| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / มิลินฺทปญฺหปาฬิ • Milindapañhapāḷi |
๔. ปฎิปทาโทสปโญฺห
4. Paṭipadādosapañho
๔. ‘‘ภเนฺต นาคเสน, ยทา โพธิสโตฺต ทุกฺกรการิกํ อกาสิ, เนตาทิโส อญฺญตฺร อารโมฺภ อโหสิ นิกฺกโม กิเลสยุทฺธํ มจฺจุเสนํ วิธมนํ อาหารปริคฺคโห ทุกฺกรการิกา, เอวรูเป ปรกฺกเม กิญฺจิ อสฺสาทํ อลภิตฺวา ตเมว จิตฺตํ ปริหาเปตฺวา เอวมโวจ ‘น โข ปนาหํ อิมาย กฎุกาย ทุกฺกรการิกาย อธิคจฺฉามิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ, สิยา นุ โข อโญฺญ มโคฺค โพธายา’ติ, ตโต นิพฺพินฺทิตฺวา อเญฺญน มเคน สพฺพญฺญุตํ ปโตฺต, ปุน ตาย ปฎิปทาย สาวเก อนุสาสติ สมาทเปติฯ
4. ‘‘Bhante nāgasena, yadā bodhisatto dukkarakārikaṃ akāsi, netādiso aññatra ārambho ahosi nikkamo kilesayuddhaṃ maccusenaṃ vidhamanaṃ āhārapariggaho dukkarakārikā, evarūpe parakkame kiñci assādaṃ alabhitvā tameva cittaṃ parihāpetvā evamavoca ‘na kho panāhaṃ imāya kaṭukāya dukkarakārikāya adhigacchāmi uttarimanussadhammaṃ alamariyañāṇadassanavisesaṃ, siyā nu kho añño maggo bodhāyā’ti, tato nibbinditvā aññena magena sabbaññutaṃ patto, puna tāya paṭipadāya sāvake anusāsati samādapeti.
‘‘‘อารมฺภถ นิกฺขมถ, ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน;
‘‘‘Ārambhatha nikkhamatha, yuñjatha buddhasāsane;
‘‘เกน น โข, ภเนฺต นาคเสน, การเณน ตถาคโต ยาย ปฎิปทาย อตฺตนา นิพฺพิโนฺน วิรตฺตรูโป, ตตฺถ สาวเก อนุสาสติ สมาทเปตี’’ติ?
‘‘Kena na kho, bhante nāgasena, kāraṇena tathāgato yāya paṭipadāya attanā nibbinno virattarūpo, tattha sāvake anusāsati samādapetī’’ti?
‘‘ตทาปิ , มหาราช, เอตรหิปิ สา เยว ปฎิปทา, ตํ เยว ปฎิปทํ ปฎิปชฺชิตฺวา โพธิสโตฺต สพฺพญฺญุตํ ปโตฺตฯ อปิ จ, มหาราช, โพธิสโตฺต อติวีริยํ กโรโนฺต นิรวเสสโต อาหารํ อุปรุนฺธิฯ ตสฺส อาหารูปโรเธน จิตฺตทุพฺพลฺยํ อุปฺปชฺชิฯ โส เตน ทุพฺพเลฺยน นาสกฺขิ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณิตุํ, โส มตฺตมตฺตํ กพฬีการาหารํ เสวโนฺต ตาเยว ปฎิปทาย นจิรเสฺสว สพฺพญฺญุตํ ปาปุณิฯ โส เยว, มหาราช, ปฎิปทา สเพฺพสํ ตถาคตานํ สพฺพญฺญุตญาณปฺปฎิลาภายฯ
‘‘Tadāpi , mahārāja, etarahipi sā yeva paṭipadā, taṃ yeva paṭipadaṃ paṭipajjitvā bodhisatto sabbaññutaṃ patto. Api ca, mahārāja, bodhisatto ativīriyaṃ karonto niravasesato āhāraṃ uparundhi. Tassa āhārūparodhena cittadubbalyaṃ uppajji. So tena dubbalyena nāsakkhi sabbaññutaṃ pāpuṇituṃ, so mattamattaṃ kabaḷīkārāhāraṃ sevanto tāyeva paṭipadāya nacirasseva sabbaññutaṃ pāpuṇi. So yeva, mahārāja, paṭipadā sabbesaṃ tathāgatānaṃ sabbaññutañāṇappaṭilābhāya.
‘‘ยถา, มหาราช, สเพฺพสํ สตฺตานํ อาหาโร อุปตฺถโมฺภ, อาหารูปนิสฺสิตา สเพฺพ สตฺตา สุขํ อนุภวนฺติ, เอวเมว โข, มหาราช, สา เยว ปฎิปทา สเพฺพสํ ตถาคตานํ สพฺพญฺญุตญาณปฺปฎิลาภาย, เนโส, มหาราช, โทโส อารมฺภสฺส, น นิกฺกมสฺส, น กิเลสยุทฺธสฺส, เยน ตถาคโต ตสฺมิํ สมเย น ปาปุณิ สพฺพญฺญุตญาณํ, อถ โข อาหารูปโรธเสฺสเวโส โทโส, สทา ปฎิยตฺตา เยเวสา ปฎิปทาฯ
‘‘Yathā, mahārāja, sabbesaṃ sattānaṃ āhāro upatthambho, āhārūpanissitā sabbe sattā sukhaṃ anubhavanti, evameva kho, mahārāja, sā yeva paṭipadā sabbesaṃ tathāgatānaṃ sabbaññutañāṇappaṭilābhāya, neso, mahārāja, doso ārambhassa, na nikkamassa, na kilesayuddhassa, yena tathāgato tasmiṃ samaye na pāpuṇi sabbaññutañāṇaṃ, atha kho āhārūparodhasseveso doso, sadā paṭiyattā yevesā paṭipadā.
‘‘ยถา, มหาราช, ปุริโส อทฺธานํ อติเวเคน คเจฺฉยฺย, เตน โส ปกฺขหโต วา ภเวยฺย ปีฐสปฺปี วา อสญฺจโร ปถวิตเลฯ อปิ นุ โข, มหาราช, มหาปถวิยา โทโส อตฺถิ, เยน โส ปุริโส ปกฺขหโต อโหสี’’ติ? ‘‘น หิ, ภเนฺต; สทา ปฎิยตฺตา, ภเนฺต, มหาปถวี, กุโต ตสฺสา โทโส? วายามเสฺสเวโส โทโส, เยน โส ปุริโส ปกฺขหโต อโหสี’’ติฯ ‘‘เอวเมว โข, มหาราช, เนโส โทโส อารมฺภสฺส, น นิกฺกมสฺส, น กิเลสยุทฺธสฺส, เยน ตถาคโต ตสฺมิํ สมเย น ปาปุณิ สพฺพญฺญุตญาณํ, อถ โข อาหารูปโรธเสฺสเวโส โทโส สทา ปฎิยตฺตา เยเวสา ปฎิปทาฯ
‘‘Yathā, mahārāja, puriso addhānaṃ ativegena gaccheyya, tena so pakkhahato vā bhaveyya pīṭhasappī vā asañcaro pathavitale. Api nu kho, mahārāja, mahāpathaviyā doso atthi, yena so puriso pakkhahato ahosī’’ti? ‘‘Na hi, bhante; sadā paṭiyattā, bhante, mahāpathavī, kuto tassā doso? Vāyāmasseveso doso, yena so puriso pakkhahato ahosī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, neso doso ārambhassa, na nikkamassa, na kilesayuddhassa, yena tathāgato tasmiṃ samaye na pāpuṇi sabbaññutañāṇaṃ, atha kho āhārūparodhasseveso doso sadā paṭiyattā yevesā paṭipadā.
‘‘ยถา วา ปน, มหาราช, ปุริโส กิลิฎฺฐํ สาฎกํ นิวาเสยฺย, น โส ตํ โธวาเปยฺย, เนโส โทโส อุทกสฺส, สทา ปฎิยตฺตํ อุทกํฯ ปุริสเสฺสเวโส โทโสฯ เอวเมว โข, มหาราช, เนโส โทโส อารมฺภสฺส, น นิกฺกมสฺส, น กิเลสยุทฺธสฺส, เยน ตถาคโต ตสฺมิํ สมเย น ปาปุณิ สพฺพญฺญุตญาณํ, อถ โข อาหารูปโรธเสฺสเวโส โทโส, สทา ปฎิยตฺตา เยเวสา ปฎิปทา, ตสฺมา ตถาคโต ตาเยว ปฎิปทาย สาวเก อนุสาสติ สมาทเปติ, เอวํ โข, มหาราช, สทา ปฎิยตฺตา อนวชฺชา สา ปฎิปทา’’ติฯ ‘‘สาธุ, ภเนฺต นาคเสน, เอวเมตํ ตถา สมฺปฎิจฺฉามี’’ติฯ
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso kiliṭṭhaṃ sāṭakaṃ nivāseyya, na so taṃ dhovāpeyya, neso doso udakassa, sadā paṭiyattaṃ udakaṃ. Purisasseveso doso. Evameva kho, mahārāja, neso doso ārambhassa, na nikkamassa, na kilesayuddhassa, yena tathāgato tasmiṃ samaye na pāpuṇi sabbaññutañāṇaṃ, atha kho āhārūparodhasseveso doso, sadā paṭiyattā yevesā paṭipadā, tasmā tathāgato tāyeva paṭipadāya sāvake anusāsati samādapeti, evaṃ kho, mahārāja, sadā paṭiyattā anavajjā sā paṭipadā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
ปฎิปทาโทสปโญฺห จตุโตฺถฯ
Paṭipadādosapañho catuttho.
Footnotes:
