| Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / મહાવિભઙ્ગ-અટ્ઠકથા • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā |
૮. પઠમઉપક્ખટસિક્ખાપદવણ્ણના
8. Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā
૫૨૭. તેન સમયેનાતિ ઉપક્ખટસિક્ખાપદં. તત્થ અત્થાવુસો મં સો ઉપટ્ઠાકોતિ આવુસો, યં ત્વં ભણસિ, અત્થિ એવરૂપો સો મમ ઉપટ્ઠાકોતિ અયમેત્થ અત્થો. અપિ મેય્ય એવં હોતીતિ અપિ મે અય્ય એવં હોતિ, અપિ મય્યા એવન્તિપિ પાઠો.
527.Tenasamayenāti upakkhaṭasikkhāpadaṃ. Tattha atthāvuso maṃ so upaṭṭhākoti āvuso, yaṃ tvaṃ bhaṇasi, atthi evarūpo so mama upaṭṭhākoti ayamettha attho. Api meyya evaṃ hotīti api me ayya evaṃ hoti, api mayyā evantipi pāṭho.
૫૨૮-૯. ભિક્ખું પનેવ ઉદ્દિસ્સાતિ એત્થ ઉદ્દિસ્સાતિ અપદિસ્સ આરબ્ભ. યસ્મા પન યં ઉદ્દિસ્સ ઉપક્ખટં હોતિ, તં તસ્સત્થાય ઉપક્ખટં નામ હોતિ. તસ્માસ્સ પદભાજને ‘‘ભિક્ખુસ્સત્થાયા’’તિ વુત્તં.
528-9.Bhikkhuṃ paneva uddissāti ettha uddissāti apadissa ārabbha. Yasmā pana yaṃ uddissa upakkhaṭaṃ hoti, taṃ tassatthāya upakkhaṭaṃ nāma hoti. Tasmāssa padabhājane ‘‘bhikkhussatthāyā’’ti vuttaṃ.
ભિક્ખું આરમ્મણં કરિત્વાતિ ભિક્ખું પચ્ચયં કત્વા, યઞ્હિ ભિક્ખું ઉદ્દિસ્સ ઉપક્ખટં, તં નિયમેનેવ ભિક્ખું પચ્ચયં કત્વા ઉપક્ખટં હોતિ, તેન વુત્તં – ‘‘ભિક્ખું આરમ્મણં કરિત્વા’’તિ. પચ્ચયોપિ હિ ‘‘લભતિ મારો આરમ્મણ’’ન્તિઆદીસુ (સં॰ નિ॰ ૪.૨૪૩) આરમ્મણન્તિ આગતો. ઇદાનિ ‘‘ઉદ્દિસ્સા’’તિ એત્થ યો કત્તા, તસ્સ આકારદસ્સનત્થં ‘‘ભિક્ખું અચ્છાદેતુકામો’’તિ વુત્તં. ભિક્ખું અચ્છાદેતુકામેન હિ તેન તં ઉદ્દિસ્સ ઉપક્ખટં, ન અઞ્ઞેન કારણેન. ઇતિ સો અચ્છાદેતુકામો હોતિ. તેન વુત્તં – ‘‘ભિક્ખું અચ્છાદેતુકામો’’તિ.
Bhikkhuṃ ārammaṇaṃ karitvāti bhikkhuṃ paccayaṃ katvā, yañhi bhikkhuṃ uddissa upakkhaṭaṃ, taṃ niyameneva bhikkhuṃ paccayaṃ katvā upakkhaṭaṃ hoti, tena vuttaṃ – ‘‘bhikkhuṃ ārammaṇaṃ karitvā’’ti. Paccayopi hi ‘‘labhati māro ārammaṇa’’ntiādīsu (saṃ. ni. 4.243) ārammaṇanti āgato. Idāni ‘‘uddissā’’ti ettha yo kattā, tassa ākāradassanatthaṃ ‘‘bhikkhuṃ acchādetukāmo’’ti vuttaṃ. Bhikkhuṃ acchādetukāmena hi tena taṃ uddissa upakkhaṭaṃ, na aññena kāraṇena. Iti so acchādetukāmo hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘bhikkhuṃ acchādetukāmo’’ti.
અઞ્ઞાતકસ્સ ગહપતિસ્સ વાતિ અઞ્ઞાતકેન ગહપતિના વાતિ અત્થો. કરણત્થે હિ ઇદં સામિવચનં. પદભાજને પન બ્યઞ્જનં અવિચારેત્વા અત્થમત્તમેવ દસ્સેતું ‘‘અઞ્ઞાતકો નામ…પે॰… ગહપતિ નામા’’તિઆદિ વુત્તં.
Aññātakassagahapatissa vāti aññātakena gahapatinā vāti attho. Karaṇatthe hi idaṃ sāmivacanaṃ. Padabhājane pana byañjanaṃ avicāretvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘aññātako nāma…pe… gahapati nāmā’’tiādi vuttaṃ.
ચીવરચેતાપન્નન્તિ ચીવરમૂલં, તં પન યસ્મા હિરઞ્ઞાદીસુ અઞ્ઞતરં હોતિ, તસ્મા પદભાજને ‘‘હિરઞ્ઞં વા’’તિઆદિ વુત્તં. ઉપક્ખટં હોતીતિ સજ્જિતં હોતિ, સંહરિત્વા ઠપિતં, યસ્મા પન ‘‘હિરઞ્ઞં વા’’તિઆદિના વચનેનસ્સ ઉપક્ખટભાવો દસ્સિતો હોતિ, તસ્મા ‘‘ઉપક્ખટં નામા’’તિ પદં ઉદ્ધરિત્વા વિસું પદભાજનં ન વુત્તં. ઇમિનાતિ ઉપક્ખટં સન્ધાયાહ, તેનેવસ્સ પદભાજને ‘‘પચ્ચુપટ્ઠિતેના’’તિ વુત્તં. યઞ્હિ ઉપક્ખટં સંહરિત્વા ઠપિતં, તં પચ્ચુપટ્ઠિતં હોતીતિ. અચ્છાદેસ્સામીતિ વોહારવચનમેતં ‘‘ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો દસ્સામી’’તિ અયં પનેત્થ અત્થો. તેનેવસ્સ પદભાજનેપિ ‘‘દસ્સામી’’તિ વુત્તં.
Cīvaracetāpannanti cīvaramūlaṃ, taṃ pana yasmā hiraññādīsu aññataraṃ hoti, tasmā padabhājane ‘‘hiraññaṃ vā’’tiādi vuttaṃ. Upakkhaṭaṃ hotīti sajjitaṃ hoti, saṃharitvā ṭhapitaṃ, yasmā pana ‘‘hiraññaṃ vā’’tiādinā vacanenassa upakkhaṭabhāvo dassito hoti, tasmā ‘‘upakkhaṭaṃ nāmā’’ti padaṃ uddharitvā visuṃ padabhājanaṃ na vuttaṃ. Imināti upakkhaṭaṃ sandhāyāha, tenevassa padabhājane ‘‘paccupaṭṭhitenā’’ti vuttaṃ. Yañhi upakkhaṭaṃ saṃharitvā ṭhapitaṃ, taṃ paccupaṭṭhitaṃ hotīti. Acchādessāmīti vohāravacanametaṃ ‘‘itthannāmassa bhikkhuno dassāmī’’ti ayaṃ panettha attho. Tenevassa padabhājanepi ‘‘dassāmī’’ti vuttaṃ.
તત્ર ચે સો ભિક્ખૂતિ યત્ર સો ગહપતિ વા ગહપતાની વા તત્ર સો ભિક્ખુ પુબ્બે અપ્પવારિતો ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જેય્ય ચેતિ અયમેત્થ પદસમ્બન્ધો. તત્થ ઉપસઙ્કમિત્વાતિ ઇમસ્સ ગન્ત્વાતિ ઇમિનાવ અત્થે સિદ્ધે પચુરવોહારવસેન ‘‘ઘર’’ન્તિ વુત્તં. યત્ર પન સો દાયકો તત્ર ગન્ત્વાતિ અયમેવેત્થ અત્થો, તસ્મા પુનપિ વુત્તં ‘‘યત્થ કત્થચિ ઉપસઙ્કમિત્વા’’તિ. વિકપ્પં આપજ્જેય્યાતિ વિસિટ્ઠકપ્પં અધિકવિધાનં આપજ્જેય્ય, પદભાજને પન યેનાકારેન વિકપ્પં આપન્નો હોતિ તમેવ દસ્સેતું ‘‘આયતં વા’’તિઆદિ વુત્તં. સાધૂતિ આયાચને નિપાતો. વતાતિ પરિવિતક્કે. મન્તિ અત્તાનં નિદ્દિસતિ. આયસ્માતિ પરં આલપતિ આમન્તેતિ. યસ્મા પનિદં સબ્બં બ્યઞ્જનમત્તમેવ, ઉત્તાનત્થમેવ, તસ્માસ્સ પદભાજને અત્થો ન વુત્તો. કલ્યાણકમ્યતં ઉપાદાયાતિ સુન્દરકામતં વિસિટ્ઠકામતં ચિત્તેન ગહેત્વા, તસ્સ ‘‘આપજ્જેય્ય ચે’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. યસ્મા પન યો કલ્યાણકમ્યતં ઉપાદાય આપજ્જતિ, સો સાધત્થિકો મહગ્ઘત્થિકો હોતિ, તસ્માસ્સ પદભાજને બ્યઞ્જનં પહાય અધિપ્પેતત્થમેવ દસ્સેતું તદેવ વચનં વુત્તં. યસ્મા પન ન ઇમસ્સ આપજ્જનમત્તેનેવ આપત્તિ સીસં એતિ, તસ્મા ‘‘તસ્સ વચનેના’’તિઆદિ વુત્તં.
Tatra ce so bhikkhūti yatra so gahapati vā gahapatānī vā tatra so bhikkhu pubbe appavārito upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjeyya ceti ayamettha padasambandho. Tattha upasaṅkamitvāti imassa gantvāti imināva atthe siddhe pacuravohāravasena ‘‘ghara’’nti vuttaṃ. Yatra pana so dāyako tatra gantvāti ayamevettha attho, tasmā punapi vuttaṃ ‘‘yattha katthaci upasaṅkamitvā’’ti. Vikappaṃ āpajjeyyāti visiṭṭhakappaṃ adhikavidhānaṃ āpajjeyya, padabhājane pana yenākārena vikappaṃ āpanno hoti tameva dassetuṃ ‘‘āyataṃ vā’’tiādi vuttaṃ. Sādhūti āyācane nipāto. Vatāti parivitakke. Manti attānaṃ niddisati. Āyasmāti paraṃ ālapati āmanteti. Yasmā panidaṃ sabbaṃ byañjanamattameva, uttānatthameva, tasmāssa padabhājane attho na vutto. Kalyāṇakamyataṃ upādāyāti sundarakāmataṃ visiṭṭhakāmataṃ cittena gahetvā, tassa ‘‘āpajjeyya ce’’ti iminā sambandho. Yasmā pana yo kalyāṇakamyataṃ upādāya āpajjati, so sādhatthiko mahagghatthiko hoti, tasmāssa padabhājane byañjanaṃ pahāya adhippetatthameva dassetuṃ tadeva vacanaṃ vuttaṃ. Yasmā pana na imassa āpajjanamatteneva āpatti sīsaṃ eti, tasmā ‘‘tassa vacanenā’’tiādi vuttaṃ.
૫૩૧. અનાપત્તિ ઞાતકાનન્તિઆદીસુ ઞાતકાનં ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જન્તસ્સ અનાપત્તીતિ એવમત્થો દટ્ઠબ્બો. મહગ્ઘં ચેતાપેતુકામસ્સ અપ્પગ્ઘં ચેતાપેતીતિ ગહપતિસ્સ વીસતિઅગ્ઘનકં ચીવરં ચેતાપેતુકામસ્સ ‘‘અલં મય્હં એતેન, દસગ્ઘનકં વા અટ્ઠગ્ઘનકં વા દેહી’’તિ વદતિ અનાપત્તિ. અપ્પગ્ઘન્તિ ઇદઞ્ચ અતિરેકનિવારણત્થમેવ વુત્તં, સમકેપિ પન અનાપત્તિ , તઞ્ચ ખો અગ્ઘવસેનેવ ન પમાણવસેન, અગ્ઘવડ્ઢનકઞ્હિ ઇદં સિક્ખાપદં. તસ્મા યો વીસતિઅગ્ઘનકં અન્તરવાસકં ચેતાપેતુકામો , ‘‘તં એત્તકમેવ મે અગ્ઘનકં ચીવરં દેહી’’તિ વત્તુમ્પિ વટ્ટતિ. સેસં ઉત્તાનત્થમેવ.
531.Anāpatti ñātakānantiādīsu ñātakānaṃ cīvare vikappaṃ āpajjantassa anāpattīti evamattho daṭṭhabbo. Mahagghaṃ cetāpetukāmassa appagghaṃ cetāpetīti gahapatissa vīsatiagghanakaṃ cīvaraṃ cetāpetukāmassa ‘‘alaṃ mayhaṃ etena, dasagghanakaṃ vā aṭṭhagghanakaṃ vā dehī’’ti vadati anāpatti. Appagghanti idañca atirekanivāraṇatthameva vuttaṃ, samakepi pana anāpatti , tañca kho agghavaseneva na pamāṇavasena, agghavaḍḍhanakañhi idaṃ sikkhāpadaṃ. Tasmā yo vīsatiagghanakaṃ antaravāsakaṃ cetāpetukāmo , ‘‘taṃ ettakameva me agghanakaṃ cīvaraṃ dehī’’ti vattumpi vaṭṭati. Sesaṃ uttānatthameva.
સમુટ્ઠાનાદીનિપિ તતુત્તરિસિક્ખાપદસદિસાનેવાતિ.
Samuṭṭhānādīnipi tatuttarisikkhāpadasadisānevāti.
પઠમઉપક્ખટસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
તિપિટક (મૂલ) • Tipiṭaka (Mūla) / વિનયપિટક • Vinayapiṭaka / મહાવિભઙ્ગ • Mahāvibhaṅga / ૮. ઉપક્ખટસિક્ખાપદં • 8. Upakkhaṭasikkhāpadaṃ
ટીકા • Tīkā / વિનયપિટક (ટીકા) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / સારત્થદીપની-ટીકા • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ૮. પઠમઉપક્ખટસિક્ખાપદવણ્ણના • 8. Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā
ટીકા • Tīkā / વિનયપિટક (ટીકા) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / વજિરબુદ્ધિ-ટીકા • Vajirabuddhi-ṭīkā / ૮. પઠમઉપક્ખટસિક્ખાપદવણ્ણના • 8. Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā
ટીકા • Tīkā / વિનયપિટક (ટીકા) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / વિમતિવિનોદની-ટીકા • Vimativinodanī-ṭīkā / ૮. પઠમઉપક્ખટસિક્ખાપદવણ્ણના • 8. Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā
