| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
៤៧. បណ្ឌកវត្ថុកថា
47. Paṇḍakavatthukathā
១០៩. ទហរតរុណសទ្ទានំ វេវចនត្តា វុត្តំ ‘‘ទហរេ…បេ.… តរុណេ’’តិ។ មោឡិគល្លសទ្ទោ ថូលសរីរវាចកោ អនិប្ផន្នបាដិបទិកោតិ អាហ ‘‘មោឡិគល្លេតិ ថូលសរីរេ’’តិ។ ហត្ថិភណ្ឌេតិ ឯត្ថ ហត្ថិសង្ខាតំ ភណ្ឌំ ឯតេសន្តិ ហត្ថិភណ្ឌាតិ វុត្តេ ហត្ថិគោបកាតិ អាហ ‘‘ហត្ថិគោបកេ’’តិ។ អភិធានេ (អភិធានប្បទីបិកាយំ ៣៦៧ គាថាយំ) បន ‘‘ហត្ថិមេណ្ឌោ’’តិ បាឋោ អត្ថិ។
109. Daharataruṇasaddānaṃ vevacanattā vuttaṃ ‘‘dahare…pe… taruṇe’’ti. Moḷigallasaddo thūlasarīravācako anipphannapāṭipadikoti āha ‘‘moḷigalleti thūlasarīre’’ti. Hatthibhaṇḍeti ettha hatthisaṅkhātaṃ bhaṇḍaṃ etesanti hatthibhaṇḍāti vutte hatthigopakāti āha ‘‘hatthigopake’’ti. Abhidhāne (abhidhānappadīpikāyaṃ 367 gāthāyaṃ) pana ‘‘hatthimeṇḍo’’ti pāṭho atthi.
បណ្ឌកោតិ បឌតិ វិកលភាវំ គច្ឆតីតិ បណ្ឌកោ។ សំខេបេន វុត្តមត្ថំ វិត្ថារេន ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ។ តត្ថ យស្សាតិ បណ្ឌកស្ស។ អសុចិនាតិ សម្ភវេន។ អាសិត្តស្សាតិ អាសិញ្ចិតព្ពស្ស។ ឥមិនា អសុចិនា មុខេ អាសិញ្ចិតព្ពោតិ អាសិត្តោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ អយន្តិ បណ្ឌកោ។ អជ្ឈាចារន្តិ មេថុនជ្ឈាចារំ។ ‘‘ឧសូយាយ ឧប្បន្នាយា’’តិឥមិនា ឧសូយតីតិ ឧសូយោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ ឧបក្កមេនាតិ វាយាមេន។ ពីជានីតិ អណ្ឌានិ។ ឥមិនា ឧបក្កមេន ឯតស្មា ពីជានិ អបនីតានីតិ ឱបក្កមិកោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ បក្ខេ បវត្តោ បណ្ឌកោ បក្ខបណ្ឌកោ, បក្ខេ បរិឡាហវូបសមោ បណ្ឌកោ បក្ខបណ្ឌកោតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯកច្ចោ បនា’’តិអាទិ។ តត្ថ បុព្ពវចនត្ថេ បក្ខេតិ កាលបក្ខេតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ បច្ឆិមវចនត្ថេ បក្ខេតិ ជុណ្ហបក្ខេតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ ‘‘អកុសលវិបាកានុភាវេនា’’តិ បទំ ‘‘បណ្ឌកោ ហោតី’’តិបទេយេវ សម្ពន្ធិតព្ពំ។ អស្សាតិ បណ្ឌកស្ស។ នបុំសកបណ្ឌកោតិ បុរិសោ វិយ សាតិសយំ បច្ចាមិត្តេ ន បុំសកេតិ អភិមទ្ទនំ កាតុំ ន សក្កោតីតិ នបុំសកោ។ ន បុមា ន ឥត្ថីតិ នបុំសកោតិ កត្វា នបុមនឥត្ថិសទ្ទស្ស និរុត្តិនយេន នបុំសកករណម្បិ វទន្តិ។ នបុំសកោយេវ បណ្ឌកោ នបុំសកបណ្ឌកោ។ តេសូតិ បញ្ចសុ បណ្ឌកេសុ។ តេសុបីតិ ឱបក្កមិកាទីសុ តីសុបិ។ ‘‘យស្មិំ បក្ខេ’’តិ ឥមិនា បក្ខេ បក្ខេ បណ្ឌកភាវំ និវត្តេតិ។ អស្សាតិ បណ្ឌកស្ស។ ឯត្ថាតិ បញ្ចសុ បណ្ឌកេសុ។ សោបីតិ បណ្ឌកោបិ។ ឥតោតិ បណ្ឌកវារតោ។ ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ ឥមិនា លិង្គនាសនមេវ អតិទិសតិ។
Paṇḍakoti paḍati vikalabhāvaṃ gacchatīti paṇḍako. Saṃkhepena vuttamatthaṃ vitthārena dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha yassāti paṇḍakassa. Asucināti sambhavena. Āsittassāti āsiñcitabbassa. Iminā asucinā mukhe āsiñcitabboti āsittoti vacanatthaṃ dasseti. Ayanti paṇḍako. Ajjhācāranti methunajjhācāraṃ. ‘‘Usūyāya uppannāyā’’tiiminā usūyatīti usūyoti vacanatthaṃ dasseti. Upakkamenāti vāyāmena. Bījānīti aṇḍāni. Iminā upakkamena etasmā bījāni apanītānīti opakkamikoti vacanatthaṃ dasseti. Pakkhe pavatto paṇḍako pakkhapaṇḍako, pakkhe pariḷāhavūpasamo paṇḍako pakkhapaṇḍakoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ekacco panā’’tiādi. Tattha pubbavacanatthe pakkheti kālapakkheti attho daṭṭhabbo. Pacchimavacanatthe pakkheti juṇhapakkheti attho daṭṭhabbo. ‘‘Akusalavipākānubhāvenā’’ti padaṃ ‘‘paṇḍako hotī’’tipadeyeva sambandhitabbaṃ. Assāti paṇḍakassa. Napuṃsakapaṇḍakoti puriso viya sātisayaṃ paccāmitte na puṃsaketi abhimaddanaṃ kātuṃ na sakkotīti napuṃsako. Na pumā na itthīti napuṃsakoti katvā napumanaitthisaddassa niruttinayena napuṃsakakaraṇampi vadanti. Napuṃsakoyeva paṇḍako napuṃsakapaṇḍako. Tesūti pañcasu paṇḍakesu. Tesupīti opakkamikādīsu tīsupi. ‘‘Yasmiṃ pakkhe’’ti iminā pakkhe pakkhe paṇḍakabhāvaṃ nivatteti. Assāti paṇḍakassa. Etthāti pañcasu paṇḍakesu. Sopīti paṇḍakopi. Itoti paṇḍakavārato. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā liṅganāsanameva atidisati.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ៤៧. បណ្ឌកវត្ថុ • 47. Paṇḍakavatthu
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / បណ្ឌកវត្ថុកថា • Paṇḍakavatthukathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / បណ្ឌកវត្ថុកថាវណ្ណនា • Paṇḍakavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / បណ្ឌកវត្ថុកថាវណ្ណនា • Paṇḍakavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / បណ្ឌកវត្ថុកថាវណ្ណនា • Paṇḍakavatthukathāvaṇṇanā
