Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / পটিসম্ভিদামগ্গ-অট্ঠকথা • Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā

পরিঞ্ঞেয্যনিদ্দেসৰণ্ণনা

Pariññeyyaniddesavaṇṇanā

২১. পরিঞ্ঞেয্যনিদ্দেসে কিঞ্চাপি পরিঞ্ঞাসদ্দেন ঞাতপরিঞ্ঞা, তীরণপরিঞ্ঞা, পহানপরিঞ্ঞাতি তিস্সো পরিঞ্ঞা সঙ্গহিতা। হেট্ঠা ‘‘অভিঞ্ঞেয্যা’’তি ঞাতপরিঞ্ঞায ৰুত্তত্তা উপরি ‘‘পহাতব্বা’’তি পহানপরিঞ্ঞায ৰুত্তত্তা তীরণপরিঞ্ঞাৰ ইধ অধিপ্পেতা। ফস্সো সাসৰো উপাদানিযোতি আসৰানঞ্চেৰ উপাদানানঞ্চ পচ্চযভূতো তেভূমকফস্সো। সোপি হি অত্তানং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তমানেহি সহ আসৰেহীতি সাসৰো, আরম্মণভাৰং উপগন্ত্ৰা উপাদানসম্বন্ধনেন উপাদানানং হিতোতি উপাদানিযো। যস্মা ফস্সে তীরণপরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞাতে ফস্সমুখেন সেসাপি অরূপধম্মা তদনুসারেন চ রূপধম্মা পরিঞ্ঞাযন্তি, তস্মা একোৰ ফস্সো ৰুত্তো। এৰং সেসেসুপি যথাযোগং যোজেতব্বং।

21. Pariññeyyaniddese kiñcāpi pariññāsaddena ñātapariññā, tīraṇapariññā, pahānapariññāti tisso pariññā saṅgahitā. Heṭṭhā ‘‘abhiññeyyā’’ti ñātapariññāya vuttattā upari ‘‘pahātabbā’’ti pahānapariññāya vuttattā tīraṇapariññāva idha adhippetā. Phasso sāsavo upādāniyoti āsavānañceva upādānānañca paccayabhūto tebhūmakaphasso. Sopi hi attānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattamānehi saha āsavehīti sāsavo, ārammaṇabhāvaṃ upagantvā upādānasambandhanena upādānānaṃ hitoti upādāniyo. Yasmā phasse tīraṇapariññāya pariññāte phassamukhena sesāpi arūpadhammā tadanusārena ca rūpadhammā pariññāyanti, tasmā ekova phasso vutto. Evaṃ sesesupi yathāyogaṃ yojetabbaṃ.

নামন্তি চত্তারো খন্ধা অরূপিনো নিব্বানঞ্চ। রূপন্তি চত্তারি চ মহাভূতানি চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপানি চতুৰীসতি। চত্তারো খন্ধা নমনট্ঠেন নামং। তে হি আরম্মণাভিমুখা নমন্তি। সব্বম্পি নামনট্ঠেন নামং। চত্তারো হি খন্ধা আরম্মণে অঞ্ঞমঞ্ঞং নামেন্তি, নিব্বানং আরম্মণাধিপতিপচ্চযতায অত্তনি অনৰজ্জধম্মে নামেতি। সন্ততিৰসেন সীতাদীহি রুপ্পনট্ঠেন রূপং। রুপ্পনট্ঠেনাতি কুপ্পনট্ঠেন। সন্ততিৰিপরিণামৰসেন হি সীতাদীহি ঘট্টনীযং ধম্মজাতং রূপন্তি ৰুচ্চতি। ইধ পন নামন্তি লোকিকমেৰ অধিপ্পেতং, রূপং পন একন্তেন লোকিকমেৰ।

Nāmanti cattāro khandhā arūpino nibbānañca. Rūpanti cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpāni catuvīsati. Cattāro khandhā namanaṭṭhena nāmaṃ. Te hi ārammaṇābhimukhā namanti. Sabbampi nāmanaṭṭhena nāmaṃ. Cattāro hi khandhā ārammaṇe aññamaññaṃ nāmenti, nibbānaṃ ārammaṇādhipatipaccayatāya attani anavajjadhamme nāmeti. Santativasena sītādīhi ruppanaṭṭhena rūpaṃ. Ruppanaṭṭhenāti kuppanaṭṭhena. Santativipariṇāmavasena hi sītādīhi ghaṭṭanīyaṃ dhammajātaṃ rūpanti vuccati. Idha pana nāmanti lokikameva adhippetaṃ, rūpaṃ pana ekantena lokikameva.

তিস্সো ৰেদনাতি সুখা ৰেদনা, দুক্খা ৰেদনা, অদুক্খমসুখা ৰেদনা। তা লোকিকা এৰ। আহারাতি পচ্চযা। পচ্চযা হি অত্তনো ফলং আহরন্তীতি আহারা। কবল়ীকারো আহারো ফস্সাহারো মনোসঞ্চেতনাহারো ৰিঞ্ঞাণাহারোতি চত্তারো। ৰত্থুৰসেন কবল়ীকাতব্বত্তা কবল়ীকারো , অজ্ঝোহরিতব্বত্তা আহারো। ওদনকুম্মাসাদিৰত্থুকায ওজাযেতং নামং। সা হি ওজট্ঠমকরূপানি আহরতীতি আহারো। চক্খুসম্ফস্সাদিকো ছব্বিধো ফস্সো তিস্সো ৰেদনা আহরতীতি আহারো। মনসো সঞ্চেতনা, ন সত্তস্সাতি মনোসঞ্চেতনা যথা চিত্তেকগ্গতা। মনসা ৰা সম্পযুত্তা সঞ্চেতনা মনোসঞ্চেতনা যথা আজঞ্ঞরথো। তেভূমককুসলাকুসলচেতনা। সা হি তযো ভৰে আহরতীতি আহারো। ৰিঞ্ঞাণন্তি একূনৰীসতিভেদং পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং। তঞ্হি পটিসন্ধিনামরূপং আহরতীতি আহারো। উপাদানক্খন্ধাতি উপাদানগোচরা খন্ধা, মজ্ঝপদলোপো দট্ঠব্বো। উপাদানসম্ভূতা ৰা খন্ধা উপাদানক্খন্ধা যথা তিণগ্গি থুসগ্গি। উপাদানৰিধেয্যা ৰা খন্ধা উপাদানক্খন্ধা যথা রাজপুরিসো। উপাদানপ্পভৰা ৰা খন্ধা উপাদানক্খন্ধা যথা পুপ্ফরুক্খো ফলরুক্খো। উপাদানানি পন কামুপাদানং দিট্ঠুপাদানং সীলব্বতুপাদানং অত্তৰাদুপাদানন্তি চত্তারি। অত্থতো পন ভুসং আদানন্তি উপাদানং। রূপুপাদানক্খন্ধো, ৰেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খারুপাদানক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধোতি পঞ্চ।

Tisso vedanāti sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. Tā lokikā eva. Āhārāti paccayā. Paccayā hi attano phalaṃ āharantīti āhārā. Kabaḷīkāro āhāro phassāhāro manosañcetanāhāro viññāṇāhāroti cattāro. Vatthuvasena kabaḷīkātabbattā kabaḷīkāro , ajjhoharitabbattā āhāro. Odanakummāsādivatthukāya ojāyetaṃ nāmaṃ. Sā hi ojaṭṭhamakarūpāni āharatīti āhāro. Cakkhusamphassādiko chabbidho phasso tisso vedanā āharatīti āhāro. Manaso sañcetanā, na sattassāti manosañcetanā yathā cittekaggatā. Manasā vā sampayuttā sañcetanā manosañcetanā yathā ājaññaratho. Tebhūmakakusalākusalacetanā. Sā hi tayo bhave āharatīti āhāro. Viññāṇanti ekūnavīsatibhedaṃ paṭisandhiviññāṇaṃ. Tañhi paṭisandhināmarūpaṃ āharatīti āhāro. Upādānakkhandhāti upādānagocarā khandhā, majjhapadalopo daṭṭhabbo. Upādānasambhūtā vā khandhā upādānakkhandhā yathā tiṇaggi thusaggi. Upādānavidheyyā vā khandhā upādānakkhandhā yathā rājapuriso. Upādānappabhavā vā khandhā upādānakkhandhā yathā puppharukkho phalarukkho. Upādānāni pana kāmupādānaṃ diṭṭhupādānaṃ sīlabbatupādānaṃ attavādupādānanti cattāri. Atthato pana bhusaṃ ādānanti upādānaṃ. Rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandhoti pañca.

ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানীতি চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৰ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং।

Cha ajjhattikāni āyatanānīti cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ.

সত্ত ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযোতি কতমা সত্ত? ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –

Satta viññāṇaṭṭhitiyoti katamā satta? Vuttañhetaṃ bhagavatā –

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে (অ॰ নি॰ ৭.৪৪; দী॰ নি॰ ৩.৩৩২), সত্তা নানত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো। সেয্যথাপি মনুস্সা একচ্চে চ দেৰা একচ্চে চ ৰিনিপাতিকা। অযং পঠমা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি।

‘‘Santi, bhikkhave (a. ni. 7.44; dī. ni. 3.332), sattā nānattakāyā nānattasaññino. Seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো। সেয্যথাপি দেৰা ব্রহ্মকাযিকা পঠমাভিনিব্বত্তা। অযং দুতিযা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā nānattakāyā ekattasaññino. Seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyā viññāṇaṭṭhiti.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা একত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো। সেয্যথাপি দেৰা আভস্সরা। অযং ততিযা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā ekattakāyā nānattasaññino. Seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyā viññāṇaṭṭhiti.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা একত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো। সেয্যথাপি দেৰা সুভকিণ্হা। অযং চতুত্থা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā ekattakāyā ekattasaññino. Seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catutthā viññāṇaṭṭhiti.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনূপগা। অযং পঞ্চমী ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ pañcamī viññāṇaṭṭhiti.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগা। অযং ছট্ঠা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭhā viññāṇaṭṭhiti.

‘‘সন্তি , ভিক্খৰে, সত্তা সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগা। অযং সত্তমী ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি। ইমা খো, ভিক্খৰে, সত্ত ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো’’তি (অ॰ নি॰ ৭.৪৪; দী॰ নি॰ ৩.৩৩২)।

‘‘Santi , bhikkhave, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ sattamī viññāṇaṭṭhiti. Imā kho, bhikkhave, satta viññāṇaṭṭhitiyo’’ti (a. ni. 7.44; dī. ni. 3.332).

ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযোতি পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণস্স ঠানানি সৰিঞ্ঞাণকা খন্ধা এৰ। তত্থ সেয্যথাপীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো। মনুস্সাতি অপরিমাণেসুপি চক্কৰাল়েসু অপরিমাণানং মনুস্সানং ৰণ্ণসণ্ঠানাদিৰসেন দ্ৰেপি একসদিসা নত্থি। যেপি ৰণ্ণেন ৰা সণ্ঠানেন ৰা সদিসা হোন্তি, তেপি আলোকিতৰিলোকিতাদীহি ৰিসদিসাৰ হোন্তি, তস্মা নানত্তকাযাতি ৰুত্তা। পটিসন্ধিসঞ্ঞা পন নেসং তিহেতুকাপি দুহেতুকাপি অহেতুকাপি হোতি, তস্মা নানত্তসঞ্ঞিনোতি ৰুত্তা। একচ্চে চ দেৰাতি ছ কামাৰচরদেৰা। তেসু হি কেসঞ্চি কাযো নীলো হোতি, কেসঞ্চি পীতকাদিৰণ্ণো, সঞ্ঞা পন নেসং তিহেতুকাপি দুহেতুকাপি হোতি, অহেতুকা ন হোতি। একচ্চে চ ৰিনিপাতিকাতি চতুঅপাযৰিনিমুত্তা পুনব্বসুমাতা যক্খিনী, পিযঙ্করমাতা, ফুস্সমিত্তা, ধম্মগুত্তাতি এৰমাদযো অঞ্ঞে চ ৰেমানিকা পেতা। এতেসঞ্হি ওদাতকাল়মঙ্গুরচ্ছৰিসামৰণ্ণাদিৰসেন চেৰ কিসথূলরস্সদীঘৰসেন চ কাযো নানা হোতি, মনুস্সানং ৰিয তিহেতুকদ্ৰিহেতুকাহেতুকৰসেন সঞ্ঞাপি। তে পন দেৰা ৰিয ন মহেসক্খা, কপণমনুস্সা ৰিয অপ্পেসক্খা দুল্লভঘাসচ্ছাদনা দুক্খপীল়িতা ৰিহরন্তি। একচ্চে কাল়পক্খে দুক্খিতা জুণ্হপক্খে সুখিতা হোন্তি, তস্মা সুখসমুস্সযতো ৰিনিপতিতত্তা ৰিনিপাতিকাতি ৰুত্তা। যে পনেত্থ তিহেতুকা, তেসং ধম্মাভিসমযোপি হোতি পিযঙ্করমাতাদীনং ৰিয।

Viññāṇaṭṭhitiyoti paṭisandhiviññāṇassa ṭhānāni saviññāṇakā khandhā eva. Tattha seyyathāpīti nidassanatthe nipāto. Manussāti aparimāṇesupi cakkavāḷesu aparimāṇānaṃ manussānaṃ vaṇṇasaṇṭhānādivasena dvepi ekasadisā natthi. Yepi vaṇṇena vā saṇṭhānena vā sadisā honti, tepi ālokitavilokitādīhi visadisāva honti, tasmā nānattakāyāti vuttā. Paṭisandhisaññā pana nesaṃ tihetukāpi duhetukāpi ahetukāpi hoti, tasmā nānattasaññinoti vuttā. Ekacce ca devāti cha kāmāvacaradevā. Tesu hi kesañci kāyo nīlo hoti, kesañci pītakādivaṇṇo, saññā pana nesaṃ tihetukāpi duhetukāpi hoti, ahetukā na hoti. Ekacce ca vinipātikāti catuapāyavinimuttā punabbasumātā yakkhinī, piyaṅkaramātā, phussamittā, dhammaguttāti evamādayo aññe ca vemānikā petā. Etesañhi odātakāḷamaṅguracchavisāmavaṇṇādivasena ceva kisathūlarassadīghavasena ca kāyo nānā hoti, manussānaṃ viya tihetukadvihetukāhetukavasena saññāpi. Te pana devā viya na mahesakkhā, kapaṇamanussā viya appesakkhā dullabhaghāsacchādanā dukkhapīḷitā viharanti. Ekacce kāḷapakkhe dukkhitā juṇhapakkhe sukhitā honti, tasmā sukhasamussayato vinipatitattā vinipātikāti vuttā. Ye panettha tihetukā, tesaṃ dhammābhisamayopi hoti piyaṅkaramātādīnaṃ viya.

ব্রহ্মকাযিকাতি ব্রহ্মপারিসজ্জব্রহ্মপুরোহিতমহাব্রহ্মানো। পঠমাভিনিব্বত্তাতি তে সব্বেপি পঠমজ্ঝানেন নিব্বত্তা। ব্রহ্মপারিসজ্জা পন পরিত্তেন, ব্রহ্মপুরোহিতা মজ্ঝিমেন, কাযো চ তেসং ৰিপ্ফারিকতরো হোতি। মহাব্রহ্মানো পণীতেন, কাযো পন নেসং অতিৰিপ্ফারিকতরো হোতি। ইতি তে কাযস্স নানত্তা, পঠমজ্ঝানৰসেন সঞ্ঞায একত্তা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনোতি ৰুত্তা। যথা চ তে, এৰং চতূসু অপাযেসু সত্তা। নিরযেসু হি কেসঞ্চি গাৰুতং, কেসঞ্চি অড্ঢযোজনং , কেসঞ্চি তিগাৰুতং অত্তভাৰো হোতি, দেৰদত্তস্স পন যোজনসতিকো জাতো। তিরচ্ছানেসুপি কেচি খুদ্দকা হোন্তি, কেচি মহন্তা। পেত্তিৰিসযেসুপি কেচি সট্ঠিহত্থা কেচি অসীতিহত্থা হোন্তি কেচি সুৰণ্ণা কেচি দুব্বণ্ণা। তথা কালকঞ্চিকা অসুরা। অপিচেত্থ দীঘপিট্ঠিকা পেতা নাম সট্ঠিযোজনিকাপি হোন্তি, সঞ্ঞা পন সব্বেসম্পি অকুসলৰিপাকাহেতুকাৰ হোতি। ইতি অপাযিকাপি ‘‘নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো’’তি সঙ্খং গচ্ছন্তি।

Brahmakāyikāti brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmāno. Paṭhamābhinibbattāti te sabbepi paṭhamajjhānena nibbattā. Brahmapārisajjā pana parittena, brahmapurohitā majjhimena, kāyo ca tesaṃ vipphārikataro hoti. Mahābrahmāno paṇītena, kāyo pana nesaṃ ativipphārikataro hoti. Iti te kāyassa nānattā, paṭhamajjhānavasena saññāya ekattā nānattakāyā ekattasaññinoti vuttā. Yathā ca te, evaṃ catūsu apāyesu sattā. Nirayesu hi kesañci gāvutaṃ, kesañci aḍḍhayojanaṃ , kesañci tigāvutaṃ attabhāvo hoti, devadattassa pana yojanasatiko jāto. Tiracchānesupi keci khuddakā honti, keci mahantā. Pettivisayesupi keci saṭṭhihatthā keci asītihatthā honti keci suvaṇṇā keci dubbaṇṇā. Tathā kālakañcikā asurā. Apicettha dīghapiṭṭhikā petā nāma saṭṭhiyojanikāpi honti, saññā pana sabbesampi akusalavipākāhetukāva hoti. Iti apāyikāpi ‘‘nānattakāyā ekattasaññino’’ti saṅkhaṃ gacchanti.

আভস্সরাতি দণ্ডউক্কায অচ্চি ৰিয এতেসং সরীরতো আভা ছিজ্জিত্ৰা ছিজ্জিত্ৰা পতন্তী ৰিয সরতি ৰিসরতীতি আভস্সরা। তেসু পঞ্চকনযে দুতিযততিযজ্ঝানদ্ৰযং পরিত্তং ভাৰেত্ৰা উপ্পন্না পরিত্তাভা নাম হোন্তি, মজ্ঝিমং ভাৰেত্ৰা উপ্পন্না অপ্পমাণাভা নাম হোন্তি, পণীতং ভাৰেত্ৰা উপ্পন্না আভস্সরা নাম হোন্তি। ইধ পন উক্কট্ঠপরিচ্ছেদৰসেন সব্বেৰ তে গহিতা। সব্বেসঞ্হি তেসং কাযো একৰিপ্ফারোৰ হোতি, সঞ্ঞা পন অৰিতক্কৰিচারমত্তা চ অৰিতক্কঅৰিচারা চাতি নানা।

Ābhassarāti daṇḍaukkāya acci viya etesaṃ sarīrato ābhā chijjitvā chijjitvā patantī viya sarati visaratīti ābhassarā. Tesu pañcakanaye dutiyatatiyajjhānadvayaṃ parittaṃ bhāvetvā uppannā parittābhā nāma honti, majjhimaṃ bhāvetvā uppannā appamāṇābhā nāma honti, paṇītaṃ bhāvetvā uppannā ābhassarā nāma honti. Idha pana ukkaṭṭhaparicchedavasena sabbeva te gahitā. Sabbesañhi tesaṃ kāyo ekavipphārova hoti, saññā pana avitakkavicāramattā ca avitakkaavicārā cāti nānā.

সুভকিণ্হাতি সুভেন ৰোকিণ্ণা ৰিকিণ্ণা, সুভেন সরীরপ্পভাৰণ্ণেন একগ্ঘনাতি অত্থো। এতেসঞ্হি ন আভস্সরানং ৰিয ছিজ্জিত্ৰা ছিজ্জিত্ৰা পভা গচ্ছতীতি। চতুক্কনযে ততিযস্স, পঞ্চকনযে চতুত্থস্স পরিত্তমজ্ঝিমপণীতস্স ঝানস্সৰসেন পরিত্তসুভঅপ্পমাণসুভসুভকিণ্হা নাম হুত্ৰা নিব্বত্তন্তি। ইতি সব্বেপি তে একত্তকাযা চেৰ চতুত্থজ্ঝানসঞ্ঞায একত্তসঞ্ঞিনো চাতি ৰেদিতব্বা। ৰেহপ্ফলাপি চতুত্থৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিমেৰ ভজন্তি। অসঞ্ঞসত্তা ৰিঞ্ঞাণাভাৰা এত্থ সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি, সত্তাৰাসেসু গচ্ছন্তি।

Subhakiṇhāti subhena vokiṇṇā vikiṇṇā, subhena sarīrappabhāvaṇṇena ekagghanāti attho. Etesañhi na ābhassarānaṃ viya chijjitvā chijjitvā pabhā gacchatīti. Catukkanaye tatiyassa, pañcakanaye catutthassa parittamajjhimapaṇītassa jhānassavasena parittasubhaappamāṇasubhasubhakiṇhā nāma hutvā nibbattanti. Iti sabbepi te ekattakāyā ceva catutthajjhānasaññāya ekattasaññino cāti veditabbā. Vehapphalāpi catutthaviññāṇaṭṭhitimeva bhajanti. Asaññasattā viññāṇābhāvā ettha saṅgahaṃ na gacchanti, sattāvāsesu gacchanti.

সুদ্ধাৰাসা ৰিৰট্টপক্খে ঠিতা ন সব্বকালিকা, কপ্পসতসহস্সম্পি অসঙ্খ্যেযম্পি বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে ন উপ্পজ্জন্তি, সোল়সকপ্পসহস্সব্ভন্তরে বুদ্ধেসু উপ্পন্নেসুযেৰ উপ্পজ্জন্তি, ধম্মচক্কপ্পৰত্তস্স ভগৰতো খন্ধাৰারসদিসা হোন্তি, তস্মা নেৰ ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিং, ন চ সত্তাৰাসং ভজন্তি। মহাসীৰত্থেরো পন – ‘‘ন খো পন সো, সারিপুত্ত, সত্তাৰাসো সুলভরূপো, যো মযা অনাৰুত্থপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা অঞ্ঞত্র সুদ্ধাৰাসেহি দেৰেহী’’তি (ম॰ নি॰ ১.১৬০) ইমিনা সুত্তেন সুদ্ধাৰাসাপি চতুত্থং ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিং চতুত্থং সত্তাৰাসঞ্চ ভজন্তীতি ৰদতি, তং অপ্পটিবাহিতত্তা সুত্তস্স অনুঞ্ঞাতং।

Suddhāvāsā vivaṭṭapakkhe ṭhitā na sabbakālikā, kappasatasahassampi asaṅkhyeyampi buddhasuññe loke na uppajjanti, soḷasakappasahassabbhantare buddhesu uppannesuyeva uppajjanti, dhammacakkappavattassa bhagavato khandhāvārasadisā honti, tasmā neva viññāṇaṭṭhitiṃ, na ca sattāvāsaṃ bhajanti. Mahāsīvatthero pana – ‘‘na kho pana so, sāriputta, sattāvāso sulabharūpo, yo mayā anāvutthapubbo iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehī’’ti (ma. ni. 1.160) iminā suttena suddhāvāsāpi catutthaṃ viññāṇaṭṭhitiṃ catutthaṃ sattāvāsañca bhajantīti vadati, taṃ appaṭibāhitattā suttassa anuññātaṃ.

নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং যথেৰ সঞ্ঞায, এৰং ৰিঞ্ঞাণস্সাপি সুখুমত্তা নেৰৰিঞ্ঞাণং নাৰিঞ্ঞাণং, তস্মা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু ন ৰুত্তং।

Nevasaññānāsaññāyatanaṃ yatheva saññāya, evaṃ viññāṇassāpi sukhumattā nevaviññāṇaṃ nāviññāṇaṃ, tasmā viññāṇaṭṭhitīsu na vuttaṃ.

অট্ঠ লোকধম্মাতি লাভো, অলাভো, যসো, অযসো, নিন্দা, পসংসা, সুখং, দুক্খন্তি ইমে অট্ঠ লোকপ্পৰত্তিযা সতি অনুপরমধম্মকত্তা লোকস্স ধম্মাতি লোকধম্মা। এতেহি মুত্তো সত্তো নাম নত্থি, বুদ্ধানম্পি হোন্তিযেৰ। যথাহ –

Aṭṭha lokadhammāti lābho, alābho, yaso, ayaso, nindā, pasaṃsā, sukhaṃ, dukkhanti ime aṭṭha lokappavattiyā sati anuparamadhammakattā lokassa dhammāti lokadhammā. Etehi mutto satto nāma natthi, buddhānampi hontiyeva. Yathāha –

‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, লোকধম্মা লোকং অনুপরিৰত্তন্তি, লোকো চ অট্ঠ লোকধম্মে অনুপরিৰত্ততি। কতমে অট্ঠ? লাভো চ অলাভো চ যসো চ অযসো চ নিন্দা চ পসংসা চ সুখঞ্চ দুক্খঞ্চ। ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ লোকধম্মা লোকং অনুপরিৰত্তন্তি, লোকো চ ইমে অট্ঠ লোকধম্মে অনুপরিৰত্ততী’’তি (অ॰ নি॰ ৮.৬)।

‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, lokadhammā lokaṃ anuparivattanti, loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati. Katame aṭṭha? Lābho ca alābho ca yaso ca ayaso ca nindā ca pasaṃsā ca sukhañca dukkhañca. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha lokadhammā lokaṃ anuparivattanti, loko ca ime aṭṭha lokadhamme anuparivattatī’’ti (a. ni. 8.6).

তত্থ অনুপরিৰত্তন্তীতি অনুবন্ধন্তি নপ্পজহন্তি, লোকতো ন নিৰত্তন্তীতি অত্থো। লাভোতি পব্বজিতস্স চীৰরাদি, গহট্ঠস্স ধনধঞ্ঞাদি লাভো। সোযেৰ অলব্ভমানো লাভো অলাভো। ন লাভো অলাভোতি ৰুচ্চমানে অত্থাভাৰাপত্তিতো পরিঞ্ঞেয্যো ন সিযা। যসোতি পরিৰারো। সোযেৰ অলব্ভমানা যসো অযসো। নিন্দাতি অৰণ্ণভণনং। পসংসাতি ৰণ্ণভণনং। সুখন্তি কামাৰচরানং কাযিকচেতসিকং। দুক্খন্তি পুথুজ্জনসোতাপন্নসকদাগামীনং কাযিকচেতসিকং, অনাগামিঅরহন্তানং কাযিকমেৰ।

Tattha anuparivattantīti anubandhanti nappajahanti, lokato na nivattantīti attho. Lābhoti pabbajitassa cīvarādi, gahaṭṭhassa dhanadhaññādi lābho. Soyeva alabbhamāno lābho alābho. Na lābho alābhoti vuccamāne atthābhāvāpattito pariññeyyo na siyā. Yasoti parivāro. Soyeva alabbhamānā yaso ayaso. Nindāti avaṇṇabhaṇanaṃ. Pasaṃsāti vaṇṇabhaṇanaṃ. Sukhanti kāmāvacarānaṃ kāyikacetasikaṃ. Dukkhanti puthujjanasotāpannasakadāgāmīnaṃ kāyikacetasikaṃ, anāgāmiarahantānaṃ kāyikameva.

নৰ সত্তাৰাসাতি সত্তানং আৰাসা, ৰসনট্ঠানানীতি অত্থো। তানি পন তথাপকাসিতা খন্ধা এৰ। কতমে নৰ? ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –

Navasattāvāsāti sattānaṃ āvāsā, vasanaṭṭhānānīti attho. Tāni pana tathāpakāsitā khandhā eva. Katame nava? Vuttañhetaṃ bhagavatā –

‘‘নৰযিমে, ভিক্খৰে (অ॰ নি॰ ৯.২৪; দী॰ নি॰ ৩.৩৪১), সত্তাৰাসা। কতমে নৰ? সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা নানত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি মনুস্সা একচ্চে চ দেৰা একচ্চে চ ৰিনিপাতিকা। অযং পঠমো সত্তাৰাসো।

‘‘Navayime, bhikkhave (a. ni. 9.24; dī. ni. 3.341), sattāvāsā. Katame nava? Santi, bhikkhave, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamo sattāvāso.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৰা ব্রহ্মকাযিকা পঠমাভিনিব্বত্তা। অযং দুতিযো সত্তাৰাসো।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyo sattāvāso.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা একত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৰা আভস্সরা। অযং ততিযো সত্তাৰাসো।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyo sattāvāso.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা একত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৰা সুভকিণ্হা। অযং চতুত্থো সত্তাৰাসো।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catuttho sattāvāso.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা অসঞ্ঞিনো অপ্পটিসংৰেদিনো, সেয্যথাপি দেৰা অসঞ্ঞসত্তা। অযং পঞ্চমো সত্তাৰাসো।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā asaññino appaṭisaṃvedino, seyyathāpi devā asaññasattā. Ayaṃ pañcamo sattāvāso.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনূপগা। অযং ছট্ঠো সত্তাৰাসো।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭho sattāvāso.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগা। অযং সত্তমো সত্তাৰাসো।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ sattamo sattāvāso.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগা। অযং অট্ঠমো সত্তাৰাসো।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ aṭṭhamo sattāvāso.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগা । অযং নৰমো সত্তাৰাসো। ইমে খো, ভিক্খৰে, নৰ সত্তাৰাসা’’তি (অ॰ নি॰ ৯.২৪; দী॰ নি॰ ৩.৩৪১)।

‘‘Santi, bhikkhave, sattā sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanūpagā . Ayaṃ navamo sattāvāso. Ime kho, bhikkhave, nava sattāvāsā’’ti (a. ni. 9.24; dī. ni. 3.341).

দসাযতনানীতি চক্খাযতনং রূপাযতনং সোতাযতনং সদ্দাযতনং ঘানাযতনং গন্ধাযতনং জিৰ্হাযতনং রসাযতনং কাযাযতনং ফোট্ঠব্বাযতনন্তি এৰং দস। মনাযতনধম্মাযতনানি পন লোকুত্তরমিস্সকত্তা ন গহিতানি। ইমেসু দসসু ৰিস্সজ্জনেসু ৰিপস্সনাৰসেন তীরণপরিঞ্ঞা ৰুত্তা, ‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, পরিঞ্ঞেয্য’’ন্তিআদীসু পন অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযাদীনং তিণ্ণং, নিরোধপটিপদানং সচ্ছিকিরিযাভাৰনট্ঠানং তেসংযেৰ পটিৰেধট্ঠানং দুক্খাদীনং নিস্সরণস্স অনুপ্পাদাদীনং পঞ্চদসন্নং, পরিগ্গহট্ঠাদীনং একতিংসায, উত্তরিপটিৰেধট্ঠাদীনং তিণ্ণং, মগ্গঙ্গানং অট্ঠন্নং, ‘‘পযোগানং পটিপ্পস্সদ্ধট্ঠো’’তিআদীনং দ্ৰিন্নং, অসঙ্খতট্ঠস্স ৰুট্ঠানট্ঠাদীনং দ্ৰিন্নং, নিয্যানট্ঠস্স অনুবুজ্ঝনট্ঠাদীনং তিণ্ণং, অনুবোধনট্ঠাদীনং তিণ্ণং, অনুবোধপক্খিযাদীনং তিণ্ণং, উজ্জোতনট্ঠাদীনং চতুন্নং, পতাপনট্ঠাদীনং অট্ঠারসন্নং, ৰিৰট্টনানুপস্সনাদীনং নৰন্নং, খযেঞাণঅনুপ্পাদেঞাণানং পঞ্ঞাৰিমুত্তিনিব্বানানন্তি ইমেসং ধম্মানং পটিলাভৰসেন তীরণপরিঞ্ঞা ৰুত্তা, সেসানং যথাযোগং ৰিপস্সনাৰসেন চ পটিলাভৰসেন চ তীরণপরিঞ্ঞা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা।

Dasāyatanānīti cakkhāyatanaṃ rūpāyatanaṃ sotāyatanaṃ saddāyatanaṃ ghānāyatanaṃ gandhāyatanaṃ jivhāyatanaṃ rasāyatanaṃ kāyāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatananti evaṃ dasa. Manāyatanadhammāyatanāni pana lokuttaramissakattā na gahitāni. Imesu dasasu vissajjanesu vipassanāvasena tīraṇapariññā vuttā, ‘‘sabbaṃ, bhikkhave, pariññeyya’’ntiādīsu pana anaññātaññassāmītindriyādīnaṃ tiṇṇaṃ, nirodhapaṭipadānaṃ sacchikiriyābhāvanaṭṭhānaṃ tesaṃyeva paṭivedhaṭṭhānaṃ dukkhādīnaṃ nissaraṇassa anuppādādīnaṃ pañcadasannaṃ, pariggahaṭṭhādīnaṃ ekatiṃsāya, uttaripaṭivedhaṭṭhādīnaṃ tiṇṇaṃ, maggaṅgānaṃ aṭṭhannaṃ, ‘‘payogānaṃ paṭippassaddhaṭṭho’’tiādīnaṃ dvinnaṃ, asaṅkhataṭṭhassa vuṭṭhānaṭṭhādīnaṃ dvinnaṃ, niyyānaṭṭhassa anubujjhanaṭṭhādīnaṃ tiṇṇaṃ, anubodhanaṭṭhādīnaṃ tiṇṇaṃ, anubodhapakkhiyādīnaṃ tiṇṇaṃ, ujjotanaṭṭhādīnaṃ catunnaṃ, patāpanaṭṭhādīnaṃ aṭṭhārasannaṃ, vivaṭṭanānupassanādīnaṃ navannaṃ, khayeñāṇaanuppādeñāṇānaṃ paññāvimuttinibbānānanti imesaṃ dhammānaṃ paṭilābhavasena tīraṇapariññā vuttā, sesānaṃ yathāyogaṃ vipassanāvasena ca paṭilābhavasena ca tīraṇapariññā vuttāti veditabbā.

যেসং যেসং ধম্মানং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স, তে তে ধম্মা পটিলদ্ধা হোন্তি। এৰং তে ধম্মা পরিঞ্ঞাতা চেৰ হোন্তি তীরিতা চাতি হি কিচ্চসমাপনট্ঠেন তীরণপরিঞ্ঞা ৰুত্তা। কিচ্চে হি সমাপিতে তে ধম্মা পটিলদ্ধা হোন্তীতি। কেচি পন ‘‘অৰিপস্সনূপগানং ঞাতপরিঞ্ঞা’’তি ৰদন্তি। অভিঞ্ঞেয্যেন ঞাতপরিঞ্ঞায ৰুত্তত্তা তং ন সুন্দরং। পরিঞ্ঞাতা চেৰ হোন্তি তীরিতা চাতি তে পটিলদ্ধা এৰ ধম্মা পরিঞ্ঞাতা চ নাম হোন্তি, তীরিতা চ নামাতি অত্থো। এৰং কিচ্চসমাপনত্থৰসেন পরিঞ্ঞাতত্থো ৰুত্তো হোতি।

Yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ paṭilābhatthāya vāyamantassa, te te dhammā paṭiladdhā honti. Evaṃ te dhammā pariññātā ceva honti tīritā cāti hi kiccasamāpanaṭṭhena tīraṇapariññā vuttā. Kicce hi samāpite te dhammā paṭiladdhā hontīti. Keci pana ‘‘avipassanūpagānaṃ ñātapariññā’’ti vadanti. Abhiññeyyena ñātapariññāya vuttattā taṃ na sundaraṃ. Pariññātā ceva honti tīritā cāti te paṭiladdhā eva dhammā pariññātā ca nāma honti, tīritā ca nāmāti attho. Evaṃ kiccasamāpanatthavasena pariññātattho vutto hoti.

২২. ইদানি তমেৰত্থং একেকধম্মে পটিলাভৰসেন যোজেত্ৰা অন্তে চ নিগমেত্ৰা দস্সেতুং নেক্খম্মন্তিআদিমাহ। তং সব্বং পুব্বে ৰুত্তানুসারেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি।

22. Idāni tamevatthaṃ ekekadhamme paṭilābhavasena yojetvā ante ca nigametvā dassetuṃ nekkhammantiādimāha. Taṃ sabbaṃ pubbe vuttānusāreneva veditabbanti.

পরিঞ্ঞেয্যনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Pariññeyyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / পটিসম্ভিদামগ্গপাল়ি • Paṭisambhidāmaggapāḷi / ১. সুতমযঞাণনিদ্দেসো • 1. Sutamayañāṇaniddeso


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact