Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಪಞ್ಚಪಕರಣ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā

೧೯-೨೪. ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮಪಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ

19-24. Paccanīyānulomapaṭṭhānavaṇṇanā

. ಇದಾನಿ ಕುಸಲಾದೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕುಸಲಾದಿಭಾವಂ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮತಾಯ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮಪಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ನಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ನಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಕುಸಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ವಾರೇತಿ। ಅಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಜಾನಾತಿ। ನಕುಸಲಞ್ಹಿ ಅಕುಸಲಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ವಾ, ತಞ್ಚ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಕುಸಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತವಸೇನ ದೇಸನಾ ಕತಾ। ತತ್ಥ ‘‘ಅಕುಸಲಂ ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ’’ತಿ ಏವಂ ನಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅಯಂ ಪನ ಪಞ್ಹೋ ‘‘ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಂ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಂ ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ರೂಪ’’ನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋವ। ಇತಿ ಸಬ್ಬಪಞ್ಹೇಸು ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಾನುರೂಪಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಸ್ಸ ಚ ಪಾಳಿಆಗತಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ। ಏಕೇಕಸ್ಮಿಞ್ಚ ತಿಕದುಕೇ ವಾರಪ್ಪಭೇದಪಚ್ಚಯಗಣನವಿಧಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

1. Idāni kusalādīsu dhammesu paccayadhammaṃ paṭikkhipitvā paccayuppannassa kusalādibhāvaṃ appaṭikkhepavasena dhammānaṃ paccanīyānulomatāya laddhanāmaṃ paccanīyānulomapaṭṭhānaṃ dassetuṃ nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati hetupaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha nakusalaṃ dhammaṃ paṭiccāti kusalassa paccayabhāvaṃ vāreti. Akusalo dhammo uppajjatīti akusalassa uppattiṃ anujānāti. Nakusalañhi akusalaṃ abyākataṃ vā, tañca sahajātapaccayaṃ katvā uppajjamāno kusalo nāma natthi, tasmā akusalābyākatavasena desanā katā. Tattha ‘‘akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā’’ti evaṃ nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca vissajjanaṃ veditabbaṃ. Abyākato dhammo uppajjati hetupaccayāti ayaṃ pana pañho ‘‘vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpa’’nti vissajjitova. Iti sabbapañhesu avissajjitassa atthānurūpaṃ vissajjitassa ca pāḷiāgatameva vissajjanaṃ. Ekekasmiñca tikaduke vārappabhedapaccayagaṇanavidhānaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayānusāreneva veditabbaṃ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ –

Ettāvatā ca –

ತಿಕಞ್ಚ ಪಟ್ಠಾನವರಂ ದುಕುತ್ತಮಂ,

Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,

ದುಕಂ ತಿಕಞ್ಚೇವ ತಿಕಂ ದುಕಞ್ಚ।

Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca;

ತಿಕಂ ತಿಕಞ್ಚೇವ ದುಕಂ ದುಕಞ್ಚ,

Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca,

ಛ ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮಮ್ಹಿ ನಯಾ ಸುಗಮ್ಭೀರಾತಿ॥ –

Cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrāti. –

ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಗಾಥಾಯ ದೀಪಿತಾ। ಧಮ್ಮಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮಪಟ್ಠಾನೇ ಛ ನಯಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ। ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಟ್ಠಾನೇ ಅನುಲೋಮಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ನಯಾತಿ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಚತುವೀಸತಿನಯಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮಪಟ್ಠಾನಞ್ಞೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

Aṭṭhakathāyaṃ vuttagāthāya dīpitā. Dhammapaccanīyānulomapaṭṭhāne cha nayā niddiṭṭhā honti. Paccayavasena panettha ekekasmiṃ paṭṭhāne anulomādayo cattāro cattāro nayāti ekena pariyāyena catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ paccanīyānulomapaṭṭhānaññeva veditabbaṃ.

ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮಪಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ।

Paccanīyānulomapaṭṭhānavaṇṇanā.

ಏವಂ ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಾದಿವಸೇನ ಚತೂಸು ವಾರೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ನಯಾನಂ ವಸೇನ ಛನ್ನವುತಿ ನಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಯನಯೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಟ್ಠಾನೇ ತಿಕದುಕಾದೀನಞ್ಞೇವ ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ನಯಾನಂ ವಸೇನೇತಂ ಚತುವೀಸತಿನಯಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಮಹಾಪಕರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕುಸಲಾರಮ್ಮಣೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಕುಸಲಾರಮ್ಮಣೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆರಮ್ಮಣಮಾತಿಕಂ ನಾಮ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕುಸಲಾರಮ್ಮಣೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಸಲಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆರಮ್ಮಣಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ವಸೇನಪಿ ಫಸ್ಸಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ। ತಂ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಧ ನ ವಿಚಾರಿತಂ। ಸಙ್ಗೀತಿಆರುಳ್ಹಪಾಳಿವಸೇನೇವ ಪನೇತ್ಥ ವಣ್ಣನಾ ಕತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

Evaṃ dhammānulomādivasena catūsu vāresu ekekasmiṃ catuvīsatiyā catuvīsatiyā nayānaṃ vasena channavuti nayā honti. Tattha paccayanaye aggahetvā ekekasmiṃ paṭṭhāne tikadukādīnaññeva channaṃ channaṃ nayānaṃ vasenetaṃ catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ samantapaṭṭhānamahāpakaraṇaṃ veditabbaṃ. Keci pana ‘‘kusalārammaṇo dhammo akusalārammaṇo dhammo’’tiādinā nayena ārammaṇamātikaṃ nāma ṭhapetvā ‘‘kusalārammaṇo dhammo kusalārammaṇassa dhammassa hetupaccayena paccayo’’tiādinā nayena ārammaṇapaṭṭhānaṃ nāma dassetvā aparampi phassādīnaṃ vasenapi phassapaṭṭhānaṃ nāma uddharitvā dassenti. Taṃ neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāsu sandissatīti idha na vicāritaṃ. Saṅgītiāruḷhapāḷivaseneva panettha vaṇṇanā katāti veditabbā.

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ –

Ettāvatā ca –

ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಾ ಯತ್ಥ ಪಜಾ, ತನ್ತಾಕುಲಾದಿಭಾವಮಾಪನ್ನಾ।

Sammūḷhā yattha pajā, tantākulādibhāvamāpannā;

ನೇಕವಿಧದುಕ್ಖಗಹನಂ, ಸಂಸಾರಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತಿ॥

Nekavidhadukkhagahanaṃ, saṃsāraṃ nātivattanti.

ಪಚ್ಚಯಭೇದೇ ಕುಸಲೋ, ಲೋಕೇ ಗರುತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ।

Paccayabhede kusalo, loke garutampi paccayākāraṃ;

ಅತಿನಿಪ್ಪುಣಗಮ್ಭೀರಂ, ಜವನಬ್ಭೂಮಿಂ ಬುದ್ಧಞಾಣಸ್ಸ॥

Atinippuṇagambhīraṃ, javanabbhūmiṃ buddhañāṇassa.

ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮಭೇದಂ, ನಿಸ್ಸಾಯ ನಯೇಹಿ ವಿವಿಧಗಣನೇಹಿ।

Kusalādidhammabhedaṃ, nissāya nayehi vividhagaṇanehi;

ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಸತ್ತಮ-ಮಭಿಧಮ್ಮಪ್ಪಕರಣಂ ಸತ್ಥಾ॥

Vitthārento sattama-mabhidhammappakaraṇaṃ satthā.

ಸುವಿಹಿತಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೋ , ಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಯಂ ಪಕಾಸೇಸಿ।

Suvihitasanniṭṭhāno , paṭṭhānaṃ nāma yaṃ pakāsesi;

ಸದ್ಧಾಯ ಸಮಾರದ್ಧಾ, ಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಮಯಾ ತಸ್ಸ॥

Saddhāya samāraddhā, yā aṭṭhakathā mayā tassa.

ಆಚರಿಯಾನಂ ವಾದಂ, ಅವಿಹಾಯ ವಿಭಜ್ಜವಾದಿಸಿಸ್ಸಾನಂ।

Ācariyānaṃ vādaṃ, avihāya vibhajjavādisissānaṃ;

ಅತಿಬಹುವಿಧನ್ತರಾಯೇ, ಲೋಕಮ್ಹಿ ಅನನ್ತರಾಯೇನ॥

Atibahuvidhantarāye, lokamhi anantarāyena.

ಸಾ ಏವಂ ಅಜ್ಜ ಕತಾ, ಚುದ್ದಸಮತ್ತೇಹಿ ಭಾಣವಾರೇಹಿ।

Sā evaṃ ajja katā, cuddasamattehi bhāṇavārehi;

ಅತ್ಥಂ ಪಕಾಸಯನ್ತೀ, ಪಟ್ಠಾನವರಸ್ಸ ಸಕಲಸ್ಸ॥

Atthaṃ pakāsayantī, paṭṭhānavarassa sakalassa.

ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ತಾ ಯಥೇವ ನಿಟ್ಠಂ ತಥಾ ಬಹುಜನಸ್ಸ।

Sanniṭṭhānaṃ pattā yatheva niṭṭhaṃ tathā bahujanassa;

ಸಮ್ಪಾಪುಣನ್ತು ಸೀಘಂ, ಕಲ್ಯಾಣಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಕಪ್ಪಾ॥

Sampāpuṇantu sīghaṃ, kalyāṇā sabbasaṅkappā.

ಏತ್ತಾವತಾ –

Ettāvatā –

ಸತ್ತಪ್ಪಕರಣಂ ನಾಥೋ, ಅಭಿಧಮ್ಮಮದೇಸಯಿ।

Sattappakaraṇaṃ nātho, abhidhammamadesayi;

ದೇವಾತಿದೇವೋ ದೇವಾನಂ, ದೇವಲೋಕಮ್ಹಿ ಯಂ ಪುರೇ॥

Devātidevo devānaṃ, devalokamhi yaṃ pure.

ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಏಸಾ, ಸಕಲಸ್ಸಾಪಿ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

Tassa aṭṭhakathā esā, sakalassāpi niṭṭhitā;

ಚಿರಟ್ಠಿತತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ನಿಟ್ಠಪೇನ್ತೇನ ತಂ ಮಯಾ॥

Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa, niṭṭhapentena taṃ mayā.

ಯಂ ಪತ್ತಂ ಕುಸಲಂ ತಸ್ಸ, ಆನುಭಾವೇನ ಪಾಣಿನೋ।

Yaṃ pattaṃ kusalaṃ tassa, ānubhāvena pāṇino;

ಸಬ್ಬೇ ಸದ್ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ, ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಖಾವಹಂ॥

Sabbe saddhammarājassa, ñatvā dhammaṃ sukhāvahaṃ.

ಪಾಪುಣನ್ತು ವಿಸುದ್ಧಾಯ, ಸುಖಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ।

Pāpuṇantu visuddhāya, sukhāya paṭipattiyā;

ಅಸೋಕಮನುಪಾಯಾಸಂ, ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಮುತ್ತಮಂ॥

Asokamanupāyāsaṃ, nibbānasukhamuttamaṃ.

ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠತು ಸದ್ಧಮ್ಮೋ, ಧಮ್ಮೇ ಹೋನ್ತು ಸಗಾರವಾ।

Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo, dhamme hontu sagāravā;

ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸತ್ತಾ ಕಾಲೇನ, ಸಮ್ಮಾ ದೇವೋ ಪವಸ್ಸತು॥

Sabbepi sattā kālena, sammā devo pavassatu.

ಯಥಾ ರಕ್ಖಿಂಸು ಪೋರಾಣಾ, ಸುರಾಜಾನೋ ತಥೇವಿಮಂ।

Yathā rakkhiṃsu porāṇā, surājāno tathevimaṃ;

ರಾಜಾ ರಕ್ಖತು ಧಮ್ಮೇನ, ಅತ್ತನೋವ ಪಜಂ ಪಜನ್ತಿ॥

Rājā rakkhatu dhammena, attanova pajaṃ pajanti.

ಪಟ್ಠಾನಪ್ಪಕರಣ-ಅಟ್ಠಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

Paṭṭhānappakaraṇa-aṭṭhakathā niṭṭhitā.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಪಞ್ಚಪಕರಣಟ್ಠಕಥಾತಿ।

Niṭṭhitā ca pañcapakaraṇaṭṭhakathāti.





© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact