| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / ကင္ခာဝိတရဏီ-အဘိနဝ-ဋီကာ • Kaṅkhāvitaraṇī-abhinava-ṭīkā |
၄. ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
ပဒသော ဓမ္မံ ဝာစေယ္ယာတိ ဧကတော ပဒံ ပဒံ ဓမ္မံ ဝာစေယ္ယ, ကောဋ္ဌာသံ ကောဋ္ဌာသံ ဝာစေယ္ယာတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ န ကေဝလံ တိသ္သော သင္ဂီတိယော အာရုဠ္ဟဓမ္မံယေဝ ပဒသော ဝာစေန္တသ္သ အာပတ္တိ, တသ္မာ ‘‘သင္ဂီတိတ္တယံ အနာရုဠ္ဟမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန (ပာစိ. အဋ္ဌ. ၄၅) သီလူပဒေသ ဓုတင္ဂပဉ္ဟအာရမ္မဏကထာ ဗုဒ္ဓိကဒဏ္ဍကညာဏဝတ္ထုအသုဘကထာဒီနံ ဂဟဏံ။ မေဏ္ဍကမိလိန္ဒပဉ္ဟေသု ထေရသ္သ သကပ္ပဋိဘာနေ အနာပတ္တိ။ ယံ ရညော သညာပနတ္ထံ အာဟရိတ္ဝာ ဝုတ္တံ, တတ္ထ အာပတ္တိ။ ဝဏ္ဏပိဋကအင္ဂုလိမာလပိဋကရဋ္ဌပာလဂဇ္ဇိတအာဠဝကဂဇ္ဇိတဂူဠ္ဟမဂ္ဂဂူဠ္ဟဝေသ္သန္တရဂူဠ္ဟဝိနယဝေဒလ္လပိဋကာဒီနိ ပန အဗုဒ္ဓဝစနာနိယေဝ။
Padaso dhammaṃ vāceyyāti ekato padaṃ padaṃ dhammaṃ vāceyya, koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ vāceyyāti attho. Yasmā na kevalaṃ tisso saṅgītiyo āruḷhadhammaṃyeva padaso vācentassa āpatti, tasmā ‘‘saṅgītittayaṃ anāruḷhampī’’tiādi vuttaṃ. Ādi-saddena (pāci. aṭṭha. 45) sīlūpadesa dhutaṅgapañhaārammaṇakathā buddhikadaṇḍakaññāṇavatthuasubhakathādīnaṃ gahaṇaṃ. Meṇḍakamilindapañhesu therassa sakappaṭibhāne anāpatti. Yaṃ rañño saññāpanatthaṃ āharitvā vuttaṃ, tattha āpatti. Vaṇṇapiṭakaaṅgulimālapiṭakaraṭṭhapālagajjitaāḷavakagajjitagūḷhamaggagūḷhavessantaragūḷhavinayavedallapiṭakādīni pana abuddhavacanāniyeva.
ယသ္မာ ပန တံ ပဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ, တသ္မာ တံ ဒသ္သေတုံ ‘‘ပဒာနုပဒအန္ဝက္ခရာနုဗ္ယဉ္ဇနေသူ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပဒန္တိ ဧကော ဂာထာပာဒော အဓိပ္ပေတော။ အနုပဒန္တိ ဒုတိယပာဒော။ အန္ဝက္ခရန္တိ ဧကေကံ အက္ခရံ။ အနုဗ္ယဉ္ဇနန္တိ ပုရိမဗ္ယဉ္ဇနေန သဒိသံ ပစ္ဆာဗ္ယဉ္ဇနံ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝာ ဧကံ အက္ခရံ အန္ဝက္ခရံ။ အက္ခရသမူဟော အနုဗ္ယဉ္ဇနံ။ အက္ခရာနုဗ္ယဉ္ဇနသမူဟော ပဒံ။ ပဌမံ ပဒံ ပဒမေဝ, ဒုတိယံ အနုပဒန္တိ ဧဝမေတ္ထ နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧတေသု ပဒာဒီသု ယံ ကဉ္စိ ကောဋ္ဌာသံ ဘိက္ခုဉ္စ ဘိက္ခုနိဉ္စ ဌပေတ္ဝာ အဝသေသပုဂ္ဂလေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘဏန္တသ္သ ပဒာဒိဂဏနာယ ပာစိတ္တိယန္တိ သမ္ဗန္ဓော။
Yasmā pana taṃ padaṃ catubbidhaṃ hoti, tasmā taṃ dassetuṃ ‘‘padānupadaanvakkharānubyañjanesū’’ti vuttaṃ. Tattha padanti eko gāthāpādo adhippeto. Anupadanti dutiyapādo. Anvakkharanti ekekaṃ akkharaṃ. Anubyañjananti purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjanaṃ. Yaṃ kiñci vā ekaṃ akkharaṃ anvakkharaṃ. Akkharasamūho anubyañjanaṃ. Akkharānubyañjanasamūho padaṃ. Paṭhamaṃ padaṃ padameva, dutiyaṃ anupadanti evamettha nānākaraṇaṃ veditabbaṃ. Etesu padādīsu yaṃ kañci koṭṭhāsaṃ bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā avasesapuggalehi saddhiṃ ekato bhaṇantassa padādigaṇanāya pācittiyanti sambandho.
ဧတ္ထ ဂာထာဗန္ဓေသု (ပာစိ. အဋ္ဌ. ၄၅) တာဝ ‘‘မနောပုဗ္ဗင္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁, ၂) ဧကမေကံ ပဒံ သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဧကတော အာရဘိတ္ဝာ ဧကတောယေဝ နိဋ္ဌာပေန္တသ္သ ပဒဂဏနာယ ပာစိတ္တိယံ။ ထေရေန ‘‘မနောပုဗ္ဗင္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ တံ ပဒံ အပာပုဏိတ္ဝာ ‘‘မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ’’တိ ဝစနကာလေ ပတ္တေန သာမဏေရေန ဧကတော ဘဏန္တသ္သ အနုပဒဂဏနာယ။ ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၃၅၃, ၃၅၆) ဝစနကာလေ တေန သဒ္ဓိံ ‘‘ရူ’’ ကာရမတ္တမေဝ ဝာစေန္တသ္သ အန္ဝက္ခရဂဏနာယ။ ဧသ နယော ဂာထာဗန္ဓေပိ။ ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စံ, ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၅၃, ၃၅၆) ဣမံ သုတ္တံ ဝာစယမာနော ထေရေန ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ သာမဏေရော သီဃပညတာယ ‘‘ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ဣမံ အနိစ္စပဒံ ထေရသ္သ ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဧတေန အနိစ္စပဒေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘဏန္တော ဝာစံ နိစ္ဆာရေတိ, ဧဝံ ဝာစေန္တသ္သ အနုဗ္ယဉ္ဇနဂဏနာယ ပာစိတ္တိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
Ettha gāthābandhesu (pāci. aṭṭha. 45) tāva ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti (dha. pa. 1, 2) ekamekaṃ padaṃ sāmaṇerena saddhiṃ ekato ārabhitvā ekatoyeva niṭṭhāpentassa padagaṇanāya pācittiyaṃ. Therena ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti vutte taṃ padaṃ apāpuṇitvā ‘‘manoseṭṭhā manomayā’’ti vacanakāle pattena sāmaṇerena ekato bhaṇantassa anupadagaṇanāya. ‘‘Rūpaṃ anicca’’ntiādi (ma. ni. 1.353, 356) vacanakāle tena saddhiṃ ‘‘rū’’ kāramattameva vācentassa anvakkharagaṇanāya. Esa nayo gāthābandhepi. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, vedanā aniccā’’ti (ma. ni. 1.353, 356) imaṃ suttaṃ vācayamāno therena ‘‘rūpaṃ anicca’’nti vuccamāne sāmaṇero sīghapaññatāya ‘‘vedanā aniccā’’ti imaṃ aniccapadaṃ therassa ‘‘rūpaṃ anicca’’nti etena aniccapadena saddhiṃ ekato bhaṇanto vācaṃ nicchāreti, evaṃ vācentassa anubyañjanagaṇanāya pācittiyanti veditabbaṃ.
တိကပာစိတ္တိယန္တိ အနုပသမ္ပန္နေ အနုပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကဥပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပာစိတ္တိယာနိ။ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏေ ဧကတော ဘဏန္တသ္သ အနာပတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧသ နယော ‘‘သဇ္ဈာယကရဏေ, တသ္သ သန္တိကေ ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏေ’’တိ ဧတ္ထာပိ။ တတ္ရာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဥပသမ္ပန္နော စ အနုပသမ္ပန္နော စ နိသီဒိတ္ဝာ ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ။ အာစရိယော ‘‘နိသိန္နာနံ ဘဏာမီ’’တိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဝဒတိ, အာစရိယသ္သေဝ အာပတ္တိ။ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဂဏ္ဟန္တသ္သ အနာပတ္တိ။ ဒ္ဝေပိ ဌိတာ ဂဏ္ဟန္တိ, ဧသေဝ နယော။ ဒဟရဘိက္ခု နိသိန္နော, သာမဏေရော ဌိတော, ‘‘နိသိန္နသ္သ ဘဏာမီ’’တိ ဘဏတော အနာပတ္တိ။ သစေ ဒဟရော တိဋ္ဌတိ, ဣတရော နိသီဒတိ, ‘‘ဌိတသ္သ ဘဏာမီ’’တိ ဘဏတောပိ အနာပတ္တိ။ သစေ ဗဟူနံ ဘိက္ခူနံ အန္တရေ ဧကော သာမဏေရော နိသိန္နော ဟောတိ, တသ္မိံ နိသိန္နေ ပဒသော ဓမ္မံ ဝာစေန္တသ္သ အစိတ္တကာ အာပတ္တိ။ သစေ သာမဏေရော ဥပစာရံ မုဉ္စိတ္ဝာ ဌိတော ဝာ နိသိန္နော ဝာ ဟောတိ, ယေသံ ဝာစေတိ, တေသု အပရိယာပန္နတ္တာ ဧကေန ဒိသာဘာဂေန ပလာယနကဂန္ထံ နာမ ဂဏ္ဟာတီတိ သင္ခံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ အနာပတ္တိ။
Tikapācittiyanti anupasampanne anupasampannasaññivematikaupasampannasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Anupasampannena saddhiṃ ekato uddesaggahaṇe ekato bhaṇantassa anāpattīti sambandho. Esa nayo ‘‘sajjhāyakaraṇe, tassa santike uddesaggahaṇe’’ti etthāpi. Tatrāyaṃ vinicchayo – upasampanno ca anupasampanno ca nisīditvā uddisāpenti. Ācariyo ‘‘nisinnānaṃ bhaṇāmī’’ti tehi saddhiṃ ekato vadati, ācariyasseva āpatti. Anupasampannena saddhiṃ gaṇhantassa anāpatti. Dvepi ṭhitā gaṇhanti, eseva nayo. Daharabhikkhu nisinno, sāmaṇero ṭhito, ‘‘nisinnassa bhaṇāmī’’ti bhaṇato anāpatti. Sace daharo tiṭṭhati, itaro nisīdati, ‘‘ṭhitassa bhaṇāmī’’ti bhaṇatopi anāpatti. Sace bahūnaṃ bhikkhūnaṃ antare eko sāmaṇero nisinno hoti, tasmiṃ nisinne padaso dhammaṃ vācentassa acittakā āpatti. Sace sāmaṇero upacāraṃ muñcitvā ṭhito vā nisinno vā hoti, yesaṃ vāceti, tesu apariyāpannattā ekena disābhāgena palāyanakaganthaṃ nāma gaṇhātīti saṅkhaṃ gacchati, tasmā anāpatti.
သဇ္ဈာယကရဏေတိ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဧကတော သဇ္ဈာယကရဏေ။ တသ္သ သန္တိကေ ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏေတိ အနုပသမ္ပန္နသ္သ သန္တိကေ ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏေ။ ယေဘုယ္ယေန ပဂုဏဂန္ထံ ဘဏန္တသ္သာတိ သစေ ဧကဂာထာယ ဧကော ပာဒော နာဂစ္ဆတိ, အဝသေသာ အာဂစ္ဆန္တိ, အယံ ယေဘုယ္ယေန ပဂုဏဂန္ထော နာမ။ ဧတေန နယေန သုတ္တေပိ ဝေဒိတဗ္ဗော, တံ ဘဏန္တသ္သ။ ဩသာရေန္တသ္သ စာတိ ပရိသာမဇ္ဈေ သုတ္တံ ဥစ္စာရေန္တသ္သ စ။
Sajjhāyakaraṇeti anupasampannena saddhiṃ ekato sajjhāyakaraṇe. Tassa santike uddesaggahaṇeti anupasampannassa santike uddesaggahaṇe. Yebhuyyena paguṇaganthaṃ bhaṇantassāti sace ekagāthāya eko pādo nāgacchati, avasesā āgacchanti, ayaṃ yebhuyyena paguṇagantho nāma. Etena nayena suttepi veditabbo, taṃ bhaṇantassa. Osārentassa cāti parisāmajjhe suttaṃ uccārentassa ca.
ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
