| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
३४. पथवीनिद्देसवण्णना
34. Pathavīniddesavaṇṇanā
२४२. जाता (पाचि॰ ८६; पाचि॰ अट्ठ॰ ८६-८८; कङ्खा॰ अट्ठ॰ पथवीखणनसिक्खापदवण्णना) अजाताति दुविधा पथवीति अत्थो। इदानि तदुभयं दस्सेतुं ‘‘सुद्धमत्तिकपंसुका’’तिआदिमाह। तत्थ सुद्धमत्तिकपंसुका च अदड्ढा च बहुमत्तिकपंसुका च चातुमासाधिकोवट्ठपंसुमत्तिकरासि च जातपथवीति सम्बन्धो। एत्थ पन अदड्ढाति उद्धनपचनकुम्भकारावापभाजनपचनादिवसेन तथा तथा अदड्ढा। अयं पन विसुं नत्थि, सुद्धपंसुआदीसु अञ्ञतराव वेदितब्बा। सुद्धपंसु सुद्धमत्तिका येभुय्येनपंसु येभुय्येनमत्तिका अतिरेकचातुमासाधिकोवट्ठमत्तिकापंसुपुञ्जा च अदड्ढा चाति अयं सब्बापि जातपथवीति वेदितब्बा।
242. Jātā (pāci. 86; pāci. aṭṭha. 86-88; kaṅkhā. aṭṭha. pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā) ajātāti duvidhā pathavīti attho. Idāni tadubhayaṃ dassetuṃ ‘‘suddhamattikapaṃsukā’’tiādimāha. Tattha suddhamattikapaṃsukā ca adaḍḍhā ca bahumattikapaṃsukā ca cātumāsādhikovaṭṭhapaṃsumattikarāsi ca jātapathavīti sambandho. Ettha pana adaḍḍhāti uddhanapacanakumbhakārāvāpabhājanapacanādivasena tathā tathā adaḍḍhā. Ayaṃ pana visuṃ natthi, suddhapaṃsuādīsu aññatarāva veditabbā. Suddhapaṃsu suddhamattikā yebhuyyenapaṃsu yebhuyyenamattikā atirekacātumāsādhikovaṭṭhamattikāpaṃsupuñjā ca adaḍḍhā cāti ayaṃ sabbāpi jātapathavīti veditabbā.
२४३. दुतियाति अजातपथवीति अत्थो। वुत्तरासीति मत्तिकरासि च पंसुरासि च चातुमासोमवट्ठको अजातपथवीति अत्थो।
243.Dutiyāti ajātapathavīti attho. Vuttarāsīti mattikarāsi ca paṃsurāsi ca cātumāsomavaṭṭhako ajātapathavīti attho.
२४४. इदानि येभुय्येनमत्तिका येभुय्येनपंसुका येभुय्येनसक्खराति एवं वुत्तासु कित्तावता येभुय्यता होतीति तं दस्सेतुं ‘‘द्वे भागा’’तिआदिमाह। तत्थ तीसु भागेसु द्वे भागा मत्तिका यस्सा भूमिया, एसा येभुय्यमत्तिकाति सम्बन्धो। उपड्ढपंसुआदयोपि कप्पिया एव अकप्पियभागस्स अनतिरेकतो। ‘‘येभुय्येनमत्तिका येभुय्येनपंसुका’’ति (पाचि॰ ८६) हि वुत्तं, न ‘‘उपड्ढमत्तिका, उपड्ढपंसुका’’ति। सेसेसुपीति येभुय्यपंसुकादीसुपि।
244. Idāni yebhuyyenamattikā yebhuyyenapaṃsukā yebhuyyenasakkharāti evaṃ vuttāsu kittāvatā yebhuyyatā hotīti taṃ dassetuṃ ‘‘dve bhāgā’’tiādimāha. Tattha tīsu bhāgesu dve bhāgā mattikā yassā bhūmiyā, esā yebhuyyamattikāti sambandho. Upaḍḍhapaṃsuādayopi kappiyā eva akappiyabhāgassa anatirekato. ‘‘Yebhuyyenamattikā yebhuyyenapaṃsukā’’ti (pāci. 86) hi vuttaṃ, na ‘‘upaḍḍhamattikā, upaḍḍhapaṃsukā’’ti. Sesesupīti yebhuyyapaṃsukādīsupi.
२४५. जातसञ्ञिस्स पाचित्तीति सम्बन्धो। द्वेळ्हस्स विमतिस्स दुक्कटं। जाते अजातसञ्ञिस्स अनापत्ति।
245. Jātasaññissa pācittīti sambandho. Dveḷhassa vimatissa dukkaṭaṃ. Jāte ajātasaññissa anāpatti.
२४६. एकायाणत्तिया एकाति सचे सकिं आणत्तो दिवसम्पि खणति, आणापकस्स एका एवाति अत्थो। वाचसोति वाचाय वाचायाति अत्थो।
246.Ekāyāṇattiyā ekāti sace sakiṃ āṇatto divasampi khaṇati, āṇāpakassa ekā evāti attho. Vācasoti vācāya vācāyāti attho.
२४७. एत्थ ‘‘जालेहि अग्गि’’न्ति वा वत्तुं न वट्टति। अनियमेत्वा पन ‘‘पोक्खरणिं खण, पथविं खण, वापिं खण, आवाटं खण, कन्दं खणा’’ति वत्तुं वट्टति।
247. Ettha ‘‘jālehi aggi’’nti vā vattuṃ na vaṭṭati. Aniyametvā pana ‘‘pokkharaṇiṃ khaṇa, pathaviṃ khaṇa, vāpiṃ khaṇa, āvāṭaṃ khaṇa, kandaṃ khaṇā’’ti vattuṃ vaṭṭati.
२४८. एदिसन्ति एत्थ अञ्ञम्पि एवरूपं कप्पियवोहारवचनं वट्टतीति अधिप्पायो।
248.Edisanti ettha aññampi evarūpaṃ kappiyavohāravacanaṃ vaṭṭatīti adhippāyo.
२४९. कोपेतुं लब्भन्ति सम्बन्धो, घटादीहि गहेतुं सक्कुणेय्यकं उस्सिञ्चनीयकद्दमं।
249. Kopetuṃ labbhanti sambandho, ghaṭādīhi gahetuṃ sakkuṇeyyakaṃ ussiñcanīyakaddamaṃ.
२५१-२. उदकसन्तिके पतितेति सम्बन्धो। उदके पतितं पन सब्बकालं कप्पियमेव, तस्मा अकप्पियं दस्सेतुं ‘‘उदकसन्तिके’’ति वुत्तं। पासाणे लग्गे रजे च नवसोण्डिया पतिते रजे चाति सम्बन्धो। अब्भोकासुट्ठिते वम्मिके च मत्तिकाकुट्टे चाति अत्थो, तथा एतेपि सब्बे चातुमासाधिकोवट्ठा न कोपेतब्बाति अत्थो।
251-2. Udakasantike patiteti sambandho. Udake patitaṃ pana sabbakālaṃ kappiyameva, tasmā akappiyaṃ dassetuṃ ‘‘udakasantike’’ti vuttaṃ. Pāsāṇe lagge raje ca navasoṇḍiyā patite raje cāti sambandho. Abbhokāsuṭṭhite vammike ca mattikākuṭṭe cāti attho, tathā etepi sabbe cātumāsādhikovaṭṭhā na kopetabbāti attho.
२५३-५. भूमिं विकोपयं थम्भादिं गण्हितुं न च कप्पतीति सम्बन्धो। धारायाति पस्सावधाराय। पदं दस्सेस्सामीति सम्बन्धो।
253-5. Bhūmiṃ vikopayaṃ thambhādiṃ gaṇhituṃ na ca kappatīti sambandho. Dhārāyāti passāvadhārāya. Padaṃ dassessāmīti sambandho.
२५७. सेकोति सिञ्चनं। भूमिया अल्लहत्थं ठपेत्वाति सम्बन्धो।
257.Sekoti siñcanaṃ. Bhūmiyā allahatthaṃ ṭhapetvāti sambandho.
२५८. अवसे सतीति हत्थदाहादीसु आपदासूति अत्थो। पथवीविनिच्छयो।
258.Avase satīti hatthadāhādīsu āpadāsūti attho. Pathavīvinicchayo.
पथवीनिद्देसवण्णना निट्ठिता।
Pathavīniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
