| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / มหานิเทฺทสปาฬิ • Mahāniddesapāḷi |
๘. ปสูรสุตฺตนิเทฺทโส
8. Pasūrasuttaniddeso
อถ ปสูรสุตฺตนิเทฺทสํ วกฺขติ –
Atha pasūrasuttaniddesaṃ vakkhati –
๕๙.
59.
อิเธว สุทฺธิํ อิติ วาทยนฺติ, นาเญฺญสุ ธเมฺมสุ วิสุทฺธิมาหุ;
Idhevasuddhiṃ iti vādayanti, nāññesu dhammesu visuddhimāhu;
ยํ นิสฺสิตา ตตฺถ สุภํ วทานา, ปเจฺจกสเจฺจสุ ปุถู นิวิฎฺฐาฯ
Yaṃ nissitā tattha subhaṃ vadānā, paccekasaccesu puthū niviṭṭhā.
อิเธว สุทฺธิํ อิติ วาทยนฺตีติฯ อิเธว สุทฺธิํ วิสุทฺธิํ ปริสุทฺธิํ มุตฺติํ วิมุตฺติํ ปริมุตฺติํ วทนฺติ กเถนฺติ ภณนฺติ ทีปยนฺติ โวหรนฺติฯ ‘‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ สุทฺธิํ วิสุทฺธิํ ปริสุทฺธิํ มุตฺติํ วิมุตฺติํ ปริมุตฺติํ วทนฺติ กเถนฺติ ภณนฺติ ทีปยนฺติ โวหรนฺติฯ ‘‘อสสฺสโต โลโก … อนฺตวา โลโก… อนนฺตวา โลโก… ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ… อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ… โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ สุทฺธิํ วิสุทฺธิํ ปริสุทฺธิํ มุตฺติํ วิมุตฺติํ ปริมุตฺติํ วทนฺติ กเถนฺติ ภณนฺติ ทีปยนฺติ โวหรนฺตีติ – อิเธว สุทฺธิํ อิติ วาทยนฺติฯ
Idheva suddhiṃ iti vādayantīti. Idheva suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. ‘‘Sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’nti suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. ‘‘Asassato loko … antavā loko… anantavā loko… taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ… aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīraṃ… hoti tathāgato paraṃ maraṇā… na hoti tathāgato paraṃ maraṇā… hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā… neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’nti suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – idheva suddhiṃ iti vādayanti.
นาเญฺญสุ ธเมฺมสุ วิสุทฺธิมาหูติฯ อตฺตโน สตฺถารํ ธมฺมกฺขานํ คณํ ทิฎฺฐิํ ปฎิปทํ มคฺคํ ฐเปตฺวา สเพฺพ ปรวาเท ขิปนฺติ อุกฺขิปนฺติ ปริกฺขิปนฺติฯ ‘‘โส สตฺถา น สพฺพญฺญู, ธโมฺม น สฺวากฺขาโต , คโณ น สุปฺปฎิปโนฺน, ทิฎฺฐิ น ภทฺทิกา, ปฎิปทา น สุปญฺญตฺตา , มโคฺค น นิยฺยานิโก, นเตฺถตฺถ สุทฺธิ วา วิสุทฺธิ วา ปริสุทฺธิ วา มุตฺติ วา วิมุตฺติ วา ปริมุตฺติ วา, น ตตฺถ สุชฺฌนฺติ วา วิสุชฺฌนฺติ วา ปริสุชฺฌนฺติ วา มุจฺจนฺติ วา วิมุจฺจนฺติ วา ปริมุจฺจนฺติ วา, หีนา นิหีนา โอมกา ลามกา ฉตุกฺกา ปริตฺตา’’ติ – เอวมาหํสุ เอวํ วทนฺติ เอวํ กเถนฺติ เอวํ ภณนฺติ เอวํ ทีปยนฺติ เอวํ โวหรนฺตีติ – นาเญฺญสุ ธเมฺมสุ วิสุทฺธิมาหุฯ
Nāññesu dhammesu visuddhimāhūti. Attano satthāraṃ dhammakkhānaṃ gaṇaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ ṭhapetvā sabbe paravāde khipanti ukkhipanti parikkhipanti. ‘‘So satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto , gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā , maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā mutti vā vimutti vā parimutti vā, na tattha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā’’ti – evamāhaṃsu evaṃ vadanti evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – nāññesu dhammesu visuddhimāhu.
ยํ นิสฺสิตา ตตฺถ สุภํ วทานาติฯ ยํ นิสฺสิตาติ ยํ สตฺถารํ ธมฺมกฺขานํ คณํ ทิฎฺฐิํ ปฎิปทํ มคฺคํ นิสฺสิตา อานิสฺสิตา 1 อลฺลีนา อุปคตา อโชฺฌสิตา อธิมุตฺตาฯ ตตฺถาติ สกาย ทิฎฺฐิยา สกาย ขนฺติยา สกาย รุจิยา สกาย ลทฺธิยาฯ สุภํ วทานาติ สุภวาทา โสภนวาทา ปณฺฑิตวาทา ถิรวาทา 2 ญายวาทา เหตุวาทา ลกฺขณวาทา การณวาทา ฐานวาทา สกาย ลทฺธิยาติ – ยํ นิสฺสิตา ตตฺถ สุภํ วทานาฯ
Yaṃ nissitā tattha subhaṃ vadānāti. Yaṃ nissitāti yaṃ satthāraṃ dhammakkhānaṃ gaṇaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ nissitā ānissitā 3 allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā. Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā. Subhaṃ vadānāti subhavādā sobhanavādā paṇḍitavādā thiravādā 4 ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – yaṃ nissitā tattha subhaṃ vadānā.
ปเจฺจกสเจฺจสุ ปุถู นิวิฎฺฐาติฯ ปุถู สมณพฺราหฺมณา ปุถู ปเจฺจกสเจฺจสุ นิวิฎฺฐา ปติฎฺฐิตา อลฺลีนา อุปคตา อโชฺฌสิตา อธิมุตฺตาฯ ‘‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ นิวิฎฺฐา ปติฎฺฐิตา อลฺลีนา อุปคตา อโชฺฌสิตา อธิมุตฺตาฯ ‘‘อสสฺสโต โลโก…เป.… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ นิวิฎฺฐา ปติฎฺฐิตา อลฺลีนา อุปคตา อโชฺฌสิตา อธิมุตฺตาติ – ปเจฺจกสเจฺจสุ ปุถู นิวิฎฺฐาฯ
Paccekasaccesu puthū niviṭṭhāti. Puthū samaṇabrāhmaṇā puthū paccekasaccesu niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā. ‘‘Sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’nti niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā. ‘‘Asassato loko…pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’nti niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti – paccekasaccesu puthū niviṭṭhā.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘อิเธว สุทฺธิํ อิติ วาทยนฺติ, นาเญฺญสุ ธเมฺมสุ วิสุทฺธิมาหุ;
‘‘Idheva suddhiṃ iti vādayanti, nāññesu dhammesu visuddhimāhu;
ยํ นิสฺสิตา ตตฺถ สุภํ วทานา, ปเจฺจกสเจฺจสุ ปุถู นิวิฎฺฐา’’ติฯ
Yaṃ nissitā tattha subhaṃ vadānā, paccekasaccesu puthū niviṭṭhā’’ti.
๖๐.
60.
เต วาทกามา ปริสํ วิคยฺห, พาลํ ทหนฺตี มิถุ อญฺญมญฺญํ;
Tevādakāmā parisaṃ vigayha, bālaṃ dahantī mithu aññamaññaṃ;
วทนฺติ เต อญฺญสิตา กโถชฺชํ, ปสํสกามา กุสลาวทานาฯ
Vadanti te aññasitā kathojjaṃ, pasaṃsakāmā kusalāvadānā.
เต วาทกามา ปริสํ วิคยฺหาติฯ เต วาทกามาติ เต วาทกามา วาทตฺถิกา วาทาธิปฺปายา วาทปุเรกฺขารา วาทปริเยสนํ จรนฺตาฯ ปริสํ วิคยฺหาติ ขตฺติยปริสํ พฺราหฺมณปริสํ คหปติปริสํ สมณปริสํ วิคยฺห โอคยฺห อโชฺฌคาเหตฺวา ปวิสิตฺวาติ – เต วาทกามา ปริสํ วิคยฺหฯ
Te vādakāmā parisaṃ vigayhāti. Te vādakāmāti te vādakāmā vādatthikā vādādhippāyā vādapurekkhārā vādapariyesanaṃ carantā. Parisaṃ vigayhāti khattiyaparisaṃ brāhmaṇaparisaṃ gahapatiparisaṃ samaṇaparisaṃ vigayha ogayha ajjhogāhetvā pavisitvāti – te vādakāmā parisaṃ vigayha.
พาลํ ทหนฺตี มิถุ อญฺญมญฺญนฺติฯ มิถูติ เทฺว ชนา เทฺว กลหการกา เทฺว ภณฺฑนการกา เทฺว ภสฺสการกา เทฺว วิวาทการกา เทฺว อธิกรณการกา เทฺว วาทิโน เทฺว สลฺลาปกา; เต อญฺญมญฺญํ พาลโต หีนโต นิหีนโต โอมกโต ลามกโต ฉตุกฺกโต ปริตฺตโต ทหนฺติ ปสฺสนฺติ ทกฺขนฺติ โอโลเกนฺติ นิชฺฌายนฺติ อุปปริกฺขนฺตีติ – พาลํ ทหนฺตี มิถุ อญฺญมญฺญํฯ
Bālaṃ dahantī mithu aññamaññanti. Mithūti dve janā dve kalahakārakā dve bhaṇḍanakārakā dve bhassakārakā dve vivādakārakā dve adhikaraṇakārakā dve vādino dve sallāpakā; te aññamaññaṃ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dahanti passanti dakkhanti olokenti nijjhāyanti upaparikkhantīti – bālaṃ dahantī mithu aññamaññaṃ.
วทนฺติ เต อญฺญสิตา กโถชฺชนฺติฯ อญฺญํ สตฺถารํ ธมฺมกฺขานํ คณํ ทิฎฺฐิํ ปฎิปทํ มคฺคํ นิสฺสิตา อานิสฺสิตา อลฺลีนา อุปคตา อโชฺฌสิตา อธิมุตฺตาฯ กโถชฺชํ วุจฺจติ กลโห ภณฺฑนํ วิคฺคโห วิวาโท เมธคํฯ อถ วา กโถชฺชนฺติ อโนชวนฺตี นิสากถา กโถชฺชํ วทนฺติ, กลหํ วทนฺติ, ภณฺฑนํ วทนฺติ, วิคฺคหํ วทนฺติ, วิวาทํ วทนฺติ, เมธคํ วทนฺติ กเถนฺติ ภณนฺติ ทีปยนฺติ โวหรนฺตีติ – วทนฺติ เต อญฺญสิตา กโถชฺชํฯ
Vadantite aññasitā kathojjanti. Aññaṃ satthāraṃ dhammakkhānaṃ gaṇaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ nissitā ānissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā. Kathojjaṃ vuccati kalaho bhaṇḍanaṃ viggaho vivādo medhagaṃ. Atha vā kathojjanti anojavantī nisākathā kathojjaṃ vadanti, kalahaṃ vadanti, bhaṇḍanaṃ vadanti, viggahaṃ vadanti, vivādaṃ vadanti, medhagaṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – vadanti te aññasitā kathojjaṃ.
ปสํสกามา กุสลาวทานาติฯ ปสํสกามาติ ปสํสกามา ปสํสตฺถิกา ปสํสาธิปฺปายา ปสํสปุเรกฺขารา ปสํสปริเยสนํ จรนฺตาฯ กุสลาวทานาติ กุสลวาทา ปณฺฑิตวาทา ถิรวาทา ญายวาทา เหตุวาทา ลกฺขณวาทา การณวาทา ฐานวาทา สกาย ลทฺธิยาติ – ปสํสกามา กุสลาวทานาฯ
Pasaṃsakāmā kusalāvadānāti. Pasaṃsakāmāti pasaṃsakāmā pasaṃsatthikā pasaṃsādhippāyā pasaṃsapurekkhārā pasaṃsapariyesanaṃ carantā. Kusalāvadānāti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – pasaṃsakāmā kusalāvadānā.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘เต วาทกามา ปริสํ วิคยฺห, พาลํ ทหนฺตี มิถุ อญฺญมญฺญํ;
‘‘Te vādakāmā parisaṃ vigayha, bālaṃ dahantī mithu aññamaññaṃ;
วทนฺติ เต อญฺญสิตา กโถชฺชํ, ปสํสกามา กุสลาวทานา’’ติฯ
Vadanti te aññasitā kathojjaṃ, pasaṃsakāmā kusalāvadānā’’ti.
๖๑.
61.
ยุโตฺต กถายํ ปริสาย มเชฺฌ, ปสํสมิจฺฉํ วินิฆาติ โหติ;
Yutto kathāyaṃ parisāya majjhe, pasaṃsamicchaṃ vinighāti hoti;
อปาหตสฺมิํ ปน มงฺกุ โหติ, นินฺทาย โส กุปฺปติ รนฺธเมสีฯ
Apāhatasmiṃ pana maṅku hoti, nindāya so kuppati randhamesī.
ยุโตฺต กถายํ ปริสาย มเชฺฌติฯ ขตฺติยปริสาย วา พฺราหฺมณปริสาย วา คหปติปริสาย วา สมณปริสาย วา มเชฺฌ อตฺตโน กถายํ ยุโตฺต ปยุโตฺต อายุโตฺต สมายุโตฺต สมฺปยุโตฺต กเถตุนฺติ – ยุโตฺต กถายํ ปริสาย มเชฺฌฯ
Yuttokathāyaṃ parisāya majjheti. Khattiyaparisāya vā brāhmaṇaparisāya vā gahapatiparisāya vā samaṇaparisāya vā majjhe attano kathāyaṃ yutto payutto āyutto samāyutto sampayutto kathetunti – yutto kathāyaṃ parisāya majjhe.
ปสํสมิจฺฉํ วินิฆาติ โหตีติฯ ปสํสมิจฺฉนฺติ ปสํสํ โถมนํ กิตฺติํ วณฺณหาริยํ อิจฺฉโนฺต สาทิยโนฺต ปตฺถยโนฺต ปิหยโนฺต อภิชปฺปโนฺตฯ วินิฆาติ โหตีติ ปุเพฺพว สลฺลาปา กถํกถี วินิฆาตี โหติฯ ‘‘ชโย นุ โข เม ภวิสฺสติ, ปราชโย นุ โข เม ภวิสฺสติ, กถํ นิคฺคหํ กริสฺสามิ, กถํ ปฎิกมฺมํ กริสฺสามิ, กถํ วิเสสํ กริสฺสามิ, กถํ ปฎิวิเสสํ กริสฺสามิ, กถํ อาเวฐิยํ 5 กริสฺสามิ, กถํ นิเพฺพฐิยํ 6 กริสฺสามิ, กถํ เฉทํ กริสฺสามิ, กถํ มณฺฑลํ กริสฺสามี’’ติ, เอวํ ปุเพฺพว สลฺลาปา กถํกถี วินิฆาติ โหตีติ – ปสํสมิจฺฉํ วินิฆาติ โหติฯ
Pasaṃsamicchaṃ vinighāti hotīti. Pasaṃsamicchanti pasaṃsaṃ thomanaṃ kittiṃ vaṇṇahāriyaṃ icchanto sādiyanto patthayanto pihayanto abhijappanto. Vinighāti hotīti pubbeva sallāpā kathaṃkathī vinighātī hoti. ‘‘Jayo nu kho me bhavissati, parājayo nu kho me bhavissati, kathaṃ niggahaṃ karissāmi, kathaṃ paṭikammaṃ karissāmi, kathaṃ visesaṃ karissāmi, kathaṃ paṭivisesaṃ karissāmi, kathaṃ āveṭhiyaṃ 7 karissāmi, kathaṃ nibbeṭhiyaṃ 8 karissāmi, kathaṃ chedaṃ karissāmi, kathaṃ maṇḍalaṃ karissāmī’’ti, evaṃ pubbeva sallāpā kathaṃkathī vinighāti hotīti – pasaṃsamicchaṃ vinighāti hoti.
อปาหตสฺมิํ ปน มงฺกุ โหตีติฯ เย เต ปญฺหวีมํสกา ปริสา ปาริสชฺชา ปาสาริกา 9, เต อปหรนฺติฯ ‘‘อตฺถาปคตํ ภณิต’’นฺติ อตฺถโต อปหรนฺติ, ‘‘พฺยญฺชนาปคตํ ภณิต’’นฺติ พฺยญฺชนโต อปหรนฺติ, ‘‘อตฺถพฺยญฺชนาปคตํ ภณิต’’นฺติ อตฺถพฺยญฺชนโต อปหรนฺติ, ‘‘อโตฺถ เต ทุนฺนีโต, พฺยญฺชนํ เต ทุโรปิตํ, อตฺถพฺยญฺชนํ เต ทุนฺนีตํ ทุโรปิตํ, นิคฺคโห เต อกโต, ปฎิกมฺมํ เต ทุกฺกฎํ, วิเสโส เต อกโต, ปฎิวิเสโส เต ทุกฺกโฎ, อาเวฐิยา เต อกตา, นิเพฺพฐิยา เต ทุกฺกฎา , เฉโท เต อกโต, มณฺฑลํ เต ทุกฺกฎํ วิสมกถํ ทุกฺกถิตํ ทุพฺภณิตํ ทุลฺลปิตํ ทุรุตฺตํ ทุพฺภาสิต’’นฺติ อปหรนฺติฯ อปาหตสฺมิํ ปน มงฺกุ โหตีติ ฯ อปาหตสฺมิํ มงฺกุ โหติ ปีฬิโต ฆฎฺฎิโต พฺยาธิโต โทมนสฺสิโต โหตีติ – อปาหตสฺมิํ ปน มงฺกุ โหติฯ
Apāhatasmiṃpana maṅku hotīti. Ye te pañhavīmaṃsakā parisā pārisajjā pāsārikā 10, te apaharanti. ‘‘Atthāpagataṃ bhaṇita’’nti atthato apaharanti, ‘‘byañjanāpagataṃ bhaṇita’’nti byañjanato apaharanti, ‘‘atthabyañjanāpagataṃ bhaṇita’’nti atthabyañjanato apaharanti, ‘‘attho te dunnīto, byañjanaṃ te duropitaṃ, atthabyañjanaṃ te dunnītaṃ duropitaṃ, niggaho te akato, paṭikammaṃ te dukkaṭaṃ, viseso te akato, paṭiviseso te dukkaṭo, āveṭhiyā te akatā, nibbeṭhiyā te dukkaṭā , chedo te akato, maṇḍalaṃ te dukkaṭaṃ visamakathaṃ dukkathitaṃ dubbhaṇitaṃ dullapitaṃ duruttaṃ dubbhāsita’’nti apaharanti. Apāhatasmiṃ pana maṅku hotīti . Apāhatasmiṃ maṅku hoti pīḷito ghaṭṭito byādhito domanassito hotīti – apāhatasmiṃ pana maṅku hoti.
นินฺทาย โส กุปฺปติ รนฺธเมสีติฯ นินฺทาย ครหาย อกิตฺติยา อวณฺณหาริกาย กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติฎฺฐียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรตีติ – นินฺทาย โส กุปฺปติฯ รนฺธเมสีติ วิรนฺธเมสี อปรทฺธเมสี ขลิตเมสี คฬิตเมสี วิวรเมสีติ – นินฺทาย โส กุปฺปติ รนฺธเมสีฯ
Nindāya so kuppati randhamesīti. Nindāya garahāya akittiyā avaṇṇahārikāya kuppati byāpajjati patiṭṭhīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukarotīti – nindāya so kuppati. Randhamesīti virandhamesī aparaddhamesī khalitamesī gaḷitamesī vivaramesīti – nindāya so kuppati randhamesī.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘ยุโตฺต กถายํ ปริสาย มเชฺฌ, ปสํสมิจฺฉํ วินิฆาติ โหติ;
‘‘Yutto kathāyaṃ parisāya majjhe, pasaṃsamicchaṃ vinighāti hoti;
อปาหตสฺมิํ ปน มงฺกุ โหติ, นินฺทาย โส กุปฺปติ รนฺธเมสี’’ติฯ
Apāhatasmiṃ pana maṅku hoti, nindāya so kuppati randhamesī’’ti.
๖๒.
62.
ยมสฺส วาทํ ปริหีนมาหุ, อปาหตํ ปญฺหวิมํสกาเส 11 ;
Yamassavādaṃ parihīnamāhu, apāhataṃ pañhavimaṃsakāse12;
ปริเทวติ โสจติ หีนวาโท, อุปจฺจคา มนฺติ อนุตฺถุนาติฯ
Paridevati socati hīnavādo, upaccagā manti anutthunāti.
ยมสฺส วาทํ ปริหีนมาหูติ ยํ ตสฺส วาทํ หีนํ นิหีนํ ปริหีนํ ปริหาปิตํ น ปริปูริตํ, เอวมาหํสุ เอวํ กเถนฺติ เอวํ ภณนฺติ เอวํ ทีปยนฺติ เอวํ โวหรนฺตีติ – ยมสฺส วาทํ ปริหีนมาหุฯ
Yamassa vādaṃ parihīnamāhūti yaṃ tassa vādaṃ hīnaṃ nihīnaṃ parihīnaṃ parihāpitaṃ na paripūritaṃ, evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – yamassa vādaṃ parihīnamāhu.
อปาหตํ ปญฺหวิมํสกาเสติฯ เย เต ปญฺหวีมํสกา ปริสา ปาริสชฺชา ปาสาริกา, เต อปหรนฺติฯ ‘‘อตฺถาปคตํ ภณิต’’นฺติ อตฺถโต อปหรนฺติ, ‘‘พฺยญฺชนาปคตํ ภณิต’’นฺติ พฺยญฺชนโต อปหรนฺติ, ‘‘อตฺถพฺยญฺชนาปคตํ ภณิต’’นฺติ อตฺถพฺยญฺชนโต อปหรนฺติ, ‘‘อโตฺถ เต ทุนฺนีโต, พฺยญฺชนํ เต ทุโรปิตํ, อตฺถพฺยญฺชนํ เต ทุนฺนีตํ ทุโรปิตํ, นิคฺคโห เต อกโต, ปฎิกมฺมํ เต ทุกฺกฎํ, วิเสโส เต อกโต, ปฎิวิเสโส เต ทุกฺกโฎ, อาเวฐิยา เต อกตา, นิเพฺพฐิยา เต ทุกฺกฎา, เฉโท เต อกโต, มณฺฑลํ เต ทุกฺกฎํ วิสมกถํ ทุกฺกถิตํ ทุพฺภณิตํ ทุลฺลปิตํ ทุรุตฺตํ ทุพฺภาสิต’’นฺติ, อปหรนฺตีติ – อปาหตํ ปญฺหวิมํสกาเสฯ
Apāhataṃ pañhavimaṃsakāseti. Ye te pañhavīmaṃsakā parisā pārisajjā pāsārikā, te apaharanti. ‘‘Atthāpagataṃ bhaṇita’’nti atthato apaharanti, ‘‘byañjanāpagataṃ bhaṇita’’nti byañjanato apaharanti, ‘‘atthabyañjanāpagataṃ bhaṇita’’nti atthabyañjanato apaharanti, ‘‘attho te dunnīto, byañjanaṃ te duropitaṃ, atthabyañjanaṃ te dunnītaṃ duropitaṃ, niggaho te akato, paṭikammaṃ te dukkaṭaṃ, viseso te akato, paṭiviseso te dukkaṭo, āveṭhiyā te akatā, nibbeṭhiyā te dukkaṭā, chedo te akato, maṇḍalaṃ te dukkaṭaṃ visamakathaṃ dukkathitaṃ dubbhaṇitaṃ dullapitaṃ duruttaṃ dubbhāsita’’nti, apaharantīti – apāhataṃ pañhavimaṃsakāse.
ปริเทวติ โสจติ หีนวาโทติฯ ปริเทวตีติ ‘‘อญฺญํ มยา อาวชฺชิตํ อญฺญํ จินฺติตํ อญฺญํ อุปธาริตํ, อญฺญํ อุปลกฺขิตํ โส มหาปโกฺข มหาปริโส มหาปริวาโร; ปริสา จายํ วคฺคา, น สมคฺคา; สมคฺคาย ปริสาย เหตุ กถาสลฺลาโป ปุน ภญฺชิสฺสามี’’ติ, ยา เอวรูปา 13 วาจา ปลาโป วิปฺปลาโป ลาลโปฺป ลาลปฺปายนา ลาลปฺปายิตตฺตนฺติ – ปริเทวติฯ โสจตีติ ‘‘ตสฺส ชโย’’ติ โสจติ ‘‘มยฺหํ ปราชโย’’ติ โสจติ, ‘‘ตสฺส ลาโภ’’ติ โสจติ, ‘‘มยฺหํ อลาโภ’’ติ โสจติ, ‘‘ตสฺส ยโส’’ติ โสจติ, ‘‘มยฺหํ อยโส’’ติ โสจติ, ‘‘ตสฺส ปสํสา’’ติ โสจติ, ‘‘มยฺหํ นินฺทา’’ติ โสจติ, ‘‘ตสฺส สุข’’นฺติ โสจติ, ‘‘มยฺหํ ทุกฺข’’นฺติ โสจติ, ‘‘โส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ, อหมสฺมิ อสกฺกโต อครุกโต อมานิโต อปูชิโต อนปจิโต น ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาราน’’นฺติ โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬิํ กนฺทติ สโมฺมหํ อาปชฺชตีติ – ปริเทวติ โสจติฯ หีนวาโทติ หีนวาโท นิหีนวาโท ปริหีนวาโท ปริหาปิตวาโท น ปริปูรวาโทติ – ปริเทวติ โสจติ หีนวาโทฯ
Paridevatisocati hīnavādoti. Paridevatīti ‘‘aññaṃ mayā āvajjitaṃ aññaṃ cintitaṃ aññaṃ upadhāritaṃ, aññaṃ upalakkhitaṃ so mahāpakkho mahāpariso mahāparivāro; parisā cāyaṃ vaggā, na samaggā; samaggāya parisāya hetu kathāsallāpo puna bhañjissāmī’’ti, yā evarūpā 14 vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattanti – paridevati. Socatīti ‘‘tassa jayo’’ti socati ‘‘mayhaṃ parājayo’’ti socati, ‘‘tassa lābho’’ti socati, ‘‘mayhaṃ alābho’’ti socati, ‘‘tassa yaso’’ti socati, ‘‘mayhaṃ ayaso’’ti socati, ‘‘tassa pasaṃsā’’ti socati, ‘‘mayhaṃ nindā’’ti socati, ‘‘tassa sukha’’nti socati, ‘‘mayhaṃ dukkha’’nti socati, ‘‘so sakkato garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ, ahamasmi asakkato agarukato amānito apūjito anapacito na lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjatīti – paridevati socati. Hīnavādoti hīnavādo nihīnavādo parihīnavādo parihāpitavādo na paripūravādoti – paridevati socati hīnavādo.
อุปจฺจคา มนฺติ อนุตฺถุนาตีติฯ โส มํ วาเทน วาทํ อจฺจคา อุปจฺจคา อติกฺกโนฺต สมติกฺกโนฺต วีติวโตฺตติฯ เอวมฺปิ อุปจฺจคา มนฺติฯ อถ วา มํ วาเทน วาทํ อภิภวิตฺวา อโชฺฌตฺถริตฺวา ปริยาทิยิตฺวา มทฺทยิตฺวา จรติ วิหรติ อิริยติ วตฺตติ ปาเลติ ยเปติ ยาเปตีติฯ เอวมฺปิ อุปจฺจคา มนฺติฯ อนุตฺถุนา วุจฺจติ วาจา ปลาโป วิปฺปลาโป ลาลโปฺป ลาลปฺปายนา ลาลปฺปายิตตฺตนฺติ – อุปจฺจคา มนฺติ อนุตฺถุนาติฯ
Upaccagā manti anutthunātīti. So maṃ vādena vādaṃ accagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti. Evampi upaccagā manti. Atha vā maṃ vādena vādaṃ abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā maddayitvā carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpetīti. Evampi upaccagā manti. Anutthunā vuccati vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattanti – upaccagā manti anutthunāti.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘ยมสฺส วาทํ ปริหีนมาหุ, อปาหตํ ปญฺหวิมํสกาเส;
‘‘Yamassa vādaṃ parihīnamāhu, apāhataṃ pañhavimaṃsakāse;
ปริเทวติ โสจติ หีนวาโท, อุปจฺจคา มนฺติ อนุตฺถุนาตี’’ติฯ
Paridevati socati hīnavādo, upaccagā manti anutthunātī’’ti.
๖๓.
63.
เอเต วิวาทา สมเณสุ ชาตา, เอเตสุ อุคฺฆาตินิฆาติ โหติ;
Etevivādā samaṇesu jātā, etesu ugghātinighāti hoti;
เอตมฺปิ ทิสฺวา วิรเม กโถชฺชํ, น หญฺญทตฺถตฺถิ ปสํสลาภาฯ
Etampidisvā virame kathojjaṃ, na haññadatthatthi pasaṃsalābhā.
เอเต วิวาทา สมเณสุ ชาตาติฯ สมณาติ เย เกจิ อิโต พหิทฺธา ปริพฺพชูปคตา ปริพฺพชสมาปนฺนาฯ เอเต ทิฎฺฐิกลหา ทิฎฺฐิภณฺฑนา ทิฎฺฐิวิคฺคหา ทิฎฺฐิวิวาทา ทิฎฺฐิเมธคา สมเณสุ ชาตา สญฺชาตา นิพฺพตฺตา อภินิพฺพตฺตา ปาตุภูตาติ – เอเต วิวาทา สมเณสุ ชาตาฯ
Etevivādā samaṇesu jātāti. Samaṇāti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā. Ete diṭṭhikalahā diṭṭhibhaṇḍanā diṭṭhiviggahā diṭṭhivivādā diṭṭhimedhagā samaṇesu jātā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtāti – ete vivādā samaṇesu jātā.
เอเตสุ อุคฺฆาตินิฆาติ โหตีติฯ ชยปราชโย โหติ, ลาภาลาโภ โหติ, ยสายโส โหติ, นินฺทาปสํสา โหติ, สุขทุกฺขํ โหติ, โสมนสฺสโทมนสฺสํ โหติ, อิฎฺฐานิฎฺฐํ โหติ, อนุนยปฎิฆํ โหติ, อุคฺฆาติตนิคฺฆาติตํ โหติ, อนุโรธวิโรโธ โหติ, ชเยน จิตฺตํ อุคฺฆาติตํ โหติ ปราชเยน จิตฺตํ นิคฺฆาติตํ โหติ, ลาเภน จิตฺตํ อุคฺฆาติตํ โหติ อลาเภน จิตฺตํ นิคฺฆาติตํ โหติ, ยเสน จิตฺตํ อุคฺฆาติตํ โหติ อยเสน จิตฺตํ นิคฺฆาติตํ โหติ, ปสํสาย จิตฺตํ อุคฺฆาติตํ โหติ นินฺทาย จิตฺตํ นิคฺฆาติตํ โหติ, สุเขน จิตฺตํ อุคฺฆาติตํ โหติ ทุเกฺขน จิตฺตํ นิคฺฆาติตํ โหติ, โสมนเสฺสน จิตฺตํ อุคฺฆาติตํ โหติ โทมนเสฺสน จิตฺตํ นิคฺฆาติตํ โหติ, อุนฺนติยา 15 จิตฺตํ อุคฺฆาติตํ โหติ โอนติยา 16 จิตฺตํ นิคฺฆาติตํ โหตีติ – เอเตสุ อุคฺฆาตินิฆาติ โหติฯ
Etesu ugghātinighāti hotīti. Jayaparājayo hoti, lābhālābho hoti, yasāyaso hoti, nindāpasaṃsā hoti, sukhadukkhaṃ hoti, somanassadomanassaṃ hoti, iṭṭhāniṭṭhaṃ hoti, anunayapaṭighaṃ hoti, ugghātitanigghātitaṃ hoti, anurodhavirodho hoti, jayena cittaṃ ugghātitaṃ hoti parājayena cittaṃ nigghātitaṃ hoti, lābhena cittaṃ ugghātitaṃ hoti alābhena cittaṃ nigghātitaṃ hoti, yasena cittaṃ ugghātitaṃ hoti ayasena cittaṃ nigghātitaṃ hoti, pasaṃsāya cittaṃ ugghātitaṃ hoti nindāya cittaṃ nigghātitaṃ hoti, sukhena cittaṃ ugghātitaṃ hoti dukkhena cittaṃ nigghātitaṃ hoti, somanassena cittaṃ ugghātitaṃ hoti domanassena cittaṃ nigghātitaṃ hoti, unnatiyā 17 cittaṃ ugghātitaṃ hoti onatiyā 18 cittaṃ nigghātitaṃ hotīti – etesu ugghātinighāti hoti.
เอตมฺปิ ทิสฺวา วิรเม กโถชฺชนฺติฯ เอตมฺปิ ทิสฺวาติ เอตํ อาทีนวํ ทิสฺวา ปสฺสิตฺวา ตุลยิตฺวา ตีรยิตฺวา วิภาวยิตฺวา วิภูตํ กตฺวา ทิฎฺฐิกลเหสุ ทิฎฺฐิภณฺฑเนสุ ทิฎฺฐิวิคฺคเหสุ ทิฎฺฐิวิวาเทสุ ทิฎฺฐิเมธเคสูติ – เอตมฺปิ ทิสฺวา วิรเม กโถชฺชนฺติฯ กโถชฺชํ วุจฺจติ กลโห ภณฺฑนํ วิคฺคโห วิวาโท เมธคํฯ อถ วา กโถชฺชนฺติ อโนชวนฺตี นิสากถา กโถชฺชํ น กเรยฺย, กลหํ น กเรยฺย, ภณฺฑนํ น กเรยฺย, วิคฺคหํ น กเรยฺย, วิวาทํ น กเรยฺย, เมธคํ น กเรยฺย, กลหภณฺฑนวิคฺคหวิวาทเมธคํ ปชเหยฺย วิโนเทยฺย พฺยนฺติํ กเรยฺย อนภาวํ คเมยฺย, กลหภณฺฑนวิคฺคหวิวาทเมธคา อารโต อสฺส วิรโต ปฎิวิรโต นิกฺขโนฺต นิสฺสโฎ วิปฺปยุโตฺต วิสญฺญุโตฺต วิมริยาทิกเตน เจตสา วิหเรยฺยาติ – เอตมฺปิ ทิสฺวา วิรเม กโถชฺชํฯ
Etampi disvā virame kathojjanti. Etampi disvāti etaṃ ādīnavaṃ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti – etampi disvā virame kathojjanti. Kathojjaṃ vuccati kalaho bhaṇḍanaṃ viggaho vivādo medhagaṃ. Atha vā kathojjanti anojavantī nisākathā kathojjaṃ na kareyya, kalahaṃ na kareyya, bhaṇḍanaṃ na kareyya, viggahaṃ na kareyya, vivādaṃ na kareyya, medhagaṃ na kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippayutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – etampi disvā virame kathojjaṃ.
น หญฺญทตฺถตฺถิ ปสํสลาภาติฯ ปสํสลาภา อโญฺญ อโตฺถ นตฺถิ อตฺตโตฺถ วา ปรโตฺถ วา อุภยโตฺถ วา ทิฎฺฐธมฺมิโก วา อโตฺถ, สมฺปรายิโก วา อโตฺถ, อุตฺตาโน วา อโตฺถ , คมฺภีโร วา อโตฺถ, คูโฬฺห วา อโตฺถ, ปฎิจฺฉโนฺน วา อโตฺถ, เนโยฺย วา อโตฺถ, นีโต วา อโตฺถ, อนวโชฺช วา อโตฺถ, นิกฺกิเลโส วา อโตฺถ, โวทาโน วา อโตฺถ, ปรมโตฺถ วา อโตฺถ นตฺถิ น สนฺติ น สํวิชฺชนฺติ นุปลพฺภนฺตีติ – น หญฺญทตฺถตฺถิ ปสํสลาภาฯ
Na haññadatthatthi pasaṃsalābhāti. Pasaṃsalābhā añño attho natthi attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho, samparāyiko vā attho, uttāno vā attho , gambhīro vā attho, gūḷho vā attho, paṭicchanno vā attho, neyyo vā attho, nīto vā attho, anavajjo vā attho, nikkileso vā attho, vodāno vā attho, paramattho vā attho natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhantīti – na haññadatthatthi pasaṃsalābhā.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘เอเต วิวาทา สมเณสุ ชาตา, เอเตสุ อุคฺฆาตินิฆาติ โหติ;
‘‘Ete vivādā samaṇesu jātā, etesu ugghātinighāti hoti;
เอตมฺปิ ทิสฺวา วิรเม กโถชฺชํ, น หญฺญทตฺถตฺถิ ปสํสลาภา’’ติฯ
Etampi disvā virame kathojjaṃ, na haññadatthatthi pasaṃsalābhā’’ti.
๖๔.
64.
ปสํสิโต วา ปน ตตฺถ โหติ, อกฺขาย วาทํ ปริสาย มเชฺฌ;
Pasaṃsito vā pana tattha hoti, akkhāya vādaṃ parisāya majjhe;
ปสํสิโต วา ปน ตตฺถ โหตีติฯ ตตฺถาติ สกาย ทิฎฺฐิยา สกาย ขนฺติยา สกาย รุจิยา สกาย ลทฺธิยา ปสํสิโต โถมิโต กิตฺติโต วณฺณิโต โหตีติ – ปสํสิโต วา ปน ตตฺถ โหติฯ
Pasaṃsito vā pana tattha hotīti. Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā pasaṃsito thomito kittito vaṇṇito hotīti – pasaṃsito vā pana tattha hoti.
อกฺขาย วาทํ ปริสาย มเชฺฌติฯ ขตฺติยปริสาย วา พฺราหฺมณปริสาย วา คหปติปริสาย วา สมณปริสาย วา มเชฺฌ อตฺตโน วาทํ อกฺขาย อาจิกฺขิตฺวา อนุวาทํ อกฺขาย อาจิกฺขิตฺวา ถมฺภยิตฺวา พฺรูหยิตฺวา ทีปยิตฺวา โชตยิตฺวา โวหริตฺวา ปริคฺคณฺหิตฺวาติ – อกฺขาย วาทํ ปริสาย มเชฺฌฯ
Akkhāya vādaṃ parisāya majjheti. Khattiyaparisāya vā brāhmaṇaparisāya vā gahapatiparisāya vā samaṇaparisāya vā majjhe attano vādaṃ akkhāya ācikkhitvā anuvādaṃ akkhāya ācikkhitvā thambhayitvā brūhayitvā dīpayitvā jotayitvā voharitvā pariggaṇhitvāti – akkhāya vādaṃ parisāya majjhe.
โส หสฺสตี อุนฺนมตี จ เตนาติฯ โส เตน ชยเตฺถน ตุโฎฺฐ โหติ หโฎฺฐ ปหโฎฺฐ อตฺตมโน ปริปุณฺณสงฺกโปฺปฯ อถ วา ทนฺตวิทํสกํ หสมาโนฯ โส หสฺสตี อุนฺนมตี จ เตนาติ โส เตน ชยเตฺถน อุนฺนโต โหติ อุนฺนโม ธโช สมฺปคฺคาโห เกตุกมฺยตา จิตฺตสฺสาติ – โส หสฺสตี อุนฺนมตี จ เตนฯ
So hassatī unnamatī ca tenāti. So tena jayatthena tuṭṭho hoti haṭṭho pahaṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappo. Atha vā dantavidaṃsakaṃ hasamāno. So hassatī unnamatī ca tenāti so tena jayatthena unnato hoti unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassāti – so hassatī unnamatī ca tena.
ปปฺปุยฺย ตมตฺถํ ยถา มโน อหูติฯ ตํ ชยตฺถํ ปปฺปุยฺย ปาปุณิตฺวา อธิคนฺตฺวา วินฺทิตฺวา ปฎิลภิตฺวาฯ ยถา มโน อหูติ ยถา มโน อหุ, ยถา จิโตฺต อหุ, ยถา สงฺกโปฺป อหุ, ยถา วิญฺญาโณ อหูติ – ปปฺปุยฺย ตมตฺถํ ยถา มโน อหุฯ
Pappuyyatamatthaṃ yathā mano ahūti. Taṃ jayatthaṃ pappuyya pāpuṇitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā. Yathā mano ahūti yathā mano ahu, yathā citto ahu, yathā saṅkappo ahu, yathā viññāṇo ahūti – pappuyya tamatthaṃ yathā mano ahu.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘ปสํสิโต วา ปน ตตฺถ โหติ, อกฺขาย วาทํ ปริสาย มเชฺฌ;
‘‘Pasaṃsito vā pana tattha hoti, akkhāya vādaṃ parisāya majjhe;
โส หสฺสตี อุนฺนมตี จ เตน, ปปฺปุยฺย ตมตฺถํ ยถา มโน อหู’’ติฯ
So hassatī unnamatī ca tena, pappuyya tamatthaṃ yathā mano ahū’’ti.
๖๕.
65.
ยา อุนฺนตี สาสฺส วิฆาตภูมิ, มานาติมานํ วทเต ปเนโส;
Yāunnatī sāssa vighātabhūmi, mānātimānaṃ vadate paneso;
เอตมฺปิ ทิสฺวา น วิวาทเยถ, น หิ เตน สุทฺธิํ กุสลา วทนฺติฯ
Etampi disvā na vivādayetha, na hi tena suddhiṃ kusalā vadanti.
ยา อุนฺนตี สาสฺส วิฆาตภูมีติฯ ยา อุนฺนติ อุนฺนโม ธโช สมฺปคฺคาโห เกตุกมฺยตา จิตฺตสฺสาติ – ยา อุนฺนติฯ สาสฺส วิฆาตภูมีติ สา ตสฺส วิฆาตภูมิ อุปฆาตภูมิ ปีฬนภูมิ ฆฎฺฎนภูมิ อุปทฺทวภูมิ อุปสคฺคภูมีติ – ยา อุนฺนตี สาสฺส วิฆาตภูมิฯ
Yā unnatī sāssa vighātabhūmīti. Yā unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassāti – yā unnati. Sāssa vighātabhūmīti sā tassa vighātabhūmi upaghātabhūmi pīḷanabhūmi ghaṭṭanabhūmi upaddavabhūmi upasaggabhūmīti – yā unnatī sāssa vighātabhūmi.
มานาติมานํ วทเต ปเนโสติฯ โส ปุคฺคโล มานญฺจ วทติ อติมานญฺจ วทตีติ – มานาติมานํ วทเต ปเนโสฯ
Mānātimānaṃ vadate panesoti. So puggalo mānañca vadati atimānañca vadatīti – mānātimānaṃ vadate paneso.
เอตมฺปิ ทิสฺวา น วิวาทเยถาติฯ เอตํ อาทีนวํ ทิสฺวา ปสฺสิตฺวา ตุลยิตฺวา ตีรยิตฺวา วิภาวยิตฺวา วิภูตํ กตฺวา ทิฎฺฐิกลเหสุ ทิฎฺฐิภณฺฑเนสุ ทิฎฺฐิวิคฺคเหสุ ทิฎฺฐิวิวาเทสุ ทิฎฺฐิเมธเคสูติ – เอตมฺปิ ทิสฺวาฯ น วิวาทเยถาติ น กลหํ กเรยฺย น ภณฺฑนํ กเรยฺย น วิคฺคหํ กเรยฺย น วิวาทํ กเรยฺย, น เมธคํ กเรยฺย, กลหภณฺฑนวิคฺคหวิวาทเมธคํ ปชเหยฺย วิโนเทยฺย พฺยนฺติํ กเรยฺย อนภาวํ คเมยฺย, กลหภณฺฑนวิคฺคหวิวาทเมธคา อารโต อสฺส วิรโต ปฎิวิรโต นิกฺขโนฺต นิสฺสโฎ วิปฺปยุโตฺต วิสญฺญุโตฺต วิมริยาทิกเตน เจตสา วิหเรยฺยาติ – เอตมฺปิ ทิสฺวา น วิวาทเยถฯ
Etampi disvā na vivādayethāti. Etaṃ ādīnavaṃ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti – etampi disvā. Na vivādayethāti na kalahaṃ kareyya na bhaṇḍanaṃ kareyya na viggahaṃ kareyya na vivādaṃ kareyya, na medhagaṃ kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippayutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – etampi disvā na vivādayetha.
น หิ เตน สุทฺธิํ กุสลา วทนฺตีติฯ กุสลาติ เย เต ขนฺธกุสลา ธาตุกุสลา อายตนกุสลา ปฎิจฺจสมุปฺปาทกุสลา สติปฎฺฐานกุสลา สมฺมปฺปธานกุสลา อิทฺธิปาทกุสลา อินฺทฺริยกุสลา พลกุสลา โพชฺฌงฺคกุสลา มคฺคกุสลา ผลกุสลา นิพฺพานกุสลา, เต กุสลา ทิฎฺฐิกลเหน ทิฎฺฐิภณฺฑเนน ทิฎฺฐิวิคฺคเหน ทิฎฺฐิวิวาเทน ทิฎฺฐิเมธเคน สุทฺธิํ วิสุทฺธิํ ปริสุทฺธิํ, มุตฺติํ วิมุตฺติํ ปริมุตฺติํ น วทนฺติ น กเถนฺติ น ภณนฺติ น ทีปยนฺติ น โวหรนฺตีติ – น หิ เตน สุทฺธิํ กุสลา วทนฺติฯ
Nahi tena suddhiṃ kusalā vadantīti. Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā diṭṭhikalahena diṭṭhibhaṇḍanena diṭṭhiviggahena diṭṭhivivādena diṭṭhimedhagena suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ, muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti – na hi tena suddhiṃ kusalā vadanti.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘ยา อุนฺนตี สาสฺส วิฆาตภูมิ, มานาติมานํ วทเต ปเนโส;
‘‘Yā unnatī sāssa vighātabhūmi, mānātimānaṃ vadate paneso;
เอตมฺปิ ทิสฺวา น วิวาทเยถ, น หิ เตน สุทฺธิํ กุสลา วทนฺตี’’ติฯ
Etampi disvā na vivādayetha, na hi tena suddhiṃ kusalā vadantī’’ti.
๖๖.
66.
สูโร ยถา ราชขาทาย ปุโฎฺฐ, อภิคชฺชเมติ ปฎิสูรมิจฺฉํ;
Sūroyathā rājakhādāya puṭṭho, abhigajjameti paṭisūramicchaṃ;
เยเนว โส เตน ปเลหิ สูร, ปุเพฺพว นตฺถิ ยทิทํ ยุธายฯ
Yeneva so tena palehi sūra, pubbeva natthi yadidaṃ yudhāya.
สูโร ยถา ราชขาทาย ปุโฎฺฐติฯ สูโรติ สูโร วีโร วิกฺกโนฺต อภีรู อฉมฺภี อนุตฺราสี อปลายีฯ ราชขาทาย ปุโฎฺฐติ ราชขาทนีเยน ราชโภชนีเยน ปุโฎฺฐ โปสิโต อปาทิโต วฑฺฒิโตติ – สูโร ยถา ราชขาทาย ปุโฎฺฐฯ
Sūro yathā rājakhādāya puṭṭhoti. Sūroti sūro vīro vikkanto abhīrū achambhī anutrāsī apalāyī. Rājakhādāya puṭṭhoti rājakhādanīyena rājabhojanīyena puṭṭho posito apādito vaḍḍhitoti – sūro yathā rājakhādāya puṭṭho.
อภิคชฺชเมติ ปฎิสูรมิจฺฉนฺติฯ โส คชฺชโนฺต อุคฺคชฺชโนฺต อภิคชฺชโนฺต เอติ อุเปติ อุปคจฺฉติ ปฎิสูรํ ปฎิปุริสํ ปฎิสตฺตุํ ปฎิมลฺลํ อิจฺฉโนฺต สาทิยโนฺต ปตฺถยโนฺต ปิหยโนฺต อภิชปฺปโนฺตติ – อภิคชฺชเมติ ปฎิสูรมิจฺฉํฯ
Abhigajjameti paṭisūramicchanti. So gajjanto uggajjanto abhigajjanto eti upeti upagacchati paṭisūraṃ paṭipurisaṃ paṭisattuṃ paṭimallaṃ icchanto sādiyanto patthayanto pihayanto abhijappantoti – abhigajjameti paṭisūramicchaṃ.
เยเนว โส เตน ปเลหิ สูราติฯ เยเนว โส ทิฎฺฐิคติโก เตน ปเลหิ, เตน วช, เตน คจฺฉ, เตน อติกฺกม, โส ตุยฺหํ ปฎิสูโร ปฎิปุริโส ปฎิสตฺตุ ปฎิมโลฺลติ – เยเนว โส เตน ปเลหิ สูรฯ
Yeneva so tena palehi sūrāti. Yeneva so diṭṭhigatiko tena palehi, tena vaja, tena gaccha, tena atikkama, so tuyhaṃ paṭisūro paṭipuriso paṭisattu paṭimalloti – yeneva so tena palehi sūra.
ปุเพฺพว นตฺถิ ยทิทํ ยุธายาติฯ ปุเพฺพว โพธิยา มูเล เย ปฎิเสนิกรา กิเลสา ปฎิโลมกรา ปฎิกณฺฑกกรา ปฎิปกฺขกรา เต นตฺถิ น สนฺติ น สํวิชฺชนฺติ นุปลพฺภนฺติ, ปหีนา สมุจฺฉินฺนา วูปสนฺตา ปฎิปสฺสทฺธา อภพฺพุปฺปตฺติกา ญาณคฺคินา ทฑฺฒาฯ ยทิทํ ยุธายาติ ยทิทํ ยุทฺธตฺถาย กลหตฺถาย ภณฺฑนตฺถาย วิคฺคหตฺถาย วิวาทตฺถาย เมธคตฺถายาติ – ปุเพฺพว นตฺถิ ยทิทํ ยุธายฯ
Pubbeva natthi yadidaṃ yudhāyāti. Pubbeva bodhiyā mūle ye paṭisenikarā kilesā paṭilomakarā paṭikaṇḍakakarā paṭipakkhakarā te natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā. Yadidaṃyudhāyāti yadidaṃ yuddhatthāya kalahatthāya bhaṇḍanatthāya viggahatthāya vivādatthāya medhagatthāyāti – pubbeva natthi yadidaṃ yudhāya.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘สูโร ยถา ราชขาทาย ปุโฎฺฐ, อภิคชฺชเมติ ปฎิสูรมิจฺฉํ;
‘‘Sūro yathā rājakhādāya puṭṭho, abhigajjameti paṭisūramicchaṃ;
เยเนว โส เตน ปเลหิ สูร, ปุเพฺพว นตฺถิ ยทิทํ ยุธายา’’ติฯ
Yeneva so tena palehi sūra, pubbeva natthi yadidaṃ yudhāyā’’ti.
๖๗.
67.
เย ทิฎฺฐิมุคฺคยฺห วิวาทยนฺติ, อิทเมว สจฺจนฺติ จ วาทยนฺติ;
Ye diṭṭhimuggayha vivādayanti, idameva saccanti ca vādayanti;
เต ตฺวํ วทสฺสู น หิ เตธ อตฺถิ, วาทมฺหิ ชาเต ปฎิเสนิกตฺตาฯ
Te tvaṃ vadassū na hi tedha atthi, vādamhi jāte paṭisenikattā.
เย ทิฎฺฐิมุคฺคยฺห วิวาทยนฺตีติ เย ทฺวาสฎฺฐิทิฎฺฐิคตานํ อญฺญตรญฺญตรํ ทิฎฺฐิคตํ คเหตฺวา คณฺหิตฺวา อุคฺคณฺหิตฺวา ปรามสิตฺวา อภินิวิสิตฺวา วิวาทยนฺติ กลหํ กโรนฺติ ภณฺฑนํ กโรนฺติ ‘วิคฺคหํ กโรนฺติ วิวาทํ กโรนฺติ, เมธคํ กโรนฺติ – ‘‘น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ, อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ, กิํ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ, มิจฺฉาปฎิปโนฺน ตฺวมสิ, อหมสฺมิ สมฺมาปฎิปโนฺน, สหิตํ เม, อสหิตํ เต, ปุเร วจนียํ ปจฺฉา อวจ, ปจฺฉา วจนียํ ปุเร อวจ, อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตํ, อาโรปิโต เต วาโท, นิคฺคหิโต ตฺวมสิ, จร วาทปฺปโมกฺขาย, นิเพฺพเฐหิ วา สเจ ปโหสี’’ติ – เย ทิฎฺฐิมุคฺคยฺห วิวาทยนฺติฯ
Yediṭṭhimuggayha vivādayantīti ye dvāsaṭṭhidiṭṭhigatānaṃ aññataraññataraṃ diṭṭhigataṃ gahetvā gaṇhitvā uggaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti kalahaṃ karonti bhaṇḍanaṃ karonti ‘viggahaṃ karonti vivādaṃ karonti, medhagaṃ karonti – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi, ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi, kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṃ me, asahitaṃ te, pure vacanīyaṃ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṃ pure avaca, adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti – ye diṭṭhimuggayha vivādayanti.
อิทเมว สจฺจนฺติ จ วาทยนฺตีติฯ ‘‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ วาทยนฺติ กเถนฺติ ภณนฺติ ทีปยนฺติ โวหรนฺติฯ ‘‘อสสฺสโต โลโก…เป.… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ วาทยนฺติ กเถนฺติ ภณนฺติ ทีปยนฺติ โวหรนฺตีติ – อิทเมว สจฺจนฺติ จ วาทยนฺติฯ
Idameva saccanti ca vādayantīti. ‘‘Sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’nti vādayanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. ‘‘Asassato loko…pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’nti vādayanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – idameva saccanti ca vādayanti.
เต ตฺวํ วทสฺสู น หิ เตธ อตฺถิ, วาทมฺหิ ชาเต ปฎิเสนิกตฺตาติฯ เต ตฺวํ ทิฎฺฐิคติเก วทสฺสุ วาเทน วาทํ, นิคฺคเหน นิคฺคหํ, ปฎิกเมฺมน ปฎิกมฺมํ, วิเสเสน วิเสสํ, ปฎิวิเสเสน ปฎิวิเสสํ, อาเวฐิยาย อาเวฐิยํ, นิเพฺพฐิยาย นิเพฺพฐิยํ, เฉเทน เฉทํ, มณฺฑเลน มณฺฑลํ, เต ตุยฺหํ ปฎิสูรา ปฎิปุริสา ปฎิสตฺตู ปฎิมลฺลาติ – เต ตฺวํ วทสฺสู น หิ เตธ อตฺถิฯ วาทมฺหิ ชาเต ปฎิเสนิกตฺตาติฯ วาเท ชาเต สญฺชาเต นิพฺพเตฺต อภินิพฺพเตฺต ปาตุภูเตเยว ปฎิเสนิกตฺตา 23 ปฎิโลมกตฺตา ปฎิภณฺฑกตฺตา ปฎิปกฺขกตฺตา กลหํ กเรยฺยุํ ภณฺฑนํ กเรยฺยุํ วิคฺคหํ กเรยฺยุํ วิวาทํ กเรยฺยุํ เมธคํ กเรยฺยุํ, เต นตฺถิ น สนฺติ น สํวิชฺชนฺติ นุปลพฺภนฺติ, ปหีนา…เป.… ญาณคฺคินา ทฑฺฒาติ – เต ตฺวํ วทสฺสู น หิ เตธ อตฺถิ วาทมฺหิ ชาเต ปฎิเสนิกตฺตาฯ
Te tvaṃ vadassū na hi tedha atthi, vādamhi jāte paṭisenikattāti. Te tvaṃ diṭṭhigatike vadassu vādena vādaṃ, niggahena niggahaṃ, paṭikammena paṭikammaṃ, visesena visesaṃ, paṭivisesena paṭivisesaṃ, āveṭhiyāya āveṭhiyaṃ, nibbeṭhiyāya nibbeṭhiyaṃ, chedena chedaṃ, maṇḍalena maṇḍalaṃ, te tuyhaṃ paṭisūrā paṭipurisā paṭisattū paṭimallāti – te tvaṃ vadassū na hi tedha atthi. Vādamhi jāte paṭisenikattāti. Vāde jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūteyeva paṭisenikattā 24 paṭilomakattā paṭibhaṇḍakattā paṭipakkhakattā kalahaṃ kareyyuṃ bhaṇḍanaṃ kareyyuṃ viggahaṃ kareyyuṃ vivādaṃ kareyyuṃ medhagaṃ kareyyuṃ, te natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā…pe… ñāṇagginā daḍḍhāti – te tvaṃ vadassū na hi tedha atthi vādamhi jāte paṭisenikattā.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘เย ทิฎฺฐิมุคฺคยฺห วิวาทยนฺติ, อิทเมว สจฺจนฺติ จ วาทยนฺติ;
‘‘Ye diṭṭhimuggayha vivādayanti, idameva saccanti ca vādayanti;
เต ตฺวํ วทสฺสู น หิ เตธ อตฺถิ, วาทมฺหิ ชาเต ปฎิเสนิกตฺตา’’ติฯ
Te tvaṃ vadassū na hi tedha atthi, vādamhi jāte paṭisenikattā’’ti.
๖๘.
68.
วิเสนิกตฺวา ปน เย จรนฺติ, ทิฎฺฐีหิ ทิฎฺฐิํ อวิรุชฺฌมานา;
Visenikatvā pana ye caranti, diṭṭhīhi diṭṭhiṃ avirujjhamānā;
เตสุ ตฺวํ กิํ ลเภถ ปสูร, เยสีธ นตฺถิ ปรมุคฺคหีตํฯ
Tesu tvaṃ kiṃ labhetha pasūra, yesīdha natthi paramuggahītaṃ.
วิเสนิกตฺวา ปน เย จรนฺตีติฯ เสนา วุจฺจติ มารเสนาฯ กายทุจฺจริตํ มารเสนา, วจีทุจฺจริตํ มารเสนา, มโนทุจฺจริตํ มารเสนา, โลโภ มารเสนา, โทโส มารเสนา, โมโห มารเสนา, โกโธ… อุปนาโห… มโกฺข… ปฬาโส… อิสฺสา… มจฺฉริยํ… มายา… สาเฐยฺยํ… ถโมฺภ… สารโมฺภ… มาโน… อติมาโน… มโท… ปมาโท… สเพฺพ กิเลสา… สเพฺพ ทุจฺจริตา… สเพฺพ ทรถา… สเพฺพ ปริฬาหา… สเพฺพ สนฺตาปา… สพฺพากุสลาภิสงฺขารา มารเสนาฯ
Visenikatvā pana ye carantīti. Senā vuccati mārasenā. Kāyaduccaritaṃ mārasenā, vacīduccaritaṃ mārasenā, manoduccaritaṃ mārasenā, lobho mārasenā, doso mārasenā, moho mārasenā, kodho… upanāho… makkho… paḷāso… issā… macchariyaṃ… māyā… sāṭheyyaṃ… thambho… sārambho… māno… atimāno… mado… pamādo… sabbe kilesā… sabbe duccaritā… sabbe darathā… sabbe pariḷāhā… sabbe santāpā… sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā.
วุตฺตเญฺหตํ ภควตา –
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘กามา เต ปฐมา เสนา, ทุติยา อรติ วุจฺจติ…เป.…;
‘‘Kāmā te paṭhamā senā, dutiyā arati vuccati…pe…;
น นํ อสุโร ชินาติ, เชตฺวาว ลภเต สุข’’นฺติฯ
Na naṃ asuro jināti, jetvāva labhate sukha’’nti.
ยโต จตูหิ อริยมเคฺคหิ สพฺพา จ มารเสนา สเพฺพ จ ปฎิเสนิกรา กิเลสา ชิตา จ ปราชิตา จ ภคฺคา วิปฺปลุคฺคา ปรมฺมุขา, เตน วุจฺจติ วิเสนิกตฺวาติฯ เยติ อรหโนฺต ขีณาสวาฯ จรนฺตีติ จรนฺติ วิหรนฺติ อิริยนฺติ วเตฺตนฺติ ปาเลนฺติ ยเปนฺติ ยาเปนฺตีติ – วิเสนิกตฺวา ปน เย จรนฺติฯ
Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā, tena vuccati visenikatvāti. Yeti arahanto khīṇāsavā. Carantīti caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti – visenikatvā pana ye caranti.
ทิฎฺฐีหิ ทิฎฺฐิํ อวิรุชฺฌมานาติฯ เยสํ ทฺวาสฎฺฐิ ทิฎฺฐิคตานิ ปหีนานิ สมุจฺฉินฺนานิ วูปสนฺตานิ ปฎิปสฺสทฺธานิ อภพฺพุปฺปตฺติกานิ ญาณคฺคินา ทฑฺฒานิ, เต ทิฎฺฐีหิ ทิฎฺฐิํ อวิรุชฺฌมานา อปฺปฎิวิรุชฺฌมานา อปฺปหียมานา อปฺปฎิหญฺญมานา อปฺปฎิหตมานาติ – ทิฎฺฐีหิ ทิฎฺฐิํ อวิรุชฺฌมานาฯ
Diṭṭhīhi diṭṭhiṃ avirujjhamānāti. Yesaṃ dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, te diṭṭhīhi diṭṭhiṃ avirujjhamānā appaṭivirujjhamānā appahīyamānā appaṭihaññamānā appaṭihatamānāti – diṭṭhīhi diṭṭhiṃ avirujjhamānā.
เตสุ ตฺวํ กิํ ลเภถ ปสูราติฯ เตสุ อรหเนฺตสุ ขีณาสเวสุ กิํ ลเภถ ปฎิสูรํ ปฎิปุริสํ ปฎิสตฺตุํ ปฎิมลฺลนฺติ – เตสุ ตฺวํ กิํ ลเภถ ปสูรฯ
Tesu tvaṃ kiṃ labhetha pasūrāti. Tesu arahantesu khīṇāsavesu kiṃ labhetha paṭisūraṃ paṭipurisaṃ paṭisattuṃ paṭimallanti – tesu tvaṃ kiṃ labhetha pasūra.
เยสีธ นตฺถิ ปรมุคฺคหีตนฺติฯ เยสํ อรหนฺตานํ ขีณาสวานํ ‘‘อิทํ ปรมํ อคฺคํ เสฎฺฐํ วิสิฎฺฐํ ปาโมกฺขํ อุตฺตมํ ปวร’’นฺติ คหิตํ ปรามฎฺฐํ อภินิวิฎฺฐํ อโชฺฌสิตํ อธิมุตฺตํ, นตฺถิ น สนฺติ น สํวิชฺชนฺติ นุปลพฺภนฺติ, ปหีนํ สมุจฺฉินฺนํ วูปสนฺตํ ปฎิปสฺสทฺธํ อภพฺพุปฺปตฺติกํ ญาณคฺคินา ทฑฺฒนฺติ – เยสีธ นตฺถิ ปรมุคฺคหีตํฯ
Yesīdha natthi paramuggahītanti. Yesaṃ arahantānaṃ khīṇāsavānaṃ ‘‘idaṃ paramaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavara’’nti gahitaṃ parāmaṭṭhaṃ abhiniviṭṭhaṃ ajjhositaṃ adhimuttaṃ, natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnaṃ samucchinnaṃ vūpasantaṃ paṭipassaddhaṃ abhabbuppattikaṃ ñāṇagginā daḍḍhanti – yesīdha natthi paramuggahītaṃ.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘วิเสนิกตฺวา ปน เย จรนฺติ, ทิฎฺฐีหิ ทิฎฺฐิํ อวิรุชฺฌมานา;
‘‘Visenikatvā pana ye caranti, diṭṭhīhi diṭṭhiṃ avirujjhamānā;
เตสุ ตฺวํ กิํ ลเภถ ปสูร, เยสีธ นตฺถิ ปรมุคฺคหีต’’นฺติฯ
Tesu tvaṃ kiṃ labhetha pasūra, yesīdha natthi paramuggahīta’’nti.
๖๙.
69.
อถ ตฺวํ ปวิตกฺกมาคมา, 25 มนสา ทิฎฺฐิคตานิ จินฺตยโนฺต;
Athatvaṃ pavitakkamāgamā,26manasā diṭṭhigatāni cintayanto;
โธเนน ยุคํ สมาคมา, น หิ ตฺวํ สกฺขสิ สมฺปยาตเวฯ
Dhonena yugaṃ samāgamā, na hi tvaṃ sakkhasi sampayātave.
อถ ตฺวํ ปวิตกฺกมาคมาติฯ อถาติ ปทสนฺธิ ปทสํสโคฺค ปทปาริปูรี อกฺขรสมวาโย พฺยญฺชนสิลิฎฺฐตา ปทานุปุพฺพตาเปตํ – อถาติฯ ปวิตกฺกมาคมาติ ตเกฺกโนฺต วิตเกฺกโนฺต สงฺกเปฺปโนฺต ‘‘ชโย นุ โข เม ภวิสฺสติ, ปราชโย นุ โข เม ภวิสฺสติ, กถํ นิคฺคหํ กริสฺสามิ, กถํ ปฎิกมฺมํ กริสฺสามิ, กถํ วิเสสํ กริสฺสามิ, กถํ ปฎิวิเสสํ กริสฺสามิ, กถํ อาเวฐิยํ กริสฺสามิ, กถํ นิเพฺพฐิยํ กริสฺสามิ , กถํ เฉทํ กริสฺสามิ, กถํ มณฺฑลํ กริสฺสามิ’’ เอวํ ตเกฺกโนฺต วิตเกฺกโนฺต สงฺกเปฺปโนฺต อาคโตสิ อุปคโตสิ สมฺปโตฺตสิ มยา สทฺธิํ สมาคโตสีติ – อถ ตฺวํ ปวิตกฺกมาคมาฯ
Athatvaṃ pavitakkamāgamāti. Athāti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ – athāti. Pavitakkamāgamāti takkento vitakkento saṅkappento ‘‘jayo nu kho me bhavissati, parājayo nu kho me bhavissati, kathaṃ niggahaṃ karissāmi, kathaṃ paṭikammaṃ karissāmi, kathaṃ visesaṃ karissāmi, kathaṃ paṭivisesaṃ karissāmi, kathaṃ āveṭhiyaṃ karissāmi, kathaṃ nibbeṭhiyaṃ karissāmi , kathaṃ chedaṃ karissāmi, kathaṃ maṇḍalaṃ karissāmi’’ evaṃ takkento vitakkento saṅkappento āgatosi upagatosi sampattosi mayā saddhiṃ samāgatosīti – atha tvaṃ pavitakkamāgamā.
มนสา ทิฎฺฐิคตานิ จินฺตยโนฺตติฯ มโนติ ยํ จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ, มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขโนฺธ ตชฺชา มโนวิญฺญาณธาตุฯ จิเตฺตน ทิฎฺฐิํ จิเนฺตโนฺต วิจิเนฺตโนฺต ‘‘สสฺสโต โลโก’’ติ วา, ‘‘อสสฺสโต โลโก’’ติ วา…เป.… ‘‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วาติ – มนสา ทิฎฺฐิคตานิ จินฺตยโนฺตฯ
Manasā diṭṭhigatāni cintayantoti. Manoti yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ, mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu. Cittena diṭṭhiṃ cintento vicintento ‘‘sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti vā…pe… ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vāti – manasā diṭṭhigatāni cintayanto.
โธเนน ยุคํ สมาคมา, น หิ ตฺวํ สกฺขสิ สมฺปยาตเวติฯ โธนา วุจฺจติ ปญฺญาฯ ยา ปญฺญา ปชานนา…เป.… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฎฺฐิฯ กิํการณา โธนา วุจฺจติ ปญฺญา? ตาย ปญฺญาย กายทุจฺจริตํ ธุตญฺจ โธตญฺจ สโนฺธตญฺจ นิโทฺธตญฺจ, วจีทุจฺจริตํ…เป.… สพฺพากุสลาภิสงฺขารา ธุตา จ โธตา จ สโนฺธตา จ นิโทฺธตา จฯ อถ วา สมฺมาทิฎฺฐิยา มิจฺฉาทิฎฺฐิ… สมฺมาสงฺกเปฺปน มิจฺฉาสงฺกโปฺป…เป.… สมฺมาวิมุตฺติยา มิจฺฉาวิมุตฺติ ธุตา จ โธตา จ สโนฺธตา จ นิโทฺธตา จฯ อถ วา อริเยน อฎฺฐงฺคิเกน มเคฺคน สเพฺพ กิเลสา… สเพฺพ ทุจฺจริตา… สเพฺพ ทรถา… สเพฺพ ปริฬาหา… สเพฺพ สนฺตาปา… สพฺพากุสลาภิสงฺขารา ธุตา จ โธตา จ สโนฺธตา จ นิโทฺธตา จฯ ภควา อิเมหิ โธเนเยฺยหิ ธเมฺมหิ อุเปโต สมุเปโต อุปคโต สมุปคโต อุปปโนฺน สมุปปโนฺน สมนฺนาคโต, ตสฺมา ภควา โธโนฯ โส ธุตราโค ธุตปาโป ธุตกิเลโส ธุตปริฬาโหติ – โธโนติฯ
Dhonena yugaṃ samāgamā, na hi tvaṃ sakkhasi sampayātaveti. Dhonā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Kiṃkāraṇā dhonā vuccati paññā? Tāya paññāya kāyaduccaritaṃ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca, vacīduccaritaṃ…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca. Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi… sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo…pe… sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca. Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā… sabbe duccaritā… sabbe darathā… sabbe pariḷāhā… sabbe santāpā… sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca. Bhagavā imehi dhoneyyehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā bhagavā dhono. So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti – dhonoti.
โธเนน ยุคํ สมาคมา, น หิ ตฺวํ สกฺขสิ สมฺปยาตเวติฯ ปสูโร ปริพฺพาชโก น ปฎิพโล โธเนน พุเทฺธน ภควตา สทฺธิํ ยุคํ สมาคมํ สมาคนฺตฺวา ยุคคฺคาหํ คณฺหิตฺวา สากเจฺฉตุํ สลฺลปิตุํ สากจฺฉํ สมาปชฺชิตุํฯ ตํ กิสฺส เหตุ? ปสูโร ปริพฺพาชโก หีโน นิหีโน โอมโก ลามโก ฉตุโกฺก ปริโตฺตฯ โส หิ ภควา อโคฺค จ เสโฎฺฐ จ วิสิโฎฺฐ จ ปาโมโกฺข จ อุตฺตโม จ ปวโร จฯ ยถา สโส น ปฎิพโล มเตฺตน มาตเงฺคน สทฺธิํ ยุคํ สมาคมํ สมาคนฺตฺวา ยุคคฺคาหํ คณฺหิตุํ; ยถา โกตฺถุโก น ปฎิพโล สีเหน มิครญฺญา สทฺธิํ ยุคํ สมาคมํ สมาคนฺตฺวา ยุคคฺคาหํ คณฺหิตุํ; ยถา วจฺฉโก ตรุณโก เธนุปโก น ปฎิพโล อุสเภน จลกกุนา 27 สทฺธิํ ยุคํ สมาคมํ สมาคนฺตฺวา ยุคคฺคาหํ คณฺหิตุํ; ยถา ธโงฺก น ปฎิพโล ครุเฬน เวนเตเยฺยน สทฺธิํ ยุคํ สมาคมํ สมาคนฺตฺวา ยุคคฺคาหํ คณฺหิตุํ; ยถา จณฺฑาโล น ปฎิพโล รญฺญา จกฺกวตฺตินา สทฺธิํ ยุคํ สมาคมํ สมาคนฺตฺวา ยุคคฺคาหํ คณฺหิตุํ; ยถา ปํสุปิสาจโก น ปฎิพโล อิเนฺทน เทวรญฺญา สทฺธิํ ยุคํ สมาคมํ สมาคนฺตฺวา ยุคคฺคาหํ คณฺหิตุํ; เอวเมว ปสูโร ปริพฺพาชโก น ปฎิพโล โธเนน พุเทฺธน ภควตา สทฺธิํ ยุคํ สมาคมํ สมาคนฺตฺวา ยุคคฺคาหํ คณฺหิตฺวา สากเจฺฉตุํ สลฺลปิตุํ สากจฺฉํ สมาปชฺชิตุํฯ ตํ กิสฺส เหตุ? ปสูโร ปริพฺพาชโก หีนปโญฺญ นิหีนปโญฺญ โอมกปโญฺญ ลามกปโญฺญ ฉตุกฺกปโญฺญ ปริตฺตปโญฺญฯ โส หิ ภควา มหาปโญฺญ ปุถุปโญฺญ หาสปโญฺญ ชวนปโญฺญ ติกฺขปโญฺญ นิเพฺพธิกปโญฺญ, ปญฺญาปเภทกุสโล ปภินฺนญาโณ อธิคตปฎิสมฺภิโท, จตุเวสารชฺชปฺปโตฺต ทสพลธารี, ปุริสาสโภ ปุริสสีโห ปุริสนาโค ปุริสาชโญฺญ ปุริสโธรโยฺห, อนนฺตญาโณ อนนฺตเตโช อนนฺตยโส อโฑฺฒ มหทฺธโน ธนวา, เนตา วิเนตา อนุเนตา, ปญฺญาเปตา นิชฺฌาเปตา เปเกฺขตา ปสาเทตาฯ โส หิ ภควา อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา, อสญฺชาตสฺส มคฺคสฺส สญฺชเนตา, อนกฺขาตสฺส มคฺคสฺส อกฺขาตา, มคฺคญฺญู มคฺควิทู มคฺคโกวิโท มคฺคานุคา จ ปนสฺส เอตรหิ สาวกา วิหรนฺติ ปจฺฉา สมนฺนาคตาฯ
Dhonena yugaṃ samāgamā, na hi tvaṃ sakkhasi sampayātaveti. Pasūro paribbājako na paṭibalo dhonena buddhena bhagavatā saddhiṃ yugaṃ samāgamaṃ samāgantvā yugaggāhaṃ gaṇhitvā sākacchetuṃ sallapituṃ sākacchaṃ samāpajjituṃ. Taṃ kissa hetu? Pasūro paribbājako hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto. So hi bhagavā aggo ca seṭṭho ca visiṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca. Yathā saso na paṭibalo mattena mātaṅgena saddhiṃ yugaṃ samāgamaṃ samāgantvā yugaggāhaṃ gaṇhituṃ; yathā kotthuko na paṭibalo sīhena migaraññā saddhiṃ yugaṃ samāgamaṃ samāgantvā yugaggāhaṃ gaṇhituṃ; yathā vacchako taruṇako dhenupako na paṭibalo usabhena calakakunā 28 saddhiṃ yugaṃ samāgamaṃ samāgantvā yugaggāhaṃ gaṇhituṃ; yathā dhaṅko na paṭibalo garuḷena venateyyena saddhiṃ yugaṃ samāgamaṃ samāgantvā yugaggāhaṃ gaṇhituṃ; yathā caṇḍālo na paṭibalo raññā cakkavattinā saddhiṃ yugaṃ samāgamaṃ samāgantvā yugaggāhaṃ gaṇhituṃ; yathā paṃsupisācako na paṭibalo indena devaraññā saddhiṃ yugaṃ samāgamaṃ samāgantvā yugaggāhaṃ gaṇhituṃ; evameva pasūro paribbājako na paṭibalo dhonena buddhena bhagavatā saddhiṃ yugaṃ samāgamaṃ samāgantvā yugaggāhaṃ gaṇhitvā sākacchetuṃ sallapituṃ sākacchaṃ samāpajjituṃ. Taṃ kissa hetu? Pasūro paribbājako hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapañño. So hi bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño, paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido, catuvesārajjappatto dasabaladhārī, purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho, anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā, netā vinetā anunetā, paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā. So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca panassa etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
โส หิ ภควา ชานํ ชานาติ ปสฺสํ ปสฺสติ, จกฺขุภูโต ญาณภูโต ธมฺมภูโต พฺรหฺมภูโต, วตฺตา ปวตฺตา อตฺถสฺส นิเนฺนตา อมตสฺส ทาตา ธมฺมสฺสามี ตถาคโต; นตฺถิ ตสฺส ภควโต อญฺญาตํ อทิฎฺฐํ อวิทิตํ อสจฺฉิกตํ อผสฺสิตํ 29 ปญฺญายฯ อตีตํ อนาคตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ อุปาทาย สเพฺพ ธมฺมา สพฺพากาเรน พุทฺธสฺส ภควโต ญาณมุเข อาปาถํ อาคจฺฉนฺติฯ ยํ กิญฺจิ เนยฺยํ นาม อตฺถิ ธมฺมํ ชานิตพฺพํฯ อตฺตโตฺถ วา ปรโตฺถ วา อุภยโตฺถ วา ทิฎฺฐธมฺมิโก วา อโตฺถ, สมฺปรายิโก วา อโตฺถ, อุตฺตาโน วา อโตฺถ, คมฺภีโร วา อโตฺถ, คูโฬฺห วา อโตฺถ, ปฎิจฺฉโนฺน วา อโตฺถ, เนโยฺย วา อโตฺถ, นีโต วา อโตฺถ, อนวโชฺช วา อโตฺถ, นิกฺกิเลโส วา อโตฺถ, โวทาโน วา อโตฺถ, ปรมโตฺถ วา อโตฺถ, สพฺพํ ตํ อโนฺตพุทฺธญาเณ ปริวตฺตติฯ
So hi bhagavā jānaṃ jānāti passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto, vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato; natthi tassa bhagavato aññātaṃ adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ 30 paññāya. Atītaṃ anāgataṃ paccuppannaṃ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchanti. Yaṃ kiñci neyyaṃ nāma atthi dhammaṃ jānitabbaṃ. Attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho, samparāyiko vā attho, uttāno vā attho, gambhīro vā attho, gūḷho vā attho, paṭicchanno vā attho, neyyo vā attho, nīto vā attho, anavajjo vā attho, nikkileso vā attho, vodāno vā attho, paramattho vā attho, sabbaṃ taṃ antobuddhañāṇe parivattati.
สพฺพํ กายกมฺมํ พุทฺธสฺส ภควโต ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ วจีกมฺมํ ญาณานุปริวตฺติ , สพฺพํ มโนกมฺมํ ญาณานุปริวตฺติฯ อตีเต พุทฺธสฺส ภควโต อปฺปฎิหตํ ญาณํ, อนาคเต อปฺปฎิหตํ ญาณํ, ปจฺจุปฺปเนฺน อปฺปฎิหตํ ญาณํ, ยาวตกํ เนยฺยํ ตาวตกํ ญาณํ, ยาวตกํ ญาณํ ตาวตกํ เนยฺยํ, เนยฺยปริยนฺติกํ ญาณํ, ญาณปริยนฺติกํ เนยฺยํ, เนยฺยํ อติกฺกมิตฺวา ญาณํ นปฺปวตฺตติ , ญาณํ อติกฺกมิตฺวา เนยฺยปโถ นตฺถิฯ อญฺญมญฺญปริยนฺตฎฺฐายิโน เต ธมฺมาฯ ยถา ทฺวินฺนํ สมุคฺคปฎลานํ สมฺมา ผุสิตานํ เหฎฺฐิมํ สมุคฺคปฎลํ อุปริมํ นาติวตฺตติ, อุปริมํ สมุคฺคปฎลํ เหฎฺฐิมํ นาติวตฺตติ อญฺญมญฺญปริยนฺตฎฺฐายิโน; เอวเมว พุทฺธสฺส ภควโต เนยฺยญฺจ ญาณญฺจ อญฺญมญฺญปริยนฺตฎฺฐายิโน; ยาวตกํ เนยฺยํ ตาวตกํ ญาณํ, ยาวตกํ ญาณํ ตาวตกํ เนยฺยํ, เนยฺยปริยนฺติกํ ญาณํ, ญาณปริยนฺติกํ เนยฺยํ, เนยฺยํ อติกฺกมิตฺวา ญาณํ นปฺปวตฺตติ, ญาณํ อติกฺกมิตฺวา เนยฺยปโถ นตฺถิฯ อญฺญมญฺญปริยนฺตฎฺฐายิโน เต ธมฺมา สพฺพธเมฺมสุ พุทฺธสฺส ภควโต ญาณํ ปวตฺตติฯ
Sabbaṃ kāyakammaṃ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti, sabbaṃ vacīkammaṃ ñāṇānuparivatti , sabbaṃ manokammaṃ ñāṇānuparivatti. Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṃ ñāṇaṃ, anāgate appaṭihataṃ ñāṇaṃ, paccuppanne appaṭihataṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ, neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ, ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ, neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati , ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. Yathā dvinnaṃ samuggapaṭalānaṃ sammā phusitānaṃ heṭṭhimaṃ samuggapaṭalaṃ uparimaṃ nātivattati, uparimaṃ samuggapaṭalaṃ heṭṭhimaṃ nātivattati aññamaññapariyantaṭṭhāyino; evameva buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino; yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ, neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ, ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ, neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati, ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati.
สเพฺพ ธมฺมา พุทฺธสฺส ภควโต อาวชฺชนปฎิพทฺธา อากงฺขปฎิพทฺธา มนสิการปฎิพทฺธา จิตฺตุปฺปาทปฎิพทฺธาฯ สพฺพสเตฺตสุ พุทฺธสฺส ภควโต ญาณํ ปวตฺตติ, สเพฺพสญฺจ สตฺตานํ ภควา อาสยํ ชานาติ อนุสยํ ชานาติ จริตํ ชานาติ อธิมุตฺติํ ชานาติฯ อปฺปรชเกฺข มหารชเกฺข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย ภพฺพาภเพฺพ สเตฺต ปชานาติฯ สเทวโก โลโก สมารโก สพฺรหฺมโก สสฺสมณพฺราหฺมณี ปชา สเทวมนุสฺสา อโนฺตพุทฺธญาเณ ปริวตฺตติฯ
Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā. Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati, sabbesañca sattānaṃ bhagavā āsayaṃ jānāti anusayaṃ jānāti caritaṃ jānāti adhimuttiṃ jānāti. Apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti. Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.
ยถา เย เกจิ มจฺฉกจฺฉปา อนฺตมโส ติมิติมิงฺคลํ อุปาทาย อโนฺตมหาสมุเทฺท ปริวตฺตนฺติ; เอวเมว สเทวโก โลโก สมารโก สพฺรหฺมโก สสฺสมณพฺราหฺมณี ปชา สเทวมนุสฺสา อโนฺตพุทฺธญาเณ ปริวตฺตติฯ ยถา เย เกจิ ปกฺขี อนฺตมโส ครุฬํ เวนเตยฺยํ อุปาทาย อากาสสฺส ปเทเส ปริวตฺตนฺติ; เอวเมว เยปิ เต สาริปุตฺตสมา ปญฺญาย เตปิ พุทฺธญาณสฺส ปเทเส ปริวตฺตนฺติ ฯ พุทฺธญาณํ เทวมนุสฺสานํ ปญฺญํ ผริตฺวา อภิภวิตฺวา ติฎฺฐติเยวฯ
Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṃ upādāya antomahāsamudde parivattanti; evameva sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati. Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṃ venateyyaṃ upādāya ākāsassa padese parivattanti; evameva yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti . Buddhañāṇaṃ devamanussānaṃ paññaṃ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhatiyeva.
เยปิ เต ขตฺติยปณฺฑิตา พฺราหฺมณปณฺฑิตา คหปติปณฺฑิตา สมณปณฺฑิตา นิปุณา กตปรปฺปวาทา วาลเวธิรูปาฯ โวภินฺทนฺตา 31 มเญฺญ จรนฺติ ปญฺญาคเตน ทิฎฺฐิคตานิ ฯ เต ปเญฺห อภิสงฺขริตฺวา อภิสงฺขริตฺวา ตถาคเต อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉนฺติ คูฬฺหานิ จ ปฎิจฺฉนฺนานิ จฯ กถิตา วิสชฺชิตาว เต ปญฺหา ภควตา โหนฺติ นิทฺทิฎฺฐการณา อุปกฺขิตฺตกา จฯ เต ภควโต สมฺปชฺชนฺติฯ อถ โข ภควาว ตตฺถ อติโรจติ ยทิทํ ปญฺญายาติ – โธเนน ยุคํ สมาคมา, น หิ ตฺวํ สกฺขสิ สมฺปยาตเวฯ
Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā. Vobhindantā 32 maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni . Te pañhe abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgate upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca. Kathitā visajjitāva te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā upakkhittakā ca. Te bhagavato sampajjanti. Atha kho bhagavāva tattha atirocati yadidaṃ paññāyāti – dhonena yugaṃ samāgamā, na hi tvaṃ sakkhasi sampayātave.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘อถ ตฺวํ ปวิตกฺกมาคมา, มนสา ทิฎฺฐิคตานิ จินฺตยโนฺต;
‘‘Atha tvaṃ pavitakkamāgamā, manasā diṭṭhigatāni cintayanto;
โธเนน ยุคํ สมาคมา, น หิ ตฺวํ สกฺขสิ สมฺปยาตเว’’ติฯ
Dhonena yugaṃ samāgamā, na hi tvaṃ sakkhasi sampayātave’’ti.
ปสูรสุตฺตนิเทฺทโส อฎฺฐโมฯ
Pasūrasuttaniddeso aṭṭhamo.
Footnotes:
Related texts:
อฎฺฐกถา • Aṭṭhakathā / สุตฺตปิฎก (อฎฺฐกถา) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ขุทฺทกนิกาย (อฎฺฐกถา) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / มหานิเทฺทส-อฎฺฐกถา • Mahāniddesa-aṭṭhakathā / ๘. ปสูรสุตฺตนิเทฺทสวณฺณนา • 8. Pasūrasuttaniddesavaṇṇanā
