Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / തിപിടക • Tipiṭaka / പഞ്ചപകരണ-അട്ഠകഥാ • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā

൧൯-൨൪. പച്ചനീയാനുലോമപട്ഠാനവണ്ണനാ

19-24. Paccanīyānulomapaṭṭhānavaṇṇanā

. ഇദാനി കുസലാദീസു ധമ്മേസു പച്ചയധമ്മം പടിക്ഖിപിത്വാ പച്ചയുപ്പന്നസ്സ കുസലാദിഭാവം അപ്പടിക്ഖേപവസേന ധമ്മാനം പച്ചനീയാനുലോമതായ ലദ്ധനാമം പച്ചനീയാനുലോമപട്ഠാനം ദസ്സേതും നകുസലം ധമ്മം പടിച്ച അകുസലോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതി ഹേതുപച്ചയാതിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ നകുസലം ധമ്മം പടിച്ചാതി കുസലസ്സ പച്ചയഭാവം വാരേതി. അകുസലോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതീതി അകുസലസ്സ ഉപ്പത്തിം അനുജാനാതി. നകുസലഞ്ഹി അകുസലം അബ്യാകതം വാ, തഞ്ച സഹജാതപച്ചയം കത്വാ ഉപ്പജ്ജമാനോ കുസലോ നാമ നത്ഥി, തസ്മാ അകുസലാബ്യാകതവസേന ദേസനാ കതാ. തത്ഥ ‘‘അകുസലം ഏകം ഖന്ധം പടിച്ച തയോ ഖന്ധാ’’തി ഏവം നകുസലം ധമ്മം പടിച്ച വിസ്സജ്ജനം വേദിതബ്ബം. അബ്യാകതോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതി ഹേതുപച്ചയാതി അയം പന പഞ്ഹോ ‘‘വിപാകാബ്യാകതം കിരിയാബ്യാകതം ഏകം ഖന്ധം പടിച്ച തയോ ഖന്ധാ ചിത്തസമുട്ഠാനഞ്ച രൂപ’’ന്തി വിസ്സജ്ജിതോവ. ഇതി സബ്ബപഞ്ഹേസു അവിസ്സജ്ജിതസ്സ അത്ഥാനുരൂപം വിസ്സജ്ജിതസ്സ ച പാളിആഗതമേവ വിസ്സജ്ജനം. ഏകേകസ്മിഞ്ച തികദുകേ വാരപ്പഭേദപച്ചയഗണനവിധാനം സബ്ബം ഹേട്ഠാ വുത്തനയാനുസാരേനേവ വേദിതബ്ബം.

1. Idāni kusalādīsu dhammesu paccayadhammaṃ paṭikkhipitvā paccayuppannassa kusalādibhāvaṃ appaṭikkhepavasena dhammānaṃ paccanīyānulomatāya laddhanāmaṃ paccanīyānulomapaṭṭhānaṃ dassetuṃ nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati hetupaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha nakusalaṃ dhammaṃ paṭiccāti kusalassa paccayabhāvaṃ vāreti. Akusalo dhammo uppajjatīti akusalassa uppattiṃ anujānāti. Nakusalañhi akusalaṃ abyākataṃ vā, tañca sahajātapaccayaṃ katvā uppajjamāno kusalo nāma natthi, tasmā akusalābyākatavasena desanā katā. Tattha ‘‘akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā’’ti evaṃ nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca vissajjanaṃ veditabbaṃ. Abyākato dhammo uppajjati hetupaccayāti ayaṃ pana pañho ‘‘vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpa’’nti vissajjitova. Iti sabbapañhesu avissajjitassa atthānurūpaṃ vissajjitassa ca pāḷiāgatameva vissajjanaṃ. Ekekasmiñca tikaduke vārappabhedapaccayagaṇanavidhānaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayānusāreneva veditabbaṃ.

ഏത്താവതാ ച –

Ettāvatā ca –

തികഞ്ച പട്ഠാനവരം ദുകുത്തമം,

Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,

ദുകം തികഞ്ചേവ തികം ദുകഞ്ച;

Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca;

തികം തികഞ്ചേവ ദുകം ദുകഞ്ച,

Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca,

ഛ പച്ചനീയാനുലോമമ്ഹി നയാ സുഗമ്ഭീരാതി. –

Cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrāti. –

അട്ഠകഥായം വുത്തഗാഥായ ദീപിതാ. ധമ്മപച്ചനീയാനുലോമപട്ഠാനേ ഛ നയാ നിദ്ദിട്ഠാ ഹോന്തി. പച്ചയവസേന പനേത്ഥ ഏകേകസ്മിം പട്ഠാനേ അനുലോമാദയോ ചത്താരോ ചത്താരോ നയാതി ഏകേന പരിയായേന ചതുവീസതിനയപടിമണ്ഡിതം പച്ചനീയാനുലോമപട്ഠാനഞ്ഞേവ വേദിതബ്ബം.

Aṭṭhakathāyaṃ vuttagāthāya dīpitā. Dhammapaccanīyānulomapaṭṭhāne cha nayā niddiṭṭhā honti. Paccayavasena panettha ekekasmiṃ paṭṭhāne anulomādayo cattāro cattāro nayāti ekena pariyāyena catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ paccanīyānulomapaṭṭhānaññeva veditabbaṃ.

പച്ചനീയാനുലോമപട്ഠാനവണ്ണനാ.

Paccanīyānulomapaṭṭhānavaṇṇanā.

ഏവം ധമ്മാനുലോമാദിവസേന ചതൂസു വാരേസു ഏകേകസ്മിം ചതുവീസതിയാ ചതുവീസതിയാ നയാനം വസേന ഛന്നവുതി നയാ ഹോന്തി. തത്ഥ പച്ചയനയേ അഗ്ഗഹേത്വാ ഏകേകസ്മിം പട്ഠാനേ തികദുകാദീനഞ്ഞേവ ഛന്നം ഛന്നം നയാനം വസേനേതം ചതുവീസതിനയപടിമണ്ഡിതം സമന്തപട്ഠാനമഹാപകരണം വേദിതബ്ബം. കേചി പന ‘‘കുസലാരമ്മണോ ധമ്മോ അകുസലാരമ്മണോ ധമ്മോ’’തിആദിനാ നയേന ആരമ്മണമാതികം നാമ ഠപേത്വാ ‘‘കുസലാരമ്മണോ ധമ്മോ കുസലാരമ്മണസ്സ ധമ്മസ്സ ഹേതുപച്ചയേന പച്ചയോ’’തിആദിനാ നയേന ആരമ്മണപട്ഠാനം നാമ ദസ്സേത്വാ അപരമ്പി ഫസ്സാദീനം വസേനപി ഫസ്സപട്ഠാനം നാമ ഉദ്ധരിത്വാ ദസ്സേന്തി. തം നേവ പാളിയം ന അട്ഠകഥാസു സന്ദിസ്സതീതി ഇധ ന വിചാരിതം. സങ്ഗീതിആരുള്ഹപാളിവസേനേവ പനേത്ഥ വണ്ണനാ കതാതി വേദിതബ്ബാ.

Evaṃ dhammānulomādivasena catūsu vāresu ekekasmiṃ catuvīsatiyā catuvīsatiyā nayānaṃ vasena channavuti nayā honti. Tattha paccayanaye aggahetvā ekekasmiṃ paṭṭhāne tikadukādīnaññeva channaṃ channaṃ nayānaṃ vasenetaṃ catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ samantapaṭṭhānamahāpakaraṇaṃ veditabbaṃ. Keci pana ‘‘kusalārammaṇo dhammo akusalārammaṇo dhammo’’tiādinā nayena ārammaṇamātikaṃ nāma ṭhapetvā ‘‘kusalārammaṇo dhammo kusalārammaṇassa dhammassa hetupaccayena paccayo’’tiādinā nayena ārammaṇapaṭṭhānaṃ nāma dassetvā aparampi phassādīnaṃ vasenapi phassapaṭṭhānaṃ nāma uddharitvā dassenti. Taṃ neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāsu sandissatīti idha na vicāritaṃ. Saṅgītiāruḷhapāḷivaseneva panettha vaṇṇanā katāti veditabbā.

ഏത്താവതാ ച –

Ettāvatā ca –

സമ്മൂള്ഹാ യത്ഥ പജാ, തന്താകുലാദിഭാവമാപന്നാ;

Sammūḷhā yattha pajā, tantākulādibhāvamāpannā;

നേകവിധദുക്ഖഗഹനം, സംസാരം നാതിവത്തന്തി.

Nekavidhadukkhagahanaṃ, saṃsāraṃ nātivattanti.

പച്ചയഭേദേ കുസലോ, ലോകേ ഗരുതമ്പി പച്ചയാകാരം;

Paccayabhede kusalo, loke garutampi paccayākāraṃ;

അതിനിപ്പുണഗമ്ഭീരം, ജവനബ്ഭൂമിം ബുദ്ധഞാണസ്സ.

Atinippuṇagambhīraṃ, javanabbhūmiṃ buddhañāṇassa.

കുസലാദിധമ്മഭേദം, നിസ്സായ നയേഹി വിവിധഗണനേഹി;

Kusalādidhammabhedaṃ, nissāya nayehi vividhagaṇanehi;

വിത്ഥാരേന്തോ സത്തമ-മഭിധമ്മപ്പകരണം സത്ഥാ.

Vitthārento sattama-mabhidhammappakaraṇaṃ satthā.

സുവിഹിതസന്നിട്ഠാനോ , പട്ഠാനം നാമ യം പകാസേസി;

Suvihitasanniṭṭhāno , paṭṭhānaṃ nāma yaṃ pakāsesi;

സദ്ധായ സമാരദ്ധാ, യാ അട്ഠകഥാ മയാ തസ്സ.

Saddhāya samāraddhā, yā aṭṭhakathā mayā tassa.

ആചരിയാനം വാദം, അവിഹായ വിഭജ്ജവാദിസിസ്സാനം;

Ācariyānaṃ vādaṃ, avihāya vibhajjavādisissānaṃ;

അതിബഹുവിധന്തരായേ, ലോകമ്ഹി അനന്തരായേന.

Atibahuvidhantarāye, lokamhi anantarāyena.

സാ ഏവം അജ്ജ കതാ, ചുദ്ദസമത്തേഹി ഭാണവാരേഹി;

Sā evaṃ ajja katā, cuddasamattehi bhāṇavārehi;

അത്ഥം പകാസയന്തീ, പട്ഠാനവരസ്സ സകലസ്സ.

Atthaṃ pakāsayantī, paṭṭhānavarassa sakalassa.

സന്നിട്ഠാനം പത്താ യഥേവ നിട്ഠം തഥാ ബഹുജനസ്സ;

Sanniṭṭhānaṃ pattā yatheva niṭṭhaṃ tathā bahujanassa;

സമ്പാപുണന്തു സീഘം, കല്യാണാ സബ്ബസങ്കപ്പാ.

Sampāpuṇantu sīghaṃ, kalyāṇā sabbasaṅkappā.

ഏത്താവതാ –

Ettāvatā –

സത്തപ്പകരണം നാഥോ, അഭിധമ്മമദേസയി;

Sattappakaraṇaṃ nātho, abhidhammamadesayi;

ദേവാതിദേവോ ദേവാനം, ദേവലോകമ്ഹി യം പുരേ.

Devātidevo devānaṃ, devalokamhi yaṃ pure.

തസ്സ അട്ഠകഥാ ഏസാ, സകലസ്സാപി നിട്ഠിതാ;

Tassa aṭṭhakathā esā, sakalassāpi niṭṭhitā;

ചിരട്ഠിതത്ഥം ധമ്മസ്സ, നിട്ഠപേന്തേന തം മയാ.

Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa, niṭṭhapentena taṃ mayā.

യം പത്തം കുസലം തസ്സ, ആനുഭാവേന പാണിനോ;

Yaṃ pattaṃ kusalaṃ tassa, ānubhāvena pāṇino;

സബ്ബേ സദ്ധമ്മരാജസ്സ, ഞത്വാ ധമ്മം സുഖാവഹം.

Sabbe saddhammarājassa, ñatvā dhammaṃ sukhāvahaṃ.

പാപുണന്തു വിസുദ്ധായ, സുഖായ പടിപത്തിയാ;

Pāpuṇantu visuddhāya, sukhāya paṭipattiyā;

അസോകമനുപായാസം, നിബ്ബാനസുഖമുത്തമം.

Asokamanupāyāsaṃ, nibbānasukhamuttamaṃ.

ചിരം തിട്ഠതു സദ്ധമ്മോ, ധമ്മേ ഹോന്തു സഗാരവാ;

Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo, dhamme hontu sagāravā;

സബ്ബേപി സത്താ കാലേന, സമ്മാ ദേവോ പവസ്സതു.

Sabbepi sattā kālena, sammā devo pavassatu.

യഥാ രക്ഖിംസു പോരാണാ, സുരാജാനോ തഥേവിമം;

Yathā rakkhiṃsu porāṇā, surājāno tathevimaṃ;

രാജാ രക്ഖതു ധമ്മേന, അത്തനോവ പജം പജന്തി.

Rājā rakkhatu dhammena, attanova pajaṃ pajanti.

പട്ഠാനപ്പകരണ-അട്ഠകഥാ നിട്ഠിതാ.

Paṭṭhānappakaraṇa-aṭṭhakathā niṭṭhitā.

നിട്ഠിതാ ച പഞ്ചപകരണട്ഠകഥാതി.

Niṭṭhitā ca pañcapakaraṇaṭṭhakathāti.





© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact