| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಇತಿವುತ್ತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Itivuttaka-aṭṭhakathā |
೪. ಪಞ್ಞಾಪರಿಹೀನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
4. Paññāparihīnasuttavaṇṇanā
೪೧. ಚತುತ್ಥೇ ಸುಪರಿಹೀನಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಪರಿಹೀನಾ। ಯೇ ಅರಿಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಹೀನಾತಿ ಯೇ ಸತ್ತಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಪಟಿವಿಜ್ಝನೇನ ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿವಿಜ್ಝನೇನ ಚ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕಾ ಠಿತತ್ತಾ ಅರಿಯಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಪರಿಹೀನಾ, ತೇ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಅತಿವಿಯ ಪರಿಹೀನಾ ಮಹಾಜಾನಿಕಾ। ಕೇ ಪನ ತೇತಿ? ಯೇ ಕಮ್ಮಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ತೇ ಹಿ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಭಾವತೋ ಏಕನ್ತೇನ ಪರಿಹೀನಾ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಮಹಾಜಾನಿಕಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ದುಗ್ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿ। ವಿಪಾಕಾವರಣಸಮಙ್ಗಿನೋಪಿ ಪರಿಹೀನಾ। ಅಥ ವಾ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಅಪರಿಹೀನಾ ನಾಮ ತಿವಿಧಾವರಣವಿರಹಿತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
41. Catutthe suparihīnāti suṭṭhu parihīnā. Ye ariyāya paññāya parihīnāti ye sattā pañcannaṃ khandhānaṃ udayabbayapaṭivijjhanena catusaccapaṭivijjhanena ca kilesehi ārakā ṭhitattā ariyāya parisuddhāya vipassanāpaññāya ca maggapaññāya ca parihīnā, te lokiyalokuttarāhi sampattīhi ativiya parihīnā mahājānikā. Ke pana teti? Ye kammāvaraṇena samannāgatā. Te hi micchattaniyatabhāvato ekantena parihīnā aparipuṇṇā mahājānikā. Tenāha ‘‘duggati pāṭikaṅkhā’’ti. Vipākāvaraṇasamaṅginopi parihīnā. Atha vā sukkapakkhe aparihīnā nāma tividhāvaraṇavirahitā sammādiṭṭhikā kammassakatañāṇena ca samannāgatā. Sesaṃ vuttanayānusārena veditabbaṃ.
ಗಾಥಾಸು ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣತೋ ಮಗ್ಗಞಾಣತೋ ಚ ಪರಿಹಾನೇನಾತಿ। ಸಾಮಿವಚನಂ ವಾ ಏತಂ, ಯಥಾವುತ್ತಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಹಾನೇನಾತಿ, ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದನಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಪರಿಹಾನಂ। ನಿವಿಟ್ಠಂ ನಾಮರೂಪಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಾಮರೂಪೇ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ‘‘ಏತಂ ಮಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಂ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ, ತತೋ ಏವ ಇದಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞತಿ। ‘‘ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ’’ತಿ ವಿಭತ್ತಿ ಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬಾ।
Gāthāsu paññāyāti nissakkavacanaṃ, vipassanāñāṇato maggañāṇato ca parihānenāti. Sāmivacanaṃ vā etaṃ, yathāvuttañāṇassa parihānenāti, uppādetabbassa anuppādanameva cettha parihānaṃ. Niviṭṭhaṃ nāmarūpasminti nāmarūpe upādānakkhandhapañcake ‘‘etaṃ mamā’’tiādinā taṇhādiṭṭhivasena abhiniviṭṭhaṃ ajjhositaṃ, tato eva idaṃ saccanti maññatīti ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti maññati. ‘‘Sadevake loke’’ti vibhatti pariṇāmetabbā.
ಏವಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಸ್ಸಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಾಮರೂಪಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞನಾಭಿನಿವೇಸೇಹಿ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಂ ವತ್ತತಿ, ತಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಆನುಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಹಿ ಸೇಟ್ಠಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ।
Evaṃ paṭhamagāthāya saṃkilesapakkhaṃ dassetvā idāni yassā anuppattiyā nāmarūpasmiṃ maññanābhinivesehi kilesavaṭṭaṃ vattati, tassā uppattiyā vaṭṭassa upacchedoti paññāya ānubhāvaṃ pakāsento ‘‘paññā hi seṭṭhā lokasmi’’nti gāthamāha.
ತತ್ಥ ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಯ ಸತ್ತೇಸು, ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಪಞ್ಞಾಸದಿಸೋ ಧಮ್ಮೋ ನತ್ಥಿ। ಪಞ್ಞುತ್ತರಾ ಹಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಸಿದ್ಧಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾ ಸಿದ್ಧಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೧೪೧; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧)। ಯಾ ಪನೇತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಸಾ ಸೇಟ್ಠಾತಿ ಥೋಮಿತಾ। ಯಥಾ ಚ ಸಾ ಪವತ್ತತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಾಯಂ ನಿಬ್ಬೇಧಗಾಮಿನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಾ ಅಯಂ ಪಞ್ಞಾ ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ಲೋಭಕ್ಖನ್ಧಾದಿಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝನ್ತೀ ಪದಾಲೇನ್ತೀ ಗಚ್ಛತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಗಾಮಿನೀ, ಯಾಯ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಭವಯೋನಿಗತಿವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸೇಸು ಸತ್ತನಿಕಾಯೇಸು ಖನ್ಧಾನಂ ಪಠಮಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ತಂನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ಕಮ್ಮಭವಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾ ಅವಿಪರೀತಂ ಜಾನಾತಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಸೇಟ್ಠಾ ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ।
Tattha lokasminti saṅkhāralokasmiṃ. Sammāsambuddho viya sattesu, saṅkhāresu paññāsadiso dhammo natthi. Paññuttarā hi kusalā dhammā, paññāya ca siddhāya sabbe anavajjadhammā siddhā eva honti. Tathā hi vuttaṃ ‘‘sammādiṭṭhissa sammāsaṅkappo pahotī’’tiādi (ma. ni. 3.141; saṃ. ni. 5.1). Yā panettha paññā adhippetā, sā seṭṭhāti thomitā. Yathā ca sā pavattati, taṃ dassetuṃ ‘‘yāyaṃ nibbedhagāminī’’tiādi vuttaṃ. Tassattho – yā ayaṃ paññā anibbiddhapubbaṃ apadālitapubbaṃ lobhakkhandhādiṃ nibbijjhantī padālentī gacchati pavattatīti nibbedhagāminī, yāya ca tasmiṃ tasmiṃ bhavayonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsesu sattanikāyesu khandhānaṃ paṭhamābhinibbattisaṅkhātāya jātiyā taṃnimittassa ca kammabhavassa parikkhayaṃ pariyosānaṃ nibbānaṃ arahattañca sammā aviparītaṃ jānāti sacchikaroti, ayaṃ sahavipassanā maggapaññā seṭṭhā lokasminti.
ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಪಞ್ಞಾನುಭಾವಸಮ್ಪನ್ನೇ ಖೀಣಾಸವೇ ಅಭಿತ್ಥವನ್ತೋ ‘‘ತೇಸಂ ದೇವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಚಾ’’ತಿ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತೇಸಂ ಚತೂಸು ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಪರಿಞ್ಞಾದೀನಂ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಕಿಚ್ಚಾನಂ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಚತುಸಚ್ಚಸಮ್ಬೋಧೇನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ, ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸತಿಮತಂ, ವುತ್ತನಯೇನ ಸಮುಗ್ಘಾತಿತಸಮ್ಮೋಹತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹಾಸಪಞ್ಞಾನಂ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ವಾ ಸೀಲಾದಿಪಾರಿಪೂರಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ನಿಬ್ಬಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹಾಸವೇದತುಟ್ಠಿಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲತಾಯ ಹಾಸಪಞ್ಞಾನಂ, ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನತ್ತಾ ಅನ್ತಿಮಸರೀರಧಾರೀನಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ದೇವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಪಿಹಯನ್ತಿ ಪಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಬ್ಭಾವಂ ಅಧಿಗನ್ತುಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ‘‘ಅಹೋ ಪಞ್ಞಾನುಭಾವೋ, ಅಹೋ ವತ ಮಯಮ್ಪಿ ಏದಿಸಾ ಏವಂ ನಿತ್ತಿಣ್ಣಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಭವೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ।
Idāni yathāvuttapaññānubhāvasampanne khīṇāsave abhitthavanto ‘‘tesaṃ devā manussā cā’’ti osānagāthamāha. Tassattho – tesaṃ catūsu ariyasaccesu pariññādīnaṃ soḷasannaṃ kiccānaṃ niṭṭhitattā catusaccasambodhena sambuddhānaṃ, sativepullappattiyā satimataṃ, vuttanayena samugghātitasammohattā paññāvepullappattiyā hāsapaññānaṃ, pubbabhāge vā sīlādipāripūrito paṭṭhāya yāva nibbānasacchikiriyāya hāsavedatuṭṭhipāmojjabahulatāya hāsapaññānaṃ, sabbaso parikkhīṇabhavasaṃyojanattā antimasarīradhārīnaṃ khīṇāsavānaṃ devā manussā ca pihayanti piyā honti, tabbhāvaṃ adhigantuṃ icchanti ‘‘aho paññānubhāvo, aho vata mayampi edisā evaṃ nittiṇṇasabbadukkhā bhaveyyāmā’’ti.
ಚತುತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Catutthasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಇತಿವುತ್ತಕಪಾಳಿ • Itivuttakapāḷi / ೪. ಪಞ್ಞಾಪರಿಹೀನಸುತ್ತಂ • 4. Paññāparihīnasuttaṃ
