| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / ဝိနယသင္ဂဟ-အဋ္ဌကထာ • Vinayasaṅgaha-aṭṭhakathā |
၁၄. ပထဝီခဏနဝိနိစ္ဆယကထာ
14. Pathavīkhaṇanavinicchayakathā
၇၂. ပထဝီတိ ဒ္ဝေ ပထဝီ ဇာတာ စ ပထဝီ အဇာတာ စ ပထဝီတိ။ တတ္ထ ဇာတာ နာမ ပထဝီ သုဒ္ဓပံသုကာ သုဒ္ဓမတ္တိကာ အပ္ပပာသာဏာ အပ္ပသက္ခရာ အပ္ပကဌလာ အပ္ပမရုမ္ဗာ အပ္ပဝာလုကာ ယေဘုယ္ယေနပံသုကာ ယေဘုယ္ယေနမတ္တိကာ, အဒဍ္ဎာပိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဇာတာ ပထဝီ’’တိ။ ယောပိ ပံသုပုဉ္ဇော ဝာ မတ္တိကာပုဉ္ဇော ဝာ အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌော, သောပိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဇာတာ ပထဝီ’’တိ။ အဇာတာ နာမ ပထဝီ သုဒ္ဓပာသာဏာ သုဒ္ဓသက္ခရာ သုဒ္ဓကဌလာ သုဒ္ဓမရုမ္ဗာ သုဒ္ဓဝာလုကာ အပ္ပပံသုကာ အပ္ပမတ္တိကာ ယေဘုယ္ယေနပာသာဏာ ယေဘုယ္ယေနသက္ခရာ ယေဘုယ္ယေနကဌလာ ယေဘုယ္ယေနမရုမ္ဗာ ယေဘုယ္ယေနဝာလုကာ, ဒဍ္ဎာပိ ဝုစ္စတိ ‘‘အဇာတာ ပထဝီ’’တိ။ ယောပိ ပံသုပုဉ္ဇော ဝာ မတ္တိကာပုဉ္ဇော ဝာ ဩမကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌော, သောပိ ဝုစ္စတိ ‘‘အဇာတာ ပထဝီ’’တိ (ပာစိ. ၈၄-၈၆)။
72.Pathavīti dve pathavī jātā ca pathavī ajātā ca pathavīti. Tattha jātā nāma pathavī suddhapaṃsukā suddhamattikā appapāsāṇā appasakkharā appakaṭhalā appamarumbā appavālukā yebhuyyenapaṃsukā yebhuyyenamattikā, adaḍḍhāpi vuccati ‘‘jātā pathavī’’ti. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho, sopi vuccati ‘‘jātā pathavī’’ti. Ajātā nāma pathavī suddhapāsāṇā suddhasakkharā suddhakaṭhalā suddhamarumbā suddhavālukā appapaṃsukā appamattikā yebhuyyenapāsāṇā yebhuyyenasakkharā yebhuyyenakaṭhalā yebhuyyenamarumbā yebhuyyenavālukā, daḍḍhāpi vuccati ‘‘ajātā pathavī’’ti. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā omakacātumāsaṃ ovaṭṭho, sopi vuccati ‘‘ajātā pathavī’’ti (pāci. 84-86).
တတ္ထ ဇာတပထဝိံ ခဏန္တသ္သ ခဏာပေန္တသ္သ ဝာ ပာစိတ္တိယံ။ တတ္ရာယံ ဝိနိစ္ဆယော (ပာစိ. အဋ္ဌ. ၈၆) – သစေ သယံ ခဏတိ, ပဟာရေ ပဟာရေ ပာစိတ္တိယံ။ သစေ အညံ အာဏာပေတိ, သကိံ အာဏတ္တော သစေပိ သကလဒိဝသံ ခဏတိ, အာဏာပကသ္သ ဧကမေဝ ပာစိတ္တိယံ။ သစေ ပန ကုသီတော ဟောတိ, ပုနပ္ပုနံ အာဏာပေတဗ္ဗော, တံ အာဏာပေတ္ဝာ ခဏာပေန္တသ္သ ဝာစာယ ဝာစာယ ပာစိတ္တိယံ။ သစေ ‘‘ပောက္ခရဏိံ ခဏာဟီ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ။ ခတာယေဝ ဟိ ပောက္ခရဏီ နာမ ဟောတိ။ တသ္မာ အယံ ကပ္ပိယဝောဟာရော။ ဧသ နယော ‘‘ဝာပိံ တဠာကံ အာဝာဋံ ခဏာ’’တိအာဒီသုပိ။ ‘‘ဣမံ ဩကာသံ ခဏ, ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ပောက္ခရဏိံ ခဏာ’’တိ ဝတ္တုံ ပန န ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ကန္ဒံ ခဏ, မူလံ ခဏာ’’တိ အနိယမေတ္ဝာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ဣမံ ဝလ္လိံ ခဏ, ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ကန္ဒံ ဝာ မူလံ ဝာ ခဏာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ။
Tattha jātapathaviṃ khaṇantassa khaṇāpentassa vā pācittiyaṃ. Tatrāyaṃ vinicchayo (pāci. aṭṭha. 86) – sace sayaṃ khaṇati, pahāre pahāre pācittiyaṃ. Sace aññaṃ āṇāpeti, sakiṃ āṇatto sacepi sakaladivasaṃ khaṇati, āṇāpakassa ekameva pācittiyaṃ. Sace pana kusīto hoti, punappunaṃ āṇāpetabbo, taṃ āṇāpetvā khaṇāpentassa vācāya vācāya pācittiyaṃ. Sace ‘‘pokkharaṇiṃ khaṇāhī’’ti vadati, vaṭṭati. Khatāyeva hi pokkharaṇī nāma hoti. Tasmā ayaṃ kappiyavohāro. Esa nayo ‘‘vāpiṃ taḷākaṃ āvāṭaṃ khaṇā’’tiādīsupi. ‘‘Imaṃ okāsaṃ khaṇa, imasmiṃ okāse pokkharaṇiṃ khaṇā’’ti vattuṃ pana na vaṭṭati. ‘‘Kandaṃ khaṇa, mūlaṃ khaṇā’’ti aniyametvā vattuṃ vaṭṭati, ‘‘imaṃ valliṃ khaṇa, imasmiṃ okāse kandaṃ vā mūlaṃ vā khaṇā’’ti vattuṃ na vaṭṭati.
၇၃. ပောက္ခရဏိံ သောဓေန္တေဟိ ယော ကုဋေဟိ ဥသ္သိဉ္စိတုံ သက္ကာ ဟောတိ တနုကကဒ္ဒမော, တံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဗဟလော န ဝဋ္ဋတိ။ အာတပေန သုက္ခကဒ္ဒမော ဖလတိ, တတ္ရ ယော ဟေဋ္ဌာ ပထဝိယာ အသမ္ဗန္ဓော, တမေဝ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဥဒကေန ဂတဋ္ဌာနေ ဥဒကပပ္ပဋကော နာမ ဟောတိ, ဝာတပဟာရေန စလတိ, တံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ပောက္ခရဏီအာဒီနံ တဋံ ဘိဇ္ဇိတ္ဝာ ဥဒကသာမန္တာ ပတတိ။ သစေ ဩမကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌံ, ဆိန္ဒိတုံ ဘိန္ဒိတုံ ဝာ ဝဋ္ဋတိ, စာတုမာသတော ဥဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ပန ဥဒကေယေဝ ပတတိ, ဒေဝေန အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌေပိ ဥဒကေယေဝ ဥဒကသ္သ ပတိတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ။
73. Pokkharaṇiṃ sodhentehi yo kuṭehi ussiñcituṃ sakkā hoti tanukakaddamo, taṃ apanetuṃ vaṭṭati, bahalo na vaṭṭati. Ātapena sukkhakaddamo phalati, tatra yo heṭṭhā pathaviyā asambandho, tameva apanetuṃ vaṭṭati. Udakena gataṭṭhāne udakapappaṭako nāma hoti, vātapahārena calati, taṃ apanetuṃ vaṭṭati. Pokkharaṇīādīnaṃ taṭaṃ bhijjitvā udakasāmantā patati. Sace omakacātumāsaṃ ovaṭṭhaṃ, chindituṃ bhindituṃ vā vaṭṭati, cātumāsato uddhaṃ na vaṭṭati. Sace pana udakeyeva patati, devena atirekacātumāsaṃ ovaṭṭhepi udakeyeva udakassa patitattā vaṭṭati.
ပာသာဏပိဋ္ဌိယံ သောဏ္ဍိံ ခဏန္တိ, သစေ တတ္ထ ပဌမမေဝ သုခုမရဇံ ပတတိ, တံ ဒေဝေန ဩဝဋ္ဌံ ဟောတိ, စာတုမာသစ္စယေန အကပ္ပိယပထဝီသင္ခ္ယံ ဂစ္ဆတိ။ ဥဒကေ ပရိယာဒိန္နေ သောဏ္ဍိံ သောဓေန္တေဟိ ဝိကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ပဌမမေဝ ဥဒကေန ပူရတိ, ပစ္ဆာ ရဇံ ပတတိ, တံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ တတ္ထ ဟိ ဒေဝေ ဝသ္သန္တေပိ ဥဒကေယေဝ ဥဒကံ ပတတိ။ ပိဋ္ဌိပာသာဏေ သုခုမရဇံ ဟောတိ, ဒေဝေ ဖုသာယန္တေ အလ္လီယတိ, တမ္ပိ စာတုမာသစ္စယေန ဝိကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ အကတပဗ္ဘာရေ ဝမ္မိကော ဥဋ္ဌိတော ဟောတိ, ယထာသုခံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ အဗ္ဘောကာသေ ဥဋ္ဌဟတိ, ဩမကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌောယေဝ ဝဋ္ဋတိ။ ရုက္ခာဒီသု အာရုဠ္ဟဥပစိကမတ္တိကာယမ္ပိ ဧသေဝ နယော။ ဂဏ္ဍုပ္ပာဒဂူထမူသိကုက္ကရဂောကဏ္ဋကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဂောကဏ္ဋကော နာမ ဂာဝီနံ ခုရစ္ဆိန္နကဒ္ဒမော ဝုစ္စတိ။ သစေ ပန ဟေဋ္ဌိမတလေန ဘူမိသမ္ဗန္ဓော ဟောတိ, ဧကဒိဝသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ။ ကသိတဋ္ဌာနေ နင္ဂလစ္ဆိန္နမတ္တိကာပိဏ္ဍံ ဂဏ္ဟန္တသ္သ ဧသေဝ နယော။
Pāsāṇapiṭṭhiyaṃ soṇḍiṃ khaṇanti, sace tattha paṭhamameva sukhumarajaṃ patati, taṃ devena ovaṭṭhaṃ hoti, cātumāsaccayena akappiyapathavīsaṅkhyaṃ gacchati. Udake pariyādinne soṇḍiṃ sodhentehi vikopetuṃ na vaṭṭati. Sace paṭhamameva udakena pūrati, pacchā rajaṃ patati, taṃ vikopetuṃ vaṭṭati. Tattha hi deve vassantepi udakeyeva udakaṃ patati. Piṭṭhipāsāṇe sukhumarajaṃ hoti, deve phusāyante allīyati, tampi cātumāsaccayena vikopetuṃ na vaṭṭati. Akatapabbhāre vammiko uṭṭhito hoti, yathāsukhaṃ vikopetuṃ vaṭṭati. Sace abbhokāse uṭṭhahati, omakacātumāsaṃ ovaṭṭhoyeva vaṭṭati. Rukkhādīsu āruḷhaupacikamattikāyampi eseva nayo. Gaṇḍuppādagūthamūsikukkaragokaṇṭakādīsupi eseva nayo. Gokaṇṭako nāma gāvīnaṃ khuracchinnakaddamo vuccati. Sace pana heṭṭhimatalena bhūmisambandho hoti, ekadivasampi na vaṭṭati. Kasitaṭṭhāne naṅgalacchinnamattikāpiṇḍaṃ gaṇhantassa eseva nayo.
ပုရာဏသေနာသနံ ဟောတိ အစ္ဆဒနံ ဝာ ဝိနဋ္ဌစ္ဆဒနံ ဝာ အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌံ ဇာတပထဝီသင္ခ္ယမေဝ ဂစ္ဆတိ, တတော အဝသေသံ ဆဒနိဋ္ဌကံ ဝာ ဂောပာနသီအာဒိကံ ဥပကရဏံ ဝာ ‘‘ဣဋ္ဌကံ ဂဏ္ဟာမိ, ဂောပာနသိံ ဘိတ္တိပာဒံ ပဒရတ္ထရဏံ ပာသာဒတ္ထမ္ဘံ ဂဏ္ဟာမီ’’တိ သညာယ ဂဏ္ဟိတုံ ဝဋ္ဋတိ, တေန သဒ္ဓိံ မတ္တိကာ ပတတိ, အနာပတ္တိ, ဘိတ္တိမတ္တိကံ ဂဏ္ဟန္တသ္သ ပန အာပတ္တိ။ သစေ ယာ ယာ အတိန္တာ, တံ တံ ဂဏ္ဟာတိ, အနာပတ္တိ။ အန္တောဂေဟေ မတ္တိကာပုဉ္ဇော ဟောတိ, တသ္မိံ ဧကဒိဝသံ ဩဝဋ္ဌေ ဂေဟံ ဆာဒေန္တိ။ သစေ သဗ္ဗော တိန္တော, စာတုမာသစ္စယေန ဇာတပထဝီယေဝ။ အထသ္သ ဥပရိဘာဂောယေဝ တိန္တော, အန္တော အတိန္တော, ယတ္တကံ တိန္တံ, တံ ကပ္ပိယကာရကေဟိ ကပ္ပိယဝောဟာရေန အပနာမေတ္ဝာ သေသံ ယထာသုခံ ဝဠဉ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ ဥဒကေန တေမိတတ္တာ။ ဧကာဗဒ္ဓာယေဝ ဟိ ဇာတပထဝီ ဟောတိ, န ဣတရာတိ။ အဗ္ဘောကာသေ မတ္တိကာပာကာရော ဟောတိ, အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌော ဇာတပထဝီသင္ခ္ယံ ဂစ္ဆတိ, တတ္ထ လဂ္ဂပံသုံ ပန အလ္လဟတ္ထေန ဆုပိတ္ဝာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ဣဋ္ဌကပာကာရော ဟောတိ, ယေဘုယ္ယေနကဌလဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ယထာသုခံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အဗ္ဘောကာသေ ဌိတမဏ္ဍပတ္ထမ္ဘံ ဣတော စိတော စ သဉ္စာလေတ္ဝာ ပထဝိံ ဝိကောပေန္တေန ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဥဇုကမေဝ ဥဒ္ဓရိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အညမ္ပိ သုက္ခရုက္ခံ သုက္ခခာဏုကံ ဝာ ဂဏ္ဟန္တသ္သ ဧသေဝ နယော။
Purāṇasenāsanaṃ hoti acchadanaṃ vā vinaṭṭhacchadanaṃ vā atirekacātumāsaṃ ovaṭṭhaṃ jātapathavīsaṅkhyameva gacchati, tato avasesaṃ chadaniṭṭhakaṃ vā gopānasīādikaṃ upakaraṇaṃ vā ‘‘iṭṭhakaṃ gaṇhāmi, gopānasiṃ bhittipādaṃ padarattharaṇaṃ pāsādatthambhaṃ gaṇhāmī’’ti saññāya gaṇhituṃ vaṭṭati, tena saddhiṃ mattikā patati, anāpatti, bhittimattikaṃ gaṇhantassa pana āpatti. Sace yā yā atintā, taṃ taṃ gaṇhāti, anāpatti. Antogehe mattikāpuñjo hoti, tasmiṃ ekadivasaṃ ovaṭṭhe gehaṃ chādenti. Sace sabbo tinto, cātumāsaccayena jātapathavīyeva. Athassa uparibhāgoyeva tinto, anto atinto, yattakaṃ tintaṃ, taṃ kappiyakārakehi kappiyavohārena apanāmetvā sesaṃ yathāsukhaṃ vaḷañjetuṃ vaṭṭati udakena temitattā. Ekābaddhāyeva hi jātapathavī hoti, na itarāti. Abbhokāse mattikāpākāro hoti, atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho jātapathavīsaṅkhyaṃ gacchati, tattha laggapaṃsuṃ pana allahatthena chupitvā gahetuṃ vaṭṭati. Sace iṭṭhakapākāro hoti, yebhuyyenakaṭhalaṭṭhāne tiṭṭhati, yathāsukhaṃ vikopetuṃ vaṭṭati. Abbhokāse ṭhitamaṇḍapatthambhaṃ ito cito ca sañcāletvā pathaviṃ vikopentena gahetuṃ na vaṭṭati, ujukameva uddharituṃ vaṭṭati. Aññampi sukkharukkhaṃ sukkhakhāṇukaṃ vā gaṇhantassa eseva nayo.
၇၄. နဝကမ္မတ္ထံ ထမ္ဘံ ဝာ ပာသာဏံ ဝာ ရုက္ခံ ဝာ ဒဏ္ဍကေဟိ ဥစ္စာလေတ္ဝာ ပဝဋ္ဋေန္တာ ဂစ္ဆန္တိ , တတ္ထ ဇာတပထဝီ ဘိဇ္ဇတိ, သစေ သုဒ္ဓစိတ္တာ ပဝဋ္ဋေန္တိ, အနာပတ္တိ။ အထ ပန တေန အပဒေသေန ပထဝိံ ဘိန္ဒိတုကာမာယေဝ ဟောန္တိ, အာပတ္တိ။ သာခာဒီနိ ကဍ္ဎန္တာနမ္ပိ ပထဝိယံ ဒာရူနိ ဖာလေန္တာနမ္ပိ ဧသေဝ နယော။ ပထဝိယံ အဋ္ဌိသူစိကဏ္ဋကာဒီသုပိ ယံ ကိဉ္စိ အာကောဋေတုံ ဝာ ပဝေသေတုံ ဝာ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ပသ္သာဝဓာရာယ ဝေဂေန ပထဝိံ ဘိန္ဒိသ္သာမီ’’တိ ဧဝံ ပသ္သာဝမ္ပိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ကရောန္တသ္သ ဘိဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ, ‘‘ဝိသမဘူမိံ သမံ ကရိသ္သာမီ’’တိ သမ္မဇ္ဇနိယာ ဃံသိတုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ။ ဝတ္တသီသေနေဝ ဟိ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ကေစိ ကတ္တရယဋ္ဌိယာ ဘူမိံ ကောဋ္ဋေန္တိ, ပာဒင္ဂုဋ္ဌကေန ဝိလိခန္တိ, ‘‘စင္ကမိတဋ္ဌာနံ ဒသ္သေသ္သာမာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဘူမိံ ဘိန္ဒန္တာ စင္ကမန္တိ, သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ, ဝီရိယသမ္ပဂ္ဂဟတ္ထံ ပန သမဏဓမ္မံ ကရောန္တေန သုဒ္ဓစိတ္တေန စင္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဟတ္ထံ ခောဝိသ္သာမာ’’တိ ပထဝိယံ ဃံသန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ, အဃံသန္တေန ပန အလ္လဟတ္ထံ ပထဝိယံ ဌပေတ္ဝာ ရဇံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။
74. Navakammatthaṃ thambhaṃ vā pāsāṇaṃ vā rukkhaṃ vā daṇḍakehi uccāletvā pavaṭṭentā gacchanti , tattha jātapathavī bhijjati, sace suddhacittā pavaṭṭenti, anāpatti. Atha pana tena apadesena pathaviṃ bhinditukāmāyeva honti, āpatti. Sākhādīni kaḍḍhantānampi pathaviyaṃ dārūni phālentānampi eseva nayo. Pathaviyaṃ aṭṭhisūcikaṇṭakādīsupi yaṃ kiñci ākoṭetuṃ vā pavesetuṃ vā na vaṭṭati, ‘‘passāvadhārāya vegena pathaviṃ bhindissāmī’’ti evaṃ passāvampi kātuṃ na vaṭṭati. Karontassa bhijjati, āpatti, ‘‘visamabhūmiṃ samaṃ karissāmī’’ti sammajjaniyā ghaṃsitumpi na vaṭṭati. Vattasīseneva hi sammajjitabbaṃ. Keci kattarayaṭṭhiyā bhūmiṃ koṭṭenti, pādaṅguṭṭhakena vilikhanti, ‘‘caṅkamitaṭṭhānaṃ dassessāmā’’ti punappunaṃ bhūmiṃ bhindantā caṅkamanti, sabbaṃ na vaṭṭati, vīriyasampaggahatthaṃ pana samaṇadhammaṃ karontena suddhacittena caṅkamituṃ vaṭṭati. ‘‘Hatthaṃ khovissāmā’’ti pathaviyaṃ ghaṃsanti, na vaṭṭati, aghaṃsantena pana allahatthaṃ pathaviyaṃ ṭhapetvā rajaṃ gahetuṃ vaṭṭati.
ကေစိ ကဏ္ဍုကစ္ဆုအာဒီဟိ အာဗာဓိကာ ဆိန္နတဋာဒီသု အင္ဂပစ္စင္ဂာနိ ဃံသန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ။ ဇာတပထဝိံ ဒဟတိ ဝာ ဒဟာပေတိ ဝာ, ပာစိတ္တိယံ, အန္တမသော ပတ္တမ္ပိ ပစန္တော ယတ္တကေသု ဌာနေသု အဂ္ဂိံ ဒေတိ ဝာ ဒာပေတိ ဝာ, တတ္တကာနိ ပာစိတ္တိယာနိ, တသ္မာ ပတ္တံ ပစန္တေနပိ ပုဗ္ဗေ ပက္ကဋ္ဌာနေယေဝ ပစိတဗ္ဗော။ အဒဍ္ဎာယ ပထဝိယာ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ပတ္တပစနကပာလသ္သ ပန ဥပရိ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဒာရူနံ ဥပရိ ဌပေတိ, သော အဂ္ဂိ တာနိ ဒဟန္တော ဂန္တ္ဝာ ပထဝိံ ဒဟတိ, န ဝဋ္ဋတိ။ ဣဋ္ဌကကပာလာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ရာပိ ဟိ ဣဋ္ဌကာဒီနံယေဝ ဥပရိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကသ္မာ? တေသံ အနုပာဒာနတ္တာ။ န ဟိ တာနိ အဂ္ဂိသ္သ ဥပာဒာနသင္ခ္ယံ ဂစ္ဆန္တိ, သုက္ခခာဏုသုက္ခရုက္ခာဒီသုပိ အဂ္ဂိံ ဒာတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ပန ‘‘ပထဝိံ အပ္ပတ္တမေဝ နိဗ္ဗာပေတ္ဝာ ဂမိသ္သာမီ’’တိ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ။ ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာပေတုံ န သက္ကောတိ, အဝိသယတ္တာ အနာပတ္တိ။ တိဏုက္ကံ ဂဟေတ္ဝာ ဂစ္ဆန္တော ဟတ္ထေ ဍယ္ဟမာနေ ဘူမိယံ ပာတေတိ, အနာပတ္တိ။ ပတိတဋ္ဌာနေယေဝ ဥပာဒာနံ ဒတ္ဝာ အဂ္ဂိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဒဍ္ဎပထဝိယာ စ ယတ္တကံ ဌာနံ ဥသုမာယ အနုဂတံ, သဗ္ဗံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။
Keci kaṇḍukacchuādīhi ābādhikā chinnataṭādīsu aṅgapaccaṅgāni ghaṃsanti, na vaṭṭati. Jātapathaviṃ dahati vā dahāpeti vā, pācittiyaṃ, antamaso pattampi pacanto yattakesu ṭhānesu aggiṃ deti vā dāpeti vā, tattakāni pācittiyāni, tasmā pattaṃ pacantenapi pubbe pakkaṭṭhāneyeva pacitabbo. Adaḍḍhāya pathaviyā aggiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭati, pattapacanakapālassa pana upari aggiṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati. Dārūnaṃ upari ṭhapeti, so aggi tāni dahanto gantvā pathaviṃ dahati, na vaṭṭati. Iṭṭhakakapālādīsupi eseva nayo. Tatrāpi hi iṭṭhakādīnaṃyeva upari ṭhapetuṃ vaṭṭati. Kasmā? Tesaṃ anupādānattā. Na hi tāni aggissa upādānasaṅkhyaṃ gacchanti, sukkhakhāṇusukkharukkhādīsupi aggiṃ dātuṃ na vaṭṭati. Sace pana ‘‘pathaviṃ appattameva nibbāpetvā gamissāmī’’ti deti, vaṭṭati. Pacchā nibbāpetuṃ na sakkoti, avisayattā anāpatti. Tiṇukkaṃ gahetvā gacchanto hatthe ḍayhamāne bhūmiyaṃ pāteti, anāpatti. Patitaṭṭhāneyeva upādānaṃ datvā aggiṃ kātuṃ vaṭṭati. Daḍḍhapathaviyā ca yattakaṃ ṭhānaṃ usumāya anugataṃ, sabbaṃ vikopetuṃ vaṭṭati.
ယော ပန အဇာနနကော ဘိက္ခု အရဏိသဟိတေန အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗတ္တေတ္ဝာ ဟတ္ထေန ဥက္ခိပိတ္ဝာ ‘‘ကိံ ကရောမီ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘ဇာလေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ ‘‘ဟတ္ထော ဍယ္ဟတီ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘ယထာ န ဍယ္ဟတိ, တထာ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ ‘‘ဘူမိယံ ပာတေဟီ’’တိ ပန န ဝတ္တဗ္ဗော။ သစေ ဟတ္ထေ ဍယ္ဟမာနေ ပာတေတိ, ‘‘ပထဝိံ ဒဟိသ္သာမီ’’တိ အပာတိတတ္တာ အနာပတ္တိ, ပတိတဋ္ဌာနေ ပန အဂ္ဂိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဣမသ္သ ထမ္ဘသ္သ အာဝာဋံ ဇာန, မဟာမတ္တိကံ ဇာန, ထုသမတ္တိကံ ဇာန, မဟာမတ္တိကံ ဒေဟိ, ထုသမတ္တိကံ ဒေဟိ, မတ္တိကံ အာဟရ, ပံသုံ အာဟရ, မတ္တိကာယ အတ္ထော, ပံသုနာ အတ္ထော , ဣမသ္သ ထမ္ဘသ္သ အာဝာဋံ ကပ္ပိယံ ကရောဟိ, ဣမံ မတ္တိကံ ကပ္ပိယံ ကရောဟိ, ဣမံ ပံသုံ ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဧဝံ ကပ္ပိယဝောဟာရေန ယံ ကိဉ္စိ ကာရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အညဝိဟိတော ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ကထေန္တော ပာဒင္ဂုဋ္ဌကေန ကတ္တရယဋ္ဌိယာ ဝာ ပထဝိံ ဝိလိခန္တော တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ အသတိယာ ဝိလိခန္တသ္သ ဘိန္ဒန္တသ္သ ဝာ အနာပတ္တိ။
Yo pana ajānanako bhikkhu araṇisahitena aggiṃ nibbattetvā hatthena ukkhipitvā ‘‘kiṃ karomī’’ti vadati, ‘‘jālehī’’ti vattabbo. ‘‘Hattho ḍayhatī’’ti vadati, ‘‘yathā na ḍayhati, tathā karohī’’ti vattabbo. ‘‘Bhūmiyaṃ pātehī’’ti pana na vattabbo. Sace hatthe ḍayhamāne pāteti, ‘‘pathaviṃ dahissāmī’’ti apātitattā anāpatti, patitaṭṭhāne pana aggiṃ kātuṃ vaṭṭati. ‘‘Imassa thambhassa āvāṭaṃ jāna, mahāmattikaṃ jāna, thusamattikaṃ jāna, mahāmattikaṃ dehi, thusamattikaṃ dehi, mattikaṃ āhara, paṃsuṃ āhara, mattikāya attho, paṃsunā attho , imassa thambhassa āvāṭaṃ kappiyaṃ karohi, imaṃ mattikaṃ kappiyaṃ karohi, imaṃ paṃsuṃ kappiyaṃ karohī’’ti evaṃ kappiyavohārena yaṃ kiñci kārāpetuṃ vaṭṭati. Aññavihito kenaci saddhiṃ kiñci kathento pādaṅguṭṭhakena kattarayaṭṭhiyā vā pathaviṃ vilikhanto tiṭṭhati, evaṃ asatiyā vilikhantassa bhindantassa vā anāpatti.
ဣတိ ပာဠိမုတ္တကဝိနယဝိနိစ္ဆယသင္ဂဟေ
Iti pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgahe
ပထဝီခဏနဝိနိစ္ဆယကထာ သမတ္တာ။
Pathavīkhaṇanavinicchayakathā samattā.
