Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ (အဋ္ဌကထာ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā)

။ နမော တသ္သ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသ္သ။

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

သံယုတ္တနိကာယေ

Saṃyuttanikāye

နိဒာနဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

Nidānavagga-aṭṭhakathā

၁. နိဒာနသံယုတ္တံ

1. Nidānasaṃyuttaṃ

၁. ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂော

1. Buddhavaggo

၁. ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Paṭiccasamuppādasuttavaṇṇanā

. ဧဝံ မေ သုတန္တိ – နိဒာနဝဂ္ဂေ ပဌမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသုတ္တံ။ တတ္ရာယံ အနုပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – တတ္ရ ခော ဘဂဝာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ, ဧတ္ထ တတ္ရာတိ ဒေသကာလပရိဒီပနံ။ တဉ္ဟိ ‘‘ယံ သမယံ ဝိဟရတိ, တတ္ရ သမယေ, ယသ္မိဉ္စ ဇေတဝနေ ဝိဟရတိ, တတ္ရ ဇေတဝနေ’’တိ ဒီပေတိ။ ဘာသိတဗ္ဗယုတ္တေ ဝာ ဒေသကာလေ ဒီပေတိ။ န ဟိ ဘဂဝာ အယုတ္တေ ဒေသေ ကာလေ စ ဓမ္မံ ဘာသတိ။ ‘‘အကာလော ခော တာဝ ဗာဟိယာ’’တိအာဒိ (ဥဒာ. ၁၀) စေတ္ထ သာဓကံ။ ခောတိ ပဒပူရဏမတ္တေ, အဝဓာရဏေ အာဒိကာလတ္ထေ ဝာ နိပာတော။ ဘဂဝာတိ လောကဂရုဒီပနံ။ ဘိက္ခူတိ ကထာသဝနယုတ္တပုဂ္ဂလဝစနံ။ အပိစေတ္ထ ‘‘ဘိက္ခကောတိ ဘိက္ခု, ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈူပဂတောတိ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ (ပာရာ. ၄၅; ဝိဘ. ၅၁၀) နယေန ဝစနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာမန္တေသီတိ အာလပိ, အဘာသိ, သမ္ဗောဓေသိ, အယမေတ္ထ အတ္ထော။ အညတ္ရ ပန ဉာပနေပိ ဟောတိ။ ယထာဟ – ‘‘အာမန္တယာမိ ဝော, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဝေဒယာမိ ဝော, ဘိက္ခဝေ’’တိ။ ပက္ကောသနေပိ။ ယထာဟ – ‘‘ဧဟိ တ္ဝံ, ဘိက္ခု, မမ ဝစနေန သာရိပုတ္တံ အာမန္တေဟီ’’တိ (အ. နိ. ၉.၁၁)။ ဘိက္ခဝောတိ အာမန္တနာကာရဒီပနံ။ တဉ္စ ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂသိဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ။ ဘိက္ခနသီလတာဂုဏယုတ္တောပိ ဟိ ဘိက္ခု, ဘိက္ခနဓမ္မတာဂုဏယုတ္တောပိ ဘိက္ခနေ သာဓုကာရိတာဂုဏယုတ္တောပီတိ သဒ္ဒဝိဒူ မညန္တိ။ တေန စ တေသံ ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂသိဒ္ဓေန ဝစနေန ဟီနာဓိကဇနသေဝိတဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဥဒ္ဓတဒီနဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတိ။ ‘‘ဘိက္ခဝော’’တိ ဣမိနာ စ ကရုဏာဝိပ္ဖာရသောမ္မဟဒယနယနနိပာတပုဗ္ဗင္ဂမေန ဝစနေန တေ အတ္တနော အဘိမုခေ ကရောန္တော တေနေဝ ကထေတုကမ္ယတာဒီပကေန နေသံ ဝစနေန သောတုကမ္ယတံ ဇနေတိ, တေနေဝ စ သမ္ဗောဓနတ္ထေန သာဓုကံ မနသိကာရေပိ နိယောဇေတိ။ သာဓုကံ မနသိကာရာယတ္တာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တိ။

1.Evaṃme sutanti – nidānavagge paṭhamaṃ paṭiccasamuppādasuttaṃ. Tatrāyaṃ anupubbapadavaṇṇanā – tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesīti, ettha tatrāti desakālaparidīpanaṃ. Tañhi ‘‘yaṃ samayaṃ viharati, tatra samaye, yasmiñca jetavane viharati, tatra jetavane’’ti dīpeti. Bhāsitabbayutte vā desakāle dīpeti. Na hi bhagavā ayutte dese kāle ca dhammaṃ bhāsati. ‘‘Akālo kho tāva bāhiyā’’tiādi (udā. 10) cettha sādhakaṃ. Khoti padapūraṇamatte, avadhāraṇe ādikālatthe vā nipāto. Bhagavāti lokagarudīpanaṃ. Bhikkhūti kathāsavanayuttapuggalavacanaṃ. Apicettha ‘‘bhikkhakoti bhikkhu, bhikkhācariyaṃ ajjhūpagatoti bhikkhū’’tiādinā (pārā. 45; vibha. 510) nayena vacanattho veditabbo. Āmantesīti ālapi, abhāsi, sambodhesi, ayamettha attho. Aññatra pana ñāpanepi hoti. Yathāha – ‘‘āmantayāmi vo, bhikkhave, paṭivedayāmi vo, bhikkhave’’ti. Pakkosanepi. Yathāha – ‘‘ehi tvaṃ, bhikkhu, mama vacanena sāriputtaṃ āmantehī’’ti (a. ni. 9.11). Bhikkhavoti āmantanākāradīpanaṃ. Tañca bhikkhanasīlatādiguṇayogasiddhattā vuttaṃ. Bhikkhanasīlatāguṇayuttopi hi bhikkhu, bhikkhanadhammatāguṇayuttopi bhikkhane sādhukāritāguṇayuttopīti saddavidū maññanti. Tena ca tesaṃ bhikkhanasīlatādiguṇayogasiddhena vacanena hīnādhikajanasevitavuttiṃ pakāsento uddhatadīnabhāvaniggahaṃ karoti. ‘‘Bhikkhavo’’ti iminā ca karuṇāvipphārasommahadayanayananipātapubbaṅgamena vacanena te attano abhimukhe karonto teneva kathetukamyatādīpakena nesaṃ vacanena sotukamyataṃ janeti, teneva ca sambodhanatthena sādhukaṃ manasikārepi niyojeti. Sādhukaṃ manasikārāyattā hi sāsanasampatti.

အပရေသုပိ ဒေဝမနုသ္သေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ကသ္မာ ဘိက္ခူယေဝ အာမန္တေသီတိ စေ? ဇေဋ္ဌသေဋ္ဌာသန္နသဒာသန္နိဟိတဘာဝတော။ သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏာ ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ, ပရိသာယ ဇေဋ္ဌာ ဘိက္ခူ ပဌမံ ဥပ္ပန္နတ္တာ, သေဋ္ဌာ အနဂာရိယဘာဝံ အာဒိံ ကတ္ဝာ သတ္ထုစရိယာနုဝိဓာယကတ္တာ သကလသာသနပဋိဂ္ဂာဟကတ္တာ စ, အာသန္နာ တတ္ထ နိသိန္နေသု သတ္ထုသန္တိကတ္တာ, သဒာသန္နိဟိတာ သတ္ထုသန္တိကာဝစရတ္တာတိ။ အပိစ တေ ဓမ္မဒေသနာယ ဘာဇနံ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပတ္တိသဗ္ဘာဝတော။ ဝိသေသတော စ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူယေဝ သန္ဓာယ အယံ ဒေသနာပီတိ ဧဝံ အာမန္တေသိ။

Aparesupi devamanussesu vijjamānesu kasmā bhikkhūyeva āmantesīti ce? Jeṭṭhaseṭṭhāsannasadāsannihitabhāvato. Sabbaparisasādhāraṇā hi bhagavato dhammadesanā, parisāya jeṭṭhā bhikkhū paṭhamaṃ uppannattā, seṭṭhā anagāriyabhāvaṃ ādiṃ katvā satthucariyānuvidhāyakattā sakalasāsanapaṭiggāhakattā ca, āsannā tattha nisinnesu satthusantikattā, sadāsannihitā satthusantikāvacarattāti. Apica te dhammadesanāya bhājanaṃ yathānusiṭṭhaṃ paṭipattisabbhāvato. Visesato ca ekacce bhikkhūyeva sandhāya ayaṃ desanāpīti evaṃ āmantesi.

ကိမတ္ထံ ပန ဘဂဝာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ပဌမံ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ, န ဓမ္မမေဝ ဒေသေသီတိ? သတိဇနနတ္ထံ။ ဘိက္ခူ အညံ စိန္တေန္တာပိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာပိ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တာပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာပိ နိသိန္နာ ဟောန္တိ။ တေ အနာမန္တေတ္ဝာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ ‘‘အယံ ဒေသနာ ကိံနိဒာနာ ကိံပစ္စယာ ကတမာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဒေသိတာ’’တိ သလ္လက္ခေတုံ အသက္ကောန္တာ ဒုဂ္ဂဟိတံ ဝာ ဂဏ္ဟေယ္ယုံ, န ဝာ ဂဏ္ဟေယ္ယုံ, တေန နေသံ သတိဇနနတ္ထံ ဘဂဝာ ပဌမံ အာမန္တေတ္ဝာ ပစ္ဆာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။

Kimatthaṃ pana bhagavā dhammaṃ desento paṭhamaṃ bhikkhū āmantesi, na dhammameva desesīti? Satijananatthaṃ. Bhikkhū aññaṃ cintentāpi vikkhittacittāpi dhammaṃ paccavekkhantāpi kammaṭṭhānaṃ manasikarontāpi nisinnā honti. Te anāmantetvā dhamme desiyamāne ‘‘ayaṃ desanā kiṃnidānā kiṃpaccayā katamāya aṭṭhuppattiyā desitā’’ti sallakkhetuṃ asakkontā duggahitaṃ vā gaṇheyyuṃ, na vā gaṇheyyuṃ, tena nesaṃ satijananatthaṃ bhagavā paṭhamaṃ āmantetvā pacchā dhammaṃ deseti.

ဘဒန္တေတိ ဂာရဝဝစနမေတံ, သတ္ထုနော ပဋိဝစနဒာနံ ဝာ။ အပိစေတ္ထ ‘‘ဘိက္ခဝော’’တိ ဝဒမာနော ဘဂဝာ ဘိက္ခူ အာလပတိ။ ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ဝဒမာနာ တေ ဘဂဝန္တံ ပစ္စာလပန္တိ။ တထာ ဟိ ‘‘ဘိက္ခဝော’’တိ ဘဂဝာ အာဘာသတိ, ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ပစ္စာဘာသန္တိ။ ‘‘ဘိက္ခဝော’’တိ ပဋိဝစနံ ဒာပေတိ, ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ပဋိဝစနံ ဒေန္တိ။ တေ ဘိက္ခူတိ ယေ ဘဂဝာ အာမန္တေသိ, တေ။ ဘဂဝတော ပစ္စသ္သောသုန္တိ ဘဂဝတော အာမန္တနံ ပတိအသ္သောသုံ, အဘိမုခာ ဟုတ္ဝာ သုဏိံသု သမ္ပဋိစ္ဆိံသု ပဋိဂ္ဂဟေသုန္တိ အတ္ထော။ ဘဂဝာ ဧတဒဝောစာတိ, ဘဂဝာ ဧတံ ဣဒာနိ ဝတ္တဗ္ဗံ သကလသုတ္တံ အဝောစ။ ဧတ္တာဝတာ ယံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန အတ္ထဗ္ယဉ္ဇနသမ္ပန္နသ္သ ဗုဒ္ဓာနံ ဒေသနာဉာဏဂမ္ဘီရဘာဝသံသူစကသ္သ ဣမသ္သ သုတ္တသ္သ သုခာဝဂာဟဏတ္ထံ ကာလဒေသဒေသကပရိသာပဒေသပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ နိဒာနံ ဘာသိတံ, တသ္သ အတ္ထဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ။

Bhadanteti gāravavacanametaṃ, satthuno paṭivacanadānaṃ vā. Apicettha ‘‘bhikkhavo’’ti vadamāno bhagavā bhikkhū ālapati. ‘‘Bhadante’’ti vadamānā te bhagavantaṃ paccālapanti. Tathā hi ‘‘bhikkhavo’’ti bhagavā ābhāsati, ‘‘bhadante’’ti paccābhāsanti. ‘‘Bhikkhavo’’ti paṭivacanaṃ dāpeti, ‘‘bhadante’’ti paṭivacanaṃ denti. Te bhikkhūti ye bhagavā āmantesi, te. Bhagavato paccassosunti bhagavato āmantanaṃ patiassosuṃ, abhimukhā hutvā suṇiṃsu sampaṭicchiṃsu paṭiggahesunti attho. Bhagavā etadavocāti, bhagavā etaṃ idāni vattabbaṃ sakalasuttaṃ avoca. Ettāvatā yaṃ āyasmatā ānandena atthabyañjanasampannassa buddhānaṃ desanāñāṇagambhīrabhāvasaṃsūcakassa imassa suttassa sukhāvagāhaṇatthaṃ kāladesadesakaparisāpadesappaṭimaṇḍitaṃ nidānaṃ bhāsitaṃ, tassa atthavaṇṇanā samattā.

ဣဒာနိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ဝောတိအာဒိနာ နယေန ဘဂဝတာ နိက္ခိတ္တသ္သ သုတ္တသ္သ သံဝဏ္ဏနာယ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော။ သာ ပနေသာ သုတ္တဝဏ္ဏနာ ယသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ ဝိစာရေတ္ဝာ ဝုစ္စမာနာ ပာကဋာ ဟောတိ, တသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ တာဝ ဝိစာရေသ္သာမ။ စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပာ – အတ္တဇ္ဈာသယော, ပရဇ္ဈာသယော, ပုစ္ဆာဝသိကော, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ။ တတ္ထ ယာနိ သုတ္တာနိ ဘဂဝာ ပရေဟိ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ကထေတိ, သေယ္ယထိဒံ – ဒသဗလသုတ္တန္တဟာရကော စန္ဒောပမ-ဝီဏောပမ-သမ္မပ္ပဓာန-ဣဒ္ဓိပာဒ-ဣန္ဒ္ရိယဗလ-ဗောဇ္ဈင္ဂမဂ္ဂင္ဂ-သုတ္တန္တဟာရကောတိ ဧဝမာဒီနိ, တေသံ အတ္တဇ္ဈာသယော နိက္ခေပော။

Idāni paṭiccasamuppādaṃ votiādinā nayena bhagavatā nikkhittassa suttassa saṃvaṇṇanāya okāso anuppatto. Sā panesā suttavaṇṇanā yasmā suttanikkhepaṃ vicāretvā vuccamānā pākaṭā hoti, tasmā suttanikkhepaṃ tāva vicāressāma. Cattāro hi suttanikkhepā – attajjhāsayo, parajjhāsayo, pucchāvasiko, aṭṭhuppattikoti. Tattha yāni suttāni bhagavā parehi anajjhiṭṭho kevalaṃ attano ajjhāsayeneva katheti, seyyathidaṃ – dasabalasuttantahārako candopama-vīṇopama-sammappadhāna-iddhipāda-indriyabala-bojjhaṅgamaggaṅga-suttantahārakoti evamādīni, tesaṃ attajjhāsayo nikkhepo.

ယာနိ ပန ‘‘ပရိပက္ကာ ခော ရာဟုလသ္သ ဝိမုတ္တိပရိပာစနီယာ ဓမ္မာ။ ယံနူနာဟံ ရာဟုလံ ဥတ္တရိံ အာသဝာနံ ခယေ ဝိနေယ္ယ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၁၂၁; မ. နိ. ၃.၄၁၆) ဧဝံ ပရေသံ အဇ္ဈာသယံ ခန္တိံ နိဇ္ဈာနက္ခမံ မနံ အဘိနီဟာရံ ဗုဇ္ဈနဘာဝဉ္စ အပေက္ခိတ္ဝာ ပရဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတာနိ, သေယ္ယထိဒံ – စူဠရာဟုလောဝာဒသုတ္တံ, မဟာရာဟုလောဝာဒသုတ္တံ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ, အနတ္တလက္ခဏသုတ္တံ, အာသီဝိသောပမသုတ္တံ, ဓာတုဝိဘင္ဂသုတ္တန္တိ, ဧဝမာဒီနိ, တေသံ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပော။

Yāni pana ‘‘paripakkā kho rāhulassa vimuttiparipācanīyā dhammā. Yaṃnūnāhaṃ rāhulaṃ uttariṃ āsavānaṃ khaye vineyya’’nti (saṃ. ni. 4.121; ma. ni. 3.416) evaṃ paresaṃ ajjhāsayaṃ khantiṃ nijjhānakkhamaṃ manaṃ abhinīhāraṃ bujjhanabhāvañca apekkhitvā parajjhāsayavasena kathitāni, seyyathidaṃ – cūḷarāhulovādasuttaṃ, mahārāhulovādasuttaṃ, dhammacakkappavattanaṃ, anattalakkhaṇasuttaṃ, āsīvisopamasuttaṃ, dhātuvibhaṅgasuttanti, evamādīni, tesaṃ parajjhāsayo nikkhepo.

ဘဂဝန္တံ ပန ဥပသင္ကမိတ္ဝာ စတသ္သော ပရိသာ စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ နာဂာ သုပဏ္ဏာ ဂန္ဓဗ္ဗာ အသုရာ ယက္ခာ မဟာရာဇာနော တာဝတိံသာဒယော ဒေဝာ မဟာဗ္ရဟ္မာတိ ဧဝမာဒယော ‘‘ဗောဇ္ဈင္ဂာ ဗောဇ္ဈင္ဂာတိ, ဘန္တေ, ဝုစ္စန္တိ – (သံ. နိ. ၅.၂၀၂) နီဝရဏာ နီဝရဏာတိ, ဘန္တေ, ဝုစ္စန္တိ – ဣမေ နု ခော, ဘန္တေ, ပဉ္စုပာဒာနက္ခန္ဓာ, ကိံသူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသသ္သ သေဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆; သု. နိ. ၁၈၃) နယေန ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆန္တိ။ ဧဝံ ပုဋ္ဌေန ဘဂဝတာ ယာနိ ကထိတာနိ ဗောဇ္ဈင္ဂသံယုတ္တာဒီနိ, ယာနိ ဝာ ပနညာနိပိ ဒေဝတာသံယုတ္တ, မာရသံယုတ္တ, ဗ္ရဟ္မသံယုတ္တ, သက္ကပဉ္ဟ, စူဠဝေဒလ္လ, မဟာဝေဒလ္လ, သာမညဖလအာဠဝက, သူစိလောမ, ခရလောမသုတ္တာဒီနိ, တေသံ ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပော။

Bhagavantaṃ pana upasaṅkamitvā catasso parisā cattāro vaṇṇā nāgā supaṇṇā gandhabbā asurā yakkhā mahārājāno tāvatiṃsādayo devā mahābrahmāti evamādayo ‘‘bojjhaṅgā bojjhaṅgāti, bhante, vuccanti – (saṃ. ni. 5.202) nīvaraṇā nīvaraṇāti, bhante, vuccanti – ime nu kho, bhante, pañcupādānakkhandhā, kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭha’’ntiādinā (saṃ. ni. 1.246; su. ni. 183) nayena pañhaṃ pucchanti. Evaṃ puṭṭhena bhagavatā yāni kathitāni bojjhaṅgasaṃyuttādīni, yāni vā panaññānipi devatāsaṃyutta, mārasaṃyutta, brahmasaṃyutta, sakkapañha, cūḷavedalla, mahāvedalla, sāmaññaphalaāḷavaka, sūciloma, kharalomasuttādīni, tesaṃ pucchāvasiko nikkhepo.

ယာနိ ပန တာနိ ဥပ္ပန္နံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ ကထိတာနိ, သေယ္ယထိဒံ – ဓမ္မဒာယာဒံ။ စူဠသီဟနာဒသုတ္တံ ပုတ္တမံသူပမံ ဒာရုက္ခန္ဓူပမံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓူပမံ ဖေဏပိဏ္ဍူပမံ ပာရိစ္ဆတ္တကူပမန္တိ ဧဝမာဒီနိ, တေသံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော နိက္ခေပော။

Yāni pana tāni uppannaṃ kāraṇaṃ paṭicca kathitāni, seyyathidaṃ – dhammadāyādaṃ. Cūḷasīhanādasuttaṃ puttamaṃsūpamaṃ dārukkhandhūpamaṃ aggikkhandhūpamaṃ pheṇapiṇḍūpamaṃ pāricchattakūpamanti evamādīni, tesaṃ aṭṭhuppattiko nikkhepo.

ဧဝမေတေသု စတူသု နိက္ခေပေသု ဣမသ္သ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသုတ္တသ္သ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပော။ ပရပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန ဟိဒံ ဘဂဝတာ နိက္ခိတ္တံ။ ကတမေသံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေနာတိ? ဥဂ္ဃဋိတညူနံ။ စတ္တာရော ဟိ ပုဂ္ဂလာ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယ္ယော ပဒပရမောတိ။ တတ္ထ ယသ္သ ပုဂ္ဂလသ္သ သဟ ဥဒာဟဋဝေလာယ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ။ ယသ္သ ပုဂ္ဂလသ္သ သံခိတ္တေန ဘာသိတသ္သ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ။ ယသ္သ ပုဂ္ဂလသ္သ ဥဒ္ဒေသတော ပရိပုစ္ဆတော ယောနိသော မနသိကရောတော, ကလ္ယာဏမိတ္တေ သေဝတော, ဘဇတော, ပယိရုပာသတော, အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော နေယ္ယော။ ယသ္သ ပုဂ္ဂလသ္သ ဗဟုမ္ပိ သုဏတော, ဗဟုမ္ပိ ဓာရယတော, ဗဟုမ္ပိ ဝာစယတော န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ပဒပရမော။ ဣတိ ဣမေသု စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဣဒံ သုတ္တံ နိက္ခိတ္တံ။

Evametesu catūsu nikkhepesu imassa paṭiccasamuppādasuttassa parajjhāsayo nikkhepo. Parapuggalajjhāsayavasena hidaṃ bhagavatā nikkhittaṃ. Katamesaṃ puggalānaṃ ajjhāsayavasenāti? Ugghaṭitaññūnaṃ. Cattāro hi puggalā ugghaṭitaññū vipañcitaññū neyyo padaparamoti. Tattha yassa puggalassa saha udāhaṭavelāya dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo ugghaṭitaññū. Yassa puggalassa saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthe vibhajiyamāne dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo vipañcitaññū. Yassa puggalassa uddesato paripucchato yoniso manasikaroto, kalyāṇamitte sevato, bhajato, payirupāsato, anupubbena dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo neyyo. Yassa puggalassa bahumpi suṇato, bahumpi dhārayato, bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo padaparamo. Iti imesu catūsu puggalesu ugghaṭitaññūpuggalānaṃ ajjhāsayavasena idaṃ suttaṃ nikkhittaṃ.

တဒာ ကိရ ပဉ္စသတာ ဇနပဒဝာသိကာ ဘိက္ခူ သဗ္ဗေဝ ဧကစရာ ဒ္ဝိစရာ တိစရာ စတုစရာ ပဉ္စစရာ သဘာဂဝုတ္တိနော ဓုတင္ဂဓရာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ယုတ္တယောဂာ ဝိပသ္သကာ သဏ္ဟံ သုခုမံ သုညတံ ပစ္စယာကာရဒေသနံ ပတ္ထယမာနာ သာယန္ဟသမယေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင္ကမိတ္ဝာ, ဝန္ဒိတ္ဝာ, ရတ္တကမ္ဗလသာဏိယာ ပရိက္ခိပမာနာ ဝိယ ဒေသနံ ပစ္စာသီသမာနာ ပရိဝာရေတ္ဝာ နိသီဒိံသု။ တေသံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဘဂဝာ ဣဒံ သုတ္တံ အာရဘိ။ ယထာ ဟိ ဆေကော စိတ္တကာရော အပရိကမ္မကတဘိတ္တိံ လဘိတ္ဝာ, န အာဒိတောဝ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေသိ, မဟာမတ္တိကလေပာဒီဟိ ပန ဘိတ္တိပရိကမ္မံ တာဝ ကတ္ဝာ , ကတပရိကမ္မာယ ဘိတ္တိယာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ, ကတပရိကမ္မံ ပန ဘိတ္တိံ လဘိတ္ဝာ, ဘိတ္တိပရိကမ္မဗ္ယာပာရံ အကတ္ဝာ, ရင္ဂဇာတာနိ ယောဇေတ္ဝာ, ဝဋ္ဋိကံ ဝာ တူလိကံ ဝာ အာဒာယ ရူပမေဝ သမုဋ္ဌာပေတိ, ဧဝမေဝ ဘဂဝာ အကတာဘိနိဝေသံ အာဒိကမ္မိကကုလပုတ္တံ လဘိတ္ဝာ နာသ္သ အာဒိတောဝ အရဟတ္တပဒဋ္ဌာနံ သဏ္ဟံ သုခုမံ သုညတံ ဝိပသ္သနာလက္ခဏံ အာစိက္ခတိ, သီလသမာဓိကမ္မသ္သကတာဒိဋ္ဌိသမ္ပဒာယ ပန ယောဇေန္တော ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ တာဝ အာစိက္ခတိ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

Tadā kira pañcasatā janapadavāsikā bhikkhū sabbeva ekacarā dvicarā ticarā catucarā pañcacarā sabhāgavuttino dhutaṅgadharā āraddhavīriyā yuttayogā vipassakā saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ paccayākāradesanaṃ patthayamānā sāyanhasamaye bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, vanditvā, rattakambalasāṇiyā parikkhipamānā viya desanaṃ paccāsīsamānā parivāretvā nisīdiṃsu. Tesaṃ ajjhāsayavasena bhagavā idaṃ suttaṃ ārabhi. Yathā hi cheko cittakāro aparikammakatabhittiṃ labhitvā, na āditova rūpaṃ samuṭṭhāpesi, mahāmattikalepādīhi pana bhittiparikammaṃ tāva katvā , kataparikammāya bhittiyā rūpaṃ samuṭṭhāpeti, kataparikammaṃ pana bhittiṃ labhitvā, bhittiparikammabyāpāraṃ akatvā, raṅgajātāni yojetvā, vaṭṭikaṃ vā tūlikaṃ vā ādāya rūpameva samuṭṭhāpeti, evameva bhagavā akatābhinivesaṃ ādikammikakulaputtaṃ labhitvā nāssa āditova arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati, sīlasamādhikammassakatādiṭṭhisampadāya pana yojento pubbabhāgapaṭipadaṃ tāva ācikkhati. Yaṃ sandhāya vuttaṃ –

‘‘တသ္မာတိဟ တ္ဝံ, ဘိက္ခု, အာဒိမေဝ ဝိသောဓေဟိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ။ ယတော ခော တေ, ဘိက္ခု, သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဘဝိသ္သတိ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ။ တတော တ္ဝံ, ဘိက္ခု, သီလံ နိသ္သာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ တိဝိဓေန ဘာဝေယ္ယာသိ။ ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ တ္ဝံ, ဘိက္ခု, အဇ္ဈတ္တံ ဝာ ကာယေ ကာယာနုပသ္သီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယ္ယ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒောမနသ္သံ။ ဗဟိဒ္ဓာ ဝာ ကာယေ။ပေ.။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓာ ဝာ ကာယေ။ပေ.။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပသ္သီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယ္ယ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒောမနသ္သံ။ ယတော ခော တ္ဝံ, ဘိက္ခု, သီလံ နိသ္သာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဧဝံ တိဝိဓေန ဘာဝေသ္သသိ, တတော တုယ္ဟံ, ဘိက္ခု, ယာ ရတ္တိ ဝာ ဒိဝသော ဝာ အာဂမိသ္သတိ, ဝုဒ္ဓိယေဝ ပာဋိကင္ခာ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ပရိဟာနီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၆၉)။

‘‘Tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ diṭṭhi ca ujukā. Yato kho te, bhikkhu, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati diṭṭhi ca ujukā. Tato tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne tividhena bhāveyyāsi. Katame cattāro? Idha tvaṃ, bhikkhu, ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Bahiddhā vā kāye…pe… ajjhattabahiddhā vā kāye…pe… dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yato kho tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ tividhena bhāvessasi, tato tuyhaṃ, bhikkhu, yā ratti vā divaso vā āgamissati, vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no parihānī’’ti (saṃ. ni. 5.369).

ဧဝံ အာဒိကမ္မိကကုလပုတ္တသ္သ သီလကထာယ ပရိကမ္မံ ကထေတ္ဝာ, အရဟတ္တပဒဋ္ဌာနံ သဏ္ဟံ သုခုမံ သုညတံ ဝိပသ္သနာလက္ခဏံ အာစိက္ခတိ။

Evaṃ ādikammikakulaputtassa sīlakathāya parikammaṃ kathetvā, arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati.

ပရိသုဒ္ဓသီလံ ပန အာရဒ္ဓဝီရိယံ ယုတ္တယောဂံ ဝိပသ္သကံ လဘိတ္ဝာ, နာသ္သ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ အာစိက္ခတိ, ဥဇုကမေဝ ပန အရဟတ္တပဒဋ္ဌာနံ သဏ္ဟံ သုခုမံ သုညတံ ဝိပသ္သနာလက္ခဏံ အာစိက္ခတိ။ ဣမေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပရိသောဓေတ္ဝာ ဌိတာ သုဓန္တသုဝဏ္ဏသဒိသာ သုပရိမဇ္ဇိတမဏိက္ခန္ဓသန္နိဘာ, ဧကော လောကုတ္တရမဂ္ဂောဝ နေသံ အနာဂတော။ ဣတိ တသ္သာဂမနတ္ထာယ သတ္ထာ တေသံ အဇ္ဈာသယံ အပေက္ခမာနော ဣဒံ သုတ္တံ အာရဘိ။

Parisuddhasīlaṃ pana āraddhavīriyaṃ yuttayogaṃ vipassakaṃ labhitvā, nāssa pubbabhāgapaṭipadaṃ ācikkhati, ujukameva pana arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati. Ime pañcasatā bhikkhū pubbabhāgapaṭipadaṃ parisodhetvā ṭhitā sudhantasuvaṇṇasadisā suparimajjitamaṇikkhandhasannibhā, eko lokuttaramaggova nesaṃ anāgato. Iti tassāgamanatthāya satthā tesaṃ ajjhāsayaṃ apekkhamāno idaṃ suttaṃ ārabhi.

တတ္ထ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒန္တိ ပစ္စယာကာရံ။ ပစ္စယာကာရော ဟိ အညမညံ ပဋိစ္စ သဟိတေ ဓမ္မေ ဥပ္ပာဒေတိ။ တသ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒောတိ ဝုစ္စတိ။ အယမေတ္ထ သင္ခေပော, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော ဂဟေတဗ္ဗော။

Tattha paṭiccasamuppādanti paccayākāraṃ. Paccayākāro hi aññamaññaṃ paṭicca sahite dhamme uppādeti. Tasmā paṭiccasamuppādoti vuccati. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimaggato gahetabbo.

ဝောတိ အယံ ဝော-သဒ္ဒော ပစ္စတ္တ-ဥပယောဂကရဏ-သမ္ပဒာန-သာမိဝစန-ပဒပူရဏေသု ဒိသ္သတိ။ ‘‘ကစ္စိ ပန ဝော အနုရုဒ္ဓာ သမဂ္ဂာ သမ္မောဒမာနာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၂၆; မဟာဝ. ၄၆၆) ဟိ ပစ္စတ္တေ ဒိသ္သတိ။ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေ, ပဏာမေမိ ဝော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၅၇) ဥပယောဂေ။ ‘‘န ဝော မမ သန္တိကေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၅၇) ကရဏေ။ ‘‘ဝနပတ္ထပရိယာယံ ဝော, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေသ္သာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၉၀) သမ္ပဒာနေ။ ‘‘သဗ္ဗေသံ ဝော, သာရိပုတ္တ, သုဘာသိတ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၄၅) သာမိဝစနေ။ ‘‘ယေ ဟိ ဝော အရိယာ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၅) ပဒပူရဏမတ္တေ။ ဣဓ ပနာယံ သမ္ပဒာနေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဘိက္ခဝေတိ ပတိသ္သဝေန အဘိမုခီဘူတာနံ ပုန အာလပနံ။ ဒေသေသ္သာမီတိ ဒေသနာပဋိဇာနနံ။ တံ သုဏာထာတိ တံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ တံ ဒေသနံ မယာ ဝုစ္စမာနံ သုဏာထ။

Voti ayaṃ vo-saddo paccatta-upayogakaraṇa-sampadāna-sāmivacana-padapūraṇesu dissati. ‘‘Kacci pana vo anuruddhā samaggā sammodamānā’’tiādīsu (ma. ni. 1.326; mahāva. 466) hi paccatte dissati. ‘‘Gacchatha, bhikkhave, paṇāmemi vo’’tiādīsu (ma. ni. 2.157) upayoge. ‘‘Na vo mama santike vatthabba’’ntiādīsu (ma. ni. 2.157) karaṇe. ‘‘Vanapatthapariyāyaṃ vo, bhikkhave, desessāmī’’tiādīsu (ma. ni. 1.190) sampadāne. ‘‘Sabbesaṃ vo, sāriputta, subhāsita’’ntiādīsu (ma. ni. 1.345) sāmivacane. ‘‘Ye hi vo ariyā parisuddhakāyakammantā’’tiādīsu (ma. ni. 1.35) padapūraṇamatte. Idha panāyaṃ sampadāne daṭṭhabbo. Bhikkhaveti patissavena abhimukhībhūtānaṃ puna ālapanaṃ. Desessāmīti desanāpaṭijānanaṃ. Taṃ suṇāthāti taṃ paṭiccasamuppādaṃ taṃ desanaṃ mayā vuccamānaṃ suṇātha.

သာဓုကံ မနသိ ကရောထာတိ ဧတ္ထ ပန သာဓုကံ သာဓူတိ ဧကတ္ထမေတံ။ အယဉ္စ သာဓုသဒ္ဒော အာယာစန-သမ္ပဋိစ္ဆန-သမ္ပဟံသန-သုန္ဒရ-ဒဠ္ဟီကမ္မာဒီသု ဒိသ္သတိ။ ‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝာ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတူ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၂၅၇; သံ. နိ. ၄.၆၅; ၅.၃၈၁) ဟိ အာယာစနေ ဒိသ္သတိ။ ‘‘သာဓု, ဘန္တေတိ ခော သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတ္ဝာ အနုမောဒိတ္ဝာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၈၆) သမ္ပဋိစ္ဆနေ။ ‘‘သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၉) သမ္ပဟံသနေ။

Sādhukaṃ manasi karothāti ettha pana sādhukaṃ sādhūti ekatthametaṃ. Ayañca sādhusaddo āyācana-sampaṭicchana-sampahaṃsana-sundara-daḷhīkammādīsu dissati. ‘‘Sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū’’tiādīsu (a. ni. 4.257; saṃ. ni. 4.65; 5.381) hi āyācane dissati. ‘‘Sādhu, bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā’’tiādīsu (ma. ni. 3.86) sampaṭicchane. ‘‘Sādhu sādhu, sāriputtā’’tiādīsu (dī. ni. 3.349) sampahaṃsane.

‘‘သာဓု ဓမ္မရုစီ ရာဇာ၊ သာဓု ပညာဏဝာ နရော။

‘‘Sādhu dhammarucī rājā, sādhu paññāṇavā naro;

သာဓု မိတ္တာနမဒ္ဒုဗ္ဘော၊ ပာပသ္သ အကရဏံ သုခ’’န္တိ။ –

Sādhu mittānamaddubbho, pāpassa akaraṇaṃ sukha’’nti. –

အာဒီသု (ဇာ. ၂.၁၈.၁၀၁) သုန္ဒရေ။ ‘‘တေန ဟိ, ဗ္ရာဟ္မဏ, သာဓုကံ သုဏာဟီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၅.၁၉၂) သာဓုကသဒ္ဒောယေဝ ဒဠ္ဟီကမ္မေ အာဏတ္တိယန္တိပိ ဝုစ္စတိ။ ဣဓ ပနာယံ ဧတ္ထေဝ ဒဠ္ဟီကမ္မေ အာဏတ္တိယာ စ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, သုန္ဒရတ္ထေပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဒဠ္ဟီကရဏတ္ထေန ဟိ ‘‘ဒဠ္ဟံ ဣမံ ဓမ္မံ သုဏာထ, သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏ္ဟန္တာ’’, အာဏတ္တိအတ္ထေန ‘‘မမ အာဏတ္တိယာ သုဏာထ’’ သုန္ဒရတ္ထေန ‘‘သုန္ဒရမိမံ ဘဒ္ဒကံ ဓမ္မံ သုဏာထာ’’တိ ဧတံ ဒီပိတံ ဟောတိ။ မနသိ ကရောထာတိ အာဝဇ္ဇေထ။ သမန္နာဟရထာတိ အတ္ထော။ အဝိက္ခိတ္တစိတ္တာ ဟုတ္ဝာ နိသာမေထ, စိတ္တေ ကရောထာတိ အဓိပ္ပာယော။

Ādīsu (jā. 2.18.101) sundare. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, sādhukaṃ suṇāhī’’tiādīsu (a. ni. 5.192) sādhukasaddoyeva daḷhīkamme āṇattiyantipi vuccati. Idha panāyaṃ ettheva daḷhīkamme āṇattiyā ca attho veditabbo, sundaratthepi vaṭṭati. Daḷhīkaraṇatthena hi ‘‘daḷhaṃ imaṃ dhammaṃ suṇātha, suggahitaṃ gaṇhantā’’, āṇattiatthena ‘‘mama āṇattiyā suṇātha’’ sundaratthena ‘‘sundaramimaṃ bhaddakaṃ dhammaṃ suṇāthā’’ti etaṃ dīpitaṃ hoti. Manasi karothāti āvajjetha. Samannāharathāti attho. Avikkhittacittā hutvā nisāmetha, citte karothāti adhippāyo.

ဣဒာနေတ္ထ တံ သုဏာထာတိ သောတိန္ဒ္ရိယဝိက္ခေပနိဝာရဏမေတံ။ သာဓုကံ မနသိ ကရောထာတိ မနသိကာရေ ဒဠ္ဟီကမ္မနိယောဇနေန မနိန္ဒ္ရိယဝိက္ခေပနိဝာရဏံ။ ပုရိမဉ္စေတ္ထ ဗ္ယဉ္ဇနဝိပလ္လာသဂာဟနိဝာရဏံ, ပစ္ဆိမံ အတ္ထဝိပလ္လာသဂာဟနိဝာရဏံ။ ပုရိမေန စ ဓမ္မသ္သဝနေ နိယောဇေတိ, ပစ္ဆိမေန သုတာနံ ဓမ္မာနံ ဓာရဏူပပရိက္ခာသု။ ပုရိမေန စ ‘‘သဗ္ယဉ္ဇနော အယံ ဓမ္မော, တသ္မာ သဝနီယော’’တိ ဒီပေတိ, ပစ္ဆိမေန ‘‘သာတ္ထော, တသ္မာ မနသိ ကာတဗ္ဗော’’တိ။ သာဓုကပဒံ ဝာ ဥဘယပဒေဟိ ယောဇေတ္ဝာ, ‘‘ယသ္မာ အယံ ဓမ္မော ဓမ္မဂမ္ဘီရော စ ဒေသနာဂမ္ဘီရော စ, တသ္မာ သုဏာထ သာဓုကံ။ ယသ္မာ အတ္ထဂမ္ဘီရော စ ပဋိဝေဓဂမ္ဘီရော စ, တသ္မာ သာဓုကံ မနသိ ကရောထာ’’တိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဘာသိသ္သာမီတိ ဒေသေသ္သာမိ။ ‘‘တံ သုဏာထာ’’တိ ဧတ္ထ ပဋိညာတံ ဒေသနံ သံခိတ္တတောဝ န ဒေသေသ္သာမိ, အပိစ ခော ဝိတ္ထာရတောပိ နံ ဘာသိသ္သာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သင္ခေပဝိတ္ထာရဝာစကာနိ ဟိ ဧတာနိ ပဒာနိ။ ယထာဟ ဝင္ဂီသတ္ထေရော –

Idānettha taṃ suṇāthāti sotindriyavikkhepanivāraṇametaṃ. Sādhukaṃ manasi karothāti manasikāre daḷhīkammaniyojanena manindriyavikkhepanivāraṇaṃ. Purimañcettha byañjanavipallāsagāhanivāraṇaṃ, pacchimaṃ atthavipallāsagāhanivāraṇaṃ. Purimena ca dhammassavane niyojeti, pacchimena sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇūpaparikkhāsu. Purimena ca ‘‘sabyañjano ayaṃ dhammo, tasmā savanīyo’’ti dīpeti, pacchimena ‘‘sāttho, tasmā manasi kātabbo’’ti. Sādhukapadaṃ vā ubhayapadehi yojetvā, ‘‘yasmā ayaṃ dhammo dhammagambhīro ca desanāgambhīro ca, tasmā suṇātha sādhukaṃ. Yasmā atthagambhīro ca paṭivedhagambhīro ca, tasmā sādhukaṃ manasi karothā’’ti evaṃ yojanā veditabbā. Bhāsissāmīti desessāmi. ‘‘Taṃ suṇāthā’’ti ettha paṭiññātaṃ desanaṃ saṃkhittatova na desessāmi, apica kho vitthāratopi naṃ bhāsissāmīti vuttaṃ hoti. Saṅkhepavitthāravācakāni hi etāni padāni. Yathāha vaṅgīsatthero –

‘‘သံခိတ္တေနပိ ဒေသေတိ၊ ဝိတ္ထာရေနပိ ဘာသတိ။

‘‘Saṃkhittenapi deseti, vitthārenapi bhāsati;

သာဠိကာယိဝ နိဂ္ဃောသော၊ ပဋိဘာနံ ဥဒီရယီ’’တိ။ (သံ. နိ. ၁.၂၁၄; ထေရဂာ. ၁၂၄၁)။

Sāḷikāyiva nigghoso, paṭibhānaṃ udīrayī’’ti. (saṃ. ni. 1.214; theragā. 1241);

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဥသ္သာဟဇာတာ ဟုတ္ဝာ ဧဝံ, ဘန္တေတိ ခော တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စသ္သောသုံ သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု, ပဋိဂ္ဂဟေသုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

Evaṃ vutte ussāhajātā hutvā evaṃ, bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ satthu vacanaṃ sampaṭicchiṃsu, paṭiggahesunti vuttaṃ hoti.

အထ နေသံ ဘဂဝာ ဧတဒဝောစ – ဧတံ ဣဒာနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒော’’တိအာဒိံ သကလံ သုတ္တံ အဝောစ။ တတ္ထ ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒောတိ ကထေတုကမ္ယတာပုစ္ဆာ။ ပဉ္စဝိဓာ ဟိ ပုစ္ဆာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ ကထေတုကမ္ယတာပုစ္ဆာတိ, တာသံ ဣဒံ နာနတ္တံ –

Atha nesaṃ bhagavā etadavoca – etaṃ idāni vattabbaṃ ‘‘katamo ca, bhikkhave, paṭiccasamuppādo’’tiādiṃ sakalaṃ suttaṃ avoca. Tattha katamo ca, bhikkhave, paṭiccasamuppādoti kathetukamyatāpucchā. Pañcavidhā hi pucchā adiṭṭhajotanāpucchā diṭṭhasaṃsandanāpucchā vimaticchedanāpucchā anumatipucchā kathetukamyatāpucchāti, tāsaṃ idaṃ nānattaṃ –

ကတမာ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာ (မဟာနိ. ၁၅၀; စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂)? ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတံ ဟောတိ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ။ တသ္သ ဉာဏာယ ဒသ္သနာယ တုလနာယ တီရဏာယ ဝိဘူတာယ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆတိ။ အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ။

Katamā adiṭṭhajotanā pucchā (mahāni. 150; cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchāniddesa 12)? Pakatiyā lakkhaṇaṃ aññātaṃ hoti adiṭṭhaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ. Tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhūtāya vibhāvanatthāya pañhaṃ pucchati. Ayaṃ adiṭṭhajotanāpucchā.

ကတမာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ တုလိတံ တီရိတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ။ သော အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတ္ထာယ ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆတိ။ အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ။

Katamā diṭṭhasaṃsandanāpucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ tulitaṃ tīritaṃ vibhūtaṃ vibhāvitaṃ. So aññehi paṇḍitehi saddhiṃ saṃsandanatthāya pañhaṃ pucchati. Ayaṃ diṭṭhasaṃsandanāpucchā.

ကတမာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ သံသယပက္ခန္ဒော ဟောတိ ဝိမတိပက္ခန္ဒော ဒ္ဝေဠ္ဟကဇာတော – ‘‘ဧဝံ နု ခော, န နု ခော, ကထံ နု ခော’’တိ, သော ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆတိ, အယံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ။

Katamā vimaticchedanāpucchā? Pakatiyā saṃsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto – ‘‘evaṃ nu kho, na nu kho, kathaṃ nu kho’’ti, so vimaticchedanatthāya pañhaṃ pucchati, ayaṃ vimaticchedanāpucchā.

ကတမာ အနုမတိပုစ္ဆာ? ဘဂဝာ ဘိက္ခူနံ အနုမတိယာ ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ နိစ္စံ ဝာ အနိစ္စံ ဝာ’’တိ, အနိစ္စံ, ဘန္တေ။ ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝာ တံ သုခံ ဝာတိ, ဒုက္ခံ, ဘန္တေ။ ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပသ္သိတုံ – ‘‘ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မိ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ, နော ဟေတံ ဘန္တေတိ (သံ. နိ. ၃.၇၉)။ အယံ အနုမတိပုစ္ဆာ။

Katamā anumatipucchā? Bhagavā bhikkhūnaṃ anumatiyā pañhaṃ pucchati – ‘‘taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti, aniccaṃ, bhante. Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vāti, dukkhaṃ, bhante. Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘‘etaṃ mama esohamasmi eso me attā’’ti, no hetaṃ bhanteti (saṃ. ni. 3.79). Ayaṃ anumatipucchā.

ကတမာ ကထေတုကမ္ယတာပုစ္ဆာ? ဘဂဝာ ဘိက္ခူနံ ကထေတုကမ္ယတာယ ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, သတိပဋ္ဌာနာ။ ကတမေ စတ္တာရော’’တိ? အယံ ကထေတုကမ္ယတာပုစ္ဆာတိ။

Katamā kathetukamyatāpucchā? Bhagavā bhikkhūnaṃ kathetukamyatāya pañhaṃ pucchati – ‘‘cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā. Katame cattāro’’ti? Ayaṃ kathetukamyatāpucchāti.

တတ္ထ ဗုဒ္ဓာနံ ပုရိမာ တိသ္သော ပုစ္ဆာ နတ္ထိ။ ကသ္မာ? ဗုဒ္ဓာနဉ္ဟိ တီသု အဒ္ဓာသု ကိဉ္စိ သင္ခတံ အဒ္ဓာဝိမုတ္တံ ဝာ အသင္ခတံ အဒိဋ္ဌံ အဇောတိတံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ နာမ နတ္ထိ။ တေန နေသံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ။ ယံ ပန ဘဂဝတာ အတ္တနော ဉာဏေန ပဋိဝိဒ္ဓံ, တသ္သ အညေန သမဏေန ဝာ ဗ္ရာဟ္မဏေန ဝာ ဒေဝေန ဝာ မာရေန ဝာ ဗ္ရဟ္မုနာ ဝာ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနကိစ္စံ နတ္ထိ။ တေနသ္သ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ။ ယသ္မာ ပနေသ အကထံကထီ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိဟတသံသယော။ တေနသ္သ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ။ ဣတရာ ပန ဒ္ဝေ ပုစ္ဆာ ဘဂဝတော အတ္ထိ။ တာသု အယံ ကထေတုကမ္ယတာ ပုစ္ဆာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

Tattha buddhānaṃ purimā tisso pucchā natthi. Kasmā? Buddhānañhi tīsu addhāsu kiñci saṅkhataṃ addhāvimuttaṃ vā asaṅkhataṃ adiṭṭhaṃ ajotitaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ nāma natthi. Tena nesaṃ adiṭṭhajotanāpucchā natthi. Yaṃ pana bhagavatā attano ñāṇena paṭividdhaṃ, tassa aññena samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā saddhiṃ saṃsandanakiccaṃ natthi. Tenassa diṭṭhasaṃsandanāpucchā natthi. Yasmā panesa akathaṃkathī tiṇṇavicikiccho sabbadhammesu vihatasaṃsayo. Tenassa vimaticchedanāpucchā natthi. Itarā pana dve pucchā bhagavato atthi. Tāsu ayaṃ kathetukamyatā pucchāti veditabbā.

ဣဒာနိ တာဝ ပုစ္ဆာယ ပုဋ္ဌံ ပစ္စယာကာရံ ဝိဘဇန္တော အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သင္ခာရာတိအာဒိမာဟ။ ဧတ္ထ စ ယထာ နာမ ‘‘ပိတရံ ကထေသ္သာမီ’’တိ အာရဒ္ဓော ‘‘တိသ္သသ္သ ပိတာ သောဏသ္သ ပိတာ’’တိ ပဌမတရံ ပုတ္တမ္ပိ ကထေတိ, ဧဝမေဝ ဘဂဝာ ပစ္စယံ ကထေတုံ အာရဒ္ဓော ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင္ခာရာ’’တိအာဒိနာ နယေန သင္ခာရာဒီနံ ပစ္စယေ အဝိဇ္ဇာဒိဓမ္မေ ကထေန္တော ပစ္စယုပ္ပန္နမ္ပိ ကထေသိ။ အာဟာရဝဂ္ဂသ္သ ပန ပရိယောသာနေ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဉ္စ ဝော, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေသ္သာမိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေ စ ဓမ္မေ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၂၀) ဥဘယံ အာရဘိတ္ဝာ ဥဘယမ္ပိ ကထေသိ။ ဣဒာနိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင္ခာရာတိအာဒီသု ပန အဝိဇ္ဇာ စ သာ ပစ္စယော စာတိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယော။ တသ္မာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင္ခာရာ သမ္ဘဝန္တီတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယမေတ္ထ သင္ခေပော, ဝိတ္ထာရေန ပန သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာ အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတာ, တသ္မာ သာ တတ္ထ ကထိတဝသေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ။

Idāni tāva pucchāya puṭṭhaṃ paccayākāraṃ vibhajanto avijjāpaccayā, bhikkhave, saṅkhārātiādimāha. Ettha ca yathā nāma ‘‘pitaraṃ kathessāmī’’ti āraddho ‘‘tissassa pitā soṇassa pitā’’ti paṭhamataraṃ puttampi katheti, evameva bhagavā paccayaṃ kathetuṃ āraddho ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādinā nayena saṅkhārādīnaṃ paccaye avijjādidhamme kathento paccayuppannampi kathesi. Āhāravaggassa pana pariyosāne ‘‘paṭiccasamuppādañca vo, bhikkhave, desessāmi paṭiccasamuppanne ca dhamme’’ti (saṃ. ni. 2.20) ubhayaṃ ārabhitvā ubhayampi kathesi. Idāni avijjāpaccayā saṅkhārātiādīsu pana avijjā ca sā paccayo cāti avijjāpaccayo. Tasmā avijjāpaccayā saṅkhārā sambhavantīti iminā nayena attho veditabbo. Ayamettha saṅkhepo, vitthārena pana sabbākārasampannā anulomapaṭiccasamuppādakathā visuddhimagge kathitā, tasmā sā tattha kathitavaseneva gahetabbā.

ပဋိလောမကထာယံ ပန အဝိဇ္ဇာယ တ္ဝေဝာတိ အဝိဇ္ဇာယ တု ဧဝ။ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ ဝိရာဂသင္ခာတေန မဂ္ဂေန အသေသနိရောဓာ။ သင္ခာရနိရောဓောတိ သင္ခာရာနံ အနုပ္ပာဒနိရောဓော ဟောတိ။ ဧဝံနိရောဓာနံ ပန သင္ခာရာနံ နိရောဓာ ဝိညာဏာဒီနဉ္စ နိရောဓာ နာမရူပာဒီနိ နိရုဒ္ဓာနိယေဝ ဟောန္တီတိ ဒသ္သေတုံ သင္ခာရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓောတိအာဒီနိ ဝတ္ဝာ, ဧဝမေတသ္သ ကေဝလသ္သ ဒုက္ခက္ခန္ဓသ္သ နိရောဓော ဟောတီတိ အာဟ။ တတ္ထ ကေဝလသ္သာတိ သကလသ္သ, သုဒ္ဓသ္သ ဝာ, သတ္တဝိရဟိတသ္သာတိ အတ္ထော။ ဒုက္ခက္ခန္ဓသ္သာတိ ဒုက္ခရာသိသ္သ။ နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပာဒော ဟောတိ။ ဣတိ ဘဂဝာ အနုလောမတော ဒ္ဝာဒသဟိ ပဒေဟိ ဝဋ္ဋကထံ ကထေတ္ဝာ တမေဝ ဝဋ္ဋံ ဝိနိဝဋ္ဋေတ္ဝာ ပဋိလောမတော ဒ္ဝာဒသဟိ ပဒေဟိ ဝိဝဋ္ဋံ ကထေန္တော အရဟတ္တေန ဒေသနာယ ကူဋံ ဂဏ္ဟိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ တေ ပဉ္စသတာ အာရဒ္ဓဝိပသ္သကာ ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလာ သူရိယရသ္မိသမ္ဖုဋ္ဌာနိ ပရိပာကဂတာနိ ပဒုမာနိ ဝိယ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈိတ္ဝာ အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု။

Paṭilomakathāyaṃ pana avijjāya tvevāti avijjāya tu eva. Asesavirāganirodhāti virāgasaṅkhātena maggena asesanirodhā. Saṅkhāranirodhoti saṅkhārānaṃ anuppādanirodho hoti. Evaṃnirodhānaṃ pana saṅkhārānaṃ nirodhā viññāṇādīnañca nirodhā nāmarūpādīni niruddhāniyeva hontīti dassetuṃ saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhotiādīni vatvā, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotīti āha. Tattha kevalassāti sakalassa, suddhassa vā, sattavirahitassāti attho. Dukkhakkhandhassāti dukkharāsissa. Nirodho hotīti anuppādo hoti. Iti bhagavā anulomato dvādasahi padehi vaṭṭakathaṃ kathetvā tameva vaṭṭaṃ vinivaṭṭetvā paṭilomato dvādasahi padehi vivaṭṭaṃ kathento arahattena desanāya kūṭaṃ gaṇhi. Desanāpariyosāne te pañcasatā āraddhavipassakā ugghaṭitaññūpuggalā sūriyarasmisamphuṭṭhāni paripākagatāni padumāni viya saccāni bujjhitvā arahattaphale patiṭṭhahiṃsu.

ဣဒမဝောစ ဘဂဝာတိ ဣဒံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန သကလသုတ္တံ ဘဂဝာ အဝောစ။ အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူတိ တုဋ္ဌစိတ္တာ တေ ပဉ္စသတာ ခီဏာသဝာ ဘိက္ခူ။ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ ကရဝီကရုတမဉ္ဇုနာ ကဏ္ဏသုခေန ပဏ္ဍိတဇနဟဒယာနံ အမတာဘိသေကသဒိသေန ဗ္ရဟ္မသ္သရေန ဘာသတော ဘဂဝတော ဝစနံ အဘိနန္ဒိံသု, အနုမောဒိံသု စေဝ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု စာတိ အတ္ထော။ တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

Idamavoca bhagavāti idaṃ vaṭṭavivaṭṭavasena sakalasuttaṃ bhagavā avoca. Attamanā te bhikkhūti tuṭṭhacittā te pañcasatā khīṇāsavā bhikkhū. Bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti karavīkarutamañjunā kaṇṇasukhena paṇḍitajanahadayānaṃ amatābhisekasadisena brahmassarena bhāsato bhagavato vacanaṃ abhinandiṃsu, anumodiṃsu ceva sampaṭicchiṃsu cāti attho. Tenetaṃ vuccati –

‘‘သုဘာသိတံ သုလပိတံ၊ သာဓု သာဓူတိ တာဒိနော။

‘‘Subhāsitaṃ sulapitaṃ, sādhu sādhūti tādino;

အနုမောဒမာနာ သိရသာ၊ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု ဘိက္ခဝော’’တိ။

Anumodamānā sirasā, sampaṭicchiṃsu bhikkhavo’’ti.

ပဌမပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

Paṭhamapaṭiccasamuppādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ • Saṃyuttanikāya / ၁. ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသုတ္တံ • 1. Paṭiccasamuppādasuttaṃ

ဋီကာ • Tīkā / သုတ္တပိဋက (ဋီကာ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / သံယုတ္တနိကာယ (ဋီကာ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) / ၁. ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ • 1. Paṭiccasamuppādasuttavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact