| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ • Saṃyuttanikāya |
੧੦. ਪਚ੍ਚਯਸੁਤ੍ਤਂ
10. Paccayasuttaṃ
੨੦. ਸਾવਤ੍ਥਿਯਂ વਿਹਰਤਿ…ਪੇ॰… ‘‘ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਞ੍ਚ વੋ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਚ ਧਮ੍ਮੇ। ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ, ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ। ‘‘ਏવਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗવਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ। ਭਗવਾ ਏਤਦવੋਚ –
20. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘paṭiccasamuppādañca vo, bhikkhave, desessāmi paṭiccasamuppanne ca dhamme. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ? ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਜਰਾਮਰਣਂ। ਉਪ੍ਪਾਦਾ વਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾ વਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ, ਠਿਤਾવ ਸਾ ਧਾਤੁ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਾ ਧਮ੍ਮਨਿਯਾਮਤਾ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ। ਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਅਭਿਸਮੇਤਿ। ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍વਾ ਅਭਿਸਮੇਤ੍વਾ ਆਚਿਕ੍ਖਤਿ ਦੇਸੇਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ વਿવਰਤਿ વਿਭਜਤਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਤਿ। ‘ਪਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ ਚਾਹ – ‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਜਰਾਮਰਣਂ’’’।
‘‘Katamo ca, bhikkhave, paṭiccasamuppādo? Jātipaccayā, bhikkhave, jarāmaraṇaṃ. Uppādā vā tathāgatānaṃ anuppādā vā tathāgatānaṃ, ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā idappaccayatā. Taṃ tathāgato abhisambujjhati abhisameti. Abhisambujjhitvā abhisametvā ācikkhati deseti paññāpeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti. ‘Passathā’ti cāha – ‘jātipaccayā, bhikkhave, jarāmaraṇaṃ’’’.
‘‘ਭવਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਜਾਤਿ…ਪੇ॰… ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਭવੋ… ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਉਪਾਦਾਨਂ… વੇਦਨਾਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਤਣ੍ਹਾ… ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, વੇਦਨਾ… ਸਲ਼ਾਯਤਨਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਫਸ੍ਸੋ… ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ… વਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਨਾਮਰੂਪਂ… ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, વਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਅવਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਉਪ੍ਪਾਦਾ વਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾ વਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ, ਠਿਤਾવ ਸਾ ਧਾਤੁ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਾ ਧਮ੍ਮਨਿਯਾਮਤਾ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ। ਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਅਭਿਸਮੇਤਿ । ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍વਾ ਅਭਿਸਮੇਤ੍વਾ ਆਚਿਕ੍ਖਤਿ ਦੇਸੇਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ વਿવਰਤਿ વਿਭਜਤਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਤਿ। ‘ਪਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ ਚਾਹ ‘ਅવਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ’। ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਯਾ ਤਤ੍ਰ ਤਥਤਾ ਅવਿਤਥਤਾ ਅਨਞ੍ਞਥਤਾ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ – ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ।
‘‘Bhavapaccayā, bhikkhave, jāti…pe… upādānapaccayā, bhikkhave, bhavo… taṇhāpaccayā, bhikkhave, upādānaṃ… vedanāpaccayā, bhikkhave, taṇhā… phassapaccayā, bhikkhave, vedanā… saḷāyatanapaccayā, bhikkhave, phasso… nāmarūpapaccayā, bhikkhave, saḷāyatanaṃ… viññāṇapaccayā, bhikkhave, nāmarūpaṃ… saṅkhārapaccayā, bhikkhave, viññāṇaṃ… avijjāpaccayā, bhikkhave, saṅkhārā uppādā vā tathāgatānaṃ anuppādā vā tathāgatānaṃ, ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā idappaccayatā. Taṃ tathāgato abhisambujjhati abhisameti . Abhisambujjhitvā abhisametvā ācikkhati deseti paññāpeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti. ‘Passathā’ti cāha ‘avijjāpaccayā, bhikkhave, saṅkhārā’. Iti kho, bhikkhave, yā tatra tathatā avitathatā anaññathatā idappaccayatā – ayaṃ vuccati, bhikkhave, paṭiccasamuppādo.
‘‘ਕਤਮੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ? ਜਰਾਮਰਣਂ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਸਙ੍ਖਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਖਯਧਮ੍ਮਂ વਯਧਮ੍ਮਂ વਿਰਾਗਧਮ੍ਮਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਂ। ਜਾਤਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਸਙ੍ਖਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਖਯਧਮ੍ਮਾ વਯਧਮ੍ਮਾ વਿਰਾਗਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਾ। ਭવੋ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਸਙ੍ਖਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਖਯਧਮ੍ਮੋ વਯਧਮ੍ਮੋ વਿਰਾਗਧਮ੍ਮੋ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮੋ। ਉਪਾਦਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖવੇ…ਪੇ॰… ਤਣ੍ਹਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ… વੇਦਨਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ… ਫਸ੍ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖવੇ… ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ, ਭਿਕ੍ਖવੇ… ਨਾਮਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖવੇ… વਿਞ੍ਞਾਣਂ , ਭਿਕ੍ਖવੇ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ… ਅવਿਜ੍ਜਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਸਙ੍ਖਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਖਯਧਮ੍ਮਾ વਯਧਮ੍ਮਾ વਿਰਾਗਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਾ। ਇਮੇ વੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ।
‘‘Katame ca, bhikkhave, paṭiccasamuppannā dhammā? Jarāmaraṇaṃ, bhikkhave, aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammaṃ. Jāti, bhikkhave, aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Bhavo, bhikkhave, anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo. Upādānaṃ bhikkhave…pe… taṇhā, bhikkhave… vedanā, bhikkhave… phasso, bhikkhave… saḷāyatanaṃ, bhikkhave… nāmarūpaṃ, bhikkhave… viññāṇaṃ , bhikkhave… saṅkhārā, bhikkhave… avijjā, bhikkhave, aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Ime vuccanti, bhikkhave, paṭiccasamuppannā dhammā.
‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਅਰਿਯਸਾવਕਸ੍ਸ ‘ਅਯਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਇਮੇ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ’ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸੋ વਤ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਂ વਾ ਪਟਿਧਾવਿਸ੍ਸਤਿ – ‘ਅਹੋਸਿਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹਂ 1 ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਨਨੁ ਖੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਕਿਂ ਹੁਤ੍વਾ ਕਿਂ ਅਹੋਸਿਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨ’ਨ੍ਤਿ; ਅਪਰਨ੍ਤਂ વਾ ਉਪਧਾવਿਸ੍ਸਤਿ 2 – ‘ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ ਨੁ ਖੋ ਅਹਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਨਨੁ ਖੋ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ , ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਕਿਂ ਹੁਤ੍વਾ ਕਿਂ ਭવਿਸ੍ਸਾਮਿ ਨੁ ਖੋ ਅਹਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨ’ਨ੍ਤਿ; ਏਤਰਹਿ વਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਕਥਂਕਥੀ ਭવਿਸ੍ਸਤਿ – ‘ਅਹਂ ਨੁ ਖੋਸ੍ਮਿ, ਨੋ ਨੁ ਖੋਸ੍ਮਿ, ਕਿਂ ਨੁ ਖੋਸ੍ਮਿ, ਕਥਂ ਨੁ ਖੋਸ੍ਮਿ, ਅਯਂ ਨੁ ਖੋ ਸਤ੍ਤੋ ਕੁਤੋ ਆਗਤੋ, ਸੋ ਕੁਹਿਂ ਗਮਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਤਥਾਹਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਅਰਿਯਸਾવਕਸ੍ਸ ਅਯਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਇਮੇ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ। ਦਸਮਂ।
‘‘Yato kho, bhikkhave, ariyasāvakassa ‘ayañca paṭiccasamuppādo, ime ca paṭiccasamuppannā dhammā’ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti, so vata pubbantaṃ vā paṭidhāvissati – ‘ahosiṃ nu kho ahaṃ 3 atītamaddhānaṃ, nanu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ, kiṃ nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ, kathaṃ nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ, kiṃ hutvā kiṃ ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’nti; aparantaṃ vā upadhāvissati 4 – ‘bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, nanu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ , kiṃ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ, kathaṃ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ, kiṃ hutvā kiṃ bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhāna’nti; etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ajjhattaṃ kathaṃkathī bhavissati – ‘ahaṃ nu khosmi, no nu khosmi, kiṃ nu khosmi, kathaṃ nu khosmi, ayaṃ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṃ gamissatī’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Taṃ kissa hetu? Tathāhi, bhikkhave, ariyasāvakassa ayañca paṭiccasamuppādo ime ca paṭiccasamuppannā dhammā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā’’ti. Dasamaṃ.
ਆਹਾਰવਗ੍ਗੋ ਦੁਤਿਯੋ।
Āhāravaggo dutiyo.
ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –
Tassuddānaṃ –
ਆਹਾਰਂ ਫਗ੍ਗੁਨੋ ਚੇવ, ਦ੍વੇ ਚ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ।
Āhāraṃ phagguno ceva, dve ca samaṇabrāhmaṇā;
ਕਚ੍ਚਾਨਗੋਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਂ, ਅਚੇਲਂ ਤਿਮ੍ਬਰੁਕੇਨ ਚ।
Kaccānagotto dhammakathikaṃ, acelaṃ timbarukena ca;
ਬਾਲਪਣ੍ਡਿਤਤੋ ਚੇવ, ਦਸਮੋ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਚਾਤਿ॥
Bālapaṇḍitato ceva, dasamo paccayena cāti.
Footnotes:
Related texts:
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ੧੦. ਪਚ੍ਚਯਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 10. Paccayasuttavaṇṇanā
ਟੀਕਾ • Tīkā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਟੀਕਾ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) / ੧੦. ਪਚ੍ਚਯਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 10. Paccayasuttavaṇṇanā
