| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / धम्मसङ्गणी-मूलटीका • Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā |
अकुसलपदं
Akusalapadaṃ
धम्मुद्देसवारो
Dhammuddesavāro
पठमचित्तकथावण्णना
Paṭhamacittakathāvaṇṇanā
३६५. कुसले वुत्तनयं अनुगन्त्वा यथानुरूपं वेदितब्बताय ‘‘वुत्तनयेना’’ति आह। गन्तब्बाभावतोति बुज्झितब्बाभावतो। दिट्ठिया गतमत्तन्ति दिट्ठिया गतिमत्तं गहणमत्तं। आसन्नकारणत्ता अयोनिसोमनसिकारस्स विसुं गहणं एकन्तकारणत्ता च। सतिसंवरोति इध सीतादीहि फुट्ठस्स अप्पमज्जनं खमनं दट्ठब्बं। पहानसंवरोति वीरियसंवरो।
365. Kusale vuttanayaṃ anugantvā yathānurūpaṃ veditabbatāya ‘‘vuttanayenā’’ti āha. Gantabbābhāvatoti bujjhitabbābhāvato. Diṭṭhiyā gatamattanti diṭṭhiyā gatimattaṃ gahaṇamattaṃ. Āsannakāraṇattā ayonisomanasikārassa visuṃ gahaṇaṃ ekantakāraṇattā ca. Satisaṃvaroti idha sītādīhi phuṭṭhassa appamajjanaṃ khamanaṃ daṭṭhabbaṃ. Pahānasaṃvaroti vīriyasaṃvaro.
अस्साददस्सनन्ति अस्साददिट्ठि। फलट्ठेन पच्चुपट्ठानेन असम्मापटिपत्तिपच्चुपट्ठानोमोहो, सम्मापटिपत्तिपटिपक्खभावग्गहणाकारो वा। सब्बस्स लोभस्स अभिज्झाभावे सतिपि विसेसयुत्ताय अभिज्झाय कम्मपथप्पत्ताय इधुप्पज्जमानाय लक्खणादिं दस्सेतुं ‘‘सा परसम्पत्तीन’’न्तिआदिमाह। अत्तनो परिणामनस्स पुरेचारिका तण्हाभिरति अभिरति।
Assādadassananti assādadiṭṭhi. Phalaṭṭhena paccupaṭṭhānena asammāpaṭipattipaccupaṭṭhānomoho, sammāpaṭipattipaṭipakkhabhāvaggahaṇākāro vā. Sabbassa lobhassa abhijjhābhāve satipi visesayuttāya abhijjhāya kammapathappattāya idhuppajjamānāya lakkhaṇādiṃ dassetuṃ ‘‘sā parasampattīna’’ntiādimāha. Attano pariṇāmanassa purecārikā taṇhābhirati abhirati.
अनुपपरिक्खा मोहो। मोहवसेन हि दिट्ठिवसेन वा अवत्थुस्मिं सानुनयो अधिमोक्खो उप्पज्जतीति। असतियचित्तेति अहिरिकादीहि आरक्खरहितचित्ते। सतिरहितत्ता सतिपटिपक्खत्ता चाति एतेन सतिरहिता सतिपटिपक्खा च अकुसला खन्धा एव मिच्छासतीति दस्सेति। ते पन उपनाहादिप्पवत्तियं चिरकतादिसल्लक्खणे पटुसञ्ञासम्पयुत्ता दट्ठब्बा। सदरथादिभावो अविसेसेन किलेससम्पयोगतो वुत्तो लहुतादिएकन्तपटिपक्खानं थिनमिद्धादीनं केसञ्चि इध अभावा। अवूपसमोति असन्निसिन्नसब्भावमाह। अनवट्ठानरसन्ति चलनकिच्चं। चेतसो अवूपसमेति निप्फादेतब्बे पयोजने भुम्मं, अवूपसमपच्चयभूतं आरम्मणं वा ‘‘अवूपसमो’’ति वुत्तं।
Anupaparikkhā moho. Mohavasena hi diṭṭhivasena vā avatthusmiṃ sānunayo adhimokkho uppajjatīti. Asatiyacitteti ahirikādīhi ārakkharahitacitte. Satirahitattā satipaṭipakkhattā cāti etena satirahitā satipaṭipakkhā ca akusalā khandhā eva micchāsatīti dasseti. Te pana upanāhādippavattiyaṃ cirakatādisallakkhaṇe paṭusaññāsampayuttā daṭṭhabbā. Sadarathādibhāvo avisesena kilesasampayogato vutto lahutādiekantapaṭipakkhānaṃ thinamiddhādīnaṃ kesañci idha abhāvā. Avūpasamoti asannisinnasabbhāvamāha. Anavaṭṭhānarasanti calanakiccaṃ. Cetaso avūpasameti nipphādetabbe payojane bhummaṃ, avūpasamapaccayabhūtaṃ ārammaṇaṃ vā ‘‘avūpasamo’’ti vuttaṃ.
धम्मुद्देसवारकथावण्णना निट्ठिता।
Dhammuddesavārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
तिपिटक (मूल) • Tipiṭaka (Mūla) / अभिधम्मपिटक • Abhidhammapiṭaka / धम्मसङ्गणीपाळि • Dhammasaṅgaṇīpāḷi / द्वादस अकुसलानि • Dvādasa akusalāni
अट्ठकथा • Aṭṭhakathā / अभिधम्मपिटक (अट्ठकथा) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / धम्मसङ्गणि-अट्ठकथा • Dhammasaṅgaṇi-aṭṭhakathā / पठमचित्तं • Paṭhamacittaṃ
टीका • Tīkā / अभिधम्मपिटक (टीका) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / धम्मसङ्गणी-अनुटीका • Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā / पठमचित्तवण्णना • Paṭhamacittavaṇṇanā
