Only Dharma. Since 1992

Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ • Cūḷaniddesapāḷi

១៨. បារាយនានុគីតិគាថានិទ្ទេសោ

18. Pārāyanānugītigāthāniddeso

១០២.

102.

បារាយនមនុគាយិស្សំ , [ឥច្ចាយស្មា បិង្គិយោ]

Pārāyanamanugāyissaṃ, [iccāyasmā piṅgiyo]

យថាទ្ទក្ខិ តថាក្ខាសិ, វិមលោ ភូរិមេធសោ;

Yathāddakkhi tathākkhāsi, vimalo bhūrimedhaso;

និក្កាមោ និព្ពនោ នាគោ, កិស្ស ហេតុ មុសា ភណេ។

Nikkāmo nibbano nāgo, kissa hetu musā bhaṇe.

បារាយនមនុគាយិស្សន្តិ គីតមនុគាយិស្សំ កថិតមនុកថយិស្សំ ¹ ភណិតមនុភណិស្សំ លបិតមនុលបិស្សំ ភាសិតមនុភាសិស្សន្តិ – បារាយនមនុគាយិស្សំ។ ឥច្ចាយស្មា បិង្គិយោតិ។ ឥច្ចាតិ បទសន្ធិ…បេ.… បទានុបុព្ពតាបេតំ – ឥច្ចាតិ។ អាយស្មាតិ បិយវចនំ គរុវចនំ សគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេតំ – អាយស្មាតិ។ បិង្គិយោតិ តស្ស ថេរស្ស នាមំ សង្ខា សមញ្ញា បញ្ញត្តិ វោហារោ នាមំ នាមកម្មំ នាមធេយ្យំ និរុត្តិ ព្យញ្ជនំ អភិលាបោតិ – ឥច្ចាយស្មា បិង្គិយោ។

Pārāyanamanugāyissanti gītamanugāyissaṃ kathitamanukathayissaṃ ² bhaṇitamanubhaṇissaṃ lapitamanulapissaṃ bhāsitamanubhāsissanti – pārāyanamanugāyissaṃ. Iccāyasmā piṅgiyoti. Iccāti padasandhi…pe… padānupubbatāpetaṃ – iccāti. Āyasmāti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ – āyasmāti. Piṅgiyoti tassa therassa nāmaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpoti – iccāyasmā piṅgiyo.

យថាទ្ទក្ខិ តថាក្ខាសីតិ យថា អទ្ទក្ខិ តថា អក្ខាសិ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសិ។ ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ យថា អទ្ទក្ខិ តថា អក្ខាសិ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសិ។ ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ…បេ.… ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ… ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ យថា អទ្ទក្ខិ តថា អក្ខាសិ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសីតិ – យថាទ្ទក្ខិ តថាក្ខាសិ។

Yathāddakkhi tathākkhāsīti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi. ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti – yathāddakkhi tathākkhāsi.

វិមលោ ភូរិមេធសោតិ។ វិមលោតិ រាគោ មលំ, ទោសោ មលំ, មោហោ មលំ, កោធោ… ឧបនាហោ…បេ.… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា មលា។ តេ មលា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា។ អមលោ ពុទ្ធោ វិមលោ និម្មលោ មលាបគតោ មលវិប្បហីនោ មលវិមុត្តោ សព្ពមលវីតិវត្តោ។ ភូរិ វុច្ចតិ បថវី។ ភគវា តាយ ³ បថវិសមាយ បញ្ញាយ វិបុលាយ វិត្ថតាយ សមន្នាគតោ។ មេធា វុច្ចតិ បញ្ញា។ យា បញ្ញា បជាននា…បេ.… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ។ ភគវា ឥមាយ មេធាយ បញ្ញាយ ឧបេតោ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ សមន្នាគតោ, តស្មា ពុទ្ធោ សុមេធសោតិ – វិមលោ ភូរិមេធសោ។

Vimalo bhūrimedhasoti. Vimaloti rāgo malaṃ, doso malaṃ, moho malaṃ, kodho… upanāho…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā malā. Te malā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Amalo buddho vimalo nimmalo malāpagato malavippahīno malavimutto sabbamalavītivatto. Bhūri vuccati pathavī. Bhagavā tāya ⁴ pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato. Medhā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti – vimalo bhūrimedhaso.

និក្កាមោ និព្ពនោ នាគោតិ។ កាមាតិ ឧទ្ទានតោ ទ្វេ កាមា – វត្ថុកាមា ច កិលេសកាមា ច…បេ.… ឥមេ វុច្ចន្តិ វត្ថុកាមា…បេ.… ឥមេ វុច្ចន្តិ កិលេសកាមា។ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ វត្ថុកាមា បរិញ្ញាតា កិលេសកាមា បហីនា វត្ថុកាមានំ បរិញ្ញាតត្តា កិលេសកាមានំ បហីនត្តា។ ភគវា ន កាមេ កាមេតិ ន កាមេ ឥច្ឆតិ ន កាមេ បត្ថេតិ ន កាមេ បិហេតិ ន កាមេ អភិជប្បតិ។ យេ កាមេ កាមេន្តិ កាមេ ឥច្ឆន្តិ កាមេ បត្ថេន្តិ កាមេ បិហេន្តិ កាមេ អភិជប្បន្តិ តេ កាមកាមិនោ រាគរាគិនោ សញ្ញសញ្ញិនោ។ ភគវា ន កាមេ កាមេតិ ន កាមេ ឥច្ឆតិ ន កាមេ បត្ថេតិ ន កាមេ បិហេតិ ន កាមេ អភិជប្បតិ។ តស្មា ពុទ្ធោ អកាមោ និក្កាមោ ចត្តកាមោ វន្តកាមោ មុត្តកាមោ បហីនកាមោ បដិនិស្សដ្ឋកាមោ វីតរាគោ វិគតរាគោ ចត្តរាគោ វន្តរាគោ មុត្តរាគោ បហីនរាគោ បដិនិស្សដ្ឋរាគោ និច្ឆាតោ និព្ពុតោ សីតិភូតោ សុខប្បដិសំវេទី ព្រហ្មភូតេន អត្តនា វិហរតីតិ – និក្កាមោ។

Nikkāmonibbano nāgoti. Kāmāti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā…pe… ime vuccanti kilesakāmā. Buddhassa bhagavato vatthukāmā pariññātā kilesakāmā pahīnā vatthukāmānaṃ pariññātattā kilesakāmānaṃ pahīnattā. Bhagavā na kāme kāmeti na kāme icchati na kāme pattheti na kāme piheti na kāme abhijappati. Ye kāme kāmenti kāme icchanti kāme patthenti kāme pihenti kāme abhijappanti te kāmakāmino rāgarāgino saññasaññino. Bhagavā na kāme kāmeti na kāme icchati na kāme pattheti na kāme piheti na kāme abhijappati. Tasmā buddho akāmo nikkāmo cattakāmo vantakāmo muttakāmo pahīnakāmo paṭinissaṭṭhakāmo vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharatīti – nikkāmo.

និព្ពនោតិ រាគោ វនំ, ទោសោ វនំ, មោហោ វនំ, កោធោ វនំ, ឧបនាហោ វនំ…បេ.… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា វនា។ តេ វនា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា។ តស្មា ពុទ្ធោ អវនោ វិវនោ និព្ពនោ វនាបគតោ វនវិប្បហីនោ វនវិមុត្តោ សព្ពវនវីតិវត្តោតិ – និព្ពនោ។ នាគោតិ នាគោ; ភគវា អាគុំ ន ករោតីតិ នាគោ, ន គច្ឆតីតិ នាគោ, ន អាគច្ឆតីតិ នាគោ…បេ.… ឯវំ ភគវា ន អាគច្ឆតីតិ នាគោតិ – និក្កាមោ និព្ពនោ នាគោ។

Nibbanoti rāgo vanaṃ, doso vanaṃ, moho vanaṃ, kodho vanaṃ, upanāho vanaṃ…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā vanā. Te vanā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho avano vivano nibbano vanāpagato vanavippahīno vanavimutto sabbavanavītivattoti – nibbano. Nāgoti nāgo; bhagavā āguṃ na karotīti nāgo, na gacchatīti nāgo, na āgacchatīti nāgo…pe… evaṃ bhagavā na āgacchatīti nāgoti – nikkāmo nibbano nāgo.

កិស្ស ហេតុ មុសា ភណេតិ។ កិស្ស ហេតូតិ កិស្ស ហេតុ កិំហេតុ កិំការណា កិំនិទានា កិំបច្ចយាតិ – កិស្ស ហេតុ។ មុសា ភណេតិ មុសា ភណេយ្យ កថេយ្យ ទីបេយ្យ វោហរេយ្យ; មុសា ភណេតិ មោសវជ្ជំ ភណេយ្យ, មុសាវាទំ ភណេយ្យ, អនរិយវាទំ ភណេយ្យ។ ឥធេកច្ចោ សភាគតោ ⁵ វា បរិសាគតោ ⁶ វា ញាតិមជ្ឈគតោ វា បូគមជ្ឈគតោ វា រាជកុលមជ្ឈគតោ វា អភិនីតោ សក្ខិបុដ្ឋោ – ‘‘ឯហម្ភោ ⁷ បុរិស, យំ ជានាសិ តំ វទេហី’’តិ, សោ អជានំ វា អាហ – ‘‘ជានាមី’’តិ , ជានំ វា អាហ – ‘‘ន ជានាមី’’តិ, អបស្សំ វា អាហ – ‘‘បស្សាមី’’តិ, បស្សំ វា អាហ – ‘‘ន បស្សាមី’’តិ។ ឥតិ អត្តហេតុ វា បរហេតុ វា អាមិសកិញ្ចិក្ខហេតុ វា សម្បជានមុសា ភាសតិ, ឥទំ វុច្ចតិ មោសវជ្ជំ។

Kissa hetu musā bhaṇeti. Kissa hetūti kissa hetu kiṃhetu kiṃkāraṇā kiṃnidānā kiṃpaccayāti – kissa hetu. Musā bhaṇeti musā bhaṇeyya katheyya dīpeyya vohareyya; musā bhaṇeti mosavajjaṃ bhaṇeyya, musāvādaṃ bhaṇeyya, anariyavādaṃ bhaṇeyya. Idhekacco sabhāgato ⁸ vā parisāgato ⁹ vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho – ‘‘ehambho ¹⁰ purisa, yaṃ jānāsi taṃ vadehī’’ti, so ajānaṃ vā āha – ‘‘jānāmī’’ti , jānaṃ vā āha – ‘‘na jānāmī’’ti, apassaṃ vā āha – ‘‘passāmī’’ti, passaṃ vā āha – ‘‘na passāmī’’ti. Iti attahetu vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsati, idaṃ vuccati mosavajjaṃ.

អបិ ច, តីហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ។ បុព្ពេវស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ – ឥមេហិ តីហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ។ អបិ ច, ចតូហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ។ បុព្ពេវស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ – ឥមេហិ ចតូហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ។ អបិ ច, បញ្ចហាការេហិ…បេ.… ឆហាការេហិ… សត្តហាការេហិ… អដ្ឋហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ។ បុព្ពេវស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ, វិនិធាយ រុចិំ, វិនិធាយ សញ្ញំ, វិនិធាយ ភាវំ – ឥមេហិ អដ្ឋហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ មោសវជ្ជំ។ កិស្ស ហេតុ មុសា ភណេយ្យ កថេយ្យ ទីបេយ្យ វោហរេយ្យាតិ – កិស្ស ហេតុ មុសា ភណេ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Api ca, tīhākārehi musāvādo hoti. Pubbevassa hoti – ‘‘musā bhaṇissa’’nti, bhaṇantassa hoti – ‘‘musā bhaṇāmī’’ti, bhaṇitassa hoti – ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti – imehi tīhākārehi musāvādo hoti. Api ca, catūhākārehi musāvādo hoti. Pubbevassa hoti – ‘‘musā bhaṇissa’’nti, bhaṇantassa hoti – ‘‘musā bhaṇāmī’’ti, bhaṇitassa hoti – ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti, vinidhāya diṭṭhiṃ – imehi catūhākārehi musāvādo hoti. Api ca, pañcahākārehi…pe… chahākārehi… sattahākārehi… aṭṭhahākārehi musāvādo hoti. Pubbevassa hoti – ‘‘musā bhaṇissa’’nti, bhaṇantassa hoti – ‘‘musā bhaṇāmī’’ti, bhaṇitassa hoti – ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti, vinidhāya diṭṭhiṃ, vinidhāya khantiṃ, vinidhāya ruciṃ, vinidhāya saññaṃ, vinidhāya bhāvaṃ – imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti mosavajjaṃ. Kissa hetu musā bhaṇeyya katheyya dīpeyya vohareyyāti – kissa hetu musā bhaṇe. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘បារាយនមនុគាយិស្សំ, [ឥច្ចាយស្មា បិង្គិយោ]

‘‘Pārāyanamanugāyissaṃ, [iccāyasmā piṅgiyo]

យថាទ្ទក្ខិ តថាក្ខាសិ, វិមលោ ភូរិមេធសោ;

Yathāddakkhi tathākkhāsi, vimalo bhūrimedhaso;

និក្កាមោ និព្ពនោ នាគោ, កិស្ស ហេតុ មុសា ភណេ’’តិ។

Nikkāmo nibbano nāgo, kissa hetu musā bhaṇe’’ti.

១០៣.

103.

បហីនមលមោហស្ស, មានមក្ខប្បហាយិនោ;

Pahīnamalamohassa, mānamakkhappahāyino;

ហន្ទាហំ កិត្តយិស្សាមិ, គិរំ វណ្ណូបសំហិតំ។

Handāhaṃ kittayissāmi, giraṃ vaṇṇūpasaṃhitaṃ.

បហីនមលមោហស្សាតិ ។ មលន្តិ រាគោ មលំ, ទោសោ មលំ, មោហោ មលំ, មានោ មលំ, ទិដ្ឋិ មលំ, កិលេសោ មលំ, សព្ពទុច្ចរិតំ មលំ, សព្ពភវគាមិកម្មំ មលំ។

Pahīnamalamohassāti . Malanti rāgo malaṃ, doso malaṃ, moho malaṃ, māno malaṃ, diṭṭhi malaṃ, kileso malaṃ, sabbaduccaritaṃ malaṃ, sabbabhavagāmikammaṃ malaṃ.

មោហោតិ យំ ទុក្ខេ អញ្ញាណំ…បេ.… អវិជ្ជាលង្គី មោហោ អកុសលមូលំ។ អយំ វុច្ចតិ មោហោ។ មលញ្ច មោហោ ច ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា។ តស្មា ពុទ្ធោ បហីនមលមោហោតិ – បហីនមលមោហស្ស។

Mohoti yaṃ dukkhe aññāṇaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ. Ayaṃ vuccati moho. Malañca moho ca buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho pahīnamalamohoti – pahīnamalamohassa.

មានមក្ខប្បហាយិនោតិ។ មានោតិ ឯកវិធេន មានោ – យា ចិត្តស្ស ឧន្នតិ ¹¹។ ទុវិធេន មានោ – អត្តុក្កំសនមានោ, បរវម្ភនមានោ។ តិវិធេន មានោ – សេយ្យោហមស្មីតិ មានោ, សទិសោហមស្មីតិ មានោ, ហីនោហមស្មីតិ មានោ។ ចតុព្ពិធេន មានោ – លាភេន មានំ ជនេតិ, យសេន មានំ ជនេតិ, បសំសាយ មានំ ជនេតិ, សុខេន មានំ ជនេតិ។ បញ្ចវិធេន មានោ – លាភិម្ហិ មនាបិកានំ រូបានន្តិ មានំ ជនេតិ, លាភិម្ហិ មនាបិកានំ សទ្ទានំ…បេ.… គន្ធានំ… រសានំ… ផោដ្ឋព្ពានន្តិ មានំ ជនេតិ។ ឆព្ពិធេន មានោ – ចក្ខុសម្បទាយ មានំ ជនេតិ, សោតសម្បទាយ…បេ.… ឃានសម្បទាយ… ជិវ្ហាសម្បទាយ… កាយសម្បទាយ… មនោសម្បទាយ មានំ ជនេតិ។ សត្តវិធេន មានោ – មានោ, អតិមានោ, មានាតិមានោ, ឱមានោ, អវមានោ, អស្មិមានោ, មិច្ឆាមានោ។ អដ្ឋវិធេន មានោ – លាភេន មានំ ជនេតិ, អលាភេន ឱមានំ ជនេតិ, យសេន មានំ ជនេតិ, អយសេន ឱមានំ ជនេតិ, បសំសាយ មានំ ជនេតិ, និន្ទាយ ឱមានំ ជនេតិ, សុខេន មានំ ជនេតិ , ទុក្ខេន ឱមានំ ជនេតិ។ នវវិធេន មានោ – សេយ្យស្ស សេយ្យោហមស្មីតិ មានោ, សេយ្យស្ស សទិសោហមស្មីតិ មានោ, សេយ្យស្ស ហីនោហមស្មីតិ មានោ, សទិសស្ស សេយ្យោហមស្មីតិ មានោ, សទិសស្ស សទិសោហមស្មីតិ មានោ, សទិសស្ស ហីនោហមស្មីតិ មានោ, ហីនស្ស សេយ្យោហមស្មីតិ មានោ, ហីនស្ស សទិសោហមស្មីតិ មានោ, ហីនស្ស ហីនោហមស្សីតិ មានោ។ ទសវិធេន មានោ – ឥធេកច្ចោ មានំ ជនេតិ ជាតិយា វា គោត្តេន វា កោលបុត្តិយេន វា វណ្ណបោក្ខរតាយ វា ធនេន វា អជ្ឈេនេន វា កម្មាយតនេន វា សិប្បាយតនេន វា វិជ្ជាដ្ឋានេន ¹² វា សុតេន វា បដិភានេន វា អញ្ញតរញ្ញតរេន វា វត្ថុនា។ យោ ឯវរូបោ មានោ មញ្ញនា មញ្ញិតត្តំ ឧន្នតិ ឧន្នមោ ធជោ សម្បគ្គាហោ កេតុកម្យតា ចិត្តស្ស – អយំ វុច្ចតិ មានោ។

Mānamakkhappahāyinoti. Mānoti ekavidhena māno – yā cittassa unnati ¹³. Duvidhena māno – attukkaṃsanamāno, paravambhanamāno. Tividhena māno – seyyohamasmīti māno, sadisohamasmīti māno, hīnohamasmīti māno. Catubbidhena māno – lābhena mānaṃ janeti, yasena mānaṃ janeti, pasaṃsāya mānaṃ janeti, sukhena mānaṃ janeti. Pañcavidhena māno – lābhimhi manāpikānaṃ rūpānanti mānaṃ janeti, lābhimhi manāpikānaṃ saddānaṃ…pe… gandhānaṃ… rasānaṃ… phoṭṭhabbānanti mānaṃ janeti. Chabbidhena māno – cakkhusampadāya mānaṃ janeti, sotasampadāya…pe… ghānasampadāya… jivhāsampadāya… kāyasampadāya… manosampadāya mānaṃ janeti. Sattavidhena māno – māno, atimāno, mānātimāno, omāno, avamāno, asmimāno, micchāmāno. Aṭṭhavidhena māno – lābhena mānaṃ janeti, alābhena omānaṃ janeti, yasena mānaṃ janeti, ayasena omānaṃ janeti, pasaṃsāya mānaṃ janeti, nindāya omānaṃ janeti, sukhena mānaṃ janeti , dukkhena omānaṃ janeti. Navavidhena māno – seyyassa seyyohamasmīti māno, seyyassa sadisohamasmīti māno, seyyassa hīnohamasmīti māno, sadisassa seyyohamasmīti māno, sadisassa sadisohamasmīti māno, sadisassa hīnohamasmīti māno, hīnassa seyyohamasmīti māno, hīnassa sadisohamasmīti māno, hīnassa hīnohamassīti māno. Dasavidhena māno – idhekacco mānaṃ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena ¹⁴ vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati māno.

មក្ខោតិ យោ មក្ខោ មក្ខាយនា មក្ខាយិតត្តំ និដ្ឋុរិយំ និដ្ឋុរិយកម្មំ ¹⁵ – អយំ វុច្ចតិ មក្ខោ។ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ មានោ ច មក្ខោ ច បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា។ តស្មា ពុទ្ធោ មានមក្ខប្បហាយីតិ – មានមក្ខប្បហាយិនោ។

Makkhoti yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṃ niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ ¹⁶ – ayaṃ vuccati makkho. Buddhassa bhagavato māno ca makkho ca pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho mānamakkhappahāyīti – mānamakkhappahāyino.

ហន្ទាហំ កិត្តយិស្សាមិ គិរំ វណ្ណូបសំហិតន្តិ។ ហន្ទាហន្តិ បទសន្ធិ បទសំសគ្គោ បទបារិបូរី អក្ខរសមវាយោ ព្យញ្ជនសិលិដ្ឋតា បទានុបុព្ពតាបេតំ – ហន្ទាហន្តិ។ កិត្តយិស្សាមិ គិរំ វណ្ណូបសំហិតន្តិ វណ្ណេន ឧបេតំ សមុបេតំ ឧបាគតំ សមុបាគតំ ឧបបន្នំ សមុបបន្នំ សមន្នាគតំ វាចំ គិរំ ព្យប្បថំ ឧទីរណំ ¹⁷ កិត្តយិស្សាមិ ទេសេស្សាមិ បញ្ញបេស្សាមិ បដ្ឋបេស្សាមិ វិវរិស្សាមិ វិភជិស្សាមិ ឧត្តានីករិស្សាមិ បកាសេស្សាមីតិ – ហន្ទាហំ កិត្តយិស្សាមិ គិរំ វណ្ណូបសំហិតំ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Handāhaṃ kittayissāmi giraṃ vaṇṇūpasaṃhitanti. Handāhanti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ – handāhanti. Kittayissāmi giraṃ vaṇṇūpasaṃhitanti vaṇṇena upetaṃ samupetaṃ upāgataṃ samupāgataṃ upapannaṃ samupapannaṃ samannāgataṃ vācaṃ giraṃ byappathaṃ udīraṇaṃ ¹⁸ kittayissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsessāmīti – handāhaṃ kittayissāmi giraṃ vaṇṇūpasaṃhitaṃ. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘បហីនមលមោហស្ស, មានមក្ខប្បហាយិនោ;

‘‘Pahīnamalamohassa, mānamakkhappahāyino;

ហន្ទាហំ កិត្តយិស្សាមិ, គិរំ វណ្ណូបសំហិត’’ន្តិ។

Handāhaṃ kittayissāmi, giraṃ vaṇṇūpasaṃhita’’nti.

១០៤.

104.

តមោនុទោ ពុទ្ធោ សមន្តចក្ខុ, លោកន្តគូ សព្ពភវាតិវត្តោ;

Tamonudo buddho samantacakkhu, lokantagū sabbabhavātivatto;

អនាសវោ សព្ពទុក្ខប្បហីនោ, សច្ចវ្ហយោ ព្រហ្មេ ឧបាសិតោ មេ។

Anāsavo sabbadukkhappahīno, saccavhayo brahme upāsito me.

តមោនុទោ ពុទ្ធោ សមន្តចក្ខូតិ។ តមោនុទោតិ រាគតមំ ទោសតមំ មោហតមំ មានតមំ ទិដ្ឋិតមំ កិលេសតមំ ទុច្ចរិតតមំ អន្ធករណំ អញ្ញាណករណំ បញ្ញានិរោធិកំ វិឃាតបក្ខិកំ អនិព្ពានសំវត្តនិកំ នុទិ បនុទិ បជហិ វិនោទេសិ ព្យន្តីអកាសិ អនភាវំ គមេសិ។ ពុទ្ធោតិ យោ សោ ភគវា…បេ.… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ; យទិទំ ពុទ្ធោតិ។ សមន្តចក្ខុ វុច្ចតិ សព្ពញ្ញុតញាណំ…បេ.… តថាគតោ តេន សមន្តចក្ខូតិ – តមោនុទោ ពុទ្ធោ សមន្តចក្ខុ។

Tamonudobuddho samantacakkhūti. Tamonudoti rāgatamaṃ dosatamaṃ mohatamaṃ mānatamaṃ diṭṭhitamaṃ kilesatamaṃ duccaritatamaṃ andhakaraṇaṃ aññāṇakaraṇaṃ paññānirodhikaṃ vighātapakkhikaṃ anibbānasaṃvattanikaṃ nudi panudi pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṃ gamesi. Buddhoti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti; yadidaṃ buddhoti. Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṃ…pe… tathāgato tena samantacakkhūti – tamonudo buddho samantacakkhu.

លោកន្តគូ សព្ពភវាតិវត្តោតិ។ លោកោតិ ឯកោ លោកោ – ភវលោកោ។ ទ្វេ លោកា – ភវលោកោ ច សម្ភវលោកោ ច; សម្បត្តិភវលោកោ ច សម្បត្តិសម្ភវលោកោ ច; វិបត្តិភវលោកោ ច វិបត្តិសម្ភវលោកោ ច ¹⁹។ តយោ លោកា – តិស្សោ វេទនា។ ចត្តារោ លោកា – ចត្តារោ អាហារា។ បញ្ច លោកា – បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា។ ឆ លោកា – ឆ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានិ។ សត្ត លោកា – សត្តវិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ ។ អដ្ឋ លោកា – អដ្ឋ លោកធម្មា។ នវ លោកា – នវ សត្តាវាសា។ ទស លោកា – ទស អាយតនានិ។ ទ្វាទស លោកា – ទ្វាទសាយតនានិ។ អដ្ឋារស លោកា – អដ្ឋារស ធាតុយោ។ លោកន្តគូតិ ភគវា លោកស្ស អន្តគតោ អន្តប្បត្តោ កោដិគតោ កោដិប្បត្តោ… និព្ពានគតោ និព្ពានប្បត្តោ។ សោ វុត្ថវាសោ ចិណ្ណចរណោ… ជាតិមរណសំសារោ នត្ថិ តស្ស បុនព្ភវោតិ – លោកន្តគូ។

Lokantagū sabbabhavātivattoti. Lokoti eko loko – bhavaloko. Dve lokā – bhavaloko ca sambhavaloko ca; sampattibhavaloko ca sampattisambhavaloko ca; vipattibhavaloko ca vipattisambhavaloko ca ²⁰. Tayo lokā – tisso vedanā. Cattāro lokā – cattāro āhārā. Pañca lokā – pañcupādānakkhandhā. Cha lokā – cha ajjhattikāni āyatanāni. Satta lokā – sattaviññāṇaṭṭhitiyo . Aṭṭha lokā – aṭṭha lokadhammā. Nava lokā – nava sattāvāsā. Dasa lokā – dasa āyatanāni. Dvādasa lokā – dvādasāyatanāni. Aṭṭhārasa lokā – aṭṭhārasa dhātuyo. Lokantagūti bhagavā lokassa antagato antappatto koṭigato koṭippatto… nibbānagato nibbānappatto. So vutthavāso ciṇṇacaraṇo… jātimaraṇasaṃsāro natthi tassa punabbhavoti – lokantagū.

សព្ពភវាតិវត្តោតិ។ ភវាតិ ទ្វេ ភវា – កម្មភវោ ច បដិសន្ធិកោ ច បុនព្ភវោ។ កតមោ កម្មភវោ? បុញ្ញាភិសង្ខារោ អបុញ្ញាភិសង្ខារោ អានេញ្ជាភិសង្ខារោ – អយំ កម្មភវោ។ កតមោ បដិសន្ធិកោ បុនព្ភវោ? បដិសន្ធិកា រូបា វេទនា សញ្ញា សង្ខារា វិញ្ញាណំ – អយំ បដិសន្ធិកោ បុនព្ភវោ។ ភគវា កម្មភវញ្ច បដិសន្ធិកញ្ច បុនព្ភវំ អតិវត្តោ ²¹ អតិក្កន្តោ វីតិវត្តោតិ – លោកន្តគូ សព្ពភវាតិវត្តោ។

Sabbabhavātivattoti. Bhavāti dve bhavā – kammabhavo ca paṭisandhiko ca punabbhavo. Katamo kammabhavo? Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro – ayaṃ kammabhavo. Katamo paṭisandhiko punabbhavo? Paṭisandhikā rūpā vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ – ayaṃ paṭisandhiko punabbhavo. Bhagavā kammabhavañca paṭisandhikañca punabbhavaṃ ativatto ²² atikkanto vītivattoti – lokantagū sabbabhavātivatto.

អនាសវោ សព្ពទុក្ខប្បហីនោតិ។ អនាសវោតិ ចត្តារោ អាសវា – កាមាសវោ, ភវាសវោ, ទិដ្ឋាសវោ, អវិជ្ជាសវោ។ តេ អាសវា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា។ តស្មា ពុទ្ធោ អនាសវោ។ សព្ពទុក្ខប្បហីនោតិ សព្ពំ តស្ស បដិសន្ធិកំ ជាតិទុក្ខំ ជរាទុក្ខំ ព្យាធិទុក្ខំ មរណទុក្ខំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសទុក្ខំ …បេ.… ទិដ្ឋិព្យសនទុក្ខំ បហីនំ សមុច្ឆិន្នំ វូបសន្តំ បដិប្បស្សទ្ធំ អភព្ពុប្បត្តិកំ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍំ។ តស្មា ពុទ្ធោ សព្ពទុក្ខប្បហីនោតិ – អនាសវោ សព្ពទុក្ខប្បហីនោ។

Anāsavo sabbadukkhappahīnoti. Anāsavoti cattāro āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. Te āsavā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho anāsavo. Sabbadukkhappahīnoti sabbaṃ tassa paṭisandhikaṃ jātidukkhaṃ jarādukkhaṃ byādhidukkhaṃ maraṇadukkhaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṃ …pe… diṭṭhibyasanadukkhaṃ pahīnaṃ samucchinnaṃ vūpasantaṃ paṭippassaddhaṃ abhabbuppattikaṃ ñāṇagginā daḍḍhaṃ. Tasmā buddho sabbadukkhappahīnoti – anāsavo sabbadukkhappahīno.

សច្ចវ្ហយោ ព្រហ្មេ ឧបាសិតោ មេតិ។ សច្ចវ្ហយោតិ សច្ចវ្ហយោ សទិសនាមោ សទិសវ្ហយោ សច្ចសទិសវ្ហយោ។ វិបស្សី ភគវា, សិខី ភគវា, វេស្សភូ ភគវា, កកុសន្ធោ ភគវា, កោណាគមនោ ភគវា, កស្សបោ ភគវា។ តេ ពុទ្ធា ភគវន្តោ សទិសនាមា សទិសវ្ហយា។ ភគវាបិ សក្យមុនិ តេសំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ សទិសនាមោ សទិសវ្ហយោតិ – តស្មា ពុទ្ធោ សច្ចវ្ហយោ។

Saccavhayobrahme upāsito meti. Saccavhayoti saccavhayo sadisanāmo sadisavhayo saccasadisavhayo. Vipassī bhagavā, sikhī bhagavā, vessabhū bhagavā, kakusandho bhagavā, koṇāgamano bhagavā, kassapo bhagavā. Te buddhā bhagavanto sadisanāmā sadisavhayā. Bhagavāpi sakyamuni tesaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sadisanāmo sadisavhayoti – tasmā buddho saccavhayo.

ព្រហ្មេ ឧបាសិតោ មេតិ សោ មយា ភគវា អាសិតោ ឧបាសិតោ បយិរុបាសិតោ បរិបុច្ឆិតោ បរិបញ្ហិតោតិ – សច្ចវ្ហយោ ព្រហ្មេ ឧបាសិតោ មេ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Brahme upāsito meti so mayā bhagavā āsito upāsito payirupāsito paripucchito paripañhitoti – saccavhayo brahme upāsito me. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘តមោនុទោ ពុទ្ធោ សមន្តចក្ខុ, លោកន្តគូ សព្ពភវាតិវត្តោ;

‘‘Tamonudo buddho samantacakkhu, lokantagū sabbabhavātivatto;

អនាសវោ សព្ពទុក្ខប្បហីនោ, សច្ចវ្ហយោ ព្រហ្មេ ឧបាសិតោ មេ’’តិ។

Anāsavo sabbadukkhappahīno, saccavhayo brahme upāsito me’’ti.

១០៥.

105.

ទិជោ យថា កុព្ពនកំ បហាយ, ពហុប្ផលំ កាននមាវសេយ្យ;

Dijo yathā kubbanakaṃ pahāya, bahupphalaṃ kānanamāvaseyya;

ឯវមហំ អប្បទស្សេ បហាយ, មហោទធិំ ហំសោរិវ អជ្ឈបត្តោ ²³ ។

Evamahaṃ appadasse pahāya, mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapatto²⁴.

ទិជោ យថា កុព្ពនកំ បហាយ, ពហុប្ផលំ កាននមាវសេយ្យាតិ ។ ទិជោ វុច្ចតិ បក្ខី។ កិំការណា ទិជោ វុច្ចតិ បក្ខី? ទ្វិក្ខត្តុំ ជាយតីតិ ទិជោ, មាតុកុច្ឆិម្ហា ច អណ្ឌកោសម្ហា ច។ តំការណា ទិជោ វុច្ចតិ បក្ខីតិ – ទិជោ។ យថា កុព្ពនកំ បហាយាតិ យថា ទិជោ កុព្ពនកំ បរិត្តវនកំ អប្បផលំ អប្បភក្ខំ អប្បោទកំ បហាយ ជហិត្វា អតិក្កមិត្វា សមតិក្កមិត្វា វីតិវត្តេត្វា អញ្ញំ ពហុប្ផលំ ពហុភក្ខំ ពហូទកំ ²⁵ មហន្តំ កាននំ វនសណ្ឌំ អធិគច្ឆេយ្យ វិន្ទេយ្យ បដិលភេយ្យ, តស្មិញ្ច វនសណ្ឌេ វាសំ កប្បេយ្យាតិ – ទិជោ យថា កុព្ពនកំ បហាយ ពហុប្ផលំ កាននំ អាវសេយ្យ។

Dijo yathā kubbanakaṃ pahāya, bahupphalaṃ kānanamāvaseyyāti . Dijo vuccati pakkhī. Kiṃkāraṇā dijo vuccati pakkhī? Dvikkhattuṃ jāyatīti dijo, mātukucchimhā ca aṇḍakosamhā ca. Taṃkāraṇā dijo vuccati pakkhīti – dijo. Yathā kubbanakaṃ pahāyāti yathā dijo kubbanakaṃ parittavanakaṃ appaphalaṃ appabhakkhaṃ appodakaṃ pahāya jahitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā aññaṃ bahupphalaṃ bahubhakkhaṃ bahūdakaṃ ²⁶ mahantaṃ kānanaṃ vanasaṇḍaṃ adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya, tasmiñca vanasaṇḍe vāsaṃ kappeyyāti – dijo yathā kubbanakaṃ pahāya bahupphalaṃ kānanaṃ āvaseyya.

ឯវមហំ អប្បទស្សេ បហាយ, មហោទធិំ ហំសោរិវ អជ្ឈបត្តោតិ។ ឯវន្តិ ឱបម្មសម្បដិបាទនំ។ អប្បទស្សេ បហាយាតិ យោ ច ពាវរី ព្រាហ្មណោ យេ ចញ្ញេ តស្ស អាចរិយា ពុទ្ធំ ភគវន្តំ ឧបាទាយ អប្បទស្សា បរិត្តទស្សា ថោកទស្សា ឱមកទស្សា លាមកទស្សា ឆតុក្កទស្សា ²⁷ វា។ តេ អប្បទស្សេ បរិត្តទស្សេ ថោកទស្សេ ឱមកទស្សេ លាមកទស្សេ ឆតុក្កទស្សេ បហាយ បជហិត្វា អតិក្កមិត្វា សមតិក្កមិត្វា វីតិវត្តេត្វា ពុទ្ធំ ភគវន្តំ អប្បមាណទស្សំ អគ្គទស្សំ សេដ្ឋទស្សំ វិសេដ្ឋទស្សំ បាមោក្ខទស្សំ ឧត្តមទស្សំ បវរទស្សំ អសមំ អសមសមំ អប្បដិសមំ អប្បដិភាគំ អប្បដិបុគ្គលំ ទេវាតិទេវំ នរាសភំ បុរិសសីហំ បុរិសនាគំ បុរិសាជញ្ញំ បុរិសនិសភំ បុរិសធោរយ្ហំ ទសពលធារិំ ²⁸ អធិគច្ឆិំ វិន្ទិំ បដិលភិំ។ យថា ច ហំសោ មហន្តំ មានសកំ ²⁹ វា សរំ អនោតត្តំ វា ទហំ មហាសមុទ្ទំ វា អក្ខោភំ អមិតោទកំ ជលរាសិំ អធិគច្ឆេយ្យ វិន្ទេយ្យ បដិលភេយ្យ, ឯវមេវ ពុទ្ធំ ភគវន្តំ អក្ខោភំ អមិតតេជំ បភិន្នញាណំ វិវដចក្ខុំ បញ្ញាបភេទកុសលំ អធិគតបដិសម្ភិទំ ចតុវេសារជ្ជប្បត្តំ សុទ្ធាធិមុត្តំ សេតបច្ចត្តំ អទ្វយភាណិំ តាទិំ តថាបដិញ្ញំ អបរិត្តំ មហន្តំ គម្ភីរំ អប្បមេយ្យំ ទុប្បរិយោគាហំ បហូតរតនំ សាគរសមំ ឆឡង្គុបេក្ខាយ សមន្នាគតំ អតុលំ វិបុលំ អប្បមេយ្យំ, តំ តាទិសំ បវទតំ មគ្គវាទិនំ ³⁰ មេរុមិវ នគានំ គរុឡមិវ ទិជានំ សីហមិវ មិគានំ ឧទធិមិវ អណ្ណវានំ អធិគច្ឆិំ, តំ សត្ថារំ ជិនបវរំ មហេសិន្តិ – ឯវមហំ អប្បទស្សេ បហាយ មហោទធិំ ហំសោរិវ អជ្ឈបត្តោ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Evamahaṃ appadasse pahāya, mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapattoti. Evanti opammasampaṭipādanaṃ. Appadasse pahāyāti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā buddhaṃ bhagavantaṃ upādāya appadassā parittadassā thokadassā omakadassā lāmakadassā chatukkadassā ³¹ vā. Te appadasse parittadasse thokadasse omakadasse lāmakadasse chatukkadasse pahāya pajahitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā buddhaṃ bhagavantaṃ appamāṇadassaṃ aggadassaṃ seṭṭhadassaṃ viseṭṭhadassaṃ pāmokkhadassaṃ uttamadassaṃ pavaradassaṃ asamaṃ asamasamaṃ appaṭisamaṃ appaṭibhāgaṃ appaṭipuggalaṃ devātidevaṃ narāsabhaṃ purisasīhaṃ purisanāgaṃ purisājaññaṃ purisanisabhaṃ purisadhorayhaṃ dasabaladhāriṃ ³² adhigacchiṃ vindiṃ paṭilabhiṃ. Yathā ca haṃso mahantaṃ mānasakaṃ ³³ vā saraṃ anotattaṃ vā dahaṃ mahāsamuddaṃ vā akkhobhaṃ amitodakaṃ jalarāsiṃ adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya, evameva buddhaṃ bhagavantaṃ akkhobhaṃ amitatejaṃ pabhinnañāṇaṃ vivaṭacakkhuṃ paññāpabhedakusalaṃ adhigatapaṭisambhidaṃ catuvesārajjappattaṃ suddhādhimuttaṃ setapaccattaṃ advayabhāṇiṃ tādiṃ tathāpaṭiññaṃ aparittaṃ mahantaṃ gambhīraṃ appameyyaṃ duppariyogāhaṃ pahūtaratanaṃ sāgarasamaṃ chaḷaṅgupekkhāya samannāgataṃ atulaṃ vipulaṃ appameyyaṃ, taṃ tādisaṃ pavadataṃ maggavādinaṃ ³⁴ merumiva nagānaṃ garuḷamiva dijānaṃ sīhamiva migānaṃ udadhimiva aṇṇavānaṃ adhigacchiṃ, taṃ satthāraṃ jinapavaraṃ mahesinti – evamahaṃ appadasse pahāya mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapatto. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘ទិជោ យថា កុព្ពនកំ បហាយ, ពហុប្ផលំ កាននមាវសេយ្យ;

‘‘Dijo yathā kubbanakaṃ pahāya, bahupphalaṃ kānanamāvaseyya;

ឯវមហំ អប្បទស្សេ បហាយ, មហោទធិំ ហំសោរិវ អជ្ឈបត្តោ’’តិ។

Evamahaṃ appadasse pahāya, mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapatto’’ti.

១០៦.

106.

យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសុ,

Ye me pubbe viyākaṃsu,

ហុរំ គោតមសាសនា ‘ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្សតិ’;

Huraṃ gotamasāsanā ‘iccāsi iti bhavissati’;

សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ, សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនំ។

Sabbaṃ taṃ itihītihaṃ, sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ.

យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសូតិ។ យេតិ យោ ច ពាវរី ព្រាហ្មណោ យេ ចញ្ញេ តស្ស អាចរិយា, តេ សកំ ទិដ្ឋិំ សកំ ខន្តិំ សកំ រុចិំ សកំ លទ្ធិំ សកំ អជ្ឈាសយំ សកំ អធិប្បាយំ ព្យាកំសុ អាចិក្ខិំសុ ទេសយិំសុ បញ្ញបិំសុ បដ្ឋបិំសុ វិវរិំសុ វិភជិំសុ ឧត្តានីអកំសុ បកាសេសុន្តិ – យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសុ។

Ye me pubbe viyākaṃsūti. Yeti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā, te sakaṃ diṭṭhiṃ sakaṃ khantiṃ sakaṃ ruciṃ sakaṃ laddhiṃ sakaṃ ajjhāsayaṃ sakaṃ adhippāyaṃ byākaṃsu ācikkhiṃsu desayiṃsu paññapiṃsu paṭṭhapiṃsu vivariṃsu vibhajiṃsu uttānīakaṃsu pakāsesunti – ye me pubbe viyākaṃsu.

ហុរំ គោតមសាសនាតិ ហុរំ គោតមសាសនា, បរំ គោតមសាសនា, បុរេ គោតមសាសនា, បឋមតរំ គោតមសាសនា ពុទ្ធសាសនា ជិនសាសនា តថាគតសាសនា ³⁵ អរហន្តសាសនាតិ – ហុរំ គោតមសាសនា។

Huraṃ gotamasāsanāti huraṃ gotamasāsanā, paraṃ gotamasāsanā, pure gotamasāsanā, paṭhamataraṃ gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā ³⁶ arahantasāsanāti – huraṃ gotamasāsanā.

ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្សតីតិ ឯវំ កិរ អាសិ, ឯវំ កិរ ភវិស្សតីតិ – ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្សតិ។

Iccāsi iti bhavissatīti evaṃ kira āsi, evaṃ kira bhavissatīti – iccāsi iti bhavissati.

សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហន្តិ សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ ឥតិកិរាយ បរម្បរាយ បិដកសម្បទាយ តក្កហេតុ នយហេតុ អាការបរិវិតក្កេន ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា ន សាមំ សយមភិញ្ញាតំ ន អត្តបច្ចក្ខំ ធម្មំ យំ កថយិំសូតិ – សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ។

Sabbaṃtaṃ itihītihanti sabbaṃ taṃ itihītihaṃ itikirāya paramparāya piṭakasampadāya takkahetu nayahetu ākāraparivitakkena diṭṭhinijjhānakkhantiyā na sāmaṃ sayamabhiññātaṃ na attapaccakkhaṃ dhammaṃ yaṃ kathayiṃsūti – sabbaṃ taṃ itihītihaṃ.

សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនន្តិ សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនំ វិតក្កវឌ្ឍនំ សង្កប្បវឌ្ឍនំ កាមវិតក្កវឌ្ឍនំ ព្យាបាទវិតក្កវឌ្ឍនំ វិហិំសាវិតក្កវឌ្ឍនំ ញាតិវិតក្កវឌ្ឍនំ ជនបទវិតក្កវឌ្ឍនំ អមរាវិតក្កវឌ្ឍនំ បរានុទយតាបដិសំយុត្តវិតក្កវឌ្ឍនំ លាភសក្ការសិលោកបដិសំយុត្តវិតក្កវឌ្ឍនំ អនវញ្ញត្តិបដិសំយុត្តវិតក្កវឌ្ឍនន្តិ – សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនំ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhananti sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ vitakkavaḍḍhanaṃ saṅkappavaḍḍhanaṃ kāmavitakkavaḍḍhanaṃ byāpādavitakkavaḍḍhanaṃ vihiṃsāvitakkavaḍḍhanaṃ ñātivitakkavaḍḍhanaṃ janapadavitakkavaḍḍhanaṃ amarāvitakkavaḍḍhanaṃ parānudayatāpaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhanaṃ lābhasakkārasilokapaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhanaṃ anavaññattipaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhananti – sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសុ, ហុរំ គោតមសាសនា;

‘‘Ye me pubbe viyākaṃsu, huraṃ gotamasāsanā;

‘ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្ស’តិ;

‘Iccāsi iti bhavissa’ti;

សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ, សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍន’’ន្តិ។

Sabbaṃ taṃ itihītihaṃ, sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhana’’nti.

១០៧.

107.

ឯកោ តមោនុទាសីនោ, ជុតិមា សោ បភង្ករោ;

Eko tamonudāsīno, jutimā so pabhaṅkaro;

គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោ, គោតមោ ភូរិមេធសោ។

Gotamo bhūripaññāṇo, gotamo bhūrimedhaso.

ឯកោ តមោនុទាសីនោតិ។ ឯកោតិ ភគវា បព្ពជ្ជសង្ខាតេន ឯកោ, អទុតិយដ្ឋេន ឯកោ, តណ្ហាយ បហានដ្ឋេន ឯកោ, ឯកន្តវីតរាគោតិ ឯកោ, ឯកន្តវីតទោសោតិ ឯកោ, ឯកន្តវីតមោហោតិ ឯកោ, ឯកន្តនិក្កិលេសោតិ ឯកោ, ឯកាយនមគ្គំ គតោតិ ឯកោ, ឯកោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ ឯកោ។

Eko tamonudāsīnoti. Ekoti bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṃ gatoti eko, eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti eko.

កថំ ភគវា បព្ពជ្ជសង្ខាតេន ឯកោ? ភគវា ទហរោវ សមានោ សុសុ កាឡកេសោ ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតោ បឋមេន វយសា អកាមកានំ មាតាបិតូនំ អស្សុមុខានំ រោទន្តានំ វិលបន្តានំ ញាតិសង្ឃំ សព្ពំ ឃរាវាសបលិពោធំ ឆិន្ទិត្វា បុត្តទារបលិពោធំ ឆិន្ទិត្វា ញាតិបលិពោធំ ឆិន្ទិត្វា មិត្តាមច្ចបលិពោធំ ឆិន្ទិត្វា កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិត្វា អកិញ្ចនភាវំ ឧបគន្ត្វា ឯកោ ចរតិ វិហរតិ ឥរិយតិ វត្តេតិ បាលេតិ យបេតិ យាបេតិ។ ឯវំ ភគវា បព្ពជ្ជសង្ខាតេន ឯកោ។

Kathaṃ bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko? Bhagavā daharova samāno susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ assumukhānaṃ rodantānaṃ vilapantānaṃ ñātisaṅghaṃ sabbaṃ gharāvāsapalibodhaṃ chinditvā puttadārapalibodhaṃ chinditvā ñātipalibodhaṃ chinditvā mittāmaccapalibodhaṃ chinditvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti. Evaṃ bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko.

កថំ ភគវា អទុតិយដ្ឋេន ឯកោ? ឯវំ បព្ពជិតោ សមានោ ឯកោ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវតិ អប្បសទ្ទានិ អប្បនិគ្ឃោសានិ វិជនវាតានិ មនុស្សរាហស្សេយ្យកានិ ³⁷ បដិសល្លានសារុប្បានិ ³⁸។ សោ ឯកោ គច្ឆតិ, ឯកោ តិដ្ឋតិ, ឯកោ និសីទតិ , ឯកោ សេយ្យំ កប្បេតិ, ឯកោ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសតិ, ឯកោ អភិក្កមតិ, ឯកោ បដិក្កមតិ, ឯកោ រហោ និសីទតិ, ឯកោ ចង្កមំ អធិដ្ឋាតិ, ឯកោ ចរតិ វិហរតិ ឥរិយតិ វត្តេតិ បាលេតិ យបេតិ យាបេតិ។ ឯវំ ភគវា អទុតិយដ្ឋេន ឯកោ។

Kathaṃ bhagavā adutiyaṭṭhena eko? Evaṃ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni ³⁹ paṭisallānasāruppāni ⁴⁰. So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati , eko seyyaṃ kappeti, eko gāmaṃ piṇḍāya pavisati, eko abhikkamati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṃ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti. Evaṃ bhagavā adutiyaṭṭhena eko.

កថំ ភគវា តណ្ហាយ បហានដ្ឋេន ឯកោ? សោ ឯវំ ឯកោ អទុតិយោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នជ្ជា នេរញ្ជរាយ តីរេ ពោធិរុក្ខមូលេ មហាបធានំ បទហន្តោ មារំ សសេនំ កណ្ហំ នមុចិំ បមត្តពន្ធុំ វិធមិត្វា តណ្ហាជាលិនិំ ⁴¹ វិសដំ ⁴² វិសត្តិកំ បជហិ វិនោទេសិ ព្យន្តីអកាសិ អនភាវំ គមេសិ។

Kathaṃ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko? So evaṃ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle mahāpadhānaṃ padahanto māraṃ sasenaṃ kaṇhaṃ namuciṃ pamattabandhuṃ vidhamitvā taṇhājāliniṃ ⁴³ visaṭaṃ ⁴⁴ visattikaṃ pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṃ gamesi.

‘‘តណ្ហាទុតិយោ បុរិសោ, ទីឃមទ្ធាន សំសរំ;

‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ;

ឥត្ថភាវញ្ញថាភាវំ, សំសារំ នាតិវត្តតិ។

Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.

‘‘ឯតមាទីនវំ ⁴⁵ ញត្វា, តណ្ហំ ⁴⁶ ទុក្ខស្ស សម្ភវំ;

‘‘Etamādīnavaṃ ⁴⁷ ñatvā, taṇhaṃ ⁴⁸ dukkhassa sambhavaṃ;

វីតតណ្ហោ អនាទានោ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ’’តិ។

Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

ឯវំ ភគវា តណ្ហាយ បហានដ្ឋេន ឯកោ។

Evaṃ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko.

កថំ ភគវា ឯកន្តវីតរាគោតិ ឯកោ? រាគស្ស បហីនត្តា ឯកន្តវីតរាគោតិ ឯកោ, ទោសស្ស បហីនត្តា ឯកន្តវីតទោសោតិ ឯកោ, មោហស្ស បហីនត្តា ឯកន្តវីតមោហោតិ ឯកោ, កិលេសានំ បហីនត្តា ឯកន្តនិក្កិលេសោតិ ឯកោ។

Kathaṃ bhagavā ekantavītarāgoti eko? Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṃ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.

កថំ ភគវា ឯកាយនមគ្គំ គតោតិ ឯកោ? ឯកាយនមគ្គោ វុច្ចតិ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា…បេ.… អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ។

Kathaṃ bhagavā ekāyanamaggaṃ gatoti eko? Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā…pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.

‘‘ឯកាយនំ ជាតិខយន្តទស្សី, មគ្គំ បជានាតិ ហិតានុកម្បី;

‘‘Ekāyanaṃ jātikhayantadassī, maggaṃ pajānāti hitānukampī;

ឯតេន មគ្គេន តរិំសុ ⁴⁹ បុព្ពេ, តរិស្សន្តិ យេ ច តរន្តិ ឱឃ’’ន្តិ។

Etena maggena tariṃsu ⁵⁰ pubbe, tarissanti ye ca taranti ogha’’nti.

ឯវំ ភគវា ឯកាយនមគ្គំ គតោតិ ឯកោ។

Evaṃ bhagavā ekāyanamaggaṃ gatoti eko.

កថំ ភគវា ឯកោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ ឯកោ។ ពោធិ វុច្ចតិ ចតូសុ មគ្គេសុ ញាណំ បញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយំ បញ្ញាពលំ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ វីមំសា វិបស្សនា សម្មាទិដ្ឋិ ។ ភគវា តេន ពោធិញាណេន ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ ពុជ្ឈិ, ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ ពុជ្ឈិ, ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ ពុជ្ឈិ…បេ.… ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ ពុជ្ឈិ។ អថ វា, យំ ពុជ្ឈិតព្ពំ អនុពុជ្ឈិតព្ពំ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ សម្ពុជ្ឈិតព្ពំ អធិគន្តព្ពំ ផស្សិតព្ពំ សច្ឆិកាតព្ពំ សព្ពំ តំ តេន ពោធិញាណេន ពុជ្ឈិ អនុពុជ្ឈិ បដិពុជ្ឈិ សម្ពុជ្ឈិ អធិគច្ឆិ ផស្សេសិ សច្ឆាកាសិ។ ឯវំ ភគវា ឯកោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ ឯកោ។

Kathaṃ bhagavā eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti eko. Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṃsā vipassanā sammādiṭṭhi . Bhagavā tena bodhiñāṇena ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti bujjhi, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti bujjhi, ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti bujjhi…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti bujjhi. Atha vā, yaṃ bujjhitabbaṃ anubujjhitabbaṃ paṭibujjhitabbaṃ sambujjhitabbaṃ adhigantabbaṃ phassitabbaṃ sacchikātabbaṃ sabbaṃ taṃ tena bodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsi. Evaṃ bhagavā eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti eko.

តមោនុទោតិ ភគវា រាគតមំ ទោសតមំ មោហតមំ ទិដ្ឋិតមំ កិលេសតមំ ទុច្ចរិតតមំ អន្ធករណំ អចក្ខុករណំ អញ្ញាណករណំ បញ្ញានិរោធិកំ វិឃាតបក្ខិកំ អនិព្ពានសំវត្តនិកំ នុទិ បនុទិ បជហិ វិនោទេសិ ព្យន្តីអកាសិ អនភាវំ គមេសិ។ អាសីនោតិ និសិន្នោ ភគវា បាសាណកេ ចេតិយេតិ – អាសីនោ ⁵¹។

Tamonudoti bhagavā rāgatamaṃ dosatamaṃ mohatamaṃ diṭṭhitamaṃ kilesatamaṃ duccaritatamaṃ andhakaraṇaṃ acakkhukaraṇaṃ aññāṇakaraṇaṃ paññānirodhikaṃ vighātapakkhikaṃ anibbānasaṃvattanikaṃ nudi panudi pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṃ gamesi. Āsīnoti nisinno bhagavā pāsāṇake cetiyeti – āsīno ⁵².

នគស្ស បស្សេ អាសីនំ, មុនិំ ទុក្ខស្ស បារគុំ;

Nagassa passe āsīnaṃ, muniṃ dukkhassa pāraguṃ;

សាវកា បយិរុបាសន្តិ, តេវិជ្ជា មច្ចុហាយិនោតិ។

Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyinoti.

ឯវម្បិ ភគវា អាសីនោ…បេ.… អថ វា, ភគវា សព្ពោស្សុក្កបដិប្បស្សទ្ធត្តា អាសីនោ សោ វុត្ថវាសោ ចិណ្ណចរណោ…បេ.… ជាតិមរណសំសារោ នត្ថិ តស្ស បុនព្ភវោតិ, ឯវម្បិ ភគវា អាសីនោតិ – ឯកោ តមោនុទាសីនោ។

Evampi bhagavā āsīno…pe… atha vā, bhagavā sabbossukkapaṭippassaddhattā āsīno so vutthavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro natthi tassa punabbhavoti, evampi bhagavā āsīnoti – eko tamonudāsīno.

ជុតិមា សោ បភង្ករោតិ។ ជុតិមាតិ ជុតិមា មតិមា បណ្ឌិតោ បញ្ញវា ពុទ្ធិមា ញាណី វិភាវី មេធាវី។ បភង្ករោតិ បភង្ករោ អាលោកករោ ឱភាសករោ ទីបង្ករោ បទីបករោ ឧជ្ជោតករោ បជ្ជោតករោតិ – ជុតិមា សោ បភង្ករោ។

Jutimā so pabhaṅkaroti. Jutimāti jutimā matimā paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Pabhaṅkaroti pabhaṅkaro ālokakaro obhāsakaro dīpaṅkaro padīpakaro ujjotakaro pajjotakaroti – jutimā so pabhaṅkaro.

គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោតិ គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោ ញាណបញ្ញាណោ បញ្ញាធជោ បញ្ញាកេតុ បញ្ញាធិបតេយ្យោ វិចយពហុលោ បវិចយពហុលោ ឱក្ខាយនពហុលោ សមោក្ខាយនធម្មោ វិភូតវិហារី តច្ចរិតោ តព្ពហុលោ តគ្គរុកោ តន្និន្នោ តប្បោណោ តប្បព្ភារោ តទធិមុត្តោ តទធិបតេយ្យោ។

Gotamobhūripaññāṇoti gotamo bhūripaññāṇo ñāṇapaññāṇo paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo.

ធជោ រថស្ស បញ្ញាណំ, ធូមោ ⁵³ បញ្ញាណមគ្គិនោ;

Dhajo rathassa paññāṇaṃ, dhūmo ⁵⁴ paññāṇamaggino;

រាជា រដ្ឋស្ស បញ្ញាណំ, ភត្តា បញ្ញាណមិត្ថិយាតិ។

Rājā raṭṭhassa paññāṇaṃ, bhattā paññāṇamitthiyāti.

ឯវមេវ គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោ ញាណបញ្ញាណោ បញ្ញាធជោ បញ្ញាកេតុ បញ្ញាធិបតេយ្យោ វិចយពហុលោ បវិចយពហុលោ ឱក្ខាយនពហុលោ សមោក្ខាយនធម្មោ វិភូតវិហារី តច្ចរិតោ តព្ពហុលោ តគ្គរុកោ តន្និន្នោ តប្បោណោ តប្បព្ភារោ តទធិមុត្តោ តទធិបតេយ្យោតិ – គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោ។

Evameva gotamo bhūripaññāṇo ñāṇapaññāṇo paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti – gotamo bhūripaññāṇo.

គោតមោ ភូរិមេធសោតិ ភូរិ វុច្ចតិ បថវី។ ភគវា តាយ បថវិសមាយ បញ្ញាយ វិបុលាយ វិត្ថតាយ សមន្នាគតោ។ មេធា វុច្ចតិ បញ្ញា។ យា បញ្ញា បជាននា…បេ.… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ។ ភគវា ឥមាយ មេធាយ ឧបេតោ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ សមន្នាគតោ, តស្មា ពុទ្ធោ សុមេធសោតិ ⁵⁵ – គោតមោ ភូរិមេធសោ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Gotamo bhūrimedhasoti bhūri vuccati pathavī. Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato. Medhā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Bhagavā imāya medhāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti ⁵⁶ – gotamo bhūrimedhaso. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘ឯកោ តមោនុទាសីនោ, ជុតិមា សោ បភង្ករោ;

‘‘Eko tamonudāsīno, jutimā so pabhaṅkaro;

គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោ, គោតមោ ភូរិមេធសោ’’តិ។

Gotamo bhūripaññāṇo, gotamo bhūrimedhaso’’ti.

១០៨.

108.

យោ មេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ។

Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci.

យោ មេ ធម្មទេសេសីតិ។ យោតិ យោ សោ ភគវា សយម្ភូ អនាចរិយកោ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ សាមំ សច្ចានិ អភិសម្ពុជ្ឈិ, តត្ថ ច សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ ពលេសុ ច វសីភាវំ។ ធម្មមទេសេសីតិ។ ធម្មន្តិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ…បេ.… អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ និព្ពានញ្ច និព្ពានគាមិនិញ្ច បដិបទំ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសីតិ – យោ មេ ធម្មមទេសេសិ។

Yo me dhammadesesīti. Yoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ patto balesu ca vasībhāvaṃ. Dhammamadesesīti. Dhammanti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ, cattāro satipaṭṭhāne…pe… ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti – yo me dhammamadesesi.

សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកន្តិ សន្ទិដ្ឋិកំ អកាលិកំ ឯហិបស្សិកំ ឱបនេយ្យិកំ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពំ វិញ្ញូហីតិ – ឯវំ សន្ទិដ្ឋិកំ។ អថ វា, យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតីតិ, ឯវម្បិ សន្ទិដ្ឋិកំ។ អកាលិកន្តិ យថា មនុស្សា កាលិកំ ធនំ ទត្វា អនន្តរា ន លភន្តិ កាលំ អាគមេន្តិ, នេវាយំ ធម្មោ។ យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតិ, ន បរត្ថ ន បរលោកេ, ឯវំ អកាលិកន្តិ – សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ។

Sandiṭṭhikamakālikanti sandiṭṭhikaṃ akālikaṃ ehipassikaṃ opaneyyikaṃ paccattaṃ veditabbaṃ viññūhīti – evaṃ sandiṭṭhikaṃ. Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhatīti, evampi sandiṭṭhikaṃ. Akālikanti yathā manussā kālikaṃ dhanaṃ datvā anantarā na labhanti kālaṃ āgamenti, nevāyaṃ dhammo. Yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṃ akālikanti – sandiṭṭhikamakālikaṃ.

តណ្ហក្ខយមនីតិកន្តិ។ តណ្ហាតិ រូបតណ្ហា…បេ.… ធម្មតណ្ហា។ តណ្ហក្ខយន្តិ តណ្ហក្ខយំ រាគក្ខយំ ទោសក្ខយំ មោហក្ខយំ គតិក្ខយំ ឧបបត្តិក្ខយំ បដិសន្ធិក្ខយំ ភវក្ខយំ សំសារក្ខយំ វដ្ដក្ខយំ។ អនីតិកន្តិ ឦតិ វុច្ចន្តិ កិលេសា ច ខន្ធា ច អភិសង្ខារា ច។ ឦតិប្បហានំ ឦតិវូបសមំ ឦតិបដិនិស្សគ្គំ ឦតិបដិប្បស្សទ្ធិំ អមតំ និព្ពានន្តិ – តណ្ហក្ខយមនីតិកំ។

Taṇhakkhayamanītikanti. Taṇhāti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Taṇhakkhayanti taṇhakkhayaṃ rāgakkhayaṃ dosakkhayaṃ mohakkhayaṃ gatikkhayaṃ upapattikkhayaṃ paṭisandhikkhayaṃ bhavakkhayaṃ saṃsārakkhayaṃ vaṭṭakkhayaṃ. Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Ītippahānaṃ ītivūpasamaṃ ītipaṭinissaggaṃ ītipaṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – taṇhakkhayamanītikaṃ.

យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចីតិ។ យស្សាតិ និព្ពានស្ស។ នត្ថិ ឧបមាតិ ឧបមា នត្ថិ, ឧបនិធា នត្ថិ, សទិសំ នត្ថិ, បដិភាគោ នត្ថិ ន សតិ ន សំវិជ្ជតិ នុបលព្ភតិ។ ក្វចីតិ ក្វចិ កិម្ហិចិ កត្ថចិ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា អជ្ឈត្តពហិទ្ធា វាតិ – យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Yassa natthi upamā kvacīti. Yassāti nibbānassa. Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṃ natthi, paṭibhāgo natthi na sati na saṃvijjati nupalabbhati. Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – yassa natthi upamā kvaci. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘យោ មេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

‘‘Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចី’’តិ។

Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvacī’’ti.

១០៩.

109.

កិំ នុ តម្ហា វិប្បវសិ, មុហុត្តមបិ បិង្គិយ;

Kiṃ nu tamhā vippavasi, muhuttamapi piṅgiya;

គោតមា ភូរិបញ្ញាណា, គោតមា ភូរិមេធសា។

Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.

កិំ នុ តម្ហា វិប្បវសីតិ កិំ នុ ពុទ្ធម្ហា វិប្បវសិ អបេសិ អបគច្ឆិ ⁵⁷ វិនា ហោសីតិ – កិំ នុ តម្ហា វិប្បវសិ។

Kiṃ nu tamhā vippavasīti kiṃ nu buddhamhā vippavasi apesi apagacchi ⁵⁸ vinā hosīti – kiṃ nu tamhā vippavasi.

មុហុត្តមបិ បិង្គិយាតិ មុហុត្តម្បិ ខណម្បិ លយម្បិ វយម្បិ អទ្ធម្បីតិ – មុហុត្តមបិ។ បិង្គិយាតិ ពាវរី តំ នត្តារំ នាមេន អាលបតិ។

Muhuttamapi piṅgiyāti muhuttampi khaṇampi layampi vayampi addhampīti – muhuttamapi. Piṅgiyāti bāvarī taṃ nattāraṃ nāmena ālapati.

គោតមា ភូរិបញ្ញាណាតិ គោតមា ភូរិបញ្ញាណា ញាណបញ្ញាណា បញ្ញាធជា បញ្ញាកេតុម្ហា បញ្ញាធិបតេយ្យម្ហា វិចយពហុលា បវិចយពហុលា ឱក្ខាយនពហុលា សមោក្ខាយនធម្មា វិភូតវិហារិម្ហា តច្ចរិតា តព្ពហុលា តគ្គរុកា តន្និន្នា តប្បោណា តប្បព្ភារា តទធិមុត្តា តទធិបតេយ្យម្ហាតិ – គោតមា ភូរិបញ្ញាណា។

Gotamābhūripaññāṇāti gotamā bhūripaññāṇā ñāṇapaññāṇā paññādhajā paññāketumhā paññādhipateyyamhā vicayabahulā pavicayabahulā okkhāyanabahulā samokkhāyanadhammā vibhūtavihārimhā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyamhāti – gotamā bhūripaññāṇā.

គោតមា ភូរិមេធសាតិ ភូរិ វុច្ចតិ បថវី។ ភគវា តាយ បថវិសមាយ បញ្ញាយ វិបុលាយ វិត្ថតាយ សមន្នាគតោ។ មេធា វុច្ចតិ បញ្ញា។ យា បញ្ញា បជាននា…បេ.… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ។ ភគវា ឥមាយ មេធាយ បញ្ញាយ ឧបេតោ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ សមន្នាគតោ, តស្មា ពុទ្ធោ សុមេធសោតិ – គោតមា ភូរិមេធសា។ តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

Gotamā bhūrimedhasāti bhūri vuccati pathavī. Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato. Medhā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti – gotamā bhūrimedhasā. Tenāha so brāhmaṇo –

‘‘កិំនុ តម្ហា វិប្បវសិ, មុហុត្តមបិ បិង្គិយ;

‘‘Kiṃnu tamhā vippavasi, muhuttamapi piṅgiya;

គោតមា ភូរិបញ្ញាណា, គោតមា ភូរិមេធសា’’តិ។

Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā’’ti.

១១០.

110.

យោ តេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

Yo te dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ។

Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci.

យោ តេ ធម្មមទេសេសីតិ យោ សោ ភគវា…បេ.… តត្ថ ច សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ ពលេសុ ច វសីភាវំ។ ធម្មមទេសេសីតិ ធម្មន្តិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ…បេ.… និព្ពានញ្ច និព្ពានគាមិនិញ្ច បដិបទំ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសីតិ – យោ តេ ធម្មមទេសេសិ។

Yo te dhammamadesesīti yo so bhagavā…pe… tattha ca sabbaññutaṃ patto balesu ca vasībhāvaṃ. Dhammamadesesīti dhammanti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ…pe… nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti – yo te dhammamadesesi.

សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកន្តិ សន្ទិដ្ឋិកំ អកាលិកំ ឯហិបស្សិកំ ឱបនេយ្យិកំ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពំ វិញ្ញូហីតិ – ឯវំ សន្ទិដ្ឋិកំ។ អថ វា, យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតីតិ – ឯវម្បិ សន្ទិដ្ឋិកំ។ អកាលិកន្តិ យថា មនុស្សា កាលិកំ ធនំ ទត្វា អនន្តរា ន លភន្តិ, កាលំ អាគមេន្តិ, នេវាយំ ធម្មោ។ យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ; តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតិ, ន បរត្ថ ន បរលោកេ, ឯវំ អកាលិកន្តិ – សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ។

Sandiṭṭhikamakālikanti sandiṭṭhikaṃ akālikaṃ ehipassikaṃ opaneyyikaṃ paccattaṃ veditabbaṃ viññūhīti – evaṃ sandiṭṭhikaṃ. Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhatīti – evampi sandiṭṭhikaṃ. Akālikanti yathā manussā kālikaṃ dhanaṃ datvā anantarā na labhanti, kālaṃ āgamenti, nevāyaṃ dhammo. Yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti; tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṃ akālikanti – sandiṭṭhikamakālikaṃ.

តណ្ហក្ខយមនីតិកន្តិ ។ តណ្ហាតិ រូបតណ្ហា…បេ.… ធម្មតណ្ហា។ តណ្ហក្ខយន្តិ តណ្ហក្ខយំ រាគក្ខយំ ទោសក្ខយំ មោហក្ខយំ គតិក្ខយំ ឧបបត្តិក្ខយំ បដិសន្ធិក្ខយំ ភវក្ខយំ សំសារក្ខយំ វដ្ដក្ខយំ។ អនីតិកន្តិ ឦតិ វុច្ចន្តិ កិលេសា ច ខន្ធា ច អភិសង្ខារា ច។ ឦតិប្បហានំ ឦតិវូបសមំ ឦតិបដិនិស្សគ្គំ ឦតិបដិប្បស្សទ្ធិំ អមតំ និព្ពានន្តិ – តណ្ហក្ខយមនីតិកំ។

Taṇhakkhayamanītikanti . Taṇhāti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Taṇhakkhayanti taṇhakkhayaṃ rāgakkhayaṃ dosakkhayaṃ mohakkhayaṃ gatikkhayaṃ upapattikkhayaṃ paṭisandhikkhayaṃ bhavakkhayaṃ saṃsārakkhayaṃ vaṭṭakkhayaṃ. Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Ītippahānaṃ ītivūpasamaṃ ītipaṭinissaggaṃ ītipaṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – taṇhakkhayamanītikaṃ.

Yassanatthi upamā kvacīti. Yassāti nibbānassa. Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṃ natthi, paṭibhāgo natthi na sati na saṃvijjati nupalabbhati. Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – yassa natthi upamā kvaci. Tenāha so brāhmaṇo –

‘‘យោ តេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

‘‘Yo te dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចី’’តិ។

Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvacī’’ti.

១១១.

111.

នាហំ តម្ហា វិប្បវសាមិ, មុហុត្តមបិ ព្រាហ្មណ;

Nāhaṃtamhā vippavasāmi, muhuttamapi brāhmaṇa;

គោតមា ភូរិបញ្ញាណា, គោតមា ភូរិមេធសា។

Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.

នាហំ តម្ហា វិប្បវសាមីតិ នាហំ ពុទ្ធម្ហា វិប្បវសាមិ អបេមិ អបគច្ឆាមិ វិនា ហោមីតិ – នាហំ តម្ហា វិប្បវសាមិ។

Nāhaṃ tamhā vippavasāmīti nāhaṃ buddhamhā vippavasāmi apemi apagacchāmi vinā homīti – nāhaṃ tamhā vippavasāmi.

មុហុត្តមបិ ព្រាហ្មណាតិ មុហុត្តម្បិ ខណម្បិ លយម្បិ វយម្បិ អទ្ធម្បីតិ មុហុត្តមបិ។ ព្រាហ្មណាតិ គារវេន មាតុលំ អាលបតិ។

Muhuttamapi brāhmaṇāti muhuttampi khaṇampi layampi vayampi addhampīti muhuttamapi. Brāhmaṇāti gāravena mātulaṃ ālapati.

Gotamā bhūripaññāṇāti gotamā bhūripaññāṇā ñāṇapaññāṇā paññādhajā paññāketumhā paññādhipateyyamhā vicayabahulā pavicayabahulā okkhāyanabahulā samokkhāyanadhammā vibhūtavihārimhā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyamhāti – gotamā bhūripaññāṇā.

គោតមា ភូរិមេធសាតិ ភូរិ វុច្ចតិ បថវី។ ភគវា តាយ បថវិសមាយ បញ្ញាយ វិបុលាយ វិត្ថតាយ សមន្នាគតោ។ មេធា វុច្ចតិ បញ្ញា។ យា បញ្ញា បជាននា…បេ.… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ។ ភគវា ឥមាយ មេធាយ បញ្ញាយ ឧបេតោ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ សមន្នាគតោ។ តស្មា ពុទ្ធោ សុមេធសោតិ – គោតមា ភូរិមេធសា។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Gotamā bhūrimedhasāti bhūri vuccati pathavī. Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato. Medhā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato. Tasmā buddho sumedhasoti – gotamā bhūrimedhasā. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘នាហំ តម្ហា វិប្បវសាមិ, មុហុត្តមបិ ព្រាហ្មណ;

‘‘Nāhaṃ tamhā vippavasāmi, muhuttamapi brāhmaṇa;

គោតមា ភូរិបញ្ញាណា, គោតមា ភូរិមេធសា’’តិ។

Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā’’ti.

១១២.

112.

យោ មេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

Yome dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ , យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ។

Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci.

យោ មេ ធម្មមទេសេសីតិ យោ សោ ភគវា សយម្ភូ អនាចរិយកោ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ សាមំ សច្ចានិ អភិសម្ពុជ្ឈិ, តត្ថ ច សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ ពលេសុ ច វសីភាវំ។ ធម្មមទេសេសីតិ។ ធម្មន្តិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ ចត្តារោ សម្មប្បធានេ ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បញ្ច ពលានិ សត្ត ពោជ្ឈង្គេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ និព្ពានញ្ច និព្ពានគាមិនិញ្ច បដិបទំ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសីតិ – យោ មេ ធម្មមទេសេសិ។

Yo me dhammamadesesīti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ patto balesu ca vasībhāvaṃ. Dhammamadesesīti. Dhammanti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti – yo me dhammamadesesi.

សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកន្តិ សន្ទិដ្ឋិកំ អកាលិកំ ឯហិបស្សិកំ ឱបនេយ្យិកំ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពំ វិញ្ញូហីតិ, ឯវំ សន្ទិដ្ឋិកំ។ អថ វា, យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតីតិ, ឯវម្បិ សន្ទិដ្ឋិកំ។ អកាលិកន្តិ យថា មនុស្សា កាលិកំ ធនំ ទត្វា អនន្តរា ន លភន្តិ, កាលំ អាគមេន្តិ, នេវាយំ ធម្មោ។ យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតិ, ន បរត្ថ ន បរលោកេ, ឯវំ អកាលិកន្តិ – សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ។

Sandiṭṭhikamakālikanti sandiṭṭhikaṃ akālikaṃ ehipassikaṃ opaneyyikaṃ paccattaṃ veditabbaṃ viññūhīti, evaṃ sandiṭṭhikaṃ. Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhatīti, evampi sandiṭṭhikaṃ. Akālikanti yathā manussā kālikaṃ dhanaṃ datvā anantarā na labhanti, kālaṃ āgamenti, nevāyaṃ dhammo. Yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṃ akālikanti – sandiṭṭhikamakālikaṃ.

តណ្ហក្ខយមនីតិកន្តិ ។ តណ្ហាតិ រូបតណ្ហា…បេ.… ធម្មតណ្ហា។ តណ្ហក្ខយន្តិ តណ្ហក្ខយំ រាគក្ខយំ ទោសក្ខយំ មោហក្ខយំ គតិក្ខយំ ឧបបត្តិក្ខយំ បដិសន្ធិក្ខយំ ភវក្ខយំ សំសារក្ខយំ វដ្ដក្ខយំ។ អនីតិកន្តិ ឦតិ វុច្ចន្តិ កិលេសា ច ខន្ធា ច អភិសង្ខារា ច។ ឦតិប្បហានំ ឦតិវូបសមំ ឦតិបដិប្បស្សទ្ធិំ អមតំ និព្ពានន្តិ – តណ្ហក្ខយមនីតិកំ។

Taṇhakkhayamanītikanti . Taṇhāti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Taṇhakkhayanti taṇhakkhayaṃ rāgakkhayaṃ dosakkhayaṃ mohakkhayaṃ gatikkhayaṃ upapattikkhayaṃ paṭisandhikkhayaṃ bhavakkhayaṃ saṃsārakkhayaṃ vaṭṭakkhayaṃ. Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Ītippahānaṃ ītivūpasamaṃ ītipaṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – taṇhakkhayamanītikaṃ.

យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចីតិ។ យស្សាតិ និព្ពានស្ស។ នត្ថិ ឧបមាតិ ឧបមា នត្ថិ, ឧបនិធា នត្ថិ, សទិសំ នត្ថិ, បដិភាគោ នត្ថិ ន អត្ថិ ន សំវិជ្ជតិ នុបលព្ភតិ។ ក្វចីតិ ក្វចិ កិម្ហិចិ កត្ថចិ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា អជ្ឈត្តពហិទ្ធា វាតិ – យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Yassa natthi upamā kvacīti. Yassāti nibbānassa. Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṃ natthi, paṭibhāgo natthi na atthi na saṃvijjati nupalabbhati. Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – yassa natthi upamā kvaci. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘យោ មេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

‘‘Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចី’’តិ។

Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvacī’’ti.

១១៣.

113.

បស្សាមិ នំ មនសា ចក្ខុនាវ, រត្តិន្ទិវំ ព្រាហ្មណ អប្បមត្តោ;

Passāmi naṃ manasā cakkhunāva, rattindivaṃ brāhmaṇa appamatto;

នមស្សមានោ វិវសេមិ ⁵⁹ រត្តិំ, តេនេវ មញ្ញាមិ អវិប្បវាសំ។

Namassamāno vivasemi⁶⁰rattiṃ, teneva maññāmi avippavāsaṃ.

បស្សាមិ នំ មនសា ចក្ខុនាវាតិ យថា ចក្ខុមា បុរិសោ អាលោកេ រូបគតានិ បស្សេយ្យ ទក្ខេយ្យ ឱលោកេយ្យ និជ្ឈាយេយ្យ ឧបបរិក្ខេយ្យ, ឯវមេវាហំ ពុទ្ធំ ភគវន្តំ មនសា បស្សាមិ ទក្ខាមិ ឱលោកេមិ និជ្ឈាយាមិ ឧបបរិក្ខាមីតិ – បស្សាមិ នំ មនសា ចក្ខុនាវ។

Passāmi naṃ manasā cakkhunāvāti yathā cakkhumā puriso āloke rūpagatāni passeyya dakkheyya olokeyya nijjhāyeyya upaparikkheyya, evamevāhaṃ buddhaṃ bhagavantaṃ manasā passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmīti – passāmi naṃ manasā cakkhunāva.

រត្តិន្ទិវំ ព្រាហ្មណ អប្បមត្តោតិ រត្តិញ្ច ទិវា ច ពុទ្ធានុស្សតិំ មនសា ភាវេន្តោ អប្បមត្តោតិ – រត្តិន្ទិវំ ព្រាហ្មណ អប្បមត្តោ។

Rattindivaṃ brāhmaṇa appamattoti rattiñca divā ca buddhānussatiṃ manasā bhāvento appamattoti – rattindivaṃ brāhmaṇa appamatto.

នមស្សមានោ វិវសេមិ រត្តិន្តិ។ នមស្សមានោតិ កាយេន វា នមស្សមានោ, វាចាយ វា នមស្សមានោ, ចិត្តេន វា នមស្សមានោ, អន្វត្ថបដិបត្តិយា វា នមស្សមានោ, ធម្មានុធម្មបដិបត្តិយា វា នមស្សមានោ សក្ការមានោ គរុការមានោ មានយមានោ បូជយមានោ រត្តិន្ទិវំ វិវសេមិ អតិនាមេមិ អតិក្កមេមីតិ – នមស្សមានោ វិវសេមិ រត្តិំ។

Namassamāno vivasemi rattinti. Namassamānoti kāyena vā namassamāno, vācāya vā namassamāno, cittena vā namassamāno, anvatthapaṭipattiyā vā namassamāno, dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassamāno sakkāramāno garukāramāno mānayamāno pūjayamāno rattindivaṃ vivasemi atināmemi atikkamemīti – namassamāno vivasemi rattiṃ.

តេនេវ មញ្ញាមិ អវិប្បវាសន្តិ តាយ ពុទ្ធានុស្សតិយា ភាវេន្តោ អវិប្បវាសោតិ តំ មញ្ញាមិ, អវិប្បវុដ្ឋោតិ តំ មញ្ញាមិ ជានាមិ។ ឯវំ ជានាមិ ឯវំ អាជានាមិ ឯវំ វិជានាមិ ឯវំ បដិវិជានាមិ ឯវំ បដិវិជ្ឈាមីតិ – តេនេវ មញ្ញាមិ អវិប្បវាសំ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Teneva maññāmi avippavāsanti tāya buddhānussatiyā bhāvento avippavāsoti taṃ maññāmi, avippavuṭṭhoti taṃ maññāmi jānāmi. Evaṃ jānāmi evaṃ ājānāmi evaṃ vijānāmi evaṃ paṭivijānāmi evaṃ paṭivijjhāmīti – teneva maññāmi avippavāsaṃ. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘បស្សាមិ នំ មនសា ចក្ខុនាវ, រត្តិន្ទិវំ ព្រាហ្មណ អប្បមត្តោ;

‘‘Passāmi naṃ manasā cakkhunāva, rattindivaṃ brāhmaṇa appamatto;

នមស្សមានោ វិវសេមិ រត្តិំ, តេនេវ មញ្ញាមិ អវិប្បវាស’’ន្តិ។

Namassamāno vivasemi rattiṃ, teneva maññāmi avippavāsa’’nti.

១១៤.

114.

សទ្ធា ច បីតិ ច មនោ សតិ ច, នាបេន្តិមេ គោតមសាសនម្ហា;

Saddhāca pīti ca mano sati ca,nāpentimegotamasāsanamhā;

យំ យំ ទិសំ វជតិ ភូរិបញ្ញោ, ស តេន តេនេវ នតោហមស្មិ។

Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño, sa tena teneva natohamasmi.

សទ្ធា ច បីតិ ច មនោ សតិ ចាតិ។ សទ្ធាតិ យា ច ភគវន្តំ អារព្ភ សទ្ធា សទ្ទហនា ⁶¹ ឱកប្បនា អភិប្បសាទោ សទ្ធា សទ្ធិន្ទ្រិយំ សទ្ធាពលំ។ បីតីតិ យា ភគវន្តំ អារព្ភ បីតិ បាមោជ្ជំ ⁶² មោទនា អាមោទនា បមោទនា ហាសោ បហាសោ វិត្តិ តុដ្ឋិ ឱទគ្យំ អត្តមនតា ចិត្តស្ស។ មនោតិ យញ្ច ភគវន្តំ អារព្ភ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជា មនោវិញ្ញាណធាតុ។ សតីតិ យា ភគវន្តំ អារព្ភ សតិ អនុស្សតិ សម្មាសតីតិ – សទ្ធា ច បីតិ ច មនោ សតិ ច។

Saddhā ca pīti ca mano sati cāti. Saddhāti yā ca bhagavantaṃ ārabbha saddhā saddahanā ⁶³ okappanā abhippasādo saddhā saddhindriyaṃ saddhābalaṃ. Pītīti yā bhagavantaṃ ārabbha pīti pāmojjaṃ ⁶⁴ modanā āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti tuṭṭhi odagyaṃ attamanatā cittassa. Manoti yañca bhagavantaṃ ārabbha cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu. Satīti yā bhagavantaṃ ārabbha sati anussati sammāsatīti – saddhā ca pīti ca mano sati ca.

នាបេន្តិមេ គោតមសាសនម្ហាតិ ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា គោតមសាសនា ពុទ្ធសាសនា ជិនសាសនា តថាគតសាសនា អរហន្តសាសនា នាបេន្តិ ន គច្ឆន្តិ ន វិជហន្តិ ន វិនាសេន្តីតិ – នាបេន្តិមេ គោតមសាសនម្ហា។

Nāpentime gotamasāsanamhāti ime cattāro dhammā gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanā nāpenti na gacchanti na vijahanti na vināsentīti – nāpentime gotamasāsanamhā.

យំ យំ ទិសំ វជតិ ភូរិបញ្ញោតិ។ យំ យំ ទិសន្តិ បុរត្ថិមំ វា ទិសំ បច្ឆិមំ វា ទិសំ ទក្ខិណំ វា ទិសំ ឧត្តរំ វា ទិសំ វជតិ គច្ឆតិ កមតិ អភិក្កមតិ។ ភូរិបញ្ញោតិ ភូរិបញ្ញោ មហាបញ្ញោ តិក្ខបញ្ញោ បុថុបញ្ញោ ហាសបញ្ញោ ជវនបញ្ញោ និព្ពេធិកបញ្ញោ ។ ភូរិ វុច្ចតិ បថវី។ ភគវា តាយ បថវិសមាយ បញ្ញាយ វិបុលាយ វិត្ថតាយ សមន្នាគតោតិ – យំ យំ ទិសំ វជតិ ភូរិបញ្ញោ។

Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripaññoti. Yaṃ yaṃ disanti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ vajati gacchati kamati abhikkamati. Bhūripaññoti bhūripañño mahāpañño tikkhapañño puthupañño hāsapañño javanapañño nibbedhikapañño . Bhūri vuccati pathavī. Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgatoti – yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño.

ស តេន តេនេវ នតោហមស្មីតិ សោ យេន ពុទ្ធោ តេន តេនេវ នតោ តន្និន្នោ តប្បោណោ តប្បព្ភារោ តទធិមុត្តោ តទធិបតេយ្យោតិ – ស តេន តេនេវ នតោហមស្មិ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Sa tena teneva natohamasmīti so yena buddho tena teneva nato tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti – sa tena teneva natohamasmi. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘សទ្ធា ច បីតិ ច មនោ សតិ ច, នាបេន្តិមេ គោតមសាសនម្ហា;

‘‘Saddhā ca pīti ca mano sati ca, nāpentime gotamasāsanamhā;

យំ យំ ទិសំ វជតិ ភូរិបញ្ញោ, ស តេន តេនេវ នតោហមស្មី’’តិ។

Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño, sa tena teneva natohamasmī’’ti.

១១៥.

115.

ជិណ្ណស្ស មេ ទុព្ពលថាមកស្ស, តេនេវ កាយោ ន បលេតិ តត្ថ;

Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa,teneva kāyo na paleti tattha;

សង្កប្បយន្តាយ វជាមិ និច្ចំ, មនោ ហិ មេ ព្រាហ្មណ តេន យុត្តោ។

Saṅkappayantāya vajāmi niccaṃ, mano hi me brāhmaṇa tena yutto.

ជិណ្ណស្ស មេ ទុព្ពលថាមកស្សាតិ ជិណ្ណស្ស វុឌ្ឍស្ស មហល្លកស្ស អទ្ធគតស្ស វយោអនុប្បត្តស្ស។ ទុព្ពលថាមកស្សាតិ ទុព្ពលថាមកស្ស អប្បថាមកស្ស បរិត្តថាមកស្សាតិ – ជិណ្ណស្ស មេ ទុព្ពលថាមកស្ស។

Jiṇṇassa me dubbalathāmakassāti jiṇṇassa vuḍḍhassa mahallakassa addhagatassa vayoanuppattassa. Dubbalathāmakassāti dubbalathāmakassa appathāmakassa parittathāmakassāti – jiṇṇassa me dubbalathāmakassa.

តេនេវ កាយោ ន បលេតិ តត្ថាតិ កាយោ យេន ពុទ្ធោ តេន ន បលេតិ ន វជតិ ន គច្ឆតិ នាតិក្កមតីតិ – តេនេវ កាយោ ន បលេតិ តត្ថ។

Tenevakāyo na paleti tatthāti kāyo yena buddho tena na paleti na vajati na gacchati nātikkamatīti – teneva kāyo na paleti tattha.

សង្កប្បយន្តាយ វជាមិ និច្ចន្តិ សង្កប្បគមនេន វិតក្កគមនេន ញាណគមនេន បញ្ញាគមនេន ពុទ្ធិគមនេន វជាមិ គច្ឆាមិ អតិក្កមាមីតិ – សង្កប្បយន្តាយ វជាមិ និច្ចំ។

Saṅkappayantāyavajāmi niccanti saṅkappagamanena vitakkagamanena ñāṇagamanena paññāgamanena buddhigamanena vajāmi gacchāmi atikkamāmīti – saṅkappayantāya vajāmi niccaṃ.

មនោ ហិ មេ ព្រាហ្មណ តេន យុត្តោតិ។ មនោតិ យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ.… តជ្ជា មនោវិញ្ញាណធាតុ។ មនោ ហិ មេ ព្រាហ្មណ តេន យុត្តោតិ មនោ យេន ពុទ្ធោ តេន យុត្តោ បយុត្តោ សំយុត្តោតិ – មនោ ហិ មេ ព្រាហ្មណ តេន យុត្តោ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Mano hi me brāhmaṇa tena yuttoti. Manoti yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjā manoviññāṇadhātu. Mano hi me brāhmaṇa tena yuttoti mano yena buddho tena yutto payutto saṃyuttoti – mano hi me brāhmaṇa tena yutto. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘ជិណ្ណស្ស មេ ទុព្ពលថាមកស្ស, តេនេវ កាយោ ន បលេតិ តត្ថ;

‘‘Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa, teneva kāyo na paleti tattha;

សង្កប្បយន្តាយ វជាមិ និច្ចំ, មនោ ហិ មេ ព្រាហ្មណ តេន យុត្តោ’’តិ។

Saṅkappayantāya vajāmi niccaṃ, mano hi me brāhmaṇa tena yutto’’ti.

១១៦.

116.

បង្កេ សយានោ បរិផន្ទមានោ, ទីបា ទីបំ ឧបល្លវិំ;

Paṅke sayāno pariphandamāno, dīpā dīpaṃ upallaviṃ;

អថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, ឱឃតិណ្ណមនាសវំ។

Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ.

បង្កេ សយានោ បរិផន្ទមានោតិ។ បង្កេ សយានោតិ កាមបង្កេ កាមកទ្ទមេ កាមកិលេសេ កាមពឡិសេ កាមបរិឡាហេ កាមបលិពោធេ សេមានោ សយមានោ វសមានោ អាវសមានោ បរិវសមានោ ⁶⁵ តិ – បង្កេ សយានោ។ បរិផន្ទមានោតិ តណ្ហាផន្ទនាយ ផន្ទមានោ, ទិដ្ឋិផន្ទនាយ ផន្ទមានោ , កិលេសផន្ទនាយ ផន្ទមានោ, បយោគផន្ទនាយ ផន្ទមានោ, វិបាកផន្ទនាយ ផន្ទមានោ, មនោទុច្ចរិតផន្ទនាយ ផន្ទមានោ, រត្តោ រាគេន ផន្ទមានោ, ទុដ្ឋោ ទោសេន ផន្ទមានោ, មូឡ្ហោ មោហេន ផន្ទមានោ, វិនិពន្ធោ មានេន ផន្ទមានោ, បរាមដ្ឋោ ទិដ្ឋិយា ផន្ទមានោ, វិក្ខេបគតោ ឧទ្ធច្ចេន ផន្ទមានោ, អនិដ្ឋង្គតោ វិចិកិច្ឆាយ ផន្ទមានោ, ថាមគតោ អនុសយេហិ ផន្ទមានោ, លាភេន ផន្ទមានោ, អលាភេន ផន្ទមានោ, យសេន ផន្ទមានោ, អយសេន ផន្ទមានោ, បសំសាយ ផន្ទមានោ, និន្ទាយ ផន្ទមានោ, សុខេន ផន្ទមានោ, ទុក្ខេន ផន្ទមានោ, ជាតិយា ផន្ទមានោ, ជរាយ ផន្ទមានោ, ព្យាធិនា ផន្ទមានោ, មរណេន ផន្ទមានោ, សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសេហិ ផន្ទមានោ, នេរយិកេន ទុក្ខេន ផន្ទមានោ, តិរច្ឆានយោនិកេន ទុក្ខេន ផន្ទមានោ, បេត្តិវិសយិកេន ទុក្ខេន ផន្ទមានោ, មានុសិកេន ទុក្ខេន…បេ.… គព្ភោក្កន្តិមូលកេន ទុក្ខេន… គព្ភដ្ឋិតិមូលកេន ទុក្ខេន… គព្ភវុដ្ឋានមូលកេន ទុក្ខេន… ជាតស្សូបនិពន្ធកេន ទុក្ខេន… ជាតស្ស បរាធេយ្យកេន ទុក្ខេន… អត្តូបក្កមេន ទុក្ខេន… បរូបក្កមេន ទុក្ខេន… សង្ខារទុក្ខេន… វិបរិណាមទុក្ខេន… ចក្ខុរោគេន ទុក្ខេន… សោតរោគេន ទុក្ខេន… ឃានរោគេន ទុក្ខេន… ជិវ្ហារោគេន ទុក្ខេន… កាយរោគេន ទុក្ខេន… សីសរោគេន ទុក្ខេន… កណ្ណរោគេន ទុក្ខេន… មុខរោគេន ទុក្ខេន… ទន្តរោគេន ទុក្ខេន… ឱដ្ឋរោគេន ទុក្ខេន… កាសេន… សាសេន… បិនាសេន… ឌាហេន ⁶⁶ … ជរេន… កុច្ឆិរោគេន… មុច្ឆាយ… បក្ខន្ទិកាយ… សូលាយ… វិសូចិកាយ… កុដ្ឋេន… គណ្ឌេន… កិលាសេន… សោសេន… អបមារេន … ទទ្ទុយា… កណ្ឌុយា… កច្ឆុយា… រខសាយ… វិតច្ឆិកាយ… លោហិតបិត្តេន ⁶⁷ … មធុមេហេន… អំសាយ… បិឡកាយ… ភគន្ទលេន ⁶⁸ … បិត្តសមុដ្ឋានេន អាពាធេន… សេម្ហសមុដ្ឋានេន អាពាធេន… វាតសមុដ្ឋានេន អាពាធេន… សន្និបាតិកេន អាពាធេន… ឧតុបរិណាមជេន អាពាធេន… វិសមបរិហារជេន អាពាធេន… ឱបក្កមិកេន អាពាធេន… កម្មវិបាកជេន អាពាធេន… សីតេន… ឧណ្ហេន… ជិឃច្ឆាយ … បិបាសាយ… ឧច្ចារេន… បស្សាវេន… ឌំសមកសវាតាតបសរីសបសម្ផស្សេន ទុក្ខេន… មាតុមរណេន ទុក្ខេន… បិតុមរណេន ទុក្ខេន… បុត្តមរណេន ទុក្ខេន… ធីតុមរណេន ទុក្ខេន… ញាតិព្យសនេន ទុក្ខេន… ភោគព្យសនេន ទុក្ខេន… រោគព្យសនេន ទុក្ខេន… សីលព្យសនេន ទុក្ខេន… ទិដ្ឋិព្យសនេន ទុក្ខេន ផន្ទមានោ បរិផន្ទមានោ បវេធមានោ សម្បវេធមានោតិ – បង្កេ សយានោ បរិផន្ទមានោ។

Paṅkesayāno pariphandamānoti. Paṅke sayānoti kāmapaṅke kāmakaddame kāmakilese kāmabaḷise kāmapariḷāhe kāmapalibodhe semāno sayamāno vasamāno āvasamāno parivasamāno ⁶⁹ ti – paṅke sayāno. Pariphandamānoti taṇhāphandanāya phandamāno, diṭṭhiphandanāya phandamāno , kilesaphandanāya phandamāno, payogaphandanāya phandamāno, vipākaphandanāya phandamāno, manoduccaritaphandanāya phandamāno, ratto rāgena phandamāno, duṭṭho dosena phandamāno, mūḷho mohena phandamāno, vinibandho mānena phandamāno, parāmaṭṭho diṭṭhiyā phandamāno, vikkhepagato uddhaccena phandamāno, aniṭṭhaṅgato vicikicchāya phandamāno, thāmagato anusayehi phandamāno, lābhena phandamāno, alābhena phandamāno, yasena phandamāno, ayasena phandamāno, pasaṃsāya phandamāno, nindāya phandamāno, sukhena phandamāno, dukkhena phandamāno, jātiyā phandamāno, jarāya phandamāno, byādhinā phandamāno, maraṇena phandamāno, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi phandamāno, nerayikena dukkhena phandamāno, tiracchānayonikena dukkhena phandamāno, pettivisayikena dukkhena phandamāno, mānusikena dukkhena…pe… gabbhokkantimūlakena dukkhena… gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena… gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena… jātassūpanibandhakena dukkhena… jātassa parādheyyakena dukkhena… attūpakkamena dukkhena… parūpakkamena dukkhena… saṅkhāradukkhena… vipariṇāmadukkhena… cakkhurogena dukkhena… sotarogena dukkhena… ghānarogena dukkhena… jivhārogena dukkhena… kāyarogena dukkhena… sīsarogena dukkhena… kaṇṇarogena dukkhena… mukharogena dukkhena… dantarogena dukkhena… oṭṭharogena dukkhena… kāsena… sāsena… pināsena… ḍāhena ⁷⁰ … jarena… kucchirogena… mucchāya… pakkhandikāya… sūlāya… visūcikāya… kuṭṭhena… gaṇḍena… kilāsena… sosena… apamārena … dadduyā… kaṇḍuyā… kacchuyā… rakhasāya… vitacchikāya… lohitapittena ⁷¹ … madhumehena… aṃsāya… piḷakāya… bhagandalena ⁷² … pittasamuṭṭhānena ābādhena… semhasamuṭṭhānena ābādhena… vātasamuṭṭhānena ābādhena… sannipātikena ābādhena… utupariṇāmajena ābādhena… visamaparihārajena ābādhena… opakkamikena ābādhena… kammavipākajena ābādhena… sītena… uṇhena… jighacchāya … pipāsāya… uccārena… passāvena… ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena… mātumaraṇena dukkhena… pitumaraṇena dukkhena… puttamaraṇena dukkhena… dhītumaraṇena dukkhena… ñātibyasanena dukkhena… bhogabyasanena dukkhena… rogabyasanena dukkhena… sīlabyasanena dukkhena… diṭṭhibyasanena dukkhena phandamāno pariphandamāno pavedhamāno sampavedhamānoti – paṅke sayāno pariphandamāno.

ទីបា ទីបំ ឧបល្លវិន្តិ សត្ថារតោ សត្ថារំ ធម្មក្ខានតោ ធម្មក្ខានំ គណតោ គណំ ទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិំ បដិបទាយ បដិបទំ មគ្គតោ មគ្គំ បល្លវិំ ឧបល្លវិំ សម្បល្លវិន្តិ – ទីបា ទីបំ ឧបល្លវិំ។

Dīpā dīpaṃ upallavinti satthārato satthāraṃ dhammakkhānato dhammakkhānaṃ gaṇato gaṇaṃ diṭṭhiyā diṭṭhiṃ paṭipadāya paṭipadaṃ maggato maggaṃ pallaviṃ upallaviṃ sampallavinti – dīpā dīpaṃ upallaviṃ.

អថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធន្តិ។ អថាតិ បទសន្ធិ បទសំសគ្គោ បទបារិបូរី អក្ខរសមវាយោ ព្យញ្ជនសិលិដ្ឋតា បទានុបុព្ពតាបេតំ – អថាតិ។ អទ្ទសាសិន្តិ អទ្ទសំ អទ្ទក្ខិំ អបស្សិំ បដិវិជ្ឈិំ។ ពុទ្ធោតិ យោ សោ ភគវា សយម្ភូ អនាចរិយកោ…បេ.… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ពុទ្ធោតិ – អថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ។

Athaddasāsiṃ sambuddhanti. Athāti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ – athāti. Addasāsinti addasaṃ addakkhiṃ apassiṃ paṭivijjhiṃ. Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti – athaddasāsiṃ sambuddhaṃ.

ឱឃតិណ្ណមនាសវន្តិ។ ឱឃតិណ្ណន្តិ ភគវា កាមោឃំ តិណ្ណោ, ភវោឃំ តិណ្ណោ, ទិដ្ឋោឃំ តិណ្ណោ, អវិជ្ជោឃំ តិណ្ណោ, សព្ពសំសារបថំ តិណ្ណោ ឧត្តិណ្ណោ និត្ថិណ្ណោ អតិក្កន្តោ សមតិក្កន្តោ វីតិវត្តោ, សោ វុត្ថវាសោ ចិណ្ណចរណោ…បេ.… ជាតិមរណសំសារោ, នត្ថិ តស្ស បុនព្ភវោតិ – ឱឃតិណ្ណំ។ អនាសវន្តិ ចត្តារោ អាសវា – កាមាសវោ, ភវាសវោ, ទិដ្ឋាសវោ, អវិជ្ជាសវោ។ តេ អាសវា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា។ តស្មា ពុទ្ធោ អនាសវាតិ – ឱឃតិណ្ណមនាសវំ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Oghatiṇṇamanāsavanti. Oghatiṇṇanti bhagavā kāmoghaṃ tiṇṇo, bhavoghaṃ tiṇṇo, diṭṭhoghaṃ tiṇṇo, avijjoghaṃ tiṇṇo, sabbasaṃsārapathaṃ tiṇṇo uttiṇṇo nitthiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto, so vutthavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro, natthi tassa punabbhavoti – oghatiṇṇaṃ. Anāsavanti cattāro āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. Te āsavā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho anāsavāti – oghatiṇṇamanāsavaṃ. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘បង្កេ សយានោ បរិផន្ទមានោ, ទីបា ទីបំ ឧបល្លវិំ;

‘‘Paṅke sayāno pariphandamāno, dīpā dīpaṃ upallaviṃ;

អថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, ឱឃតិណ្ណមនាសវ’’ន្តិ។

Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsava’’nti.

១១៧.

117.

យថា អហូ វក្កលិ មុត្តសទ្ធោ, ភទ្រាវុធោ អាឡវិគោតមោ ច;

Yathā ahū vakkali muttasaddho,bhadrāvudho āḷavigotamo ca;

ឯវមេវ ត្វម្បិ បមុញ្ចស្សុ សទ្ធំ, គមិស្សសិ ត្វំ បិង្គិយ មច្ចុធេយ្យស្ស បារំ។

Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ, gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāraṃ.

យថា អហូ វក្កលិ មុត្តសទ្ធោ, ភទ្រាវុធោ អាឡវិគោតមោ ចាតិ យថា វក្កលិត្ថេរោ ⁷³ សទ្ធោ សទ្ធាគរុកោ សទ្ធាបុព្ពង្គមោ សទ្ធាធិមុត្តោ សទ្ធាធិបតេយ្យោ អរហត្តប្បត្តោ, យថា ភទ្រាវុធោ ថេរោ សទ្ធោ សទ្ធាគរុកោ សទ្ធាបុព្ពង្គមោ សទ្ធាធិមុត្តោ សទ្ធាធិបតេយ្យោ អរហត្តប្បត្តោ, យថា អាឡវិគោតមោ ថេរោ សទ្ធោ សទ្ធាគរុកោ សទ្ធាបុព្ពង្គមោ សទ្ធាធិមុត្តោ សទ្ធាធិបតេយ្យោ អរហត្តប្បត្តោតិ – យថា អហូ វក្កលិ មុត្តសទ្ធោ ភទ្រាវុធោ អាឡវិគោតមោ ច។

Yathāahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavigotamo cāti yathā vakkalitthero ⁷⁴ saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappatto, yathā bhadrāvudho thero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappatto, yathā āḷavigotamo thero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappattoti – yathā ahū vakkali muttasaddho bhadrāvudho āḷavigotamo ca.

ឯវមេវ ត្វម្បិ បមុញ្ចស្សុ សទ្ធន្តិ ឯវមេវ ត្វំ សទ្ធំ មុញ្ចស្សុ បមុញ្ចស្សុ សម្បមុញ្ចស្សុ អធិមុញ្ចស្សុ ឱកប្បេហិ។ ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ សទ្ធំ មុញ្ចស្សុ បមុញ្ចស្សុ សម្បមុញ្ចស្សុ អធិមុញ្ចស្សុ ឱកប្បេហិ។ ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ…បេ.… ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ សទ្ធំ មុញ្ចស្សុ បមុញ្ចស្សុ សម្បមុញ្ចស្សុ អធិមុញ្ចស្សុ ឱកប្បេហិ… ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ សទ្ធំ មុញ្ចស្សុ បមុញ្ចស្សុ, សម្បមុញ្ចស្សុ អធិមុញ្ចស្សុ ឱកប្បេហីតិ – ឯវមេវ ត្វម្បិ បមុញ្ចស្សុ សទ្ធំ។

Evameva tvampi pamuñcassu saddhanti evameva tvaṃ saddhaṃ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti saddhaṃ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi. ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti saddhaṃ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti saddhaṃ muñcassu pamuñcassu, sampamuñcassu adhimuñcassu okappehīti – evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ.

គមិស្សសិ ត្វំ បិង្គិយ មច្ចុធេយ្យស្ស បារន្តិ មច្ចុធេយ្យំ វុច្ចន្តិ កិលេសា ច ខន្ធា ច អភិសង្ខារា ច។ មច្ចុធេយ្យស្ស បារំ វុច្ចតិ អមតំ និព្ពានំ, យោ សោ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ។ គមិស្សសិ ត្វំ បិង្គិយ មច្ចុធេយ្យស្ស បារន្តិ ត្វំ បារំ គមិស្សសិ, បារំ អធិគមិស្សសិ, បារំ ផស្សិស្សសិ, បារំ សច្ឆិករិស្សសីតិ – គមិស្សសិ ត្វំ បិង្គិយ មច្ចុធេយ្យស្ស បារំ។ តេនាហ ភគវា –

Gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāranti maccudheyyaṃ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Maccudheyyassa pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ, yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāranti tvaṃ pāraṃ gamissasi, pāraṃ adhigamissasi, pāraṃ phassissasi, pāraṃ sacchikarissasīti – gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāraṃ. Tenāha bhagavā –

‘‘យថា អហូ វក្កលិ មុត្តសទ្ធោ, ភទ្រាវុធោ អាឡវិគោតមោ ច;

‘‘Yathā ahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavigotamo ca;

ឯវមេវ ត្វម្បិ បមុញ្ចស្សុ សទ្ធំ,

Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ,

គមិស្សសិ ត្វំ បិង្គិយ មច្ចុធេយ្យស្ស បារ’’ន្តិ។

Gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāra’’nti.

១១៨.

118.

ឯស ភិយ្យោ បសីទាមិ, សុត្វាន មុនិនោ វចោ;

Esa bhiyyo pasīdāmi, sutvāna munino vaco;

វិវដច្ឆទោ ⁷⁵ សម្ពុទ្ធោ, អខិលោ បដិភានវា ⁷⁶ ។

Vivaṭacchado⁷⁷sambuddho, akhilo paṭibhānavā⁷⁸.

ឯស ភិយ្យោ បសីទាមីតិ ឯស ភិយ្យោ បសីទាមិ, ភិយ្យោ ភិយ្យោ សទ្ទហាមិ, ភិយ្យោ ភិយ្យោ ឱកប្បេមិ, ភិយ្យោ ភិយ្យោ អធិមុច្ចាមិ; ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ ភិយ្យោ ភិយ្យោ បសីទាមិ, ភិយ្យោ ភិយ្យោ សទ្ទហាមិ , ភិយ្យោ ភិយ្យោ ឱកប្បេមិ, ភិយ្យោ ភិយ្យោ អធិមុច្ចាមិ; ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ ភិយ្យោ ភិយ្យោ បសីទាមិ…បេ.… ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ ភិយ្យោ ភិយ្យោ បសីទាមិ…បេ.… ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ ភិយ្យោ ភិយ្យោ បសីទាមិ, ភិយ្យោ ភិយ្យោ សទ្ទហាមិ, ភិយ្យោ ភិយ្យោ ឱកប្បេមិ, ភិយ្យោ ភិយ្យោ អធិមុច្ចាមីតិ – ឯស ភិយ្យោ បសីទាមិ។

Esa bhiyyo pasīdāmīti esa bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmi; ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi , bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmi; ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmīti – esa bhiyyo pasīdāmi.

សុត្វាន មុនិនោ វចោតិ។ មុនីតិ មោនំ វុច្ចតិ ញាណំ…បេ.… សង្គជាលមតិច្ច សោ មុនិ។ សុត្វាន មុនិនោ វចោតិ តុយ្ហំ វចនំ ព្យប្បថំ ទេសនំ អនុសាសនំ អនុសិដ្ឋំ សុត្វាន ឧគ្គហេត្វាន ឧបធារយិត្វាន ឧបលក្ខយិត្វានាតិ – សុត្វាន មុនិនោ វចោ។

Sutvāna munino vacoti. Munīti monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so muni. Sutvāna munino vacoti tuyhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ sutvāna uggahetvāna upadhārayitvāna upalakkhayitvānāti – sutvāna munino vaco.

វិវដច្ឆទោ សម្ពុទ្ធោតិ។ ឆទនន្តិ បញ្ច ឆទនានិ – តណ្ហាឆទនំ, ទិដ្ឋិឆទនំ, កិលេសឆទនំ, ទុច្ចរិតឆទនំ, អវិជ្ជាឆទនំ។ តានិ ឆទនានិ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ វិវដានិ វិទ្ធំសិតានិ សមុគ្ឃាដិតានិ បហីនានិ សមុច្ឆិន្នានិ វូបសន្តានិ បដិប្បស្សទ្ធានិ អភព្ពុប្បត្តិកានិ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍានិ។ តស្មា ពុទ្ធោ វិវដច្ឆទោ។ ពុទ្ធោតិ យោ សោ ភគវា…បេ.… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ពុទ្ធោតិ – វិវដច្ឆទោ សម្ពុទ្ធោ។

Vivaṭacchado sambuddhoti. Chadananti pañca chadanāni – taṇhāchadanaṃ, diṭṭhichadanaṃ, kilesachadanaṃ, duccaritachadanaṃ, avijjāchadanaṃ. Tāni chadanāni buddhassa bhagavato vivaṭāni viddhaṃsitāni samugghāṭitāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni. Tasmā buddho vivaṭacchado. Buddhoti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti – vivaṭacchado sambuddho.

អខិលោ បដិភានវាតិ។ អខិលោតិ រាគោ ខិលោ, ទោសោ ខិលោ, មោហោ ខិលោ, កោធោ ខិលោ, ឧបនាហោ…បេ.… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា ខិលា។ តេ ខិលា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា។ តស្មា ពុទ្ធោ អខិលោ។

Akhilo paṭibhānavāti. Akhiloti rāgo khilo, doso khilo, moho khilo, kodho khilo, upanāho…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā khilā. Te khilā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho akhilo.

បដិភានវាតិ តយោ បដិភានវន្តោ – បរិយត្តិ បដិភានវា, បរិបុច្ឆាបដិភានវា, អធិគមបដិភានវា។ កតមោ បរិយត្តិបដិភានវា? ឥធេកច្ចស្ស ពុទ្ធវចនំ ⁷⁹ បរិយាបុតំ ⁸⁰ ហោតិ សុត្តំ គេយ្យំ វេយ្យាករណំ គាថា ឧទានំ ឥតិវុត្តកំ ជាតកំ អព្ភុតធម្មំ វេទល្លំ។ តស្ស បរិយត្តិំ និស្សាយ បដិភាតិ ⁸¹ – អយំ បរិយត្តិបដិភានវា។

Paṭibhānavāti tayo paṭibhānavanto – pariyatti paṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā. Katamo pariyattipaṭibhānavā? Idhekaccassa buddhavacanaṃ ⁸² pariyāputaṃ ⁸³ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. Tassa pariyattiṃ nissāya paṭibhāti ⁸⁴ – ayaṃ pariyattipaṭibhānavā.

កតមោ បរិបុច្ឆាបដិភានវា? ឥធេកច្ចោ បរិបុច្ឆិតា ហោតិ អត្ថេ ច ញាយេ ច លក្ខណេ ច ការណេ ច ឋានាឋានេ ច។ តស្ស បរិបុច្ឆំ និស្សាយ បដិភាតិ – អយំ បរិបុច្ឆាបដិភានវា។

Katamo paripucchāpaṭibhānavā? Idhekacco paripucchitā hoti atthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca. Tassa paripucchaṃ nissāya paṭibhāti – ayaṃ paripucchāpaṭibhānavā.

កតមោ អធិគមបដិភានវា? ឥធេកច្ចស្ស អធិគតា ហោន្តិ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា, ចត្តារោ សម្មប្បធានា, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា, បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, បញ្ច ពលានិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, ចត្តារោ អរិយមគ្គា, ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ, ចតស្សោ បដិសម្ភិទាយោ, ឆ អភិញ្ញាយោ។ តស្ស អត្ថោ ញាតោ, ធម្មោ ញាតោ, និរុត្តិ ញាតា។ អត្ថេ ញាតេ អត្ថោ បដិភាតិ, ធម្មេ ញាតេ ធម្មោ បដិភាតិ, និរុត្តិយា ញាតាយ និរុត្តិ បដិភាតិ។ ឥមេសុ តីសុ ញាណេសុ ញាណំ បដិភានបដិសម្ភិទា។ ភគវា ឥមាយ បដិភានបដិសម្ភិទាយ ឧបេតោ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ សមន្នាគតោ។ តស្មា ពុទ្ធោ បដិភានវា។ យស្ស បរិយត្តិ នត្ថិ, បរិបុច្ឆា នត្ថិ, អធិគមោ នត្ថិ, កិំ តស្ស បដិភាយិស្សតីតិ – អខិលោ បដិភានវា ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Katamo adhigamapaṭibhānavā? Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, cattāro ariyamaggā, cattāri sāmaññaphalāni, catasso paṭisambhidāyo, cha abhiññāyo. Tassa attho ñāto, dhammo ñāto, nirutti ñātā. Atthe ñāte attho paṭibhāti, dhamme ñāte dhammo paṭibhāti, niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāti. Imesu tīsu ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Bhagavā imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato. Tasmā buddho paṭibhānavā. Yassa pariyatti natthi, paripucchā natthi, adhigamo natthi, kiṃ tassa paṭibhāyissatīti – akhilo paṭibhānavā . Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘ឯស ភិយ្យោ បសីទាមិ, សុត្វាន មុនិនោ វចោ;

‘‘Esa bhiyyo pasīdāmi, sutvāna munino vaco;

វិវដច្ឆទោ សម្ពុទ្ធោ, អខិលោ បដិភានវា’’តិ។

Vivaṭacchado sambuddho, akhilo paṭibhānavā’’ti.

១១៩.

119.

អធិទេវេ ⁸⁵ អភិញ្ញាយ, សព្ពំ វេទិ បរោបរំ ⁸⁶ ;

Adhideve⁸⁷abhiññāya, sabbaṃ vedi paroparaṃ⁸⁸;

បញ្ហានន្តករោ សត្ថា, កង្ខីនំ បដិជានតំ។

Pañhānantakaro satthā, kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ.

អធិទេវេ អភិញ្ញាយាតិ។ ទេវាតិ តយោ ទេវា – សម្មុតិទេវា ⁸⁹, ឧបបត្តិទេវា, វិសុទ្ធិទេវា។ កតមេ សម្មុតិទេវា? សម្មុតិទេវា វុច្ចន្តិ រាជានោ ⁹⁰ ច រាជកុមារោ ច ទេវិយោ ច។ ឥមេ វុច្ចន្តិ សម្មុតិទេវា។ កតមេ ឧបបត្តិទេវា? ឧបបត្តិទេវា វុច្ចន្តិ ចាតុមហារាជិកា ទេវា តាវតិំសា ទេវា…បេ.… ព្រហ្មកាយិកា ទេវា, យេ ច ទេវា តទុត្តរិ។ ឥមេ វុច្ចន្តិ ឧបបត្តិទេវា។ កតមេ វិសុទ្ធិទេវា? វិសុទ្ធិទេវា វុច្ចន្តិ តថាគតា តថាគតសាវកា អរហន្តោ ខីណាសវា, យេ ច បច្ចេកសម្ពុទ្ធា។ ឥមេ វុច្ចន្តិ វិសុទ្ធិទេវា។ ភគវា សម្មុតិទេវេ អធិទេវាតិ អភិញ្ញាយ ឧបបត្តិទេវេ អធិទេវាតិ អភិញ្ញាយ, វិសុទ្ធិទេវេ អធិទេវាតិ អភិញ្ញាយ ជានិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វាតិ – អធិទេវេ អភិញ្ញាយ។

Adhideve abhiññāyāti. Devāti tayo devā – sammutidevā ⁹¹, upapattidevā, visuddhidevā. Katame sammutidevā? Sammutidevā vuccanti rājāno ⁹² ca rājakumāro ca deviyo ca. Ime vuccanti sammutidevā. Katame upapattidevā? Upapattidevā vuccanti cātumahārājikā devā tāvatiṃsā devā…pe… brahmakāyikā devā, ye ca devā taduttari. Ime vuccanti upapattidevā. Katame visuddhidevā? Visuddhidevā vuccanti tathāgatā tathāgatasāvakā arahanto khīṇāsavā, ye ca paccekasambuddhā. Ime vuccanti visuddhidevā. Bhagavā sammutideve adhidevāti abhiññāya upapattideve adhidevāti abhiññāya, visuddhideve adhidevāti abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – adhideve abhiññāya.

សព្ពំ វេទិ បរោបរន្តិ ភគវា អត្តនោ ច បរេសញ្ច អធិទេវករេ ធម្មេ វេទិ អញ្ញាសិ អផស្សិ បដិវិជ្ឈិ។ កតមេ អត្តនោ អធិទេវករា ធម្មា? សម្មាបដិបទា អនុលោមបដិបទា អបច្ចនីកបដិបទា អន្វត្ថបដិបទា ធម្មានុធម្មបដិបទា សីលេសុ បរិបូរការិតា ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារតា ភោជនេ មត្តញ្ញុតា ជាគរិយានុយោគោ សតិសម្បជញ្ញំ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា…បេ.… អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ។ ឥមេ វុច្ចន្តិ អត្តនោ អធិទេវករា ធម្មា។

Sabbaṃvedi paroparanti bhagavā attano ca paresañca adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphassi paṭivijjhi. Katame attano adhidevakarā dhammā? Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṃ cattāro satipaṭṭhānā…pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Ime vuccanti attano adhidevakarā dhammā.

កតមេ បរេសំ អធិទេវករា ធម្មា? សម្មាបដិបទា…បេ.… អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ។ ឥមេ វុច្ចន្តិ បរេសំ អធិទេវករា ធម្មា។ ឯវំ ភគវា អត្តនោ ច បរេសញ្ច អធិទេវករេ ធម្មេ វេទិ អញ្ញាសិ អផស្សិ បដិវិជ្ឈីតិ – សព្ពំ វេទិ បរោបរំ។

Katame paresaṃ adhidevakarā dhammā? Sammāpaṭipadā…pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Ime vuccanti paresaṃ adhidevakarā dhammā. Evaṃ bhagavā attano ca paresañca adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphassi paṭivijjhīti – sabbaṃ vedi paroparaṃ.

បញ្ហានន្តករោ សត្ថាតិ ភគវា បារាយនិកបញ្ហានំ អន្តករោ បរិយន្តករោ បរិច្ឆេទករោ បរិវដុមករោ; សភិយបញ្ហានំ ⁹³ អន្តករោ បរិយន្តករោ បរិច្ឆេទករោ បរិវដុមករោ; សក្កបញ្ហានំ…បេ.… សុយាមបញ្ហានំ… ភិក្ខុបញ្ហានំ… ភិក្ខុនីបញ្ហានំ… ឧបាសកបញ្ហានំ… ឧបាសិកាបញ្ហានំ… រាជបញ្ហានំ… ខត្តិយបញ្ហានំ… ព្រាហ្មណបញ្ហានំ… វេស្សបញ្ហានំ… សុទ្ទបញ្ហានំ… ទេវបញ្ហានំ… ព្រហ្មបញ្ហានំ អន្តករោ បរិយន្តករោ បរិច្ឆេទករោ បរិវដុមករោតិ – បញ្ហានន្តករោ។ សត្ថាតិ ភគវា សត្ថវាហោ។ យថា សត្ថវាហោ សត្ថេ កន្តារំ តារេតិ, ចោរកន្តារំ តារេតិ, វាឡកន្តារំ តារេតិ, ទុព្ភិក្ខកន្តារំ តារេតិ, និរុទកកន្តារំ តារេតិ ឧត្តារេតិ និត្ថារេតិ ⁹⁴ បតារេតិ, ខេមន្តភូមិំ សម្បាបេតិ; ឯវមេវ ភគវា សត្ថវាហោ សត្តេ កន្តារំ តារេតិ, ជាតិកន្តារំ តារេតិ, ជរាកន្តារំ…បេ.… ព្យាធិកន្តារំ… មរណកន្តារំ… សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសកន្តារំ តារេតិ, រាគកន្តារំ តារេតិ, ទោសកន្តារំ… មោហកន្តារំ… មានកន្តារំ… ទិដ្ឋិកន្តារំ… កិលេសកន្តារំ… ទុច្ចរិតកន្តារំ តារេតិ, រាគគហនំ តារេតិ, ទោសគហនំ តារេតិ, មោហគហនំ… ទិដ្ឋិគហនំ… កិលេសគហនំ… ទុច្ចរិតគហនំ តារេតិ ឧត្តារេតិ និត្ថារេតិ បតារេតិ; ខេមន្តំ អមតំ និព្ពានំ សម្បាបេតីតិ – ឯវម្បិ ភគវា សត្ថវាហោ។

Pañhānantakaro satthāti bhagavā pārāyanikapañhānaṃ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro; sabhiyapañhānaṃ ⁹⁵ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro; sakkapañhānaṃ…pe… suyāmapañhānaṃ… bhikkhupañhānaṃ… bhikkhunīpañhānaṃ… upāsakapañhānaṃ… upāsikāpañhānaṃ… rājapañhānaṃ… khattiyapañhānaṃ… brāhmaṇapañhānaṃ… vessapañhānaṃ… suddapañhānaṃ… devapañhānaṃ… brahmapañhānaṃ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaroti – pañhānantakaro. Satthāti bhagavā satthavāho. Yathā satthavāho satthe kantāraṃ tāreti, corakantāraṃ tāreti, vāḷakantāraṃ tāreti, dubbhikkhakantāraṃ tāreti, nirudakakantāraṃ tāreti uttāreti nitthāreti ⁹⁶ patāreti, khemantabhūmiṃ sampāpeti; evameva bhagavā satthavāho satte kantāraṃ tāreti, jātikantāraṃ tāreti, jarākantāraṃ…pe… byādhikantāraṃ… maraṇakantāraṃ… sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṃ tāreti, rāgakantāraṃ tāreti, dosakantāraṃ… mohakantāraṃ… mānakantāraṃ… diṭṭhikantāraṃ… kilesakantāraṃ… duccaritakantāraṃ tāreti, rāgagahanaṃ tāreti, dosagahanaṃ tāreti, mohagahanaṃ… diṭṭhigahanaṃ… kilesagahanaṃ… duccaritagahanaṃ tāreti uttāreti nitthāreti patāreti; khemantaṃ amataṃ nibbānaṃ sampāpetīti – evampi bhagavā satthavāho.

អថ វា, ភគវា នេតា វិនេតា អនុនេតា បញ្ញបេតា និជ្ឈាបេតា បេក្ខតា បសាទេតាតិ, ឯវំ ភគវា សត្ថវាហោ។ អថ វា, ភគវា អនុប្បន្នស្ស មគ្គស្ស ឧប្បាទេតា, អសញ្ជាតស្ស មគ្គស្ស សញ្ជនេតា, អនក្ខាតស្ស មគ្គស្ស អក្ខាតា, មគ្គញ្ញូ មគ្គវិទូ មគ្គកោវិទោ មគ្គានុគា ច បន ឯតរហិ សាវកា វិហរន្តិ បច្ឆា សមន្នាគតាតិ, ឯវម្បិ ភគវា សត្ថវាហោតិ – បញ្ហានន្តករោ សត្ថា។

Atha vā, bhagavā netā vinetā anunetā paññapetā nijjhāpetā pekkhatā pasādetāti, evaṃ bhagavā satthavāho. Atha vā, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatāti, evampi bhagavā satthavāhoti – pañhānantakaro satthā.

កង្ខីនំ បដិជានតន្តិ សកង្ខា អាគន្ត្វា និក្កង្ខា សម្បជ្ជន្តិ, សល្លេខា អាគន្ត្វា និល្លេខា សម្បជ្ជន្តិ, សទ្វេឡ្ហកា អាគន្ត្វា និទ្វេឡហកា សម្បជ្ជន្តិ, សវិចិកិច្ឆា អាគន្ត្វា និព្ពិចិកិច្ឆា សម្បជ្ជន្តិ, សរាគា អាគន្ត្វា វីតរាគា សម្បជ្ជន្តិ, សទោសា អាគន្ត្វា វីតទោសា សម្បជ្ជន្តិ, សមោហា អាគន្ត្វា វីតមោហា សម្បជ្ជន្តិ, សកិលេសា អាគន្ត្វា និក្កិលេសា សម្បជ្ជន្តីតិ – កង្ខីនំ បដិជានតំ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Kaṅkhīnaṃ paṭijānatanti sakaṅkhā āgantvā nikkaṅkhā sampajjanti, sallekhā āgantvā nillekhā sampajjanti, sadveḷhakā āgantvā nidveḷahakā sampajjanti, savicikicchā āgantvā nibbicikicchā sampajjanti, sarāgā āgantvā vītarāgā sampajjanti, sadosā āgantvā vītadosā sampajjanti, samohā āgantvā vītamohā sampajjanti, sakilesā āgantvā nikkilesā sampajjantīti – kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘អធិទេវេ អភិញ្ញាយ, សព្ពំ វេទិ បរោបរំ;

‘‘Adhideve abhiññāya, sabbaṃ vedi paroparaṃ;

បញ្ហានន្តករោ សត្ថា, កង្ខីនំ បដិជានត’’ន្តិ។

Pañhānantakaro satthā, kaṅkhīnaṃ paṭijānata’’nti.

១២០.

120.

អសំហីរំ អសំកុប្បំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ;

Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ,yassa natthi upamā kvaci;

អទ្ធា គមិស្សាមិ ន មេត្ថ កង្ខា, ឯវំ មំ ធារេហិ អធិមុត្តចិត្តំ។

Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā, evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittaṃ.

អសំហីរំ អសំកុប្បន្តិ អសំហីរំ វុច្ចតិ អមតំ និព្ពានំ។ យោ សោ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ។ អសំហីរន្តិ រាគេន ទោសេន មោហេន កោធេន ឧបនាហេន មក្ខេន បឡាសេន ឥស្សាយ មច្ឆរិយេន មាយាយ សាឋេយ្យេន ថម្ភេន សារម្ភេន មានេន អតិមានេន មទេន បមាទេន សព្ពកិលេសេហិ សព្ពទុច្ចរិតេហិ សព្ពបរិឡាហេហិ សព្ពាសវេហិ សព្ពទរថេហិ សព្ពសន្តាបេហិ សព្ពាកុសលាភិសង្ខារេហិ អសំហារិយំ និព្ពានំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ – អសំហីរំ។

Asaṃhīraṃ asaṃkuppanti asaṃhīraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Asaṃhīranti rāgena dosena mohena kodhena upanāhena makkhena paḷāsena issāya macchariyena māyāya sāṭheyyena thambhena sārambhena mānena atimānena madena pamādena sabbakilesehi sabbaduccaritehi sabbapariḷāhehi sabbāsavehi sabbadarathehi sabbasantāpehi sabbākusalābhisaṅkhārehi asaṃhāriyaṃ nibbānaṃ niccaṃ dhuvaṃ sassataṃ avipariṇāmadhammanti – asaṃhīraṃ.

អសំកុប្បន្តិ អសំកុប្បំ វុច្ចតិ អមតំ និព្ពានំ។ យោ សោ សព្ពសង្ខារសមថោ…បេ.… និរោធោ និព្ពានំ។ និព្ពានស្ស ⁹⁷ ន ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ នត្ថិ, ន តស្ស អញ្ញថត្តំ ⁹⁸ បញ្ញាយតិ។ និព្ពានំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ – អសំហីរំ អសំកុប្បំ។

Asaṃkuppanti asaṃkuppaṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho…pe… nirodho nibbānaṃ. Nibbānassa ⁹⁹ na uppādo paññāyati, vayo natthi, na tassa aññathattaṃ ¹⁰⁰ paññāyati. Nibbānaṃ niccaṃ dhuvaṃ sassataṃ avipariṇāmadhammanti – asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ.

យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចីតិ។ យស្សាតិ និព្ពានស្ស។ នត្ថិ ឧបមាតិ ឧបមា នត្ថិ, ឧបនិធា នត្ថិ, សទិសំ នត្ថិ, បដិភាគោ នត្ថិ, ន សតិ ន សំវិជ្ជតិ នុបលព្ភតិ។ ក្វចីតិ ក្វចិ កិម្ហិចិ កត្ថចិ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា អជ្ឈត្តពហិទ្ធា វាតិ – យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ។

Yassanatthi upamā kvacīti. Yassāti nibbānassa. Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṃ natthi, paṭibhāgo natthi, na sati na saṃvijjati nupalabbhati. Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – yassa natthi upamā kvaci.

អទ្ធា គមិស្សាមិ ន មេត្ថ កង្ខាតិ។ អទ្ធាតិ ឯកំសវចនំ និស្សំសយវចនំ និក្កង្ខវចនំ អទ្វេជ្ឈវចនំ អទ្វេឡ្ហកវចនំ និយោគវចនំ អបណ្ណកវចនំ អវិរទ្ធវចនំ អវត្ថាបនវចនមេតំ – អទ្ធាតិ។ គមិស្សាមីតិ គមិស្សាមិ អធិគមិស្សាមិ ផស្សិស្សាមិ សច្ឆិករិស្សាមីតិ – អទ្ធា គមិស្សាមិ។ ន មេត្ថ កង្ខាតិ។ ឯត្ថាតិ និព្ពានេ កង្ខា នត្ថិ, វិចិកិច្ឆា នត្ថិ, ទ្វេឡ្ហកំ នត្ថិ, សំសយោ នត្ថិ, ន សតិ ន សំវិជ្ជតិ នុបលព្ភតិ, បហីនោ សមុច្ឆិន្នោ វូបសន្តោ បដិប្បស្សទ្ធោ អភព្ពុប្បត្តិកោ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍោតិ – អទ្ធា គមិស្សាមិ ន មេត្ថ កង្ខា។

Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhāti. Addhāti ekaṃsavacanaṃ nissaṃsayavacanaṃ nikkaṅkhavacanaṃ advejjhavacanaṃ adveḷhakavacanaṃ niyogavacanaṃ apaṇṇakavacanaṃ aviraddhavacanaṃ avatthāpanavacanametaṃ – addhāti. Gamissāmīti gamissāmi adhigamissāmi phassissāmi sacchikarissāmīti – addhā gamissāmi. Na mettha kaṅkhāti. Etthāti nibbāne kaṅkhā natthi, vicikicchā natthi, dveḷhakaṃ natthi, saṃsayo natthi, na sati na saṃvijjati nupalabbhati, pahīno samucchinno vūpasanto paṭippassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍhoti – addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā.

ឯវំ មំ ធារេហិ អធិមុត្តចិត្តន្តិ។ ឯវំ មំ ធារេហីតិ ឯវំ មំ ឧបលក្ខេហិ។ អធិមុត្តចិត្តន្តិ និព្ពាននិន្នំ និព្ពានបោណំ និព្ពានបព្ភារំ និព្ពានាធិមុត្តន្តិ – ឯវំ មំ ធារេហិ អធិមុត្តចិត្តន្តិ។ តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

Evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittanti. Evaṃ maṃ dhārehīti evaṃ maṃ upalakkhehi. Adhimuttacittanti nibbānaninnaṃ nibbānapoṇaṃ nibbānapabbhāraṃ nibbānādhimuttanti – evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittanti. Tenāha thero piṅgiyo –

‘‘អសំហីរំ អសំកុប្បំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ;

‘‘Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, yassa natthi upamā kvaci;

អទ្ធា គមិស្សាមិ ន មេត្ថ កង្ខា, ឯវំ មំ ធារេហិ អធិមុត្តចិត្ត’’ន្តិ។

Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā, evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacitta’’nti.

បារាយនានុគីតិគាថានិទ្ទេសោ អដ្ឋារសមោ។

Pārāyanānugītigāthāniddeso aṭṭhārasamo.

បារាយនវគ្គោ សមត្តោ។

Pārāyanavaggo samatto.

Next: ខគ្គវិសាណសុត្តោ • Khaggavisāṇasutto

Footnotes:

1. កថិតមនុគាយិស្សំ (ស្យា.) ឯវំ សព្ពបទេសុ អនុគាយិស្សន្តិ អាគតំ

2. kathitamanugāyissaṃ (syā.) evaṃ sabbapadesu anugāyissanti āgataṃ

3. ភគវា ឥមាយ (ស្យា.)

4. bhagavā imāya (syā.)

5. សភគ្គតោ (ស្យា.)

6. បរិសគ្គតោ (ស្យា.)

7. ឯហិ ភោ (ស្យា.) បស្ស ម. និ. ៣.១១២

8. sabhaggato (syā.)

9. parisaggato (syā.)

10. ehi bho (syā.) passa ma. ni. 3.112

11. ឧណ្ណតិ (ស្យា. ក.)

12. វិជ្ជាឋានេន (ក.)

13. uṇṇati (syā. ka.)

14. vijjāṭhānena (ka.)

15. និត្ថុរិយកម្មំ (ក.) បស្ស វិភ. ៨៩២

16. nitthuriyakammaṃ (ka.) passa vibha. 892

17. ឱទីរណំ (ស្យា.)

18. odīraṇaṃ (syā.)

19. ទ្វេ លោកា សម្បត្តិ ច ភវលោកោ វិបត្តិ ច ភវលោកោ (ស្យា.)

20. dve lokā sampatti ca bhavaloko vipatti ca bhavaloko (syā.)

21. ឧបាតិវត្តោ (ក.)

22. upātivatto (ka.)

23. អជ្ជ បត្តោ (ក.)

24. ajja patto (ka.)

25. ពហុរុក្ខំ (ស្យា.)

26. bahurukkhaṃ (syā.)

27. ជតុក្កទស្សា (ស្យា.), ជតុកទស្សា (សី. អដ្ឋ.)

28. ទសពលំ តាទិំ (ស្យា.)

29. មានុសកតំ (ស្យា.)

30. បវរមគ្គវាទិនំ (ក.)

31. jatukkadassā (syā.), jatukadassā (sī. aṭṭha.)

32. dasabalaṃ tādiṃ (syā.)

33. mānusakataṃ (syā.)

34. pavaramaggavādinaṃ (ka.)

35. តថាគតសាសនា ទេវសាសនា (ស្យា. ក.)

36. tathāgatasāsanā devasāsanā (syā. ka.)

37. មនុស្សរាហសេយ្យកានិ (ស្យា. ក.)

38. បដិសល្លាណសារុប្បានិ (ក.)

39. manussarāhaseyyakāni (syā. ka.)

40. paṭisallāṇasāruppāni (ka.)

41. តណ្ហំ ជាលិនិំ (ស្យា.)

42. សរិតំ (ស្យា.) មហានិ. ១៩១

43. taṇhaṃ jāliniṃ (syā.)

44. saritaṃ (syā.) mahāni. 191

45. ឯវមាទីនវំ (ក.) បស្ស ឥតិវុ. ១៥

46. តណ្ហា (ស្យា. ក.) មហានិ. ១៩១

47. evamādīnavaṃ (ka.) passa itivu. 15

48. taṇhā (syā. ka.) mahāni. 191

49. អតរិំសុ (ក.) បស្ស សំ. និ. ៥.៤០៩; មហានិ. ១៩១

50. atariṃsu (ka.) passa saṃ. ni. 5.409; mahāni. 191

51. អាសិនោ (ក.)

52. āsino (ka.)

53. ធុមោ (ស្យា.)

54. dhumo (syā.)

55. ភូរិមេធសោតិ (ស្យា.) ឯវមុបរិបិ

56. bhūrimedhasoti (syā.) evamuparipi

57. អបគច្ឆសិ (ស្យា. ក.)

58. apagacchasi (syā. ka.)

59. នមស្សមានោវ វសេមិ (សី. អដ្ឋ.) … វិវសាមិ (ស្យា.)

60. namassamānova vasemi (sī. aṭṭha.) … vivasāmi (syā.)

61. សទ្ធហនា (ក.)

62. បាមុជ្ជំ (ស្យា.)

63. saddhahanā (ka.)

64. pāmujjaṃ (syā.)

65. អវសេមានោ បរិសេមានោ (ស្យា.)

66. ទាហេន (ក.) មហានិ. ១១

67. លោហិតេន។ បិត្តេន (ស្យា. ក.)

68. ភគន្ទលាយ (ស្យា.)

69. avasemāno parisemāno (syā.)

70. dāhena (ka.) mahāni. 11

71. lohitena. pittena (syā. ka.)

72. bhagandalāya (syā.)

73. វក្កលិ (ស្យា.)

74. vakkali (syā.)

75. វិវដច្ឆទនោ (ក.) សទ្ទនីតិបទមាលា ឱលោកេតព្ពា

76. បដិភាណវា (ស្យា.)

77. vivaṭacchadano (ka.) saddanītipadamālā oloketabbā

78. paṭibhāṇavā (syā.)

79. បកតិយា (ក.)

80. បរិយាបុដំ (ស្យា. ក.)

81. បដិភាយតិ (ក.)

82. pakatiyā (ka.)

83. pariyāpuṭaṃ (syā. ka.)

84. paṭibhāyati (ka.)

85. អតិទេវេ (ក.)

86. បរោវរំ (សី. អដ្ឋ.)

87. atideve (ka.)

88. parovaraṃ (sī. aṭṭha.)

89. សម្មភិទេវា (ស្យា.)

90. កតមេ សម្មតិទេវា រាជានោ (ស្យា.) ឯវមុបរិបិ

91. sammabhidevā (syā.)

92. katame sammatidevā rājāno (syā.) evamuparipi

93. បរិសបញ្ហានំ (ស្យា.), បិង្គិយបញ្ហានំ (ក.)

94. និត្តារេតិ (ស្យា. ក.)

95. parisapañhānaṃ (syā.), piṅgiyapañhānaṃ (ka.)

96. nittāreti (syā. ka.)

97. យស្ស (ស្យា.)

98. តស្ស អញ្ញទត្ថុ (ស្យា.)

99. yassa (syā.)

100. tassa aññadatthu (syā.)

Related texts:

អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / ចូឡនិទ្ទេស-អដ្ឋកថា • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ១៨. បារាយនានុគីតិគាថានិទ្ទេសវណ្ណនា • 18. Pārāyanānugītigāthāniddesavaṇṇanā

© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea^® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact