| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ (ဋီကာ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) |
၁၀. ပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ
10. Paccayasuttavaṇṇanā
၂၀. သဗ္ဗမ္ပိ သင္ခတံ အပ္ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နံ နာမ နတ္ထီတိ ပစ္စယဓမ္မောပိ အတ္တနော ပစ္စယဓမ္မံ ဥပာဒာယ ပစ္စယုပ္ပန္နော, တထာ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မောပိ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဥပာဒာယ ပစ္စယဓမ္မောတိ ယထာရဟံ ဓမ္မာနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာ။ ယေသံ ဝိနေယ္ယာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဒေသနာယေဝ သုဗောဓတော ဥပဋ္ဌာတိ, တေသံ ဝသေန သုဋ္ဌု ဝိဘာဂံ ကတ္ဝာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒော ဒေသိတော။ ယေသံ ပန ဝိနေယ္ယာနံ တဒုဘယသ္မိံ ဝိဘဇ္ဇ သုတေ ဧဝ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, တေ သန္ဓာယ ဘဂဝာ တဒုဘယံ ဝိဘဇ္ဇ ဒသ္သေန္တော ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဉ္စ ဝော, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေသ္သာမိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေ စ ဓမ္မေ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘီတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘သတ္ထာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ’’တိအာဒိမာဟ။ ပစ္စယသ္သ ဘာဝော ပစ္စယတ္တံ, ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တတာ။ အသဘာဝဓမ္မေ န လဗ္ဘတီတိ ‘‘သဘာဝဓမ္မေ’’တိ ဝုတ္တံ။ နနု စ ဇာတိ ဇရာ မရဏဉ္စ သဘာဝဓမ္မော န ဟောတိ, ယေသံ ပန ခန္ဓာနံ ဇာတိ ဇရာ မရဏဉ္စ, တေ ဧဝ သဘာဝဓမ္မာ, အထ ကသ္မာ ဒေသနာယ တေ ဂဟိတာတိ? နာယံ ဒောသော, ဇာတိ ဇရာ မရဏဉ္ဟိ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တာနံ သဘာဝဓမ္မာနံ ဝိကာရမတ္တံ, နညေသံ, တသ္မာ တေ ဂဟိတာတိ။ ဥပ္ပာဒာ ဝာ တထာဂတာနန္တိ န ဝိနေယ္ယပုဂ္ဂလာနံ မဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိ ဝိယ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏုပ္ပတ္တိ တထာဂတုပ္ပာဒာယတ္တာ, အထ ခော သာ တထာဂတာနံ ဥပ္ပာဒေပိ အနုပ္ပာဒေပိ ဟောတိယေဝ။ တသ္မာ သာ ကာမံ အသင္ခတာ ဝိယ ဓာတု န နိစ္စာ, တထာပိ ‘‘သဗ္ဗကာလိကာ’’တိ ဧတေန ဇာတိပစ္စယတော ဇရာမရဏုပ္ပတ္တီတိ ဒသ္သေတိ။ တေနာဟ ‘‘ဇာတိယေဝ ဇရာမရဏသ္သ ပစ္စယော’’တိ။ ဇာတိပစ္စယာတိ စ ဇာတိသင္ခာတပစ္စယာ။ ဟေတုမ္ဟိ နိသ္သက္ကဝစနံ။ ဌိတာဝ သာ ဓာတု, ယာယံ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ဇာတိယာ ဇရာမရဏသ္သ ပစ္စယတာ တသ္သ ဗ္ယဘိစာရာဘာဝတော။ ဣဒာနိ န ကဒာစိ ဇာတိ ဇရာမရဏသ္သ ပစ္စယော န ဟောတိ ဟောတိယေဝာတိ ဇရာမရဏသ္သ ပစ္စယဘာဝေ နိယမေတိ။ ဥဘယေနပိ ယထာဝုတ္တသ္သ ပစ္စယဘာဝော ယတ္ထ ဟောတိ, တတ္ထ အဝသ္သံဘာဝိတံ ဒသ္သေတိ။ တေနာဟ ဘဂဝာ ‘‘ဌိတာဝ သာ ဓာတူ’’တိ။ ဒ္ဝီဟိ ပဒေဟိ။ တိဋ္ဌန္တီတိ ယသ္သ ဝသေန ဓမ္မာနံ ဌိတိ, သာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ။ ဓမ္မေတိ ပစ္စယုပ္ပန္နေ ဓမ္မေ။ နိယမေတိ ဝိသေသေတိ။ ဟေတုဂတဝိသေသသမာယောဂော ဟိ ဟေတုဖလသ္သ ဧဝံ ဓမ္မတာနိယာမော ဧဝာတိ။
20. Sabbampi saṅkhataṃ appaṭicca uppannaṃ nāma natthīti paccayadhammopi attano paccayadhammaṃ upādāya paccayuppanno, tathā paccayuppannadhammopi attano paccayuppannaṃ upādāya paccayadhammoti yathārahaṃ dhammānaṃ paccayapaccayuppannatā. Yesaṃ vineyyānaṃ paṭiccasamuppādadesanāyeva subodhato upaṭṭhāti, tesaṃ vasena suṭṭhu vibhāgaṃ katvā paṭiccasamuppādo desito. Yesaṃ pana vineyyānaṃ tadubhayasmiṃ vibhajja sute eva dhammābhisamayo hoti, te sandhāya bhagavā tadubhayaṃ vibhajja dassento ‘‘paṭiccasamuppādañca vo, bhikkhave, desessāmi paṭiccasamuppanne ca dhamme’’ti imaṃ desanaṃ ārabhīti imamatthaṃ vibhāvento ‘‘satthā imasmiṃ sutte’’tiādimāha. Paccayassa bhāvo paccayattaṃ, paccayanibbattatā. Asabhāvadhamme na labbhatīti ‘‘sabhāvadhamme’’ti vuttaṃ. Nanu ca jāti jarā maraṇañca sabhāvadhammo na hoti, yesaṃ pana khandhānaṃ jāti jarā maraṇañca, te eva sabhāvadhammā, atha kasmā desanāya te gahitāti? Nāyaṃ doso, jāti jarā maraṇañhi paccayanibbattānaṃ sabhāvadhammānaṃ vikāramattaṃ, naññesaṃ, tasmā te gahitāti. Uppādā vā tathāgatānanti na vineyyapuggalānaṃ maggaphaluppatti viya jātipaccayā jarāmaraṇuppatti tathāgatuppādāyattā, atha kho sā tathāgatānaṃ uppādepi anuppādepi hotiyeva. Tasmā sā kāmaṃ asaṅkhatā viya dhātu na niccā, tathāpi ‘‘sabbakālikā’’ti etena jātipaccayato jarāmaraṇuppattīti dasseti. Tenāha ‘‘jātiyeva jarāmaraṇassa paccayo’’ti. Jātipaccayāti ca jātisaṅkhātapaccayā. Hetumhi nissakkavacanaṃ. Ṭhitāva sā dhātu, yāyaṃ idappaccayatā jātiyā jarāmaraṇassa paccayatā tassa byabhicārābhāvato. Idāni na kadāci jāti jarāmaraṇassa paccayo na hoti hotiyevāti jarāmaraṇassa paccayabhāve niyameti. Ubhayenapi yathāvuttassa paccayabhāvo yattha hoti, tattha avassaṃbhāvitaṃ dasseti. Tenāha bhagavā ‘‘ṭhitāva sā dhātū’’ti. Dvīhi padehi. Tiṭṭhantīti yassa vasena dhammānaṃ ṭhiti, sā idappaccayatā dhammaṭṭhitatā. Dhammeti paccayuppanne dhamme. Niyameti viseseti. Hetugatavisesasamāyogo hi hetuphalassa evaṃ dhammatāniyāmo evāti.
အပရော နယော – ဌိတာဝ သာ ဓာတူတိ ယာယံ ဇရာမရဏသ္သ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ, ဧသာ ဓာတု ဧသ သဘာဝော။ တထာဂတာနံ ဥပ္ပာဒတော ပုဗ္ဗေ ဥဒ္ဓဉ္စ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနော, မဇ္ဈေ စ ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနော န တထာဂတေဟိ ဥပ္ပာဒိတော, အထ ခော သမ္ဘဝန္တသ္သ ဇရာမရဏသ္သ သဗ္ဗကာလံ ဇာတိပစ္စယတော သမ္ဘဝောတိ ဌိတာဝ သာ ဓာတု, ကေဝလံ ပန သယမ္ဘုဉာဏေန အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနတော ‘‘အယံ ဓမ္မော တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓော’’တိ ပဝေဒနတော စ တထာဂတော ‘‘ဓမ္မသာမီ’’တိ ဝုစ္စတိ, န အပုဗ္ဗသ္သ ဥပ္ပာဒနတော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဌိတာဝ သာ ဓာတူ’’တိ။ သာ ဧဝ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိပလ္လာသာဘာဝတော ဧဝံ အဝဗုဇ္ဈမာနသ္သ ဧတသ္သ သဘာဝသ္သ, ဟေတုနော ဝာ တထေဝ ဘာဝတော ဌိတတာတိ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ, ဇာတိ ဝာ ဇရာမရဏသ္သ ဥပ္ပာဒဋ္ဌိတိ ပဝတ္တအာယူဟန-သံယောဂ-ပလိဗောဓ-သမုဒယ-ဟေတုပစ္စယဋ္ဌိတီတိ တဒုပ္ပာဒာဒိဘာဝေနသ္သာ ဌိတတာ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတတာ’’တိ ဖလံ ပတိ သာမတ္ထိယတော ဟေတုမေဝ ဝဒတိ။ ဓာရီယတိ ပစ္စယေဟီတိ ဝာ ဓမ္မော, တိဋ္ဌတိ တတ္ထ တဒာယတ္တဝုတ္တိတာယ ဖလန္တိ ဌိတိ, ဓမ္မသ္သ ဌိတိ ဓမ္မဋ္ဌိတိ။ ဓမ္မောတိ ဝာ ကာရဏံ ပစ္စယဘာဝေန ဖလသ္သ ဓာရဏတော, တသ္သ ဌိတိ သဘာဝော, ဓမ္မတော စ အညော သဘာဝော နတ္ထီတိ ဓမ္မဋ္ဌိတိ, ပစ္စယော။ တေနာဟ ‘‘ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. မာတိကာ ၄)။ ဓမ္မဋ္ဌိတိ ဧဝ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ။ သာ ဧဝ ဓာတု ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဣမသ္သ သဘာဝသ္သ, ဟေတုနော ဝာ အညထတ္တာဘာဝတော, ‘‘န ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဝိညာယမာနသ္သ စ တဗ္ဘာဝာဘာဝတော နိယာမတာ ဝဝတ္ထိတဘာဝောတိ ဓမ္မနိယာမတာ။ ဖလသ္သ ဝာ ဇရာမရဏသ္သ ဇာတိယာ သတိ သမ္ဘဝော ဓမ္မေ ဟေတုမ္ဟိ ဌိတတာတိ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ, အသတိ အသမ္ဘဝော ဓမ္မနိယာမတာတိ ဧဝံ ဖလေန ဟေတုံ ဝိဘာဝေတိ, တံ ‘‘ဌိတာဝ သာ ဓာတူ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ။ ဣမေသံ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယတာသင္ခာတံ ဣဒပ္ပစ္စယတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ ပစ္စက္ခကရဏေန အဘိမုခံ ဗုဇ္ဈတိ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ, တတော ဧဝ အဘိသမေတိ အဘိမုခံ သမာဂစ္ဆတိ, အာဒိတော ကထေန္တော အာစိက္ခတိ, ဥဒ္ဒိသတီတိ အတ္ထော။ တမေဝ ဥဒ္ဒေသံ ပရိယောသာပေန္တော ဒေသေတိ။ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တံ နိဒ္ဒိသနဝသေန ပကာရေဟိ ဉာပေန္တော ပညာပေတိ။ ပကာရေဟိ ဧဝ ပတိဋ္ဌပေန္တော ပဋ္ဌပေတိ။ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ။ ဝိဝဋဉ္ဟိ ဝိဘတ္တဉ္စ အတ္ထံ ဟေတူဒာဟရဏဒသ္သနေဟိ ပာကဋံ ကရောန္တော ဥတ္တာနီကရောတိ။ ဥတ္တာနီကရောန္တော တထာ ပစ္စက္ခဘူတံ ကတ္ဝာ နိဂမနဝသေန ပသ္သထာတိ စာဟ။
Aparo nayo – ṭhitāva sā dhātūti yāyaṃ jarāmaraṇassa idappaccayatā ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti, esā dhātu esa sabhāvo. Tathāgatānaṃ uppādato pubbe uddhañca appaṭivijjhiyamāno, majjhe ca paṭivijjhiyamāno na tathāgatehi uppādito, atha kho sambhavantassa jarāmaraṇassa sabbakālaṃ jātipaccayato sambhavoti ṭhitāva sā dhātu, kevalaṃ pana sayambhuñāṇena abhisambujjhanato ‘‘ayaṃ dhammo tathāgatena abhisambuddho’’ti pavedanato ca tathāgato ‘‘dhammasāmī’’ti vuccati, na apubbassa uppādanato. Tena vuttaṃ ‘‘ṭhitāva sā dhātū’’ti. Sā eva ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti ettha vipallāsābhāvato evaṃ avabujjhamānassa etassa sabhāvassa, hetuno vā tatheva bhāvato ṭhitatāti dhammaṭṭhitatā, jāti vā jarāmaraṇassa uppādaṭṭhiti pavattaāyūhana-saṃyoga-palibodha-samudaya-hetupaccayaṭṭhitīti taduppādādibhāvenassā ṭhitatā ‘‘dhammaṭṭhitatā’’ti phalaṃ pati sāmatthiyato hetumeva vadati. Dhārīyati paccayehīti vā dhammo, tiṭṭhati tattha tadāyattavuttitāya phalanti ṭhiti, dhammassa ṭhiti dhammaṭṭhiti. Dhammoti vā kāraṇaṃ paccayabhāvena phalassa dhāraṇato, tassa ṭhiti sabhāvo, dhammato ca añño sabhāvo natthīti dhammaṭṭhiti, paccayo. Tenāha ‘‘paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇa’’nti (paṭi. ma. mātikā 4). Dhammaṭṭhiti eva dhammaṭṭhitatā. Sā eva dhātu ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti imassa sabhāvassa, hetuno vā aññathattābhāvato, ‘‘na jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti viññāyamānassa ca tabbhāvābhāvato niyāmatā vavatthitabhāvoti dhammaniyāmatā. Phalassa vā jarāmaraṇassa jātiyā sati sambhavo dhamme hetumhi ṭhitatāti dhammaṭṭhitatā, asati asambhavo dhammaniyāmatāti evaṃ phalena hetuṃ vibhāveti, taṃ ‘‘ṭhitāva sā dhātū’’tiādinā vuttaṃ. Imesaṃ jarāmaraṇādīnaṃ paccayatāsaṅkhātaṃ idappaccayataṃ abhisambujjhati paccakkhakaraṇena abhimukhaṃ bujjhati yāthāvato paṭivijjhati, tato eva abhisameti abhimukhaṃ samāgacchati, ādito kathento ācikkhati, uddisatīti attho. Tameva uddesaṃ pariyosāpento deseti. Yathāuddiṭṭhamattaṃ niddisanavasena pakārehi ñāpento paññāpeti. Pakārehi eva patiṭṭhapento paṭṭhapeti. Yathāniddiṭṭhaṃ paṭiniddesavasena vivarati vibhajati. Vivaṭañhi vibhattañca atthaṃ hetūdāharaṇadassanehi pākaṭaṃ karonto uttānīkaroti. Uttānīkaronto tathā paccakkhabhūtaṃ katvā nigamanavasena passathāti cāha.
ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိအာဒီသူတိ ဇာတိအာဒီနံ ဇရာမရဏပစ္စယဘာဝေသု။ တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟီတိ ယာဝတကေဟိ ပစ္စယေဟိ ယံ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာရဟံ, အဝိကလေဟိ တေဟေဝ တသ္သ ဥပ္ပတ္တိ, န ဦနာဓိကေဟီတိ။ တေနာဟ ‘‘အနူနာဓိကေဟေဝာ’’တိ။ ယထာ တံ စက္ခုရူပာလောကမနသိကာရေဟိ စက္ခုဝိညာဏသ္သ သမ္ဘဝောတိ။ တေန တံတံဖလနိပ္ဖာဒနေ တသ္သာ ပစ္စယသာမဂ္ဂိယာ တပ္ပကာရတာ တထတာတိ ဝုတ္တာတိ ဒသ္သေတိ။ သာမဂ္ဂိန္တိ သမောဓာနံ, သမဝာယန္တိ အတ္ထော။ အသမ္ဘဝာဘာဝတောတိ အနုပ္ပဇ္ဇနသ္သ အဘာဝတော။ တထာဝိဓပစ္စယသာမဂ္ဂိယဉ္ဟိ သတိပိ ဖလသ္သ အနုပ္ပဇ္ဇနေ တသ္သာဝိတထတာ သိယာ။ အညဓမ္မပစ္စယေဟီတိ အညသ္သ ဖလဓမ္မသ္သ ပစ္စယေဟိ။ အညဓမ္မာနုပ္ပတ္တိတောတိ တတော အညသ္သ ဖလဓမ္မသ္သ အနုပ္ပဇ္ဇနတော။ န ဟိ ကဒာစိ စက္ခုရူပာလောကမနသိကာရေဟိ သောတဝိညာဏသ္သ သမ္ဘဝော အတ္ထိ။ ယဒိ သိယာ, တသ္သာ သာမဂ္ဂိယာ အညထတာ နာမ သိယာ, န စေတံ အတ္ထီတိ ‘‘အနညထတာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပစ္စယတောတိ ပစ္စယဘာဝတော။ ပစ္စယသမူဟတောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ တာ-သဒ္ဒေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ ယထာ ‘‘ဒေဝောယေဝ ဒေဝတာ’’တိ, ဣဒပ္ပစ္စယာနံ သမူဟော ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ သမူဟတ္ထော တာသဒ္ဒော ယထာ ‘‘ဇနာနံ သမူဟော ဇနတာ’’တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ။
Jātipaccayā jarāmaraṇantiādīsūti jātiādīnaṃ jarāmaraṇapaccayabhāvesu. Tehi tehi paccayehīti yāvatakehi paccayehi yaṃ phalaṃ uppajjamānārahaṃ, avikalehi teheva tassa uppatti, na ūnādhikehīti. Tenāha ‘‘anūnādhikehevā’’ti. Yathā taṃ cakkhurūpālokamanasikārehi cakkhuviññāṇassa sambhavoti. Tena taṃtaṃphalanipphādane tassā paccayasāmaggiyā tappakāratā tathatāti vuttāti dasseti. Sāmagginti samodhānaṃ, samavāyanti attho. Asambhavābhāvatoti anuppajjanassa abhāvato. Tathāvidhapaccayasāmaggiyañhi satipi phalassa anuppajjane tassāvitathatā siyā. Aññadhammapaccayehīti aññassa phaladhammassa paccayehi. Aññadhammānuppattitoti tato aññassa phaladhammassa anuppajjanato. Na hi kadāci cakkhurūpālokamanasikārehi sotaviññāṇassa sambhavo atthi. Yadi siyā, tassā sāmaggiyā aññathatā nāma siyā, na cetaṃ atthīti ‘‘anaññathatā’’ti vuttaṃ. Paccayatoti paccayabhāvato. Paccayasamūhatoti etthāpi eseva nayo. Idappaccayā eva idappaccayatāti tā-saddena padaṃ vaḍḍhitaṃ yathā ‘‘devoyeva devatā’’ti, idappaccayānaṃ samūho idappaccayatāti samūhattho tāsaddo yathā ‘‘janānaṃ samūho janatā’’ti imamatthaṃ sandhāyāha ‘‘lakkhaṇaṃ panettha saddasatthato veditabba’’nti.
န နိစ္စံ သသ္သတန္တိ အနိစ္စံ။ ဇရာမရဏံ န အနိစ္စံ သင္ခာရာနံ ဝိကာရဘာဝတော အနိပ္ဖန္နတ္တာ, တထာပိ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ပရိယာယေန ဝုတ္တံ။ ဧသ နယော သင္ခတာဒီသုပိ။ သမာဂန္တ္ဝာ ကတံ သဟိတေဟေဝ ပစ္စယေဟိ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗတော ယထာသဘာဝံ သမေစ္စ သမ္ဘုယ္ယ ပစ္စယေဟိ ကတန္တိ သင္ခတံ ။ ပစ္စယာရဟံ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ န ဝိနာ တေန သဟိတသမေတမေဝ ဥပ္ပန္နန္တိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ။ တေနာဟ ‘‘ပစ္စယေ နိသ္သာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ။ ခယသဘာဝန္တိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝံ။ ဝိဂစ္ဆနကသဘာဝန္တိ သကဘာဝတော အပဂစ္ဆနကသဘာဝံ။ ဝိရဇ္ဇနကသဘာဝန္တိ ပလုဇ္ဇနကသဘာဝံ။ နိရုဇ္ဈနကသဘာဝန္တိ ခဏဘင္ဂဝသေန ပဘင္ဂုသဘာဝံ။ ဝုတ္တနယေနာတိ ဇရာယ ဝုတ္တနယေန။ ဇနကပ္ပစ္စယာနံ ကမ္မာဒီနံ။ ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏေတိ ဧတ္ထ ကိစ္စာနုဘာဝော နာမ ယထာ ပဝတ္တမာနေ ပစ္စယေ တသ္သ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တထာ ပဝတ္တိ, ဧဝံ သန္တသ္သ ပဝတ္တနက္ခဏေ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မိံ ခဏေ ပစ္စယော အတ္တနော ဖလုပ္ပာဒနံ ပတိ ဗ္ယာဝဋော နာမ ဟောတိ, ဣမသ္မိံ ခဏေ ယေ ဓမ္မာ ရူပာဒယော ဥပလဗ္ဘန္တိ တတော ပုဗ္ဗေ, ပစ္ဆာ စ အနုပလဗ္ဘမာနာ, တေသံ တတော ဥပ္ပတ္တိ နိဒ္ဓာရီယတိ, ဧဝံ ဇာတိယာပိ သာ နိဒ္ဓာရေတဗ္ဗာ တံခဏူပလဒ္ဓတောတိ။ ယဒိ ဧဝံ နိပ္ပရိယာယတောဝ ဇာတိယာ ကုတောစိ ဥပ္ပတ္တိ သိဒ္ဓိ, အထ ကသ္မာ ‘‘ဧကေန ပရိယာယေနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? ဇာယမာနဓမ္မာနံ ဝိကာရဘာဝေန ဥပလဒ္ဓဗ္ဗတ္တာ။ ယဒိ နိပ္ဖန္နဓမ္မာ ဝိယ ဇာတိ ဥပလဗ္ဘေယ္ယ, နိပ္ပရိယာယတောဝ တသ္သာ ကုတောစိ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ, န စေဝံ ဥပလဗ္ဘတိ, အထ ခော အနိပ္ဖန္နတ္တာ ဝိကာရဘာဝေန ဥပလဗ္ဘတိ။ တသ္မာ ‘‘ဧကေန ပရိယာယေနေတ္ထ အနိစ္စာတိအာဒီနိ ယုဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ န ပန ဇရာမရဏေ, ဇနကပ္ပစ္စယာနံ ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏေ တသ္သ အလဗ္ဘနတော။ တေနေဝ ‘‘ဧတ္ထ စ အနိစ္စန္တိ။ပေ.။ အနိစ္စံ နာမ ဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။
Na niccaṃ sassatanti aniccaṃ. Jarāmaraṇaṃ na aniccaṃ saṅkhārānaṃ vikārabhāvato anipphannattā, tathāpi ‘‘anicca’’nti pariyāyena vuttaṃ. Esa nayo saṅkhatādīsupi. Samāgantvā kataṃ sahiteheva paccayehi nibbattetabbato yathāsabhāvaṃ samecca sambhuyya paccayehi katanti saṅkhataṃ. Paccayārahaṃ paccayaṃ paṭicca na vinā tena sahitasametameva uppannanti paṭiccasamuppannaṃ. Tenāha ‘‘paccaye nissāya uppanna’’nti. Khayasabhāvanti bhijjanasabhāvaṃ. Vigacchanakasabhāvanti sakabhāvato apagacchanakasabhāvaṃ. Virajjanakasabhāvanti palujjanakasabhāvaṃ. Nirujjhanakasabhāvanti khaṇabhaṅgavasena pabhaṅgusabhāvaṃ. Vuttanayenāti jarāya vuttanayena. Janakappaccayānaṃ kammādīnaṃ. Kiccānubhāvakkhaṇeti ettha kiccānubhāvo nāma yathā pavattamāne paccaye tassa phalaṃ uppajjati, tathā pavatti, evaṃ santassa pavattanakkhaṇe. Idaṃ vuttaṃ hoti – yasmiṃ khaṇe paccayo attano phaluppādanaṃ pati byāvaṭo nāma hoti, imasmiṃ khaṇe ye dhammā rūpādayo upalabbhanti tato pubbe, pacchā ca anupalabbhamānā, tesaṃ tato uppatti niddhārīyati, evaṃ jātiyāpi sā niddhāretabbā taṃkhaṇūpaladdhatoti. Yadi evaṃ nippariyāyatova jātiyā kutoci uppatti siddhi, atha kasmā ‘‘ekena pariyāyenā’’ti vuttanti? Jāyamānadhammānaṃ vikārabhāvena upaladdhabbattā. Yadi nipphannadhammā viya jāti upalabbheyya, nippariyāyatova tassā kutoci uppatti siyā, na cevaṃ upalabbhati, atha kho anipphannattā vikārabhāvena upalabbhati. Tasmā ‘‘ekena pariyāyenettha aniccātiādīni yujjantī’’ti vuttaṃ. Na pana jarāmaraṇe, janakappaccayānaṃ kiccānubhāvakkhaṇe tassa alabbhanato. Teneva ‘‘ettha ca aniccanti…pe… aniccaṃ nāma jāta’’nti vuttaṃ.
သဝိပသ္သနာယာတိ ဧတ္ထ သဟ-သဒ္ဒော အပ္ပဓာနဘာဝဒီပနော ‘‘သမက္ခိကံ, သမကသ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ။ အပ္ပဓာနဘူတာ ဟိ ဝိပသ္သနာ, ယထာဘူတဒသ္သနမဂ္ဂပညာ ပဇာနာတိ။ ‘‘ပုရိမံ အန္တ’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝသ္သပိ ဂဟဏံ သိယာတိ ‘‘ပုရိမံ အန္တံ အတီတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စာတိ သသ္သတာသင္ကံ နိသ္သာယ ‘‘အဟောသိံ နု ခော အဟမတီတမဒ္ဓာန’’န္တိ အတီတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတံ, အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိအာသင္ကံ နိသ္သာယ ‘‘ယတော ပဘုတိ အဟံ, တတော ပုဗ္ဗေ န နု ခော အဟောသိ’’န္တိ အတီတေ အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင္ခတိ။ ကသ္မာ? ဝိစိကိစ္ဆာယ အာကာရဒ္ဝယာဝလမ္ဗနတော။ တသ္သာ ပန အတီတဝတ္ထုတာယ ဂဟိတတ္တာ သသ္သတာဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိအာကာရနိသ္သိတတာ ဒသ္သိတာ ဧဝ။ အာသပ္ပနပရိသပ္ပနပဝတ္တိကံ ကတ္ထစိပိ အပ္ပဋိဝတ္တိဟေတုဘူတံ ဝိစိကိစ္ဆံ ကသ္မာ ဥပ္ပာဒေတီတိ န ဝိစာရေတဗ္ဗမေတန္တိ ဒသ္သေန္တော အာဟ ‘‘ကိံကာရဏန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ။ ကာရဏံ ဝာ ဝိစိကိစ္ဆာယ အယောနိသောမနသိကာရော, တသ္သ အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနဘာဝော, အရိယာနံ အဒသ္သာဝိတာ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဇာတိလိင္ဂုပပတ္တိယောတိ ခတ္တိယဗ္ရာဟ္မဏာဒိဇာတိံ, ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာဒိလိင္ဂံ, ဒေဝမနုသ္သာဒိဥပပတ္တိဉ္စ။ နိသ္သာယာတိ ဥပာဒာယ။ တသ္မိံ ကာလေ ယံ သန္တာနံ မဇ္ဈိမံ ပမာဏံ, တေန ယုတ္တော ပမာဏိကော, တဒဘာဝတော အဓိကဘာဝတော ဝာ ‘‘အပ္ပမာဏိကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကေစီတိ သာရသမာသာစရိယာ။ တေ ဟိ ‘‘ကထံ နု ခော’’တိ ဣသ္သရေန ဝာ ဗ္ရဟ္မုနာ ဝာ ပုဗ္ဗကတေန ဝာ အဟေတုတော ဝာ နိဗ္ဗတ္တောတိ စိန္တေတီတိ ဝဒန္တိ။ အဟေတုတော နိဗ္ဗတ္တိကင္ခာပိ ဟိ ဟေတုပရာမသနမေဝာတိ။ ပရမ္ပရန္တိ ပုဗ္ဗာပရပ္ပဝတ္တိံ။ အဒ္ဓာနန္တိ ကာလာဓိဝစနံ, တဉ္စ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စာတိ သသ္သတာသင္ကံ နိသ္သာယ ‘‘ဘဝိသ္သာမိ နု ခော အဟံ အနာဂတမဒ္ဓာန’’န္တိ အနာဂတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတံ, ဥစ္ဆေဒာသင္ကံ နိသ္သာယ ‘‘ယသ္မိဉ္စ အတ္တဘာဝေ ဥစ္ဆေဒနကင္ခာ, တတော ပရံ နု ခော ဘဝိသ္သာမီ’’တိ အနာဂတေ အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင္ခတီတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ယောဇေတဗ္ဗံ။
Savipassanāyāti ettha saha-saddo appadhānabhāvadīpano ‘‘samakkhikaṃ, samakasa’’ntiādīsu viya. Appadhānabhūtā hi vipassanā, yathābhūtadassanamaggapaññā pajānāti. ‘‘Purimaṃ anta’’nti vuccamāne paccuppannabhāvassapi gahaṇaṃ siyāti ‘‘purimaṃ antaṃ atīta’’nti vuttaṃ. Vijjamānatañca avijjamānatañcāti sassatāsaṅkaṃ nissāya ‘‘ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhāna’’nti atīte attano vijjamānataṃ, adhiccasamuppattiāsaṅkaṃ nissāya ‘‘yato pabhuti ahaṃ, tato pubbe na nu kho ahosi’’nti atīte attano avijjamānatañca kaṅkhati. Kasmā? Vicikicchāya ākāradvayāvalambanato. Tassā pana atītavatthutāya gahitattā sassatādhiccasamuppattiākāranissitatā dassitā eva. Āsappanaparisappanapavattikaṃ katthacipi appaṭivattihetubhūtaṃ vicikicchaṃ kasmā uppādetīti na vicāretabbametanti dassento āha ‘‘kiṃkāraṇanti na vattabba’’nti . Kāraṇaṃ vā vicikicchāya ayonisomanasikāro, tassa andhabālaputhujjanabhāvo, ariyānaṃ adassāvitā cāti daṭṭhabbaṃ. Jātiliṅgupapattiyoti khattiyabrāhmaṇādijātiṃ, gahaṭṭhapabbajitādiliṅgaṃ, devamanussādiupapattiñca. Nissāyāti upādāya. Tasmiṃ kāle yaṃ santānaṃ majjhimaṃ pamāṇaṃ, tena yutto pamāṇiko, tadabhāvato adhikabhāvato vā ‘‘appamāṇiko’’ti veditabbo. Kecīti sārasamāsācariyā. Te hi ‘‘kathaṃ nu kho’’ti issarena vā brahmunā vā pubbakatena vā ahetuto vā nibbattoti cintetīti vadanti. Ahetuto nibbattikaṅkhāpi hi hetuparāmasanamevāti. Paramparanti pubbāparappavattiṃ. Addhānanti kālādhivacanaṃ, tañca bhummatthe upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Vijjamānatañca avijjamānatañcāti sassatāsaṅkaṃ nissāya ‘‘bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhāna’’nti anāgate attano vijjamānataṃ, ucchedāsaṅkaṃ nissāya ‘‘yasmiñca attabhāve ucchedanakaṅkhā, tato paraṃ nu kho bhavissāmī’’ti anāgate attano avijjamānatañca kaṅkhatīti heṭṭhā vuttanayena yojetabbaṃ.
ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓာနန္တိ အဒ္ဓာပစ္စုပ္ပန္နသ္သ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ပဋိသန္ဓိမာဒိံ ကတ္ဝာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဣဒံ ကထံ, ဣဒံ ကထ’’န္တိ ပဝတ္တနတော ကထံကထာ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သာ အသ္သ အတ္ထီတိ ကထံကထီ။ တေနာဟ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆီ’’တိ။ ကာ ဧတ္ထ စိန္တာ? ဥမ္မတ္တကော ဝိယ ဗာလပုထုဇ္ဇနောတိ ပဋိကစ္စေဝ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော။ တံ မဟာမာတာယ ပုတ္တံ။ မုဏ္ဍေသုန္တိ မုဏ္ဍေန အနိစ္ဆန္တံ ဇာဂရဏကာလေ န သက္ကာတိ သုတ္တံ မုဏ္ဍေသုံ ကုလဓမ္မဝသေန ယထာ ဧကစ္စေ ကုလတာပသာ။ ရာဇဘယေနာတိ စ ဝဒန္တိ။ သီတိဘူတန္တိ ဣဒံ မဓုရကဘာဝပ္ပတ္တိယာ ကာရဏဝစနံ။ ‘‘သေတဘူတ’’န္တိပိ ပာဌော, ဥဒကေ စိရဋ္ဌာနေန သေတဘာဝံ ပတ္တန္တိ အတ္ထော။
Paccuppannaṃ addhānanti addhāpaccuppannassa idhādhippetattā ‘‘paṭisandhimādiṃ katvā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Idaṃ kathaṃ, idaṃ katha’’nti pavattanato kathaṃkathā, vicikicchā, sā assa atthīti kathaṃkathī. Tenāha ‘‘vicikicchī’’ti. Kā ettha cintā? Ummattako viya bālaputhujjanoti paṭikacceva vuttanti adhippāyo. Taṃ mahāmātāya puttaṃ. Muṇḍesunti muṇḍena anicchantaṃ jāgaraṇakāle na sakkāti suttaṃ muṇḍesuṃ kuladhammavasena yathā ekacce kulatāpasā. Rājabhayenāti ca vadanti. Sītibhūtanti idaṃ madhurakabhāvappattiyā kāraṇavacanaṃ. ‘‘Setabhūta’’ntipi pāṭho, udake ciraṭṭhānena setabhāvaṃ pattanti attho.
အတ္တနော ခတ္တိယဘာဝံ ကင္ခတိ ကဏ္ဏော ဝိယ သူတပုတ္တသညီ, သူတပုတ္တသညီတိ သူရိယဒေဝပုတ္တသ္သ ပုတ္တသညီ။ ဇာတိယာ ဝိဘာဝိယမာနာယ ‘‘အဟ’’န္တိ တသ္သ အတ္တနော ပရာမသနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧဝမ္ပိ သိယာ ကင္ခာ’’တိ။ မနုသ္သာပိ စ ရာဇာနော ဝိယာတိ မနုသ္သာပိ စ ကေစိ ဧကစ္စေ ရာဇာနော ဝိယာတိ အဓိပ္ပာယော။ ဝုတ္တနယမေဝ ‘‘သဏ္ဌာနာကာရံ နိသ္သာယာ’’တိအာဒိနာ။ ဧတ္ထာတိ ‘‘ကထံ နု ခောသ္မီ’’တိ ပဒေ။ အဗ္ဘန္တရေ ဇီဝောတိ ပရပရိကပ္ပိတံ အန္တရတ္တာနံ ဝဒတိ။ သောဠသံသာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သရီရပရိမာဏအင္ဂုဋ္ဌ-ယဝပရမာဏုပရိမာဏတာဒိကေ သင္ဂဏ္ဟာတိ။ သတ္တပညတ္တိ ဇီဝဝိသယာတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ မတိမတ္တံ, ပရမတ္ထတော ပန သာ အတ္တဘာဝဝိသယာဝာတိ အာဟ ‘‘အတ္တဘာဝသ္သ အာဂတိဂတိဋ္ဌာန’’န္တိ။ ယတာယံ အာဂတော, ယတ္ထ စ ဂမိသ္သတိ, တံ ဌာနန္တိ အတ္ထော။ သောတာပန္နော အဓိပ္ပေတော ဝိစိကိစ္ဆာပဟာနသ္သ ဒိဋ္ဌတ္တာ။ ဣတရေပိ တယောတိ သကဒာဂာမီအာဒယော အဝာရိတာ ဧဝ။ ‘‘အယဉ္စ။ပေ.။ သုဒိဋ္ဌာ’’တိ နိပ္ပဒေသတော သစ္စသံပဋိဝေဓသ္သ ဇောတိတတ္တာ။
Attano khattiyabhāvaṃ kaṅkhati kaṇṇo viya sūtaputtasaññī, sūtaputtasaññīti sūriyadevaputtassa puttasaññī. Jātiyā vibhāviyamānāya ‘‘aha’’nti tassa attano parāmasanaṃ sandhāyāha ‘‘evampi siyā kaṅkhā’’ti. Manussāpi ca rājāno viyāti manussāpi ca keci ekacce rājāno viyāti adhippāyo. Vuttanayameva ‘‘saṇṭhānākāraṃ nissāyā’’tiādinā. Etthāti ‘‘kathaṃ nu khosmī’’ti pade. Abbhantare jīvoti paraparikappitaṃ antarattānaṃ vadati. Soḷasaṃsādīnanti ādi-saddena sarīraparimāṇaaṅguṭṭha-yavaparamāṇuparimāṇatādike saṅgaṇhāti. Sattapaññatti jīvavisayāti diṭṭhigatikānaṃ matimattaṃ, paramatthato pana sā attabhāvavisayāvāti āha ‘‘attabhāvassa āgatigatiṭṭhāna’’nti. Yatāyaṃ āgato, yattha ca gamissati, taṃ ṭhānanti attho. Sotāpanno adhippeto vicikicchāpahānassa diṭṭhattā. Itarepi tayoti sakadāgāmīādayo avāritā eva. ‘‘Ayañca…pe… sudiṭṭhā’’ti nippadesato saccasaṃpaṭivedhassa jotitattā.
ပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Paccayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
အာဟာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Āhāravaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ • Saṃyuttanikāya / ၁၀. ပစ္စယသုတ္တံ • 10. Paccayasuttaṃ
အဋ္ဌကထာ • Aṭṭhakathā / သုတ္တပိဋက (အဋ္ဌကထာ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / သံယုတ္တနိကာယ (အဋ္ဌကထာ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ၁၀. ပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ • 10. Paccayasuttavaṇṇanā
