន្តពលវាហនោ។
4. Tesu sāmaṇero jambudīpe sāgalanagare milindo nāma rājā ahosi paṇḍito byatto medhāvī paṭibalo atītānāgatapaccuppannānaṃ mantayogavidhānakiriyānaṃ 16, karaṇakāle nisammakārī hoti, bahūni cassa satthāni uggahitāni honti. Seyyathidaṃ, suti sammuti saṅkhyā yogā nīti visesikā gaṇikā gandhabbā tikicchā dhanubbedā 17 purāṇā itihāsā jotisā māyā ketu 18 mantanā yuddhā chandasā buddhavacanena 19 ekūnavīsati, vitaṇḍavādī 20 durāsado duppasaho puthutitthakarānaṃ aggamakkhāyati, sakalajambudīpe milindena raññā samo koci nāhosi yadidaṃ thāmena javena sūrena paññāya, aḍḍho mahaddhano mahābhogo anantabalavāhano.
៥. អថេកទិវសំ មិលិន្ទោ រាជា អនន្តពលវាហនំ ចតុរង្គិនិំ ពលគ្គសេនាព្យូហំ ទស្សនកម្យតាយ នគរា និក្ខមិត្វា ពហិនគរេ សេនង្គទស្សនំ កត្វា 21 សារេត្វា សោ រាជា ភស្សប្បវាទកោ លោកាយតវិតណ្ឌ 22 ជនសល្លាបប្លវ ចិត្តកោតូហលោ វិសារទោ វិជម្ភកោ សូរិយំ ឱលោកេត្វា អមច្ចេ អាមន្តេសិ ‘‘ពហុ ភណេ តាវ ទិវសាវសេសោ កិំ ករិស្សាម, ឥទានេវ នគរំ បវិសិត្វា អត្ថិ កោចិ បណ្ឌិតោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា សង្ឃី គណី គណាចរិយោ អបិ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ បដិជានមានោ, យោ មយា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ សក្កោតិ កង្ខំ បដិវិនេតុំ, តំ ឧបសង្កមិត្វា បញ្ហំ បុច្ឆិស្សាម, កង្ខំ បដិវិនយិស្សាមា’’តិ។
5. Athekadivasaṃ milindo rājā anantabalavāhanaṃ caturaṅginiṃ balaggasenābyūhaṃ dassanakamyatāya nagarā nikkhamitvā bahinagare senaṅgadassanaṃ katvā 23 sāretvā so rājā bhassappavādako lokāyatavitaṇḍa 24 janasallāpaplava cittakotūhalo visārado vijambhako sūriyaṃ oloketvā amacce āmantesi ‘‘bahu bhaṇe tāva divasāvaseso kiṃ karissāma, idāneva nagaraṃ pavisitvā atthi koci paṇḍito samaṇo vā brāhmaṇo vā saṅghī gaṇī gaṇācariyo api arahantaṃ sammāsambuddhaṃ paṭijānamāno, yo mayā saddhiṃ sallapituṃ sakkoti kaṅkhaṃ paṭivinetuṃ, taṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchissāma, kaṅkhaṃ paṭivinayissāmā’’ti.
ឯវំ វុត្តេ បញ្ចសតា យោនកា រាជានំ មិលិន្ទំ ឯតទវោចុំ ‘‘អត្ថិ, មហារាជ, ឆ សត្ថារោ បូរណោ កស្សបោ មក្ខលិគោសាលោ និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ 25 សញ្ជយោ ពេលដ្ឋបុត្តោ អជិតោ កេសកម្ពលោ បកុធោ កច្ចាយនោ, តេ សង្ឃិនោ គណិនោ គណាចរិយកា ញាតា យសស្សិនោ តិត្ថករា សាធុសម្មតា ពហុជនស្ស, គច្ឆ ត្វំ មហារាជ, តេ បញ្ហំ បុច្ឆស្សុ, កង្ខំ បដិវិនយស្សូ’’តិ។
Evaṃ vutte pañcasatā yonakā rājānaṃ milindaṃ etadavocuṃ ‘‘atthi, mahārāja, cha satthāro pūraṇo kassapo makkhaligosālo nigaṇṭho nāṭaputto 26 sañjayo belaṭṭhaputto ajito kesakambalo pakudho kaccāyano, te saṅghino gaṇino gaṇācariyakā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, gaccha tvaṃ mahārāja, te pañhaṃ pucchassu, kaṅkhaṃ paṭivinayassū’’ti.
៦. អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា បញ្ចហិ យោនកសតេហិ បរិវុតោ ភទ្រវាហនំ រថវរមារុយ្ហ យេន បូរណោ កស្សបោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា បូរណេន កស្សបេន សទ្ធិំ សម្មោទិ, សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ, ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ មិលិន្ទោ រាជា បូរណំ កស្សបំ ឯតទវោច ‘‘កោ, ភន្តេ កស្សប, លោកំ បាលេតី’’តិ? ‘‘បថវី, មហារាជ , លោកំ បាលេតី’’តិ។ ‘‘យទិ, ភន្តេ កស្សប, បថវី 27 លោកំ បាលេតិ, អថ កស្មា អវីចិនិរយំ គច្ឆន្តា សត្តា បថវិំ អតិក្កមិត្វា គច្ឆន្តី’’តិ? ឯវំ វុត្តេ បូរណោ កស្សបោ នេវ សក្ខិ ឱគិលិតុំ, នោ សក្ខិ ឧគ្គិលិតុំ, អធោមុខោ បត្តក្ខន្ធោ តុណ្ហីភូតោ បជ្ឈាយន្តោ និសីទិ។
6. Atha kho milindo rājā pañcahi yonakasatehi parivuto bhadravāhanaṃ rathavaramāruyha yena pūraṇo kassapo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā pūraṇena kassapena saddhiṃ sammodi, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho milindo rājā pūraṇaṃ kassapaṃ etadavoca ‘‘ko, bhante kassapa, lokaṃ pāletī’’ti? ‘‘Pathavī, mahārāja , lokaṃ pāletī’’ti. ‘‘Yadi, bhante kassapa, pathavī 28 lokaṃ pāleti, atha kasmā avīcinirayaṃ gacchantā sattā pathaviṃ atikkamitvā gacchantī’’ti? Evaṃ vutte pūraṇo kassapo neva sakkhi ogilituṃ, no sakkhi uggilituṃ, adhomukho pattakkhandho tuṇhībhūto pajjhāyanto nisīdi.
៧. អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា មក្ខលិំ គោសាលំ ឯតទវោច ‘‘អត្ថិ, ភន្តេ គោសាល, កុសលាកុសលានិ កម្មានិ, អត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ’’តិ? ‘‘នត្ថិ, មហារាជ, កុសលាកុសលានិ កម្មានិ, នត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ។ យេ តេ, មហារាជ, ឥធ លោកេ ខត្តិយា, តេ បរលោកំ គន្ត្វាបិ បុន ខត្តិយាវ ភវិស្សន្តិ, យេ តេ ព្រាហ្មណា វេស្សា សុទ្ទា ចណ្ឌាលា បុក្កុសា, តេ បរលោកំ គន្ត្វាបិ បុន ព្រាហ្មណា វេស្សា សុទ្ទា ចណ្ឌាលា បុក្កុសាវ ភវិស្សន្តិ។ កិំ កុសលាកុសលេហិ កម្មេហី’’តិ? ‘‘យទិ, ភន្តេ គោសាល, ឥធ លោកេ ខត្តិយា ព្រាហ្មណា វេស្សា សុទ្ទា ចណ្ឌាលា បុក្កុសា, តេ បរលោកំ គន្ត្វាបិ បុន ខត្តិយា ព្រាហ្មណា វេស្សា សុទ្ទា ចណ្ឌាលា បុក្កុសាវ ភវិស្សន្តិ, នត្ថិ កុសលាកុសលេហិ កម្មេហិ ករណីយំ។ តេន ហិ, ភន្តេ គោសាល, យេ តេ ឥធ លោកេ ហត្ថច្ឆិន្នា, តេ បរលោកំ គន្ត្វាបិ បុន ហត្ថច្ឆិន្នាវ ភវិស្សន្តិ។ យេ បាទច្ឆិន្នា, តេ បាទច្ឆិន្នាវ ភវិស្សន្តិ។ យេ ហត្ថបាទច្ឆិន្នា, តេ ហត្ថបាទច្ឆិន្នាវ ភវិស្សន្តិ។ យេ កណ្ណច្ឆិន្នា, តេ កណ្ណច្ឆិន្នាវ ភវិស្សន្តិ។ យេ នាសច្ឆិន្នា, តេ នាសច្ឆិន្នាវ ភវិស្សន្តិ។ យេ កណ្ណនាសច្ឆិន្នា, តេ កណ្ណនាសច្ឆិន្នាវ ភវិស្សន្តី’’តិ។ ឯវំ វុត្តេ គោសាលោ តុណ្ហី អហោសិ។
7. Atha kho milindo rājā makkhaliṃ gosālaṃ etadavoca ‘‘atthi, bhante gosāla, kusalākusalāni kammāni, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti? ‘‘Natthi, mahārāja, kusalākusalāni kammāni, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko. Ye te, mahārāja, idha loke khattiyā, te paralokaṃ gantvāpi puna khattiyāva bhavissanti, ye te brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālā pukkusā, te paralokaṃ gantvāpi puna brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālā pukkusāva bhavissanti. Kiṃ kusalākusalehi kammehī’’ti? ‘‘Yadi, bhante gosāla, idha loke khattiyā brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālā pukkusā, te paralokaṃ gantvāpi puna khattiyā brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālā pukkusāva bhavissanti, natthi kusalākusalehi kammehi karaṇīyaṃ. Tena hi, bhante gosāla, ye te idha loke hatthacchinnā, te paralokaṃ gantvāpi puna hatthacchinnāva bhavissanti. Ye pādacchinnā, te pādacchinnāva bhavissanti. Ye hatthapādacchinnā, te hatthapādacchinnāva bhavissanti. Ye kaṇṇacchinnā, te kaṇṇacchinnāva bhavissanti. Ye nāsacchinnā, te nāsacchinnāva bhavissanti. Ye kaṇṇanāsacchinnā, te kaṇṇanāsacchinnāva bhavissantī’’ti. Evaṃ vutte gosālo tuṇhī ahosi.
អថ ខោ មិលិន្ទស្ស រញ្ញោ ឯតទហោសិ ‘‘តុច្ឆោ វត ភោ ជម្ពុទីបោ, បលាបោ វត ភោ ជម្ពុទីបោ, នត្ថិ កោចិ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា, យោ មយា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ សក្កោតិ កង្ខំ បដិវិនេតុ’’ន្តិ។
Atha kho milindassa rañño etadahosi ‘‘tuccho vata bho jambudīpo, palāpo vata bho jambudīpo, natthi koci samaṇo vā brāhmaṇo vā, yo mayā saddhiṃ sallapituṃ sakkoti kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti.
អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា អមច្ចេ អាមន្តេសិ ‘‘រមណីយា វត ភោ ទោសិនា រត្តិ, កំ នុ ខ្វជ្ជ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា ឧបសង្កមេយ្យាម បញ្ហំ បុច្ឆិតុំ, កោ មយា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ សក្កោតិ កង្ខំ បដិវិនេតុ’’ន្តិ? ឯវំ វុត្តេ អមច្ចា តុណ្ហីភូតា រញ្ញោ មុខំ ឱលោកយមានា អដ្ឋំសុ។
Atha kho milindo rājā amacce āmantesi ‘‘ramaṇīyā vata bho dosinā ratti, kaṃ nu khvajja samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkameyyāma pañhaṃ pucchituṃ, ko mayā saddhiṃ sallapituṃ sakkoti kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti? Evaṃ vutte amaccā tuṇhībhūtā rañño mukhaṃ olokayamānā aṭṭhaṃsu.
តេន ខោ បន សមយេន សាគលនគរំ ទ្វាទស វស្សានិ សុញ្ញំ អហោសិ សមណព្រាហ្មណគហបតិបណ្ឌិតេហិ, យត្ថ សមណព្រាហ្មណគហបតិបណ្ឌិតា បដិវសន្តីតិ សុណាតិ, តត្ថ គន្ត្វា រាជា តេ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, តេ សព្ពេបិ បញ្ហវិសជ្ជនេន រាជានំ អារាធេតុំ អសក្កោន្តា យេន វា តេន វា បក្កមន្តិ។ យេ អញ្ញំ ទិសំ ន បក្កមន្តិ, តេ សព្ពេ តុណ្ហីភូតា អច្ឆន្តិ។ ភិក្ខូ បន យេភុយ្យេន ហិមវន្តមេវ គច្ឆន្តិ។
Tena kho pana samayena sāgalanagaraṃ dvādasa vassāni suññaṃ ahosi samaṇabrāhmaṇagahapatipaṇḍitehi, yattha samaṇabrāhmaṇagahapatipaṇḍitā paṭivasantīti suṇāti, tattha gantvā rājā te pañhaṃ pucchati, te sabbepi pañhavisajjanena rājānaṃ ārādhetuṃ asakkontā yena vā tena vā pakkamanti. Ye aññaṃ disaṃ na pakkamanti, te sabbe tuṇhībhūtā acchanti. Bhikkhū pana yebhuyyena himavantameva gacchanti.
៨. តេន ខោ បន សមយេន កោដិសតា អរហន្តោ ហិមវន្តេ បព្ពតេ រក្ខិតតលេ បដិវសន្តិ។ អថ ខោ អាយស្មា អស្សគុត្តោ ទិព្ពាយ សោតធាតុយា មិលិន្ទស្ស រញ្ញោ វចនំ សុត្វា យុគន្ធរមត្ថកេ ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតេត្វា ភិក្ខូ បុច្ឆិ ‘‘អត្ថាវុសោ កោចិ ភិក្ខុ បដិពលោ មិលិន្ទេន រញ្ញា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ កង្ខំ បដិវិនេតុ’’ន្តិ?
8. Tena kho pana samayena koṭisatā arahanto himavante pabbate rakkhitatale paṭivasanti. Atha kho āyasmā assagutto dibbāya sotadhātuyā milindassa rañño vacanaṃ sutvā yugandharamatthake bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā bhikkhū pucchi ‘‘atthāvuso koci bhikkhu paṭibalo milindena raññā saddhiṃ sallapituṃ kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti?
ឯវំ វុត្តេ កោដិសតា អរហន្តោ តុណ្ហី អហេសុំ។ ទុតិយម្បិ តតិយម្បិ បុដ្ឋា តុណ្ហី អហេសុំ។ អថ ខោ អាយស្មា អស្សគុត្តោ ភិក្ខុសង្ឃំ ឯតទវោច ‘‘អត្ថាវុសោ តាវតិំសភវនេ វេជយន្តស្ស បាចីនតោ កេតុមតី នាម វិមានំ, តត្ថ មហាសេនោ នាម ទេវបុត្តោ បដិវសតិ, សោ បដិពលោ តេន មិលិន្ទេន រញ្ញា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ កង្ខំ បដិវិនេតុ’’ន្តិ។
Evaṃ vutte koṭisatā arahanto tuṇhī ahesuṃ. Dutiyampi tatiyampi puṭṭhā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho āyasmā assagutto bhikkhusaṅghaṃ etadavoca ‘‘atthāvuso tāvatiṃsabhavane vejayantassa pācīnato ketumatī nāma vimānaṃ, tattha mahāseno nāma devaputto paṭivasati, so paṭibalo tena milindena raññā saddhiṃ sallapituṃ kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti.
អថ ខោ កោដិសតា អរហន្តោ យុគន្ធរបព្ពតេ អន្តរហិតា តាវតិំសភវនេ បាតុរហេសុំ។ អទ្ទសា ខោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ តេ ភិក្ខូ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តេ, ទិស្វាន យេនាយស្មា អស្សគុត្តោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អស្សគុត្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ, ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ អាយស្មន្តំ អស្សគុត្តំ ឯតទវោច ‘‘មហា ខោ, ភន្តេ, ភិក្ខុសង្ឃោ អនុប្បត្តោ, អហំ សង្ឃស្ស អារាមិកោ, កេនត្ថោ, កិំ មយា ករណីយ’’ន្តិ?
Atha kho koṭisatā arahanto yugandharapabbate antarahitā tāvatiṃsabhavane pāturahesuṃ. Addasā kho sakko devānamindo te bhikkhū dūratova āgacchante, disvāna yenāyasmā assagutto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ assaguttaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, ekamantaṃ ṭhito kho sakko devānamindo āyasmantaṃ assaguttaṃ etadavoca ‘‘mahā kho, bhante, bhikkhusaṅgho anuppatto, ahaṃ saṅghassa ārāmiko, kenattho, kiṃ mayā karaṇīya’’nti?
អថ ខោ អាយស្មា អស្សគុត្តោ សក្កំ ទេវានមិន្ទំ ឯតទវោច ‘‘អយំ ខោ, មហារាជ, ជម្ពុទីបេ សាគលនគរេ មិលិន្ទោ នាម រាជា វិតណ្ឌវាទី ទុរាសទោ ទុប្បសហោ បុថុតិត្ថករានំ អគ្គមក្ខាយតិ, សោ ភិក្ខុសង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា ទិដ្ឋិវាទេន បញ្ហំ បុច្ឆិត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ វិហេឋេតី’’តិ។
Atha kho āyasmā assagutto sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ kho, mahārāja, jambudīpe sāgalanagare milindo nāma rājā vitaṇḍavādī durāsado duppasaho puthutitthakarānaṃ aggamakkhāyati, so bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā diṭṭhivādena pañhaṃ pucchitvā bhikkhusaṅghaṃ viheṭhetī’’ti.
អថ ខោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ អាយស្មន្តំ អស្សគុត្តំ ឯតទវោច ‘‘អយំ ខោ, ភន្តេ, មិលិន្ទោ រាជា ឥតោ ចុតោ មនុស្សេសុ ឧប្បន្នោ, ឯសោ ខោ, ភន្តេ, កេតុមតិវិមានេ មហាសេនោ នាម ទេវបុត្តោ បដិវសតិ, សោ បដិពលោ តេន មិលិន្ទេន រញ្ញា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ កង្ខំ បដិវិនេតុំ, តំ ទេវបុត្តំ យាចិស្សាម មនុស្សលោកូបបត្តិយា’’តិ។
Atha kho sakko devānamindo āyasmantaṃ assaguttaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ kho, bhante, milindo rājā ito cuto manussesu uppanno, eso kho, bhante, ketumativimāne mahāseno nāma devaputto paṭivasati, so paṭibalo tena milindena raññā saddhiṃ sallapituṃ kaṅkhaṃ paṭivinetuṃ, taṃ devaputtaṃ yācissāma manussalokūpapattiyā’’ti.
អថ ខោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ភិក្ខុសង្ឃំ បុរក្ខត្វា កេតុមតិវិមានំ បវិសិត្វា មហាសេនំ ទេវបុត្តំ អាលិង្គិត្វា ឯតទវោច ‘‘យាចតិ តំ, មារិស, ភិក្ខុសង្ឃោ មនុស្សលោកូបបត្តិយា’’តិ។ ‘‘ន មេ, ភន្តេ, មនុស្សលោកេនត្ថោ កម្មពហុលេន, តិព្ពោ មនុស្សលោកោ, ឥធេវាហំ, ភន្តេ, ទេវលោកេ ឧបរូបរូបបត្តិកោ ហុត្វា បរិនិព្ពាយិស្សាមី’’តិ។ ទុតិយម្បិ…បេ.… តតិយម្បិ ខោ សក្កេន ទេវានមិន្ទេន យាចិតោ មហាសេនោ ទេវបុត្តោ ឯវមាហ ‘‘ន មេ, ភន្តេ, មនុស្សលោកេនត្ថោ កម្មពហុលេន, តិព្ពោ មនុស្សលោកោ, ឥធេវាហំ, ភន្តេ, ទេវលោកេ ឧបរូបរូបបត្តិកោ ហុត្វា បរិនិព្ពាយិស្សាមី’’តិ។
Atha kho sakko devānamindo bhikkhusaṅghaṃ purakkhatvā ketumativimānaṃ pavisitvā mahāsenaṃ devaputtaṃ āliṅgitvā etadavoca ‘‘yācati taṃ, mārisa, bhikkhusaṅgho manussalokūpapattiyā’’ti. ‘‘Na me, bhante, manussalokenattho kammabahulena, tibbo manussaloko, idhevāhaṃ, bhante, devaloke uparūparūpapattiko hutvā parinibbāyissāmī’’ti. Dutiyampi…pe… tatiyampi kho sakkena devānamindena yācito mahāseno devaputto evamāha ‘‘na me, bhante, manussalokenattho kammabahulena, tibbo manussaloko, idhevāhaṃ, bhante, devaloke uparūparūpapattiko hutvā parinibbāyissāmī’’ti.
អថ ខោ អាយស្មា អស្សគុត្តោ មហាសេនំ ទេវបុត្តំ ឯតទវោច ‘‘ឥធ មយំ, មារិស, សទេវកំ លោកំ អនុវិលោកយមានា អញ្ញត្រ តយា មិលិន្ទស្ស រញ្ញោ វាទំ ភិន្ទិត្វា សាសនំ បគ្គហេតុំ សមត្ថំ អញ្ញំ កញ្ចិ ន បស្សាម, យាចតិ តំ, មារិស, ភិក្ខុសង្ឃោ, សាធុ សប្បុរិស មនុស្សលោកេ និព្ពត្តិត្វា ទសពលស្ស សាសនំ បគ្គណ្ហាហី’’តិ។ ឯវំ វុត្តេ មហាសេនោ ទេវបុត្តោ ‘‘អហំ កិរ មិលិន្ទស្ស រញ្ញោ វាទំ ភិន្ទិត្វា ពុទ្ធសាសនំ បគ្គហេតុំ សមត្ថោ ភវិស្សាមី’’តិ ហដ្ឋបហដ្ឋោ ឧទគ្គុទគ្គោ ហុត្វា ‘‘សាធុ, ភន្តេ, មនុស្សលោកេ ឧប្បជ្ជិស្សាមី’’តិ បដិញ្ញំ អទាសិ។
Atha kho āyasmā assagutto mahāsenaṃ devaputtaṃ etadavoca ‘‘idha mayaṃ, mārisa, sadevakaṃ lokaṃ anuvilokayamānā aññatra tayā milindassa rañño vādaṃ bhinditvā sāsanaṃ paggahetuṃ samatthaṃ aññaṃ kañci na passāma, yācati taṃ, mārisa, bhikkhusaṅgho, sādhu sappurisa manussaloke nibbattitvā dasabalassa sāsanaṃ paggaṇhāhī’’ti. Evaṃ vutte mahāseno devaputto ‘‘ahaṃ kira milindassa rañño vādaṃ bhinditvā buddhasāsanaṃ paggahetuṃ samattho bhavissāmī’’ti haṭṭhapahaṭṭho udaggudaggo hutvā ‘‘sādhu, bhante, manussaloke uppajjissāmī’’ti paṭiññaṃ adāsi.
៩. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ទេវលោកេ តំ ករណីយំ តីរេត្វា ទេវេសុ តាវតិំសេសុ អន្តរហិតា ហិមវន្តេ បព្ពតេ រក្ខិតតលេ បាតុរហេសុំ។
9. Atha kho te bhikkhū devaloke taṃ karaṇīyaṃ tīretvā devesu tāvatiṃsesu antarahitā himavante pabbate rakkhitatale pāturahesuṃ.
អថ ខោ អាយស្មា អស្សគុត្តោ ភិក្ខុសង្ឃំ ឯតទវោច ‘‘អត្ថាវុសោ, ឥមស្មិំ ភិក្ខុសង្ឃេ កោចិ ភិក្ខុ សន្និបាតំ អនាគតោ’’តិ។ ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អាយស្មន្តំ អស្សគុត្តំ ឯតទវោច ‘‘អត្ថិ, ភន្តេ , អាយស្មា រោហណោ ឥតោ សត្តមេ ទិវសេ ហិមវន្តំ បព្ពតំ បវិសិត្វា និរោធំ សមាបន្នោ, តស្ស សន្តិកេ ទូតំ បាហេថា’’តិ។ អាយស្មាបិ រោហណោ តង្ខណញ្ញេវ និរោធា វុដ្ឋាយ ‘‘សង្ឃោ មំ បដិមានេតី’’តិ ហិមវន្តេ បព្ពតេ អន្តរហិតោ រក្ខិតតលេ កោដិសតានំ អរហន្តានំ បុរតោ បាតុរហោសិ។
Atha kho āyasmā assagutto bhikkhusaṅghaṃ etadavoca ‘‘atthāvuso, imasmiṃ bhikkhusaṅghe koci bhikkhu sannipātaṃ anāgato’’ti. Evaṃ vutte aññataro bhikkhu āyasmantaṃ assaguttaṃ etadavoca ‘‘atthi, bhante , āyasmā rohaṇo ito sattame divase himavantaṃ pabbataṃ pavisitvā nirodhaṃ samāpanno, tassa santike dūtaṃ pāhethā’’ti. Āyasmāpi rohaṇo taṅkhaṇaññeva nirodhā vuṭṭhāya ‘‘saṅgho maṃ paṭimānetī’’ti himavante pabbate antarahito rakkhitatale koṭisatānaṃ arahantānaṃ purato pāturahosi.
អថ ខោ អាយស្មា អស្សគុត្តោ អាយស្មន្តំ រោហណំ ឯតទវោច ‘‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ, រោហណ ពុទ្ធសាសនេ ភិជ្ជន្តេ 29 ន បស្សសិ សង្ឃស្ស ករណីយានី’’តិ។ ‘‘អមនសិការោ មេ, ភន្តេ, អហោសី’’តិ។
Atha kho āyasmā assagutto āyasmantaṃ rohaṇaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho, āvuso, rohaṇa buddhasāsane bhijjante 30 na passasi saṅghassa karaṇīyānī’’ti. ‘‘Amanasikāro me, bhante, ahosī’’ti.
‘‘តេន , ហាវុសោ រោហណ, ទណ្ឌកម្មំ ករោហី’’តិ។ ‘‘កិំ, ភន្តេ, ករោមី’’តិ? ‘‘អត្ថាវុសោ រោហណ, ហិមវន្តបព្ពតបស្សេ គជង្គលំ 31 នាម ព្រាហ្មណគាមោ, តត្ថ សោណុត្តរោ នាម ព្រាហ្មណោ បដិវសតិ, តស្ស បុត្តោ ឧប្បជ្ជិស្សតិ នាគសេនោតិ នាម ទារកោ, តេន ហិ ត្វំ, អាវុសោ រោហណ, ទសមាសាធិកានិ សត្ត វស្សានិ តំ កុលំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា នាគសេនំ ទារកំ នីហរិត្វា បព្ពាជេហិ, បព្ពជិតេវ តស្មិំ ទណ្ឌកម្មតោ មុច្ចិស្សសី’’តិ។ អាយស្មាបិ ខោ រោហណោ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិ។
‘‘Tena , hāvuso rohaṇa, daṇḍakammaṃ karohī’’ti. ‘‘Kiṃ, bhante, karomī’’ti? ‘‘Atthāvuso rohaṇa, himavantapabbatapasse gajaṅgalaṃ32 nāma brāhmaṇagāmo, tattha soṇuttaro nāma brāhmaṇo paṭivasati, tassa putto uppajjissati nāgasenoti nāma dārako, tena hi tvaṃ, āvuso rohaṇa, dasamāsādhikāni satta vassāni taṃ kulaṃ piṇḍāya pavisitvā nāgasenaṃ dārakaṃ nīharitvā pabbājehi, pabbajiteva tasmiṃ daṇḍakammato muccissasī’’ti. Āyasmāpi kho rohaṇo ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi.
១០. មហាសេនោបិ ខោ ទេវបុត្តោ ទេវលោកា ចវិត្វា សោណុត្តរព្រាហ្មណស្ស ភរិយាយ កុច្ឆិស្មិំ បដិសន្ធិំ អគ្គហេសិ, សហ បដិសន្ធិគ្គហណា តយោ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា បាតុរហេសុំ, អាវុធភណ្ឌានិ បជ្ជលិំសុ, អគ្គសស្សំ អភិនិប្ផន្នំ, មហាមេឃោ អភិប្បវស្សិ។ អាយស្មាបិ ខោ រោហណោ តស្ស បដិសន្ធិគ្គហណតោ បដ្ឋាយ ទសមាសាធិកានិ សត្ត វស្សានិ តំ កុលំ បិណ្ឌាយ បវិសន្តោ ឯកទិវសម្បិ កដច្ឆុមត្តំ ភត្តំ វា ឧឡុង្កមត្តំ យាគុំ វា អភិវាទនំ វា អញ្ជលិកម្មំ វា សាមីចិកម្មំ វា នាលត្ថ, អថ ខោ អក្កោសញ្ញេវ បរិភាសញ្ញេវ បដិលភតិ ‘‘អតិច្ឆថ ភន្តេ’’តិ វចនមត្តម្បិ វត្តា នាម នាហោសិ, ទសមាសាធិកានំ បន សត្តន្នំ វស្សានំ អច្ចយេន ឯកទិវសំ ‘‘អតិច្ឆថ ភន្តេ’’តិ វចនមត្តំ អលត្ថ។ តំ ទិវសមេវ ព្រាហ្មណោបិ ពហិ កម្មន្តា អាគច្ឆន្តោ បដិបថេ ថេរំ ទិស្វា ‘‘កិំ, ភោ បព្ពជិត, អម្ហាកំ គេហំ អគមិត្ថា’’តិ អាហ។ ‘‘អាម, ព្រាហ្មណ, អគមម្ហា’’តិ។ ‘‘អបិ កិញ្ចិ លភិត្ថា’’តិ។ ‘‘អាម, ព្រាហ្មណ, លភិម្ហា’’តិ។ សោ អនត្តមនោ គេហំ គន្ត្វា បុច្ឆិ ‘‘តស្ស បព្ពជិតស្ស កិញ្ចិ អទត្ថា’’តិ។ ‘‘ន កិញ្ចិ អទម្ហា’’តិ។ ព្រាហ្មណោ ទុតិយទិវសេ ឃរទ្វារេ យេវ និសីទិ ‘‘អជ្ជ បព្ពជិតំ មុសាវាទេន និគ្គហេស្សាមី’’តិ។ ថេរោ ទុតិយទិវសេ ព្រាហ្មណស្ស ឃរទ្វារំ សម្បត្តោ។
10. Mahāsenopi kho devaputto devalokā cavitvā soṇuttarabrāhmaṇassa bhariyāya kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi, saha paṭisandhiggahaṇā tayo acchariyā abbhutā dhammā pāturahesuṃ, āvudhabhaṇḍāni pajjaliṃsu, aggasassaṃ abhinipphannaṃ, mahāmegho abhippavassi. Āyasmāpi kho rohaṇo tassa paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya dasamāsādhikāni satta vassāni taṃ kulaṃ piṇḍāya pavisanto ekadivasampi kaṭacchumattaṃ bhattaṃ vā uḷuṅkamattaṃ yāguṃ vā abhivādanaṃ vā añjalikammaṃ vā sāmīcikammaṃ vā nālattha, atha kho akkosaññeva paribhāsaññeva paṭilabhati ‘‘aticchatha bhante’’ti vacanamattampi vattā nāma nāhosi, dasamāsādhikānaṃ pana sattannaṃ vassānaṃ accayena ekadivasaṃ ‘‘aticchatha bhante’’ti vacanamattaṃ alattha. Taṃ divasameva brāhmaṇopi bahi kammantā āgacchanto paṭipathe theraṃ disvā ‘‘kiṃ, bho pabbajita, amhākaṃ gehaṃ agamitthā’’ti āha. ‘‘Āma, brāhmaṇa, agamamhā’’ti. ‘‘Api kiñci labhitthā’’ti. ‘‘Āma, brāhmaṇa, labhimhā’’ti. So anattamano gehaṃ gantvā pucchi ‘‘tassa pabbajitassa kiñci adatthā’’ti. ‘‘Na kiñci adamhā’’ti. Brāhmaṇo dutiyadivase gharadvāre yeva nisīdi ‘‘ajja pabbajitaṃ musāvādena niggahessāmī’’ti. Thero dutiyadivase brāhmaṇassa gharadvāraṃ sampatto.
ព្រាហ្មណោ ថេរំ ទិស្វាវ ឯវមាហ ‘‘តុម្ហេ ហិយ្យោ អម្ហាកំ គេហេ កិញ្ចិ អលភិត្វាវ ‘‘លភិម្ហា’’តិ អវោចុត្ថ, វដ្ដតិ នុ ខោ តុម្ហាកំ មុសាវាទោ’’តិ។ ថេរោ អាហ ‘‘មយំ, ព្រាហ្មណ, តុម្ហាកំ គេហេ ( ) 33 ទសមាសាធិកានិ សត្ត វស្សានិ ‘អតិច្ឆថា’តិ វចនមត្តម្បិ អលភិត្វា ហិយ្យោ ‘អតិច្ឆថា’តិ វចនមត្តំ លភិម្ហា, អថេតំ វាចាបដិសន្ធារំ 34 ឧបាទាយ ឯវមវោចុម្ហា’’តិ។
Brāhmaṇo theraṃ disvāva evamāha ‘‘tumhe hiyyo amhākaṃ gehe kiñci alabhitvāva ‘‘labhimhā’’ti avocuttha, vaṭṭati nu kho tumhākaṃ musāvādo’’ti. Thero āha ‘‘mayaṃ, brāhmaṇa, tumhākaṃ gehe ( ) 35 dasamāsādhikāni satta vassāni ‘aticchathā’ti vacanamattampi alabhitvā hiyyo ‘aticchathā’ti vacanamattaṃ labhimhā, athetaṃ vācāpaṭisandhāraṃ 36 upādāya evamavocumhā’’ti.
ព្រាហ្មណោ ចិន្តេសិ ‘‘ឥមេ វាចាបដិសន្ធារមត្តម្បិ លភិត្វា ជនមជ្ឈេ ‘លភិម្ហា’តិ បសំសន្តិ, អញ្ញំ កិញ្ចិ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា លភិត្វា កស្មា នប្បសំសន្តី’’តិ បសីទិត្វា អត្តនោ អត្ថាយ បដិយាទិតភត្តតោ កដច្ឆុភិក្ខំ, តទុបិយញ្ច ព្យញ្ជនំ ទាបេត្វា ‘‘ឥមំ ភិក្ខំ សព្ពកាលំ តុម្ហេ លភិស្សថា’’តិ អាហ។
Brāhmaṇo cintesi ‘‘ime vācāpaṭisandhāramattampi labhitvā janamajjhe ‘labhimhā’ti pasaṃsanti, aññaṃ kiñci khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā labhitvā kasmā nappasaṃsantī’’ti pasīditvā attano atthāya paṭiyāditabhattato kaṭacchubhikkhaṃ, tadupiyañca byañjanaṃ dāpetvā ‘‘imaṃ bhikkhaṃ sabbakālaṃ tumhe labhissathā’’ti āha.
សោ បុនទិវសតោ បភុតិ ឧបសង្កមន្តស្ស ថេរស្ស ឧបសមំ ទិស្វា ភិយ្យោសោ មត្តាយ បសីទិត្វា ថេរំ និច្ចកាលំ អត្តនោ ឃរេ ភត្តវិស្សគ្គករណត្ថាយ យាចិ។ ថេរោ តុណ្ហីភាវេន អធិវាសេត្វា ទិវសេ ទិវសេ ភត្តកិច្ចំ កត្វា គច្ឆន្តោ ថោកំ ថោកំ ពុទ្ធវចនំ កថេត្វា គច្ឆតិ។ សាបិ ខោ ព្រាហ្មណី ទសមាសច្ចយេន បុត្តំ វិជាយិ, ‘‘នាគសេនោ’’តិស្ស នាមមកំសុ, សោ អនុក្កមេន វឌ្ឍន្តោ សត្តវស្សិកោ ជាតោ។
So punadivasato pabhuti upasaṅkamantassa therassa upasamaṃ disvā bhiyyoso mattāya pasīditvā theraṃ niccakālaṃ attano ghare bhattavissaggakaraṇatthāya yāci. Thero tuṇhībhāvena adhivāsetvā divase divase bhattakiccaṃ katvā gacchanto thokaṃ thokaṃ buddhavacanaṃ kathetvā gacchati. Sāpi kho brāhmaṇī dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi, ‘‘nāgaseno’’tissa nāmamakaṃsu, so anukkamena vaḍḍhanto sattavassiko jāto.
១១. អថ ខោ នាគសេនស្ស ទារកស្ស បិតា នាគសេនំ ទារកំ ឯតទវោច ‘‘ឥមស្មិំ ខោ , តាត នាគសេន, ព្រាហ្មណកុលេ សិក្ខានិ សិក្ខេយ្យាសី’’តិ។ ‘‘កតមានិ, តាត, ឥមស្មិំ ព្រាហ្មណកុលេ សិក្ខានិ នាមា’’តិ? ‘‘តយោ ខោ, តាត នាគសេន, វេទា សិក្ខានិ នាម, អវសេសានិ សិប្បានិ សិប្បំ នាមា’’តិ។ ‘‘តេន ហិ, តាត, សិក្ខិស្សាមី’’តិ។
11. Atha kho nāgasenassa dārakassa pitā nāgasenaṃ dārakaṃ etadavoca ‘‘imasmiṃ kho , tāta nāgasena, brāhmaṇakule sikkhāni sikkheyyāsī’’ti. ‘‘Katamāni, tāta, imasmiṃ brāhmaṇakule sikkhāni nāmā’’ti? ‘‘Tayo kho, tāta nāgasena, vedā sikkhāni nāma, avasesāni sippāni sippaṃ nāmā’’ti. ‘‘Tena hi, tāta, sikkhissāmī’’ti.
អថ ខោ សោណុត្តរោ ព្រាហ្មណោ អាចរិយព្រាហ្មណស្ស អាចរិយភាគំ សហស្សំ ទត្វា អន្តោបាសាទេ ឯកស្មិំ គព្ភេ ឯកតោ មញ្ចកំ បញ្ញបេត្វា អាចរិយព្រាហ្មណំ ឯតទវោច ‘‘សជ្ឈាបេហិ ខោ, ត្វំ ព្រាហ្មណ, ឥមំ ទារកំ មន្តានីតិ។ តេន ហិ ‘តាត ទារក’ ឧគ្គណ្ហាហិ មន្តានី’’តិ។ អាចរិយព្រាហ្មណោ សជ្ឈាយតិ នាគសេនស្ស ទារកស្ស ឯកេនេវ ឧទ្ទេសេន តយោ វេទា ហទយង្គតា វាចុគ្គតា សូបធារិតា សុវវត្ថាបិតា សុមនសិកតា អហេសុំ, សកិមេវ ចក្ខុំ ឧទបាទិ តីសុ វេទេសុ សនិឃណ្ឌុកេដុភេសុ 37 សាក្ខរប្បភេទេសុ ឥតិហាសបញ្ចមេសុ បទកោ វេយ្យាករណោ លោកាយតមហាបុរិសលក្ខណេសុ អនវយោ អហោសិ។
Atha kho soṇuttaro brāhmaṇo ācariyabrāhmaṇassa ācariyabhāgaṃ sahassaṃ datvā antopāsāde ekasmiṃ gabbhe ekato mañcakaṃ paññapetvā ācariyabrāhmaṇaṃ etadavoca ‘‘sajjhāpehi kho, tvaṃ brāhmaṇa, imaṃ dārakaṃ mantānīti. Tena hi ‘tāta dāraka’ uggaṇhāhi mantānī’’ti. Ācariyabrāhmaṇo sajjhāyati nāgasenassa dārakassa ekeneva uddesena tayo vedā hadayaṅgatā vācuggatā sūpadhāritā suvavatthāpitā sumanasikatā ahesuṃ, sakimeva cakkhuṃ udapādi tīsu vedesu sanighaṇḍukeṭubhesu 38 sākkharappabhedesu itihāsapañcamesu padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo ahosi.
អថ ខោ នាគសេនោ ទារកោ បិតរំ ឯតទវោច ‘‘អត្ថិ នុ ខោ, តាត, ឥមស្មិំ ព្រាហ្មណកុលេ ឥតោ ឧត្តរិម្បិ សិក្ខិតព្ពានិ, ឧទាហុ ឯត្តកានេវា’’តិ។ ‘‘នត្ថិ, តាត នាគសេន, ឥមស្មិំ ព្រាហ្មណកុលេ ឥតោ ឧត្តរិំ សិក្ខិតព្ពានិ, ឯត្តកានេវ សិក្ខិតព្ពានី’’តិ។
Atha kho nāgaseno dārako pitaraṃ etadavoca ‘‘atthi nu kho, tāta, imasmiṃ brāhmaṇakule ito uttarimpi sikkhitabbāni, udāhu ettakānevā’’ti. ‘‘Natthi, tāta nāgasena, imasmiṃ brāhmaṇakule ito uttariṃ sikkhitabbāni, ettakāneva sikkhitabbānī’’ti.
អថ ខោ នាគសេនោ ទារកោ អាចរិយស្ស អនុយោគំ ទត្វា បាសាទា ឱរុយ្ហ បុព្ពវាសនាយ ចោទិតហទយោ រហោគតោ បដិសល្លីនោ អត្តនោ សិប្បស្ស អាទិមជ្ឈបរិយោសានំ ឱលោកេន្តោ អាទិម្ហិ វា មជ្ឈេ វា បរិយោសានេ វា អប្បមត្តកម្បិ សារំ អទិស្វា ‘‘តុច្ឆា វត ភោ ឥមេ វេទា, បលាបា វត ភោ ឥមេ វេទា អសារា និស្សារា’’តិ វិប្បដិសារី អនត្តមនោ អហោសិ។
Atha kho nāgaseno dārako ācariyassa anuyogaṃ datvā pāsādā oruyha pubbavāsanāya coditahadayo rahogato paṭisallīno attano sippassa ādimajjhapariyosānaṃ olokento ādimhi vā majjhe vā pariyosāne vā appamattakampi sāraṃ adisvā ‘‘tucchā vata bho ime vedā, palāpā vata bho ime vedā asārā nissārā’’ti vippaṭisārī anattamano ahosi.
១២. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា រោហណោ វត្តនិយេ សេនាសនេ និសិន្នោ នាគសេនស្ស ទារកស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ វត្តនិយេ សេនាសនេ អន្តរហិតោ គជង្គលព្រាហ្មណគាមស្ស បុរតោ បាតុរហោសិ។ អទ្ទសា ខោ នាគសេនោ ទារកោ អត្តនោ ទ្វារកោដ្ឋកេ ឋិតោ អាយស្មន្តំ រោហណំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ, ទិស្វាន អត្តមនោ ឧទគ្គោ បមុទិតោ បីតិសោមនស្សជាតោ ‘‘អប្បេវ នាមាយំ បព្ពជិតោ កញ្ចិ សារំ ជានេយ្យា’’តិ យេនាយស្មា រោហណោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ រោហណំ ឯតទវោច ‘‘កោ នុ ខោ, ត្វំ មារិស, ឯទិសោ ភណ្ឌុកាសាវវសនោ’’តិ។ ‘‘បព្ពជិតោ 39 នាមាហំ ទារកា’’តិ។ ‘‘កេន, ត្វំ មារិស, បព្ពជិតោ នាមាសី’’តិ? ‘‘បាបកានិ មលានិ បព្ពាជេតិ, តស្មាហំ, ទារក, បព្ពជិតោ នាមា’’តិ។ ‘‘កិំការណា, មារិស, កេសា តេ ន យថា អញ្ញេស’’ន្តិ ? ‘‘សោឡសិមេ, ទារក, បលិពោធេ ទិស្វា កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា បព្ពជិតោ។ ‘‘កតមេ សោឡស’’? ‘‘អលង្ការបលិពោធោ មណ្ឌនបលិពោធោ តេលមក្ខនបលិពោធោ ធោវនបលិពោធោ មាលាបលិពោធោ គន្ធបលិពោធោ វាសនបលិពោធោ ហរីដកបលិពោធោ អាមលកបលិពោធោ រង្គបលិពោធោ ពន្ធនបលិពោធោ កោច្ឆបលិពោធោ កប្បកបលិពោធោ វិជដនបលិពោធោ ឩកាបលិពោធោ, កេសេសុ វិលូនេសុ សោចន្តិ កិលមន្តិ បរិទេវន្តិ ឧរត្តាឡិំ កន្ទន្តិ សម្មោហំ អាបជ្ជន្តិ, ឥមេសុ ខោ, ទារក, សោឡសសុ បលិពោធេសុ បលិគុណ្ឋិតា មនុស្សា សព្ពានិ អតិសុខុមានិ សិប្បានិ នាសេន្តី’’តិ។ ‘‘កិំការណា, មារិស, វត្ថានិបិ តេ ន យថា អញ្ញេស’’ន្តិ? ‘‘កាមនិស្សិតានិ ខោ, ទារក, វត្ថានិ, កាមនិស្សិតានិ គិហិព្យញ្ជនភណ្ឌានិ 40, យានិ កានិចិ ខោ ភយានិ វត្ថតោ ឧប្បជ្ជន្តិ, តានិ កាសាវវសនស្ស ន ហោន្តិ, តស្មា វត្ថានិបិ មេ ន យថា អញ្ញេស’’ន្តិ។ ‘‘ជានាសិ ខោ, ត្វំ មារិស, សិប្បានិ នាមា’’តិ? ‘‘អាម, ទារក, ជានាមហំ សិប្បានិ, យំ លោកេ ឧត្តមំ មន្តំ, តម្បិ ជានាមី’’តិ។ ‘‘មយ្ហម្បិ តំ, មារិស, ទាតុំ សក្កា’’តិ? ‘‘អាម, ទារក, សក្កា’’តិ។ ‘‘តេន ហិ មេ ទេហី’’តិ។ ‘‘អកាលោ ខោ, ទារក, អន្តរឃរំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋម្ហា’’តិ។
12. Tena kho pana samayena āyasmā rohaṇo vattaniye senāsane nisinno nāgasenassa dārakassa cetasā cetoparivitakkamaññāya nivāsetvā pattacīvaramādāya vattaniye senāsane antarahito gajaṅgalabrāhmaṇagāmassa purato pāturahosi. Addasā kho nāgaseno dārako attano dvārakoṭṭhake ṭhito āyasmantaṃ rohaṇaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna attamano udaggo pamudito pītisomanassajāto ‘‘appeva nāmāyaṃ pabbajito kañci sāraṃ jāneyyā’’ti yenāyasmā rohaṇo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ rohaṇaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho, tvaṃ mārisa, ediso bhaṇḍukāsāvavasano’’ti. ‘‘Pabbajito 41 nāmāhaṃ dārakā’’ti. ‘‘Kena, tvaṃ mārisa, pabbajito nāmāsī’’ti? ‘‘Pāpakāni malāni pabbājeti, tasmāhaṃ, dāraka, pabbajito nāmā’’ti. ‘‘Kiṃkāraṇā, mārisa, kesā te na yathā aññesa’’nti ? ‘‘Soḷasime, dāraka, palibodhe disvā kesamassuṃ ohāretvā pabbajito. ‘‘Katame soḷasa’’? ‘‘Alaṅkārapalibodho maṇḍanapalibodho telamakkhanapalibodho dhovanapalibodho mālāpalibodho gandhapalibodho vāsanapalibodho harīṭakapalibodho āmalakapalibodho raṅgapalibodho bandhanapalibodho kocchapalibodho kappakapalibodho vijaṭanapalibodho ūkāpalibodho, kesesu vilūnesu socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṃ kandanti sammohaṃ āpajjanti, imesu kho, dāraka, soḷasasu palibodhesu paliguṇṭhitā manussā sabbāni atisukhumāni sippāni nāsentī’’ti. ‘‘Kiṃkāraṇā, mārisa, vatthānipi te na yathā aññesa’’nti? ‘‘Kāmanissitāni kho, dāraka, vatthāni, kāmanissitāni gihibyañjanabhaṇḍāni 42, yāni kānici kho bhayāni vatthato uppajjanti, tāni kāsāvavasanassa na honti, tasmā vatthānipi me na yathā aññesa’’nti. ‘‘Jānāsi kho, tvaṃ mārisa, sippāni nāmā’’ti? ‘‘Āma, dāraka, jānāmahaṃ sippāni, yaṃ loke uttamaṃ mantaṃ, tampi jānāmī’’ti. ‘‘Mayhampi taṃ, mārisa, dātuṃ sakkā’’ti? ‘‘Āma, dāraka, sakkā’’ti. ‘‘Tena hi me dehī’’ti. ‘‘Akālo kho, dāraka, antaragharaṃ piṇḍāya paviṭṭhamhā’’ti.
អថ ខោ នាគសេនោ ទារកោ អាយស្មតោ រោហណស្ស ហត្ថតោ បត្តំ គហេត្វា ឃរំ បវេសេត្វា បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេត្វា សម្បវារេត្វា អាយស្មន្តំ រោហណំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ ឯតទវោច ‘‘ទេហិ មេ ទានិ, មារិស, មន្ត’’ន្តិ។ ‘‘យទា ខោ ត្វំ, ទារក, និប្បលិពោធោ ហុត្វា មាតាបិតរោ អនុជានាបេត្វា មយា គហិតំ បព្ពជិតវេសំ គណ្ហិស្សសិ, តទា ទស្សាមី’’តិ អាហ។
Atha kho nāgaseno dārako āyasmato rohaṇassa hatthato pattaṃ gahetvā gharaṃ pavesetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā āyasmantaṃ rohaṇaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ etadavoca ‘‘dehi me dāni, mārisa, manta’’nti. ‘‘Yadā kho tvaṃ, dāraka, nippalibodho hutvā mātāpitaro anujānāpetvā mayā gahitaṃ pabbajitavesaṃ gaṇhissasi, tadā dassāmī’’ti āha.
អថ ខោ នាគសេនោ ទារកោ មាតាបិតរោ ឧបសង្កមិត្វា អាហ ‘‘អម្មតាតា, អយំ បព្ពជិតោ ‘យំ លោកេ ឧត្តមំ មន្តំ, តំ ជានាមី’តិ វទតិ, ន ច អត្តនោ សន្តិកេ អបព្ពជិតស្ស ទេតិ, អហំ ឯតស្ស សន្តិកេ បព្ពជិត្វា តំ ឧត្តមំ មន្តំ ឧគ្គណ្ហិស្សាមី’’តិ។ អថស្ស មាតាបិតរោ ‘‘បព្ពជិត្វាបិ នោ បុត្តោ មន្តំ គណ្ហតុ, គហេត្វា បុន អាគច្ឆិស្សតី’’តិ មញ្ញមានា ‘‘គណ្ហ បុត្តា’’តិ អនុជានិំសុ។
Atha kho nāgaseno dārako mātāpitaro upasaṅkamitvā āha ‘‘ammatātā, ayaṃ pabbajito ‘yaṃ loke uttamaṃ mantaṃ, taṃ jānāmī’ti vadati, na ca attano santike apabbajitassa deti, ahaṃ etassa santike pabbajitvā taṃ uttamaṃ mantaṃ uggaṇhissāmī’’ti. Athassa mātāpitaro ‘‘pabbajitvāpi no putto mantaṃ gaṇhatu, gahetvā puna āgacchissatī’’ti maññamānā ‘‘gaṇha puttā’’ti anujāniṃsu.
១៣. អថ ខោ អាយស្មា រោហណោ នាគសេនំ ទារកំ អាទាយ យេន វត្តនិយំ សេនាសនំ, យេន វិជម្ភវត្ថុ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា វិជម្ភវត្ថុស្មិំ សេនាសនេ ឯករត្តំ វសិត្វា យេន រក្ខិតតលំ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា កោដិសតានំ អរហន្តានំ មជ្ឈេ នាគសេនំ ទារកំ បព្ពាជេសិ។ បព្ពជិតោ ច បនាយស្មា នាគសេនោ អាយស្មន្តំ រោហណំ ឯតទវោច ‘‘គហិតោ មេ, ភន្តេ, តវ វេសោ, ទេថ មេ ទានិ មន្ត’’ន្តិ។ អថ ខោ អាយស្មា រោហណោ ‘‘កិម្ហិ នុ ខោហំ នាគសេនំ វិនេយ្យំ បឋមំ វិនយេ វា សុត្តន្តេ វា អភិធម្មេ វា’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘បណ្ឌិតោ ខោ អយំ នាគសេនោ, សក្កោតិ សុខេនេវ អភិធម្មំ បរិយាបុណិតុ’’ន្តិ បឋមំ អភិធម្មេ វិនេសិ។
13. Atha kho āyasmā rohaṇo nāgasenaṃ dārakaṃ ādāya yena vattaniyaṃ senāsanaṃ, yena vijambhavatthu tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā vijambhavatthusmiṃ senāsane ekarattaṃ vasitvā yena rakkhitatalaṃ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā koṭisatānaṃ arahantānaṃ majjhe nāgasenaṃ dārakaṃ pabbājesi. Pabbajito ca panāyasmā nāgaseno āyasmantaṃ rohaṇaṃ etadavoca ‘‘gahito me, bhante, tava veso, detha me dāni manta’’nti. Atha kho āyasmā rohaṇo ‘‘kimhi nu khohaṃ nāgasenaṃ vineyyaṃ paṭhamaṃ vinaye vā suttante vā abhidhamme vā’’ti cintetvā ‘‘paṇḍito kho ayaṃ nāgaseno, sakkoti sukheneva abhidhammaṃ pariyāpuṇitu’’nti paṭhamaṃ abhidhamme vinesi.
អាយស្មា ច នាគសេនោ ‘‘កុសលា ធម្មា, អកុសលា ធម្មា, អព្យាកតា ធម្មា’’តិ តិកទុកបដិមណ្ឌិតំ ធម្មសង្គណីបករណំ, ខន្ធវិភង្គាទិ អដ្ឋារស វិភង្គបដិមណ្ឌិតំ វិភង្គប្បករណំ, ‘‘សង្គហោ អសង្គហោ’’តិ អាទិនា ចុទ្ទសវិធេន វិភត្តំ ធាតុកថាបករណំ, ‘‘ខន្ធបញ្ញត្តិ អាយតនបញ្ញត្តី’’តិ អាទិនា ឆព្ពិធេន វិភត្តំ បុគ្គលបញ្ញត្តិប្បករណំ, សកវាទេ បញ្ចសុត្តសតានិ បរវាទេ បញ្ចសុត្តសតានីតិ សុត្តសហស្សំ សមោធានេត្វា វិភត្តំ កថាវត្ថុប្បករណំ, ‘‘មូលយមកំ ខន្ធយមក’’ន្តិ អាទិនា ទសវិធេន វិភត្តំ យមកប្បករណំ, ‘‘ហេតុបច្ចយោ អារម្មណបច្ចយោ’’តិ អាទិនា ចតុវីសតិវិធេន វិភត្តំ បដ្ឋានប្បករណន្តិ សព្ពំ តំ អភិធម្មបិដកំ ឯកេនេវ សជ្ឈាយេន បគុណំ កត្វា ‘‘តិដ្ឋថ ភន្តេ, ន បុន ឱសារេថ, ឯត្តកេនេវាហំ សជ្ឈាយិស្សាមី’’តិ អាហ។
Āyasmā ca nāgaseno ‘‘kusalā dhammā, akusalā dhammā, abyākatā dhammā’’ti tikadukapaṭimaṇḍitaṃ dhammasaṅgaṇīpakaraṇaṃ, khandhavibhaṅgādi aṭṭhārasa vibhaṅgapaṭimaṇḍitaṃ vibhaṅgappakaraṇaṃ, ‘‘saṅgaho asaṅgaho’’ti ādinā cuddasavidhena vibhattaṃ dhātukathāpakaraṇaṃ, ‘‘khandhapaññatti āyatanapaññattī’’ti ādinā chabbidhena vibhattaṃ puggalapaññattippakaraṇaṃ, sakavāde pañcasuttasatāni paravāde pañcasuttasatānīti suttasahassaṃ samodhānetvā vibhattaṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ, ‘‘mūlayamakaṃ khandhayamaka’’nti ādinā dasavidhena vibhattaṃ yamakappakaraṇaṃ, ‘‘hetupaccayo ārammaṇapaccayo’’ti ādinā catuvīsatividhena vibhattaṃ paṭṭhānappakaraṇanti sabbaṃ taṃ abhidhammapiṭakaṃ ekeneva sajjhāyena paguṇaṃ katvā ‘‘tiṭṭhatha bhante, na puna osāretha, ettakenevāhaṃ sajjhāyissāmī’’ti āha.
១៤. អថ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ យេន កោដិសតា អរហន្តោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា កោដិសតេ អរហន្តេ ឯតទវោច ‘‘អហំ ខោ ភន្តេ ‘កុសលា ធម្មា, អកុសលា ធម្មា , អព្យាកតា ធម្មា’តិ ឥមេសុ តីសុ បទេសុ បក្ខិបិត្វា សព្ពំ តំ អភិធម្មបិដកំ វិត្ថារេន ឱសារេស្សាមី’’តិ។ ‘‘សាធុ, នាគសេន, ឱសារេហី’’តិ។
14. Atha kho āyasmā nāgaseno yena koṭisatā arahanto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā koṭisate arahante etadavoca ‘‘ahaṃ kho bhante ‘kusalā dhammā, akusalā dhammā , abyākatā dhammā’ti imesu tīsu padesu pakkhipitvā sabbaṃ taṃ abhidhammapiṭakaṃ vitthārena osāressāmī’’ti. ‘‘Sādhu, nāgasena, osārehī’’ti.
អថ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ សត្ត មាសានិ សត្ត បករណានិ វិត្ថារេន ឱសារេសិ, បថវី ឧន្នទិ, ទេវតា សាធុការមទំសុ, ព្រហ្មានោ អប្ផោដេសុំ, ទិព្ពានិ ចន្ទនចុណ្ណានិ ទិព្ពានិ ច មន្ទារវបុប្ផានិ អភិប្បវស្សិំសុ។
Atha kho āyasmā nāgaseno satta māsāni satta pakaraṇāni vitthārena osāresi, pathavī unnadi, devatā sādhukāramadaṃsu, brahmāno apphoṭesuṃ, dibbāni candanacuṇṇāni dibbāni ca mandāravapupphāni abhippavassiṃsu.
១៥. អថ ខោ កោដិសតា អរហន្តោ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សំ រក្ខិតតលេ ឧបសម្បាទេសុំ។ ឧបសម្បន្នោ ច បនាយស្មា នាគសេនោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ ឧបជ្ឈាយេន សទ្ធិំ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសន្តោ ឯវរូបំ បរិវិតក្កំ ឧប្បាទេសិ ‘‘តុច្ឆោ វត មេ ឧបជ្ឈាយោ, ពាលោ វត មេ ឧបជ្ឈាយោ, ឋបេត្វា អវសេសំ ពុទ្ធវចនំ បឋមំ មំ អភិធម្មេ វិនេសី’’តិ។
15. Atha kho koṭisatā arahanto āyasmantaṃ nāgasenaṃ paripuṇṇavīsativassaṃ rakkhitatale upasampādesuṃ. Upasampanno ca panāyasmā nāgaseno tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya upajjhāyena saddhiṃ gāmaṃ piṇḍāya pavisanto evarūpaṃ parivitakkaṃ uppādesi ‘‘tuccho vata me upajjhāyo, bālo vata me upajjhāyo, ṭhapetvā avasesaṃ buddhavacanaṃ paṭhamaṃ maṃ abhidhamme vinesī’’ti.
អថ ខោ អាយស្មា រោហណោ អាយស្មតោ នាគសេនស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ឯតទវោច ‘‘អននុច្ឆវិកំ ខោ នាគសេន បរិវិតក្កំ វិតក្កេសិ, ន ខោ បនេតំ នាគសេន តវានុច្ឆវិក’’ន្តិ។
Atha kho āyasmā rohaṇo āyasmato nāgasenassa cetasā cetoparivitakkamaññāya āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘ananucchavikaṃ kho nāgasena parivitakkaṃ vitakkesi, na kho panetaṃ nāgasena tavānucchavika’’nti.
អថ ខោ អាយស្មតោ នាគសេនស្ស ឯតទហោសិ ‘‘អច្ឆរិយំ វត ភោ, អព្ភុតំ វត ភោ, យត្រ ហិ នាម មេ ឧបជ្ឈាយោ ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កំ ជានិស្សតិ, បណ្ឌិតោ វត មេ ឧបជ្ឈាយោ, យំនូនាហំ ឧបជ្ឈាយំ ខមាបេយ្យ’’ន្តិ។ អថ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ អាយស្មន្តំ រោហណំ ឯតទវោច ‘‘ខមថ មេ, ភន្តេ, ន បុន ឯវរូបំ វិតក្កេស្សាមី’’តិ។
Atha kho āyasmato nāgasenassa etadahosi ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, yatra hi nāma me upajjhāyo cetasā cetoparivitakkaṃ jānissati, paṇḍito vata me upajjhāyo, yaṃnūnāhaṃ upajjhāyaṃ khamāpeyya’’nti. Atha kho āyasmā nāgaseno āyasmantaṃ rohaṇaṃ etadavoca ‘‘khamatha me, bhante, na puna evarūpaṃ vitakkessāmī’’ti.
អថ ខោ អាយស្មា រោហណោ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ឯតទវោច ‘‘ន ខោ ត្យាហំ នាគសេន ឯត្តាវតា ខមាមិ, អត្ថិ ខោ នាគសេន សាគលំ នាម នគរំ, តត្ថ មិលិន្ទោ នាម រាជា រជ្ជំ ការេតិ, សោ ទិដ្ឋិវាទេន បញ្ហំ បុច្ឆិត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ វិហេឋេតិ, សចេ ត្វំ តត្ថ គន្ត្វា តំ រាជានំ ទមេត្វា ពុទ្ធសាសនេ បសាទេស្សសិ, ឯវាហំ តំ ខមិស្សាមី’’តិ។
Atha kho āyasmā rohaṇo āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘na kho tyāhaṃ nāgasena ettāvatā khamāmi, atthi kho nāgasena sāgalaṃ nāma nagaraṃ, tattha milindo nāma rājā rajjaṃ kāreti, so diṭṭhivādena pañhaṃ pucchitvā bhikkhusaṅghaṃ viheṭheti, sace tvaṃ tattha gantvā taṃ rājānaṃ dametvā buddhasāsane pasādessasi, evāhaṃ taṃ khamissāmī’’ti.
‘‘តិដ្ឋតុ, ភន្តេ, ឯកោ មិលិន្ទោ រាជា; សចេ, ភន្តេ, សកលជម្ពុទីបេ សព្ពេ រាជានោ អាគន្ត្វា មំ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យុំ, សព្ពំ តំ វិសជ្ជេត្វា សម្បទាលេស្សាមិ, ‘ខមថ មេ ភន្តេ’តិ វត្វា, ‘ន ខមាមី’តិ វុត្តេ ‘តេន ហិ, ភន្តេ, ឥមំ តេមាសំ កស្ស សន្តិកេ វសិស្សាមី’តិ អាហ’’ ។ អយំ ខោ, នាគសេន, អាយស្មា អស្សគុត្តោ វត្តនិយេ សេនាសនេ វិហរតិ, គច្ឆ ត្វំ, នាគសេន, យេនាយស្មា អស្សគុត្តោ តេនុបសង្កម, ឧបសង្កមិត្វា មម វចនេន អាយស្មតោ អស្សគុត្តស្ស បាទេ សិរសា វន្ទ, ឯវញ្ច នំ វទេហិ ‘ឧបជ្ឈាយោ មេ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ បាទេ សិរសា វន្ទតិ, អប្បាពាធំ អប្បាតង្កំ លហុដ្ឋានំ ពលំ ផាសុវិហារំ បុច្ឆតិ, ឧបជ្ឈាយោ មេ, ភន្តេ, ឥមំ តេមាសំ តុម្ហាកំ សន្តិកេ វសិតុំ មំ បហិណី’តិ , ‘កោនាមោ តេ ឧបជ្ឈាយោ’តិ ច វុត្តេ ‘រោហណត្ថេរោ នាម ភន្តេ’’តិ វទេយ្យាសិ, ‘អហំ កោនាមោ’តិ វុត្តេ ឯវំ វទេយ្យាសិ ‘មម ឧបជ្ឈាយោ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ នាមំ ជានាតី’’’តិ។ ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ អាយស្មន្តំ រោហណំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បត្តចីវរមាទាយ អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន វត្តនិយំ សេនាសនំ, យេនាយស្មា អស្សគុត្តោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អស្សគុត្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ, ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ អាយស្មន្តំ អស្សគុត្តំ ឯតទវោច ‘‘ឧបជ្ឈាយោ មេ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ បាទេ សិរសា វន្ទតិ, ឯវញ្ច វទេតិ អប្បាពាធំ អប្បាតង្កំ លហុដ្ឋានំ ពលំ ផាសុវិហារំ បុច្ឆតិ, ឧបជ្ឈាយោ មេ, ភន្តេ, ឥមំ តេមាសំ តុម្ហាកំ សន្តិកេ វសិតុំ មំ បហិណី’’តិ។
‘‘Tiṭṭhatu, bhante, eko milindo rājā; sace, bhante, sakalajambudīpe sabbe rājāno āgantvā maṃ pañhaṃ puccheyyuṃ, sabbaṃ taṃ visajjetvā sampadālessāmi, ‘khamatha me bhante’ti vatvā, ‘na khamāmī’ti vutte ‘tena hi, bhante, imaṃ temāsaṃ kassa santike vasissāmī’ti āha’’ . Ayaṃ kho, nāgasena, āyasmā assagutto vattaniye senāsane viharati, gaccha tvaṃ, nāgasena, yenāyasmā assagutto tenupasaṅkama, upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato assaguttassa pāde sirasā vanda, evañca naṃ vadehi ‘upajjhāyo me, bhante, tumhākaṃ pāde sirasā vandati, appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchati, upajjhāyo me, bhante, imaṃ temāsaṃ tumhākaṃ santike vasituṃ maṃ pahiṇī’ti , ‘konāmo te upajjhāyo’ti ca vutte ‘rohaṇatthero nāma bhante’’ti vadeyyāsi, ‘ahaṃ konāmo’ti vutte evaṃ vadeyyāsi ‘mama upajjhāyo, bhante, tumhākaṃ nāmaṃ jānātī’’’ti. ‘‘Evaṃ bhante’’ti kho āyasmā nāgaseno āyasmantaṃ rohaṇaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pattacīvaramādāya anupubbena cārikaṃ caramāno yena vattaniyaṃ senāsanaṃ, yenāyasmā assagutto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ assaguttaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, ekamantaṃ ṭhito kho āyasmā nāgaseno āyasmantaṃ assaguttaṃ etadavoca ‘‘upajjhāyo me, bhante, tumhākaṃ pāde sirasā vandati, evañca vadeti appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchati, upajjhāyo me, bhante, imaṃ temāsaṃ tumhākaṃ santike vasituṃ maṃ pahiṇī’’ti.
អថ ខោ អាយស្មា អស្សគុត្តោ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ឯតទវោច ‘‘ត្វំ កិន្នាមោសី’’តិ។ ‘‘អហំ, ភន្តេ, នាគសេនោ នាមា’’តិ។ ‘‘កោនាមោ តេ ឧបជ្ឈាយោ’’តិ? ‘‘ឧបជ្ឈាយោ មេ, ភន្តេ, រោហណោ នាមា’’តិ។ ‘‘អហំ កោនាមោ’’តិ។ ‘‘ឧបជ្ឈាយោ មេ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ នាមំ ជានាតី’’តិ។
Atha kho āyasmā assagutto āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘tvaṃ kinnāmosī’’ti. ‘‘Ahaṃ, bhante, nāgaseno nāmā’’ti. ‘‘Konāmo te upajjhāyo’’ti? ‘‘Upajjhāyo me, bhante, rohaṇo nāmā’’ti. ‘‘Ahaṃ konāmo’’ti. ‘‘Upajjhāyo me, bhante, tumhākaṃ nāmaṃ jānātī’’ti.
‘‘សាធុ, នាគសេន, បត្តចីវរំ បដិសាមេហី’’តិ។ ‘‘សាធុ ភន្តេ’’តិ បត្តចីវរំ បដិសាមេត្វា បុនទិវសេ បរិវេណំ សម្មជ្ជិត្វា មុខោទកំ ទន្តបោណំ ឧបដ្ឋបេសិ។ ថេរោ សម្មជ្ជិតដ្ឋានំ បដិសម្មជ្ជិ, តំ ឧទកំ ឆឌ្ឌេត្វា អញ្ញំ ឧទកំ អាហរិ, តញ្ច ទន្តកដ្ឋំ អបនេត្វា អញ្ញំ ទន្តកដ្ឋំ គណ្ហិ, ន អាលាបសល្លាបំ អកាសិ, ឯវំ សត្ត ទិវសានិ កត្វា សត្តមេ ទិវសេ បុន បុច្ឆិត្វា បុន តេន តថេវ វុត្តេ វស្សវាសំ អនុជានិ។
‘‘Sādhu, nāgasena, pattacīvaraṃ paṭisāmehī’’ti. ‘‘Sādhu bhante’’ti pattacīvaraṃ paṭisāmetvā punadivase pariveṇaṃ sammajjitvā mukhodakaṃ dantapoṇaṃ upaṭṭhapesi. Thero sammajjitaṭṭhānaṃ paṭisammajji, taṃ udakaṃ chaḍḍetvā aññaṃ udakaṃ āhari, tañca dantakaṭṭhaṃ apanetvā aññaṃ dantakaṭṭhaṃ gaṇhi, na ālāpasallāpaṃ akāsi, evaṃ satta divasāni katvā sattame divase puna pucchitvā puna tena tatheva vutte vassavāsaṃ anujāni.
១៦. តេន ខោ បន សមយេន ឯកា មហាឧបាសិកា អាយស្មន្តំ អស្សគុត្តំ តិំសមត្តានិ វស្សានិ ឧបដ្ឋាសិ។ អថ ខោ សា មហាឧបាសិកា តេមាសច្ចយេន យេនាយស្មា អស្សគុត្តោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អស្សគុត្តំ ឯតទវោច ‘‘អត្ថិ នុ ខោ, តាត, តុម្ហាកំ សន្តិកេ អញ្ញោ ភិក្ខូ’’តិ។ ‘‘អត្ថិ, មហាឧបាសិកេ, អម្ហាកំ សន្តិកេ នាគសេនោ នាម ភិក្ខូ’’តិ ។ ‘‘តេន ហិ, តាត អស្សគុត្ត, អធិវាសេហិ នាគសេនេន សទ្ធិំ ស្វាតនាយ ភត្ត’’ន្តិ។ អធិវាសេសិ ខោ អាយស្មា អស្សគុត្តោ តុណ្ហីភាវេន។
16. Tena kho pana samayena ekā mahāupāsikā āyasmantaṃ assaguttaṃ tiṃsamattāni vassāni upaṭṭhāsi. Atha kho sā mahāupāsikā temāsaccayena yenāyasmā assagutto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ assaguttaṃ etadavoca ‘‘atthi nu kho, tāta, tumhākaṃ santike añño bhikkhū’’ti. ‘‘Atthi, mahāupāsike, amhākaṃ santike nāgaseno nāma bhikkhū’’ti . ‘‘Tena hi, tāta assagutta, adhivāsehi nāgasenena saddhiṃ svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesi kho āyasmā assagutto tuṇhībhāvena.
អថ ខោ អាយស្មា អស្សគុត្តោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ អាយស្មតា នាគសេនេន សទ្ធិំ បច្ឆាសមណេន យេន មហាឧបាសិកាយ និវេសនំ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ។ អថ ខោ សា មហាឧបាសិកា អាយស្មន្តំ អស្សគុត្តំ អាយស្មន្តញ្ច នាគសេនំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេសិ សម្បវារេសិ។ អថ ខោ អាយស្មា អស្សគុត្តោ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ឯតទវោច ‘‘ត្វំ, នាគសេន, មហាឧបាសិកាយ អនុមោទនំ ករោហី’’តិ ឥទំ វត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ។
Atha kho āyasmā assagutto tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya āyasmatā nāgasenena saddhiṃ pacchāsamaṇena yena mahāupāsikāya nivesanaṃ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho sā mahāupāsikā āyasmantaṃ assaguttaṃ āyasmantañca nāgasenaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho āyasmā assagutto bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘tvaṃ, nāgasena, mahāupāsikāya anumodanaṃ karohī’’ti idaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
អថ ខោ សា មហាឧបាសិកា អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ឯតទវោច ‘‘មហល្លិកា ខោហំ, តាត នាគសេន, គម្ភីរាយ ធម្មកថាយ មយ្ហំ អនុមោទនំ ករោហី’’តិ។ អថ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ តស្សា មហាឧបាសិកាយ គម្ភីរាយ ធម្មកថាយ លោកុត្តរាយ សុញ្ញតប្បដិសំយុត្តាយ អនុមោទនំ អកាសិ។ អថ ខោ តស្សា មហាឧបាសិកាយ តស្មិំយេវ អាសនេ វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ។ អាយស្មាបិ ខោ នាគសេនោ តស្សា មហាឧបាសិកាយ អនុមោទនំ កត្វា អត្តនា ទេសិតំ ធម្មំ បច្ចវេក្ខន្តោ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា តស្មិំយេវ អាសនេ និសិន្នោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាសិ។
Atha kho sā mahāupāsikā āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘mahallikā khohaṃ, tāta nāgasena, gambhīrāya dhammakathāya mayhaṃ anumodanaṃ karohī’’ti. Atha kho āyasmā nāgaseno tassā mahāupāsikāya gambhīrāya dhammakathāya lokuttarāya suññatappaṭisaṃyuttāya anumodanaṃ akāsi. Atha kho tassā mahāupāsikāya tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. Āyasmāpi kho nāgaseno tassā mahāupāsikāya anumodanaṃ katvā attanā desitaṃ dhammaṃ paccavekkhanto vipassanaṃ paṭṭhapetvā tasmiṃyeva āsane nisinno sotāpattiphale patiṭṭhāsi.
អថ ខោ អាយស្មា អស្សគុត្តោ មណ្ឌលមាឡេ និសិន្នោ ទ្វិន្នម្បិ ធម្មចក្ខុបដិលាភំ ញត្វា សាធុការំ បវត្តេសិ ‘‘សាធុ សាធុ នាគសេន, ឯកេន កណ្ឌប្បហារេន ទ្វេ មហាកាយា បទាលិតា’’តិ, អនេកានិ ច ទេវតាសហស្សានិ សាធុការំ បវត្តេសុំ។
Atha kho āyasmā assagutto maṇḍalamāḷe nisinno dvinnampi dhammacakkhupaṭilābhaṃ ñatvā sādhukāraṃ pavattesi ‘‘sādhu sādhu nāgasena, ekena kaṇḍappahārena dve mahākāyā padālitā’’ti, anekāni ca devatāsahassāni sādhukāraṃ pavattesuṃ.
១៧. អថ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ ឧដ្ឋាយាសនា យេនាយស្មា អស្សគុត្តោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អស្សគុត្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ, ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ អាយស្មា អស្សគុត្តោ ឯតទវោច ‘‘គច្ឆ, ត្វំ នាគសេន, បាដលិបុត្តំ, បាដលិបុត្តនគរេ អសោការាមេ អាយស្មា ធម្មរក្ខិតោ បដិវសតិ, តស្ស សន្តិកេ ពុទ្ធវចនំ បរិយាបុណាហី’’តិ។ ‘‘កីវ ទូរោ, ភន្តេ, ឥតោ បាដលិបុត្តនគរ’’ន្តិ? ‘‘យោជនសតានិ ខោ នាគសេនា’’តិ។ ‘‘ទូរោ ខោ, ភន្តេ, មគ្គោ ។ អន្តរាមគ្គេ ភិក្ខា ទុល្លភា, កថាហំ គមិស្សាមី’’តិ? ‘‘គច្ឆ, ត្វំ នាគសេន, អន្តរាមគ្គេ បិណ្ឌបាតំ លភិស្សសិ សាលីនំ ឱទនំ វិគតកាឡកំ អនេកសូបំ អនេកព្យញ្ជន’’ន្តិ។ ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ អាយស្មន្តំ អស្សគុត្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន បាដលិបុត្តំ តេន ចារិកំ បក្កាមិ។
17. Atha kho āyasmā nāgaseno uṭṭhāyāsanā yenāyasmā assagutto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ assaguttaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ nāgasenaṃ āyasmā assagutto etadavoca ‘‘gaccha, tvaṃ nāgasena, pāṭaliputtaṃ, pāṭaliputtanagare asokārāme āyasmā dhammarakkhito paṭivasati, tassa santike buddhavacanaṃ pariyāpuṇāhī’’ti. ‘‘Kīva dūro, bhante, ito pāṭaliputtanagara’’nti? ‘‘Yojanasatāni kho nāgasenā’’ti. ‘‘Dūro kho, bhante, maggo . Antarāmagge bhikkhā dullabhā, kathāhaṃ gamissāmī’’ti? ‘‘Gaccha, tvaṃ nāgasena, antarāmagge piṇḍapātaṃ labhissasi sālīnaṃ odanaṃ vigatakāḷakaṃ anekasūpaṃ anekabyañjana’’nti. ‘‘Evaṃ bhante’’ti kho āyasmā nāgaseno āyasmantaṃ assaguttaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pattacīvaramādāya yena pāṭaliputtaṃ tena cārikaṃ pakkāmi.
១៨. តេន ខោ បន សមយេន បាដលិបុត្តកោ សេដ្ឋិ បញ្ចហិ សកដសតេហិ បាដលិបុត្តគាមិមគ្គំ បដិបន្នោ ហោតិ។ អទ្ទសា ខោ បាដលិបុត្តកោ សេដ្ឋិ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ, ទិស្វាន យេនាយស្មា នាគសេនោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ នាគសេនំ អភិវាទេត្វា ‘‘កុហិំ គច្ឆសិ តាតា’’តិ អាហ។ ‘‘បាដលិបុត្តំ គហបតី’’តិ។ ‘‘សាធុ តាត, មយម្បិ បាដលិបុត្តំ គច្ឆាម។ អម្ហេហិ សទ្ធិំ សុខំ គច្ឆថា’’តិ។
18. Tena kho pana samayena pāṭaliputtako seṭṭhi pañcahi sakaṭasatehi pāṭaliputtagāmimaggaṃ paṭipanno hoti. Addasā kho pāṭaliputtako seṭṭhi āyasmantaṃ nāgasenaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna yenāyasmā nāgaseno tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ nāgasenaṃ abhivādetvā ‘‘kuhiṃ gacchasi tātā’’ti āha. ‘‘Pāṭaliputtaṃ gahapatī’’ti. ‘‘Sādhu tāta, mayampi pāṭaliputtaṃ gacchāma. Amhehi saddhiṃ sukhaṃ gacchathā’’ti.
អថ ខោ បាដលិបុត្តកោ សេដ្ឋិ អាយស្មតោ នាគសេនស្ស ឥរិយាបថេ បសីទិត្វា អាយស្មន្តំ នាគសេនំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេត្វា សម្បវារេត្វា អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ អញ្ញតរំ នីចំ អាសនំ គហេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ, ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ បាដលិបុត្តកោ សេដ្ឋិ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ឯតទវោច ‘‘កិន្នាមោសិ ត្វំ តាតា’’តិ។ ‘‘អហំ, គហបតិ, នាគសេនោ នាមា’’តិ។ ‘‘ជានាសិ ខោ, ត្វំ តាត, ពុទ្ធវចនំ នាមា’’តិ? ‘‘ជានាមិ ខោហំ, គហបតិ, អភិធម្មបទានី’’តិ។ ‘‘លាភា នោ តាត, សុលទ្ធំ នោ តាត, អហម្បិ ខោ, តាត, អាភិធម្មិកោ, ត្វម្បិ អាភិធម្មិកោ, ភណ, តាត, អភិធម្មបទានី’’តិ។ អថ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ បាដលិបុត្តកស្ស សេដ្ឋិស្ស អភិធម្មំ ទេសេសិ, ទេសេន្តេ យេវ បាដលិបុត្តកស្ស សេដ្ឋិស្ស វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ។
Atha kho pāṭaliputtako seṭṭhi āyasmato nāgasenassa iriyāpathe pasīditvā āyasmantaṃ nāgasenaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā āyasmantaṃ nāgasenaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho pāṭaliputtako seṭṭhi āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘kinnāmosi tvaṃ tātā’’ti. ‘‘Ahaṃ, gahapati, nāgaseno nāmā’’ti. ‘‘Jānāsi kho, tvaṃ tāta, buddhavacanaṃ nāmā’’ti? ‘‘Jānāmi khohaṃ, gahapati, abhidhammapadānī’’ti. ‘‘Lābhā no tāta, suladdhaṃ no tāta, ahampi kho, tāta, ābhidhammiko, tvampi ābhidhammiko, bhaṇa, tāta, abhidhammapadānī’’ti. Atha kho āyasmā nāgaseno pāṭaliputtakassa seṭṭhissa abhidhammaṃ desesi, desente yeva pāṭaliputtakassa seṭṭhissa virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
អថ ខោ បាដលិបុត្តកោ សេដ្ឋិ បញ្ចមត្តានិ សកដសតានិ បុរតោ ឧយ្យោជេត្វា សយំ បច្ឆតោ គច្ឆន្តោ បាដលិបុត្តស្ស អវិទូរេ ទ្វេធាបថេ ឋត្វា អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ឯតទវោច ‘‘អយំ ខោ, តាត នាគសេន, អសោការាមស្ស មគ្គោ, ឥទំ ខោ, តាត, អម្ហាកំ កម្ពលរតនំ សោឡសហត្ថំ អាយាមេន, អដ្ឋហត្ថំ វិត្ថារេន, បដិគ្គណ្ហាហិ ខោ, តាត, ឥទំ កម្ពលរតនំ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ។ បដិគ្គហេសិ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ តំ កម្ពលរតនំ អនុកម្បំ ឧបាទាយ។ អថ ខោ បាដលិបុត្តកោ សេដ្ឋិ អត្តមនោ ឧទគ្គោ បមុទិតោ បីតិសោមនស្សជាតោ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ។
Atha kho pāṭaliputtako seṭṭhi pañcamattāni sakaṭasatāni purato uyyojetvā sayaṃ pacchato gacchanto pāṭaliputtassa avidūre dvedhāpathe ṭhatvā āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ kho, tāta nāgasena, asokārāmassa maggo, idaṃ kho, tāta, amhākaṃ kambalaratanaṃ soḷasahatthaṃ āyāmena, aṭṭhahatthaṃ vitthārena, paṭiggaṇhāhi kho, tāta, idaṃ kambalaratanaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Paṭiggahesi kho āyasmā nāgaseno taṃ kambalaratanaṃ anukampaṃ upādāya. Atha kho pāṭaliputtako seṭṭhi attamano udaggo pamudito pītisomanassajāto āyasmantaṃ nāgasenaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
១៩. អថ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ យេន អសោការាមោ យេនាយស្មា ធម្មរក្ខិតោ តេនុបសង្កមិ , ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ធម្មរក្ខិតំ អភិវាទេត្វា អត្តនោ អាគតការណំ កថេត្វា អាយស្មតោ ធម្មរក្ខិតស្ស សន្តិកេ តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ ឯកេនេវ ឧទ្ទេសេន តីហិ មាសេហិ ព្យញ្ជនសោ បរិយាបុណិត្វា បុន តីហិ មាសេហិ អត្ថសោ មនសាកាសិ។
19. Atha kho āyasmā nāgaseno yena asokārāmo yenāyasmā dhammarakkhito tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā āyasmantaṃ dhammarakkhitaṃ abhivādetvā attano āgatakāraṇaṃ kathetvā āyasmato dhammarakkhitassa santike tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ ekeneva uddesena tīhi māsehi byañjanaso pariyāpuṇitvā puna tīhi māsehi atthaso manasākāsi.
អថ ខោ អាយស្មា ធម្មរក្ខិតោ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ឯតទវោច ‘‘សេយ្យថាបិ, នាគសេន, គោបាលកោ គាវោ រក្ខតិ, អញ្ញេ គោរសំ បរិភុញ្ជន្តិ។ ឯវមេវ ខោ, ត្វំ នាគសេន, តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ ធារេន្តោបិ ន ភាគី សាមញ្ញស្សា’’តិ។ ‘‘ហោតុ, ភន្តេ, អលំ ឯត្តកេនា’’តិ។ តេនេវ ទិវសភាគេន តេន រត្តិភាគេន សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ, សហ សច្ចប្បដិវេធេន អាយស្មតោ នាគសេនស្ស សព្ពេ ទេវា សាធុការមទំសុ, បថវី ឧន្នទិ, ព្រហ្មានោ អប្ផោដេសុំ, ទិព្ពានិ ចន្ទនចុណ្ណានិ ទិព្ពានិ ច មន្ទារវបុប្ផានិ អភិប្បវស្សិំសុ។
Atha kho āyasmā dhammarakkhito āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘seyyathāpi, nāgasena, gopālako gāvo rakkhati, aññe gorasaṃ paribhuñjanti. Evameva kho, tvaṃ nāgasena, tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ dhārentopi na bhāgī sāmaññassā’’ti. ‘‘Hotu, bhante, alaṃ ettakenā’’ti. Teneva divasabhāgena tena rattibhāgena saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi, saha saccappaṭivedhena āyasmato nāgasenassa sabbe devā sādhukāramadaṃsu, pathavī unnadi, brahmāno apphoṭesuṃ, dibbāni candanacuṇṇāni dibbāni ca mandāravapupphāni abhippavassiṃsu.
២០. តេន ខោ បន សមយេន កោដិសតា អរហន្តោ ហិមវន្តេ បព្ពតេ រក្ខិតតលេ សន្និបតិត្វា អាយស្មតោ នាគសេនស្ស សន្តិកេ ទូតំ បាហេសុំ ‘‘អាគច្ឆតុ នាគសេនោ, ទស្សនកាមា មយំ នាគសេន’’ន្តិ។ អថ ខោ អាយស្មា នាគសេនោ ទូតស្ស វចនំ សុត្វា អសោការាមេ អន្តរហិតោ ហិមវន្តេ បព្ពតេ រក្ខិតតលេ កោដិសតានំ អរហន្តានំ បុរតោ បាតុរហោសិ។
20. Tena kho pana samayena koṭisatā arahanto himavante pabbate rakkhitatale sannipatitvā āyasmato nāgasenassa santike dūtaṃ pāhesuṃ ‘‘āgacchatu nāgaseno, dassanakāmā mayaṃ nāgasena’’nti. Atha kho āyasmā nāgaseno dūtassa vacanaṃ sutvā asokārāme antarahito himavante pabbate rakkhitatale koṭisatānaṃ arahantānaṃ purato pāturahosi.
អថ ខោ កោដិសតា អរហន្តោ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ឯតទវោចុំ ‘‘ឯសោ ខោ, នាគសេន, មិលិន្ទោ រាជា ភិក្ខុសង្ឃំ វិហេឋេតិ វាទប្បដិវាទេន បញ្ហបុច្ឆាយ។ សាធុ, នាគសេន, គច្ឆ ត្វំ មិលិន្ទំ រាជានំ ទមេហី’’តិ។ ‘‘តិដ្ឋតុ, ភន្តេ, ឯកោ មិលិន្ទោ រាជា; សចេ, ភន្តេ, សកលជម្ពុទីបេ រាជានោ អាគន្ត្វា មំ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យុំ, សព្ពំ តំ វិសជ្ជេត្វា សម្បទាលេស្សាមិ, គច្ឆថ វោ, ភន្តេ, អច្ឆម្ភិតា សាគលនគរ’’ន្តិ។ អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ សាគលនគរំ កាសាវប្បជ្ជោតំ ឥសិវាតបដិវាតំ អកំសុ។
Atha kho koṭisatā arahanto āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavocuṃ ‘‘eso kho, nāgasena, milindo rājā bhikkhusaṅghaṃ viheṭheti vādappaṭivādena pañhapucchāya. Sādhu, nāgasena, gaccha tvaṃ milindaṃ rājānaṃ damehī’’ti. ‘‘Tiṭṭhatu, bhante, eko milindo rājā; sace, bhante, sakalajambudīpe rājāno āgantvā maṃ pañhaṃ puccheyyuṃ, sabbaṃ taṃ visajjetvā sampadālessāmi, gacchatha vo, bhante, acchambhitā sāgalanagara’’nti. Atha kho therā bhikkhū sāgalanagaraṃ kāsāvappajjotaṃ isivātapaṭivātaṃ akaṃsu.
២១. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា អាយុបាលោ សង្ខ្យេយ្យបរិវេណេ បដិវសតិ។ អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា អមច្ចេ ឯតទវោច ‘‘រមណីយា វត ភោ ទោសិនា រត្តិ, កន្នុ ខ្វជ្ជ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា ឧបសង្កមេយ្យាម សាកច្ឆាយ បញ្ហបុច្ឆនាយ, កោ មយា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ ឧស្សហតិ កង្ខំ បដិវិនេតុ’’ន្តិ។ ឯវំ វុត្តេ បញ្ចសតា យោនកា រាជានំ មិលិន្ទំ ឯតទវោចុំ ‘‘អត្ថិ, មហារាជ, អាយុបាលោ នាម ថេរោ តេបិដកោ ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ, សោ ឯតរហិ សង្ខ្យេយ្យបរិវេណេ បដិវសតិ; គច្ឆ, ត្វំ មហារាជ, អាយស្មន្តំ អាយុបាលំ បញ្ហំ បុច្ឆស្សូ’’តិ។ ‘‘តេន ហិ, ភណេ, ភទន្តស្ស អារោចេថា’’តិ។
21. Tena kho pana samayena āyasmā āyupālo saṅkhyeyyapariveṇe paṭivasati. Atha kho milindo rājā amacce etadavoca ‘‘ramaṇīyā vata bho dosinā ratti, kannu khvajja samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkameyyāma sākacchāya pañhapucchanāya, ko mayā saddhiṃ sallapituṃ ussahati kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti. Evaṃ vutte pañcasatā yonakā rājānaṃ milindaṃ etadavocuṃ ‘‘atthi, mahārāja, āyupālo nāma thero tepiṭako bahussuto āgatāgamo, so etarahi saṅkhyeyyapariveṇe paṭivasati; gaccha, tvaṃ mahārāja, āyasmantaṃ āyupālaṃ pañhaṃ pucchassū’’ti. ‘‘Tena hi, bhaṇe, bhadantassa ārocethā’’ti.
អថ ខោ នេមិត្តិកោ អាយស្មតោ អាយុបាលស្ស សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ ‘‘រាជា, ភន្តេ, មិលិន្ទោ អាយស្មន្តំ អាយុបាលំ ទស្សនកាមោ’’តិ។ អាយស្មាបិ ខោ អាយុបាលោ ឯវមាហ ‘‘តេន ហិ អាគច្ឆតូ’’តិ។ អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា បញ្ចមត្តេហិ យោនកសតេហិ បរិវុតោ រថវរមារុយ្ហ យេន សង្ខ្យេយ្យបរិវេណំ យេនាយស្មា អាយុបាលោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា អាយុបាលេន សទ្ធិំ សម្មោទិ, សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ, ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ មិលិន្ទោ រាជា អាយស្មន្តំ អាយុបាលំ ឯតទវោច ‘‘កិមត្ថិយា, ភន្តេ អាយុបាល, តុម្ហាកំ បព្ពជ្ជា, កោ ច តុម្ហាកំ បរមត្ថោ’’តិ។ ថេរោ អាហ ‘‘ធម្មចរិយសមចរិយត្ថា ខោ, មហារាជ, បព្ពជ្ជា, សាមញ្ញផលំ ខោ បន អម្ហាកំ បរមត្ថោ’’តិ។ ‘‘អត្ថិ បន, ភន្តេ, កោចិ គិហីបិ ធម្មចារី សមចារី’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, អត្ថិ គិហីបិ ធម្មចារី សមចារី, ភគវតិ ខោ, មហារាជ, ពារាណសិយំ ឥសិបតនេ មិគទាយេ ធម្មចក្កំ បវត្តេន្តេ អដ្ឋារសន្នំ ព្រហ្មកោដីនំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ, ទេវតានំ បន ធម្មាភិសមយោ គណនបថំ វីតិវត្តោ, សព្ពេតេ គិហិភូតា, ន បព្ពជិតា។
Atha kho nemittiko āyasmato āyupālassa santike dūtaṃ pāhesi ‘‘rājā, bhante, milindo āyasmantaṃ āyupālaṃ dassanakāmo’’ti. Āyasmāpi kho āyupālo evamāha ‘‘tena hi āgacchatū’’ti. Atha kho milindo rājā pañcamattehi yonakasatehi parivuto rathavaramāruyha yena saṅkhyeyyapariveṇaṃ yenāyasmā āyupālo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmatā āyupālena saddhiṃ sammodi, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho milindo rājā āyasmantaṃ āyupālaṃ etadavoca ‘‘kimatthiyā, bhante āyupāla, tumhākaṃ pabbajjā, ko ca tumhākaṃ paramattho’’ti. Thero āha ‘‘dhammacariyasamacariyatthā kho, mahārāja, pabbajjā, sāmaññaphalaṃ kho pana amhākaṃ paramattho’’ti. ‘‘Atthi pana, bhante, koci gihīpi dhammacārī samacārī’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, atthi gihīpi dhammacārī samacārī, bhagavati kho, mahārāja, bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye dhammacakkaṃ pavattente aṭṭhārasannaṃ brahmakoṭīnaṃ dhammābhisamayo ahosi, devatānaṃ pana dhammābhisamayo gaṇanapathaṃ vītivatto, sabbete gihibhūtā, na pabbajitā.
‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ភគវតា ខោ មហាសមយសុត្តន្តេ ទេសិយមានេ, មហាមង្គលសុត្តន្តេ ទេសិយមានេ, សមចិត្តបរិយាយសុត្តន្តេ ទេសិយមានេ, រាហុលោវាទសុត្តន្តេ ទេសិយមានេ, បរាភវសុត្តន្តេ ទេសិយមានេ គណនបថំ វីតិវត្តានំ ទេវតានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ, សព្ពេតេ គិហិភូតា, ន បព្ពជិតា’’តិ។ ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ អាយុបាល, និរត្ថិកា តុម្ហាកំ បព្ពជ្ជា, បុព្ពេ កតស្ស បាបកម្មស្ស និស្សន្ទេន សមណា សក្យបុត្តិយា បព្ពជន្តិ ធុតង្គានិ ច បរិហរន្តិ។ យេ ខោ តេ, ភន្តេ អាយុបាល, ភិក្ខូ ឯកាសនិកា, នូន តេ បុព្ពេ បរេសំ ភោគហារកា ចោរា, តេ បរេសំ ភោគេ អច្ឆិន្ទិត្វា តស្ស កម្មស្ស និស្សន្ទេន ឯតរហិ ឯកាសនិកា ភវន្តិ, ន លភន្តិ កាលេន កាលំ បរិភុញ្ជិតុំ, នត្ថិ តេសំ សីលំ, នត្ថិ តបោ, នត្ថិ ព្រហ្មចរិយំ។ យេ ខោ បន តេ, ភន្តេ អាយុបាល, ភិក្ខូ អព្ភោកាសិកា, នូន តេ បុព្ពេ គាមឃាតកា ចោរា, តេ បរេសំ គេហានិ វិនាសេត្វា តស្ស កម្មស្ស និស្សន្ទេន ឯតរហិ អព្ភោកាសិកា ភវន្តិ, ន លភន្តិ សេនាសនានិ បរិភុញ្ជិតុំ, នត្ថិ តេសំ សីលំ, នត្ថិ តបោ, នត្ថិ ព្រហ្មចរិយំ។ យេ ខោ បន តេ, ភន្តេ អាយុបាល, ភិក្ខូ នេសជ្ជិកា, នូន តេ បុព្ពេ បន្ថទូសកា ចោរា, តេ បរេសំ បថិកេ ជនេ គហេត្វា ពន្ធិត្វា និសីទាបេត្វា តស្ស កម្មស្ស និស្សន្ទេន ឯតរហិ នេសជ្ជិកា ភវន្តិ, ន លភន្តិ សេយ្យំ កប្បេតុំ, នត្ថិ តេសំ សីលំ, នត្ថិ តបោ, នត្ថិ ព្រហ្មចរិយ’’ន្តិ អាហ។
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, bhagavatā kho mahāsamayasuttante desiyamāne, mahāmaṅgalasuttante desiyamāne, samacittapariyāyasuttante desiyamāne, rāhulovādasuttante desiyamāne, parābhavasuttante desiyamāne gaṇanapathaṃ vītivattānaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosi, sabbete gihibhūtā, na pabbajitā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante āyupāla, niratthikā tumhākaṃ pabbajjā, pubbe katassa pāpakammassa nissandena samaṇā sakyaputtiyā pabbajanti dhutaṅgāni ca pariharanti. Ye kho te, bhante āyupāla, bhikkhū ekāsanikā, nūna te pubbe paresaṃ bhogahārakā corā, te paresaṃ bhoge acchinditvā tassa kammassa nissandena etarahi ekāsanikā bhavanti, na labhanti kālena kālaṃ paribhuñjituṃ, natthi tesaṃ sīlaṃ, natthi tapo, natthi brahmacariyaṃ. Ye kho pana te, bhante āyupāla, bhikkhū abbhokāsikā, nūna te pubbe gāmaghātakā corā, te paresaṃ gehāni vināsetvā tassa kammassa nissandena etarahi abbhokāsikā bhavanti, na labhanti senāsanāni paribhuñjituṃ, natthi tesaṃ sīlaṃ, natthi tapo, natthi brahmacariyaṃ. Ye kho pana te, bhante āyupāla, bhikkhū nesajjikā, nūna te pubbe panthadūsakā corā, te paresaṃ pathike jane gahetvā bandhitvā nisīdāpetvā tassa kammassa nissandena etarahi nesajjikā bhavanti, na labhanti seyyaṃ kappetuṃ, natthi tesaṃ sīlaṃ, natthi tapo, natthi brahmacariya’’nti āha.
ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា អាយុបាលោ តុណ្ហី អហោសិ, ន កិញ្ចិ បដិភាសិ។ អថ ខោ បញ្ចសតា យោនកា រាជានំ មិលិន្ទំ ឯតទវោចុំ ‘‘បណ្ឌិតោ, មហារាជ, ថេរោ, អបិ ច ខោ អវិសារទោ ន កិញ្ចិ បដិភាសតី’’តិ។
Evaṃ vutte āyasmā āyupālo tuṇhī ahosi, na kiñci paṭibhāsi. Atha kho pañcasatā yonakā rājānaṃ milindaṃ etadavocuṃ ‘‘paṇḍito, mahārāja, thero, api ca kho avisārado na kiñci paṭibhāsatī’’ti.
អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា អាយស្មន្តំ អាយុបាលំ តុណ្ហីភូតំ ទិស្វា អប្ផោដេត្វា ឧក្កុដ្ឋិំ កត្វា យោនកេ ឯតទវោច ‘‘តុច្ឆោ វត ភោ ជម្ពុទីបោ, បលាបោ វត ភោ ជម្ពុទីបោ, នត្ថិ កោចិ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា, យោ មយា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ ឧស្សហតិ កង្ខំ បដិវិនេតុ’’ន្តិ។
Atha kho milindo rājā āyasmantaṃ āyupālaṃ tuṇhībhūtaṃ disvā apphoṭetvā ukkuṭṭhiṃ katvā yonake etadavoca ‘‘tuccho vata bho jambudīpo, palāpo vata bho jambudīpo, natthi koci samaṇo vā brāhmaṇo vā, yo mayā saddhiṃ sallapituṃ ussahati kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti.
២២. អថ ខោ មិលិន្ទស្ស រញ្ញោ សព្ពំ តំ បរិសំ អនុវិលោកេន្តស្ស អភីតេ អមង្កុភូតេ យោនកេ ទិស្វា ឯតទហោសិ ‘‘និស្សំសយំ អត្ថិ មញ្ញេ អញ្ញោ កោចិ បណ្ឌិតោ ភិក្ខុ, យោ មយា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ ឧស្សហតិ, យេនិមេ យោនកា ន មង្កុភូតា’’តិ។ អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា យោនកេ ឯតទវោច ‘‘អត្ថិ, ភណេ, អញ្ញោ កោចិ បណ្ឌិតោ ភិក្ខុ, យោ មយា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ ឧស្សហតិ កង្ខំ បដិវិនេតុ’’ន្តិ។
22. Atha kho milindassa rañño sabbaṃ taṃ parisaṃ anuvilokentassa abhīte amaṅkubhūte yonake disvā etadahosi ‘‘nissaṃsayaṃ atthi maññe añño koci paṇḍito bhikkhu, yo mayā saddhiṃ sallapituṃ ussahati, yenime yonakā na maṅkubhūtā’’ti. Atha kho milindo rājā yonake etadavoca ‘‘atthi, bhaṇe, añño koci paṇḍito bhikkhu, yo mayā saddhiṃ sallapituṃ ussahati kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti.
តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា នាគសេនោ សមណគណបរិវុតោ សង្ឃី គណី គណាចរិយោ ញាតោ យសស្សី សាធុសម្មតោ ពហុជនស្ស បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ មេធាវី និបុណោ វិញ្ញូ វិភាវី វិនីតោ វិសារទោ ពហុស្សុតោ តេបិដកោ វេទគូ បភិន្នពុទ្ធិមា អាគតាគមោ បភិន្នបដិសម្ភិទោ នវង្គសត្ថុសាសនេ បរិយត្តិធរោ បារមិប្បត្តោ ជិនវចនេ ធម្មត្ថទេសនាបដិវេធកុសលោ អក្ខយវិចិត្របដិភានោ ចិត្រកថី កល្យាណវាក្ករណោ ទុរាសទោ ទុប្បសហោ ទុរុត្តរោ ទុរាវរណោ ទុន្និវារយោ, សាគរោ វិយ អក្ខោភោ, គិរិរាជា វិយ និច្ចលោ, រណញ្ជហោ តមោនុទោ បភង្ករោ មហាកថី បរគណិគណមថនោ បរតិត្ថិយមទ្ទនោ ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីនំ ឧបាសកានំ ឧបាសិកានំ រាជូនំ រាជមហាមត្តានំ សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ លាភី ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានំ លាភគ្គយសគ្គប្បត្តោ វុទ្ធានំ វិញ្ញូនំ សោតាវធានេន សមន្នាគតានំ សន្ទស្សេន្តោ នវង្គំ ជិនសាសនរតនំ, ឧបទិសន្តោ ធម្មមគ្គំ, ធារេន្តោ ធម្មប្បជ្ជោតំ, ឧស្សាបេន្តោ ធម្មយូបំ, យជន្តោ ធម្មយាគំ, បគ្គណ្ហន្តោ ធម្មទ្ធជំ, ឧស្សាបេន្តោ ធម្មកេតុំ, ធមេន្តោ 43 ធម្មសង្ខំ, អាហនន្តោ ធម្មភេរិំ, នទន្តោ សីហនាទំ , គជ្ជន្តោ ឥន្ទគជ្ជិតំ, មធុរគិរគជ្ជិតេន ញាណវរវិជ្ជុជាលបរិវេឋិតេន ករុណាជលភរិតេន មហតា ធម្មាមតមេឃេន សកលលោកមភិតប្បយន្តោ គាមនិគមរាជធានីសុ ចារិកំ ចរមានោ អនុបុព្ពេន សាគលនគរំ អនុប្បត្តោ ហោតិ។ តត្រ សុទំ អាយស្មា នាគសេនោ អសីតិយា ភិក្ខុសហស្សេហិ សទ្ធិំ សង្ខ្យេយ្យបរិវេណេ បដិវសតិ។ តេនាហុ បោរាណា –
Tena kho pana samayena āyasmā nāgaseno samaṇagaṇaparivuto saṅghī gaṇī gaṇācariyo ñāto yasassī sādhusammato bahujanassa paṇḍito byatto medhāvī nipuṇo viññū vibhāvī vinīto visārado bahussuto tepiṭako vedagū pabhinnabuddhimā āgatāgamo pabhinnapaṭisambhido navaṅgasatthusāsane pariyattidharo pāramippatto jinavacane dhammatthadesanāpaṭivedhakusalo akkhayavicitrapaṭibhāno citrakathī kalyāṇavākkaraṇo durāsado duppasaho duruttaro durāvaraṇo dunnivārayo, sāgaro viya akkhobho, girirājā viya niccalo, raṇañjaho tamonudo pabhaṅkaro mahākathī paragaṇigaṇamathano paratitthiyamaddano bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ rājūnaṃ rājamahāmattānaṃ sakkato garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ lābhaggayasaggappatto vuddhānaṃ viññūnaṃ sotāvadhānena samannāgatānaṃ sandassento navaṅgaṃ jinasāsanaratanaṃ, upadisanto dhammamaggaṃ, dhārento dhammappajjotaṃ, ussāpento dhammayūpaṃ, yajanto dhammayāgaṃ, paggaṇhanto dhammaddhajaṃ, ussāpento dhammaketuṃ, dhamento 44 dhammasaṅkhaṃ, āhananto dhammabheriṃ, nadanto sīhanādaṃ , gajjanto indagajjitaṃ, madhuragiragajjitena ñāṇavaravijjujālapariveṭhitena karuṇājalabharitena mahatā dhammāmatameghena sakalalokamabhitappayanto gāmanigamarājadhānīsu cārikaṃ caramāno anupubbena sāgalanagaraṃ anuppatto hoti. Tatra sudaṃ āyasmā nāgaseno asītiyā bhikkhusahassehi saddhiṃ saṅkhyeyyapariveṇe paṭivasati. Tenāhu porāṇā –
‘‘ពហុស្សុតោ ចិត្រកថី, និបុណោ ច វិសារទោ;
‘‘Bahussuto citrakathī, nipuṇo ca visārado;
សាមយិកោ ច កុសលោ, បដិភានេ ច កោវិទោ។
Sāmayiko ca kusalo, paṭibhāne ca kovido.
‘‘តេ ច តេបិដកា ភិក្ខូ, បញ្ចនេកាយិកាបិ ច;
‘‘Te ca tepiṭakā bhikkhū, pañcanekāyikāpi ca;
ចតុនេកាយិកា ចេវ, នាគសេនំ បុរក្ខរុំ។
Catunekāyikā ceva, nāgasenaṃ purakkharuṃ.
‘‘គម្ភីរបញ្ញោ មេធាវី, មគ្គាមគ្គស្ស កោវិទោ;
‘‘Gambhīrapañño medhāvī, maggāmaggassa kovido;
ឧត្តមត្ថំ អនុប្បត្តោ, នាគសេនោ វិសារទោ។
Uttamatthaṃ anuppatto, nāgaseno visārado.
‘‘តេហិ ភិក្ខូហិ បរិវុតោ, និបុណេហិ សច្ចវាទិភិ;
‘‘Tehi bhikkhūhi parivuto, nipuṇehi saccavādibhi;
ចរន្តោ គាមនិគមំ, សាគលំ ឧបសង្កមិ។
Caranto gāmanigamaṃ, sāgalaṃ upasaṅkami.
‘‘សង្ខ្យេយ្យបរិវេណស្មិំ , នាគសេនោ តទា វសិ;
‘‘Saṅkhyeyyapariveṇasmiṃ , nāgaseno tadā vasi;
កថេតិ សោ មនុស្សេហិ, បព្ពតេ កេសរី យថា’’តិ។
Katheti so manussehi, pabbate kesarī yathā’’ti.
២៣. អថ ខោ ទេវមន្តិយោ រាជានំ មិលិន្ទំ ឯតទវោច ‘‘អាគមេហិ, ត្វំ មហារាជ; អត្ថិ, មហារាជ, នាគសេនោ នាម ថេរោ បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ មេធាវី វិនីតោ វិសារទោ ពហុស្សុតោ ចិត្រកថី កល្យាណបដិភានោ អត្ថធម្មនិរុត្តិបដិភានបដិសម្ភិទាសុ បារមិប្បត្តោ, សោ ឯតរហិ សង្ខ្យេយ្យបរិវេណេ បដិវសតិ, គច្ឆ, ត្វំ មហារាជ, អាយស្មន្តំ នាគសេនំ បញ្ហំ បុច្ឆស្សុ, ឧស្សហតិ សោ តយា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ កង្ខំ បដិវិនេតុ’’ន្តិ។ អថ ខោ មិលិន្ទស្ស រញ្ញោ សហសា ‘‘នាគសេនោ’’តិ សទ្ទំ សុត្វាវ អហុទេវ ភយំ, អហុទេវ ឆម្ភិតត្តំ, អហុទេវ លោមហំសោ។ អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា ទេវមន្តិយំ ឯតទវោច ‘‘ឧស្សហតិ ភោ នាគសេនោ ភិក្ខុ មយា សទ្ធិំ សល្លបិតុ’’ន្តិ? ‘‘ឧស្សហតិ, មហារាជ, អបិ ឥន្ទយមវរុណកុវេរបជាបតិ សុយាម សន្តុសិតលោកបាលេហិបិ បិតុបិតាមហេន មហាព្រហ្មុនាបិ សទ្ធិំ សល្លបិតុំ, កិមង្គំ បន មនុស្សភូតេនា’’តិ។
23. Atha kho devamantiyo rājānaṃ milindaṃ etadavoca ‘‘āgamehi, tvaṃ mahārāja; atthi, mahārāja, nāgaseno nāma thero paṇḍito byatto medhāvī vinīto visārado bahussuto citrakathī kalyāṇapaṭibhāno atthadhammaniruttipaṭibhānapaṭisambhidāsu pāramippatto, so etarahi saṅkhyeyyapariveṇe paṭivasati, gaccha, tvaṃ mahārāja, āyasmantaṃ nāgasenaṃ pañhaṃ pucchassu, ussahati so tayā saddhiṃ sallapituṃ kaṅkhaṃ paṭivinetu’’nti. Atha kho milindassa rañño sahasā ‘‘nāgaseno’’ti saddaṃ sutvāva ahudeva bhayaṃ, ahudeva chambhitattaṃ, ahudeva lomahaṃso. Atha kho milindo rājā devamantiyaṃ etadavoca ‘‘ussahati bho nāgaseno bhikkhu mayā saddhiṃ sallapitu’’nti? ‘‘Ussahati, mahārāja, api indayamavaruṇakuverapajāpati suyāma santusitalokapālehipi pitupitāmahena mahābrahmunāpi saddhiṃ sallapituṃ, kimaṅgaṃ pana manussabhūtenā’’ti.
អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា ទេវមន្តិយំ ឯតទវោច ‘‘តេន ហិ, ត្វំ ទេវមន្តិយ, ភទន្តស្ស សន្តិកេ ទូតំ បេសេហី’’តិ។ ‘‘ឯវំ ទេវា’’តិ ខោ ទេវមន្តិយោ អាយស្មតោ នាគសេនស្ស សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ ‘‘រាជា, ភន្តេ, មិលិន្ទោ អាយស្មន្តំ ទស្សនកាមោ’’តិ។ អាយស្មាបិ ខោ នាគសេនោ ឯវមាហ ‘‘តេន ហិ អាគច្ឆតូ’’តិ។
Atha kho milindo rājā devamantiyaṃ etadavoca ‘‘tena hi, tvaṃ devamantiya, bhadantassa santike dūtaṃ pesehī’’ti. ‘‘Evaṃ devā’’ti kho devamantiyo āyasmato nāgasenassa santike dūtaṃ pāhesi ‘‘rājā, bhante, milindo āyasmantaṃ dassanakāmo’’ti. Āyasmāpi kho nāgaseno evamāha ‘‘tena hi āgacchatū’’ti.
អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា បញ្ចមត្តេហិ យោនកសតេហិ បរិវុតោ រថវរមារុយ្ហ មហតា ពលកាយេន សទ្ធិំ យេន សង្ខ្យេយ្យបរិវេណំ យេនាយស្មា នាគសេនោ តេនុបសង្កមិ។ តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា នាគសេនោ អសីតិយា ភិក្ខុសហស្សេហិ សទ្ធិំ មណ្ឌលមាឡេ និសិន្នោ ហោតិ។ អទ្ទសា ខោ មិលិន្ទោ រាជា អាយស្មតោ នាគសេនស្ស បរិសំ ទូរតោវ, ទិស្វាន ទេវមន្តិយំ ឯតទវោច ‘‘កស្សេសា, ទេវមន្តិយ, មហតី បរិសា’’តិ? ‘‘អាយស្មតោ ខោ, មហារាជ, នាគសេនស្ស បរិសា’’តិ។
Atha kho milindo rājā pañcamattehi yonakasatehi parivuto rathavaramāruyha mahatā balakāyena saddhiṃ yena saṅkhyeyyapariveṇaṃ yenāyasmā nāgaseno tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena āyasmā nāgaseno asītiyā bhikkhusahassehi saddhiṃ maṇḍalamāḷe nisinno hoti. Addasā kho milindo rājā āyasmato nāgasenassa parisaṃ dūratova, disvāna devamantiyaṃ etadavoca ‘‘kassesā, devamantiya, mahatī parisā’’ti? ‘‘Āyasmato kho, mahārāja, nāgasenassa parisā’’ti.
អថ ខោ មិលិន្ទស្ស រញ្ញោ អាយស្មតោ នាគសេនស្ស បរិសំ ទូរតោវ ទិស្វា អហុទេវ ភយំ, អហុទេវ ឆម្ភិតត្តំ, អហុទេវ លោមហំសោ។ អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា ខគ្គបរិវារិតោ វិយ គជោ, គរុឡបរិវារិតោ វិយ នាគោ, អជគរបរិវារិតោ វិយ កោត្ថុកោ 45, មហិំសបរិវុតោ វិយ អច្ឆោ, នាគានុពទ្ធោ វិយ មណ្ឌូកោ, សទ្ទូលានុពទ្ធោ វិយ មិគោ, អហិតុណ្ឌិកសមាគតោ 46 វិយ បន្នគោ, មជ្ជារសមាគតោ វិយ ឧន្ទូរោ, ភូតវេជ្ជសមាគតោ វិយ បិសាចោ, រាហុមខគតោ វិយ ចន្ទោ, បន្នគោ វិយ បេឡន្តរគតោ, សកុណោ វិយ បញ្ជរន្តរគតោ, មច្ឆោ វិយ ជាលន្តរគតោ, វាឡវនមនុប្បវិដ្ឋោ វិយ បុរិសោ, វេស្សវណាបរាធិកោ វិយ យក្ខោ, បរិក្ខីណាយុកោ វិយ ទេវបុត្តោ ភីតោ ឧព្ពិគ្គោ ឧត្រស្តោ សំវិគ្គោ លោមហដ្ឋជាតោ វិមនោ ទុម្មនោ ភន្តចិត្តោ វិបរិណតមានសោ ‘‘មា មំ អយំ បរិជនោ បរិភវី’’តិ សតិំ 47 ឧបដ្ឋបេត្វា ទេវមន្តិយំ ឯតទវោច – ‘‘មា ខោ, ត្វំ ទេវមន្តិយ , អាយស្មន្តំ នាគសេនំ មយ្ហំ អាចិក្ខេយ្យាសិ, អនក្ខាតញ្ញេវាហំ នាគសេនំ ជានិស្សាមី’’តិ។ ‘‘សាធុ, មហារាជ, ត្វញ្ញេវ ជានាហី’’តិ។
Atha kho milindassa rañño āyasmato nāgasenassa parisaṃ dūratova disvā ahudeva bhayaṃ, ahudeva chambhitattaṃ, ahudeva lomahaṃso. Atha kho milindo rājā khaggaparivārito viya gajo, garuḷaparivārito viya nāgo, ajagaraparivārito viya kotthuko 48, mahiṃsaparivuto viya accho, nāgānubaddho viya maṇḍūko, saddūlānubaddho viya migo, ahituṇḍikasamāgato 49 viya pannago, majjārasamāgato viya undūro, bhūtavejjasamāgato viya pisāco, rāhumakhagato viya cando, pannago viya peḷantaragato, sakuṇo viya pañjarantaragato, maccho viya jālantaragato, vāḷavanamanuppaviṭṭho viya puriso, vessavaṇāparādhiko viya yakkho, parikkhīṇāyuko viya devaputto bhīto ubbiggo utrasto saṃviggo lomahaṭṭhajāto vimano dummano bhantacitto vipariṇatamānaso ‘‘mā maṃ ayaṃ parijano paribhavī’’ti satiṃ 50 upaṭṭhapetvā devamantiyaṃ etadavoca – ‘‘mā kho, tvaṃ devamantiya , āyasmantaṃ nāgasenaṃ mayhaṃ ācikkheyyāsi, anakkhātaññevāhaṃ nāgasenaṃ jānissāmī’’ti. ‘‘Sādhu, mahārāja, tvaññeva jānāhī’’ti.
តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា នាគសេនោ តស្សា ភិក្ខុបរិសាយ បុរតោ ចត្តាលីសាយ ភិក្ខុសហស្សានំ នវកតរោ ហោតិ បច្ឆតោ ចត្តាលីសាយ ភិក្ខុសហស្សានំ វុឌ្ឍតរោ។
Tena kho pana samayena āyasmā nāgaseno tassā bhikkhuparisāya purato cattālīsāya bhikkhusahassānaṃ navakataro hoti pacchato cattālīsāya bhikkhusahassānaṃ vuḍḍhataro.
អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា សព្ពំ តំ ភិក្ខុសង្ឃំ បុរតោ ច បច្ឆតោ ច មជ្ឈតោ ច អនុវិលោកេន្តោ អទ្ទសា ខោ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ទូរតោវ ភិក្ខុសង្ឃស្ស មជ្ឈេ និសិន្នំ កេសរសីហំ វិយ វិគតភយភេរវំ វិគតលោមហំសំ វិគតភយសារជ្ជំ, ទិស្វាន អាការេនេវ អញ្ញាសិ ‘‘ឯសោ ខោ ឯត្ថ នាគសេនោ’’តិ។
Atha kho milindo rājā sabbaṃ taṃ bhikkhusaṅghaṃ purato ca pacchato ca majjhato ca anuvilokento addasā kho āyasmantaṃ nāgasenaṃ dūratova bhikkhusaṅghassa majjhe nisinnaṃ kesarasīhaṃ viya vigatabhayabheravaṃ vigatalomahaṃsaṃ vigatabhayasārajjaṃ, disvāna ākāreneva aññāsi ‘‘eso kho ettha nāgaseno’’ti.
អថ ខោ មិលិន្ទោ រាជា ទេវមន្តិយំ ឯតទវោច ‘‘ឯសោ ខោ, ទេវមន្តិយ, អាយស្មា នាគសេនោ’’តិ។ ‘‘អាម, មហារាជ, ឯសោ ខោ នាគសេនោ, សុដ្ឋុ ខោ, ត្វំ មហារាជ, នាគសេនំ អញ្ញាសី’’តិ ។ តតោ រាជា តុដ្ឋោ អហោសិ ‘‘អនក្ខាតោវ មយា នាគសេនោ អញ្ញាតោ’’តិ។ អថ ខោ មិលិន្ទស្ស រញ្ញោ អាយស្មន្តំ នាគសេនំ ទិស្វាវ អហុទេវ ភយំ, អហុទេវ ឆម្ភិតត្តំ, អហុទេវ លោមហំសោ។
Atha kho milindo rājā devamantiyaṃ etadavoca ‘‘eso kho, devamantiya, āyasmā nāgaseno’’ti. ‘‘Āma, mahārāja, eso kho nāgaseno, suṭṭhu kho, tvaṃ mahārāja, nāgasenaṃ aññāsī’’ti . Tato rājā tuṭṭho ahosi ‘‘anakkhātova mayā nāgaseno aññāto’’ti. Atha kho milindassa rañño āyasmantaṃ nāgasenaṃ disvāva ahudeva bhayaṃ, ahudeva chambhitattaṃ, ahudeva lomahaṃso.
តេនាហុ –
Tenāhu –
‘‘ចរណេន ច សម្បន្នំ, សុទន្តំ ឧត្តមេ ទមេ;
‘‘Caraṇena ca sampannaṃ, sudantaṃ uttame dame;
ទិស្វា រាជា នាគសេនំ, ឥទំ វចនមព្រវិ។
Disvā rājā nāgasenaṃ, idaṃ vacanamabravi.
ន តាទិសំ ភយំ អាសិ, អជ្ជ តាសោ យថា មម។
Na tādisaṃ bhayaṃ āsi, ajja tāso yathā mama.
‘‘និស្សំសយំ បរាជយោ, មម អជ្ជ ភវិស្សតិ;
‘‘Nissaṃsayaṃ parājayo, mama ajja bhavissati;
ជយោ ច នាគសេនស្ស, យថា ចិត្តំ ន សណ្ឋិត’’ន្តិ។
Jayo ca nāgasenassa, yathā cittaṃ na saṇṭhita’’nti.
ពាហិរកថា និដ្ឋិតា។
Bāhirakathā niṭṭhitā.
Footnotes:
