| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / ဓမ္မသင္ဂဏီ-အနုဋီကာ • Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā |
နောဥပာဒာဘာဇနီယကထာဝဏ္ဏနာ
Noupādābhājanīyakathāvaṇṇanā
၆၄၆. ‘‘ဧကံ မဟာဘူတံ ပဋိစ္စ တယော မဟာဘူတာ တယော မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ဧကံ မဟာဘူတ’’န္တိအာဒိဝစနတော (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၅၃) ဧကံ မဟာဘူတံ အဝသေသမဟာဘူတေ နိသ္သယတိ, တေဟိ ဥပာဒာရူပေန စ နိသ္သီယတီတိ အာဟ ‘‘နိသ္သယတိ စ နိသ္သီယတိ စာ’’တိ။
646. ‘‘Ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā tayo mahābhūte paṭicca ekaṃ mahābhūta’’ntiādivacanato (paṭṭhā. 1.1.53) ekaṃ mahābhūtaṃ avasesamahābhūte nissayati, tehi upādārūpena ca nissīyatīti āha ‘‘nissayati ca nissīyati cā’’ti.
၆၄၇. မဟာဘူတာနံ အညမညာဝိဇဟနတော ဧကသ္မိမ္ပိ ကလာပေ အနေကံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ အတ္ထီတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗသဘာဝေသုယေဝ အနေကေသုပိ အာရမ္မဏေသု အာပာထဂတေသု အာဘောဂာဒိဝသေန ဧကံယေဝ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိဟေတု ဟောတီတိ အယံ ဝိစာရော ဒသ္သိတော။ ဣတရေသုပိ ပန ယထာယောဂံ ဒသ္သေတဗ္ဗော။ တတ္ထ ရသာရမ္မဏံ တာဝ ဣန္ဒ္ရိယနိသ္သယံ အလ္လီယိတ္ဝာ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝတော သတိပိ အနေကေသံ ရသာနံ အာပာထဂမနေ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဧကပ္ပကာရံယေဝ ယထာဝုတ္တနယေန ဇိဝ္ဟာဝိညာဏုပ္ပတ္တိဟေတု ဟောတိ, တထာ ဂန္ဓာရမ္မဏံ။ ရူပသဒ္ဒာရမ္မဏာနိ ပန ဣန္ဒ္ရိယနိသ္သယံ အသမ္ပတ္ဝာဝ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝတော ယောဂ္ယဒေသေ အဝဋ္ဌိတာနိ ယတ္တကာနိ သဟကာရီပစ္စယန္တရဂတံ ဥပကာရံ လဘန္တိ, တတ္တကာနိ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဧကဇ္ဈံ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာနိ။ တထာ ဟိ သဒ္ဒော နိဂ္ဃောသာဒိကော အနေကကလာပဂတော တထာ ဝဏ္ဏောပိ သိဝိကုဗ္ဗဟနနိယာမေန ဧကဇ္ဈံ အာရမ္မဏံ ဟောတီတိ။ ဧတ္ထာပိ စ အာဘုဇိတဝသေန အာရမ္မဏာဓိမတ္တတာဝသေန အနေကကလာပသန္နိပာတေပိ ကတ္ထစိ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိ ဟောတိယေဝ။ ပသာဒာဓိမတ္တတာ ပိတ္တာဒိဝိဗန္ဓာဘာဝေန ပသာဒသ္သ တိက္ခတာ။ ကထံ ပန စိတ္တသ္သာတိ စိတ္တသာမညတော ဧကတ္တနယဝသေန ပုစ္ဆတိ။
647. Mahābhūtānaṃ aññamaññāvijahanato ekasmimpi kalāpe anekaṃ phoṭṭhabbaṃ atthīti phoṭṭhabbasabhāvesuyeva anekesupi ārammaṇesu āpāthagatesu ābhogādivasena ekaṃyeva viññāṇuppattihetu hotīti ayaṃ vicāro dassito. Itaresupi pana yathāyogaṃ dassetabbo. Tattha rasārammaṇaṃ tāva indriyanissayaṃ allīyitvā viññāṇuppattihetubhāvato satipi anekesaṃ rasānaṃ āpāthagamane ekasmiṃ khaṇe ekappakāraṃyeva yathāvuttanayena jivhāviññāṇuppattihetu hoti, tathā gandhārammaṇaṃ. Rūpasaddārammaṇāni pana indriyanissayaṃ asampatvāva viññāṇuppattihetubhāvato yogyadese avaṭṭhitāni yattakāni sahakārīpaccayantaragataṃ upakāraṃ labhanti, tattakāni ekasmiṃ khaṇe ekajjhaṃ ārammaṇaṃ na hontīti na vattabbāni. Tathā hi saddo nigghosādiko anekakalāpagato tathā vaṇṇopi sivikubbahananiyāmena ekajjhaṃ ārammaṇaṃ hotīti. Etthāpi ca ābhujitavasena ārammaṇādhimattatāvasena anekakalāpasannipātepi katthaci viññāṇuppatti hotiyeva. Pasādādhimattatā pittādivibandhābhāvena pasādassa tikkhatā. Kathaṃ pana cittassāti cittasāmaññato ekattanayavasena pucchati.
၆၅၁. တာဒိသာယာတိ ယာ ပစုရဇနသ္သ အတ္ထီတိပိ န ဂဟိတာ။ သန္တီ သမာနာ။ ဧဝန္တိ ယထာသသမ္ဘာရုဒကံ သသမ္ဘာရပထဝိယာ အာဗန္ဓကံ, ဧဝံ ပရမတ္ထုဒကံ ပရမတ္ထပထဝိယာတိ ဒသ္သေတိ။ တဒနုရူပပစ္စယေဟီတိ အတ္တနော အာဗန္ဓနာနုဂုဏေဟိ အာဗန္ဓိယမာနေဟိ သန္ဓာရဏာဒိကိစ္စေဟိ ပုရိမေဟိ စ ပထဝီအာဒီဟိ။ အဖုသိတ္ဝာ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ, အဖုသိတ္ဝာ အာဗန္ဓတီတိ ဣမိနာ ဖုသိတဗ္ဗဖုသနကဘာဝော အာပောဓာတုယံ နတ္ထီတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝသေန ဥဘယဓမ္မတံ အာဟ။ အညမညံ နိသ္သယတာ အညမညနိသ္သယတာ။ အထ ဝာ အညမညတာ စ နိသ္သယတာ စ အညမညနိသ္သယတာ။ ယဒိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတူနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဘာဝေန ဝိနာ အညမညနိသ္သယတာ, ပထဝီအာဒီနံ ကက္ခဠာဒိသဘာဝော ဧဝ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဘာဝောတိ တဗ္ဗိရဟေန ကထံ တေသံ အာပောဓာတုယာ နိသ္သယာဒိဘာဝောတိ အာဟ ‘‘အဝိနိဗ္ဘောဂဝုတ္တီသူ’’တိအာဒိ။ အညမညပစ္စယဘူတေသူတိ ဧတေန ဥပာဒာရူပံ နိဝတ္တေတိ။ အထ ဝာ ပုဗ္ဗေ အဋ္ဌကထာဓိပ္ပာယေ ဌတ္ဝာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတူနံ ဝိသိဋ္ဌံ အညမညနိသ္သယတံ ဝတ္ဝာ ဣဒာနိ အတ္တနော အဓိပ္ပာယေ ဌတ္ဝာ အဝိသေသေန တံ ဒသ္သေန္တော အာဟ ‘‘အဝိနိဗ္ဘောဂဝုတ္တီသူ’’တိအာဒိ။ တံယေဝ အဝိသိဋ္ဌံ အညမညနိသ္သယတံ ဒဠ္ဟံ ကတ္ဝာ ဒသ္သေန္တော ‘‘နာပိ သဟဇာတေသူ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဖုသနံ တာဝ ဧကကလာပဂတတ္တာ န ဝိစာရေတဗ္ဗံ, ဖုသနံ ပန ကထန္တိ? ဧကကလာပဂတတ္တာ ဧဝ။ ဝိသုံ သိဒ္ဓာနံယေဝ ဟိ ဝိသယမဟာဘူတာနံ ကာယပ္ပသာဒနိသ္သယဘူတေသု ဖုသနံ ဒိသ္သတိ။
651. Tādisāyāti yā pacurajanassa atthītipi na gahitā. Santī samānā. Evanti yathāsasambhārudakaṃ sasambhārapathaviyā ābandhakaṃ, evaṃ paramatthudakaṃ paramatthapathaviyāti dasseti. Tadanurūpapaccayehīti attano ābandhanānuguṇehi ābandhiyamānehi sandhāraṇādikiccehi purimehi ca pathavīādīhi. Aphusitvā patiṭṭhā hoti, aphusitvā ābandhatīti iminā phusitabbaphusanakabhāvo āpodhātuyaṃ natthīti phoṭṭhabbavasena ubhayadhammataṃ āha. Aññamaññaṃ nissayatā aññamaññanissayatā. Atha vā aññamaññatā ca nissayatā ca aññamaññanissayatā. Yadi phoṭṭhabbāphoṭṭhabbadhātūnaṃ phoṭṭhabbabhāvena vinā aññamaññanissayatā, pathavīādīnaṃ kakkhaḷādisabhāvo eva phoṭṭhabbabhāvoti tabbirahena kathaṃ tesaṃ āpodhātuyā nissayādibhāvoti āha ‘‘avinibbhogavuttīsū’’tiādi. Aññamaññapaccayabhūtesūti etena upādārūpaṃ nivatteti. Atha vā pubbe aṭṭhakathādhippāye ṭhatvā phoṭṭhabbāphoṭṭhabbadhātūnaṃ visiṭṭhaṃ aññamaññanissayataṃ vatvā idāni attano adhippāye ṭhatvā avisesena taṃ dassento āha ‘‘avinibbhogavuttīsū’’tiādi. Taṃyeva avisiṭṭhaṃ aññamaññanissayataṃ daḷhaṃ katvā dassento ‘‘nāpi sahajātesū’’tiādimāha. Tattha aphusanaṃ tāva ekakalāpagatattā na vicāretabbaṃ, phusanaṃ pana kathanti? Ekakalāpagatattā eva. Visuṃ siddhānaṃyeva hi visayamahābhūtānaṃ kāyappasādanissayabhūtesu phusanaṃ dissati.
ဈာယတီတိ ပရိပစ္စတိ။ န ဥဏ္ဟာ ဟုတ္ဝာတိ ဧတသ္သ ဥဏ္ဟသဘာဝာ ဟုတ္ဝာတိ အယမတ္ထောတိ ကတ္ဝာ ‘‘တေဇောသဘာဝတံယေဝ ပဋိက္ခိပတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဥဏ္ဟပဋိပက္ခတ္တာ သီတသ္သ ဥဏ္ဟတာယ ပဋိက္ခေပေ သီတတာသင္ကာ သိယာတိ အာဟ ‘‘န သီတတ္တံ အနုဇာနာတီ’’တိ။ တေဇောသဘာဂတံယေဝ ဝာ သီတတာယပိ ဒသ္သေတုံ ‘‘န သီတတ္တံ အနုဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တေနေဝာဟ ‘‘တေဇော ဧဝ ဟိ သီတ’’န္တိ။ မန္ဒေ ဟိ ဥဏ္ဟဘာဝေ သီတဗုဒ္ဓီတိ တေဇော ဧဝ ဟိ သီတံ။ ကထံ ပနေတံ ဝိညာယတီတိ? သီတဗုဒ္ဓိယာ အဝဝတ္ထိတဘာဝတော ပာရာပာရံ ဝိယ။ တထာ ဟိ အာတပေ ဌတ္ဝာ ဆာယံ ပဝိဋ္ဌာနံ သီတဗုဒ္ဓိ ဟောတိ, တတ္ထေဝ ပထဝီဂဗ္ဘတော နိဂ္ဂတာနံ ဥဏ္ဟဗုဒ္ဓီတိ။ ယဒိ တေဇောယေဝ သီတံ, ဥဏ္ဟဘာဝေန သဒ္ဓိံ သီတဘာဝောပိ ဧကသ္မိံ ကလာပေ ဥပလဗ္ဘေယ္ယာတိ အာဟ ‘‘သီတုဏ္ဟာနဉ္စာ’’တိအာဒိ။ ဥဏ္ဟသီတကလာပေသု သီတုဏ္ဟာနံ အပ္ပဝတ္တိ။ ဒ္ဝိန္နံ။ပေ.။ ယုဇ္ဇတိ, န အာပောဓာတုဝာယောဓာတူနံ သီတဘာဝေတိ အဓိပ္ပာယော။ အာပောဓာတုယာ ဟိ ဝာယောဓာတုယာ သီတဘာဝေ ဥဏ္ဟဘာဝေန သဒ္ဓိံ ဧကသ္မိံ ကလာပေ သီတဘာဝော လဗ္ဘေယ္ယ, န ပန လဗ္ဘတိ။ န စေတ္ထ အာပောဓာတုအဓိကေ ဝာယောဓာတုအဓိကေ ဝာ ကလာပေ သီတဘာဝောတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ တာဒိသေပိ ကတ္ထစိ ကလာပေ အလဗ္ဘမာနတ္တာ သီတဘာဝသ္သာတိ။ ခရတာဒိသဘာဝာဓိကသ္သ ဘူတသင္ဃာတသ္သ ဒဝတာဒိသဘာဝာဓိကတာပတ္တိ ဘာဝညထတ္တံ။ တံ ပန ယထာ ဟောတိ, တံ ဒသ္သေတုံ ‘‘ပစ္စ။ပေ.။ ပ္ပတ္တီ’’တိ အာဟ။
Jhāyatīti paripaccati. Na uṇhā hutvāti etassa uṇhasabhāvā hutvāti ayamatthoti katvā ‘‘tejosabhāvataṃyeva paṭikkhipatī’’ti vuttaṃ. Uṇhapaṭipakkhattā sītassa uṇhatāya paṭikkhepe sītatāsaṅkā siyāti āha ‘‘na sītattaṃ anujānātī’’ti. Tejosabhāgataṃyeva vā sītatāyapi dassetuṃ ‘‘na sītattaṃ anujānātī’’ti vuttaṃ. Tenevāha ‘‘tejo eva hi sīta’’nti. Mande hi uṇhabhāve sītabuddhīti tejo eva hi sītaṃ. Kathaṃ panetaṃ viññāyatīti? Sītabuddhiyā avavatthitabhāvato pārāpāraṃ viya. Tathā hi ātape ṭhatvā chāyaṃ paviṭṭhānaṃ sītabuddhi hoti, tattheva pathavīgabbhato niggatānaṃ uṇhabuddhīti. Yadi tejoyeva sītaṃ, uṇhabhāvena saddhiṃ sītabhāvopi ekasmiṃ kalāpe upalabbheyyāti āha ‘‘sītuṇhānañcā’’tiādi. Uṇhasītakalāpesu sītuṇhānaṃ appavatti. Dvinnaṃ…pe… yujjati, na āpodhātuvāyodhātūnaṃ sītabhāveti adhippāyo. Āpodhātuyā hi vāyodhātuyā sītabhāve uṇhabhāvena saddhiṃ ekasmiṃ kalāpe sītabhāvo labbheyya, na pana labbhati. Na cettha āpodhātuadhike vāyodhātuadhike vā kalāpe sītabhāvoti sakkā viññātuṃ tādisepi katthaci kalāpe alabbhamānattā sītabhāvassāti. Kharatādisabhāvādhikassa bhūtasaṅghātassa davatādisabhāvādhikatāpatti bhāvaññathattaṃ. Taṃ pana yathā hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘pacca…pe… ppattī’’ti āha.
၆၅၂. ဧကန္တနစိတ္တသမုဋ္ဌာနာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဧကန္တအနုပာဒိန္နုပာဒာနိယာဒိံ သင္ဂဏ္ဟာတိ။ ပုရိမာနမ္ပီတိ ‘‘ယံ ဝာ ပနညမ္ပီ’’တိ ဧတသ္မာ ဝစနတော ပုရိမာနံ အနုပာဒိန္နာနံ သဒ္ဒာယတနကာယဝိညတ္တိအာဒီနံ နစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ စက္ခာယတနသောတာယတနာဒီနံ။ နကမ္မသ္သကတတ္တာဘာဝာဒိကန္တိ နကမ္မသ္သကတတ္တာဘာဝံ နစိတ္တသမုဋ္ဌာနဘာဝန္တိ ဧဝမာဒိကံ။ ဧကန္တာကမ္မဇာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဧကန္တာစိတ္တဇံ ဂယ္ဟတိ။ တာ ဇရတာအနိစ္စတာ။ အနေကန္တေသု န ဂဟိတာတိ ဧကန္တတော အကမ္မဇေသု သဒ္ဒာယတနာဒီသု အစိတ္တဇေသု စ စက္ခာယတနာဒီသု ဂဟေတ္ဝာ စတုသမုဋ္ဌာနိကတ္တာ အနေကန္တေသု ရူပာယတနာဒီသု န ဂဟိတာတိ အတ္ထော။
652. Ekantanacittasamuṭṭhānādīti ādi-saddena ekantaanupādinnupādāniyādiṃ saṅgaṇhāti. Purimānampīti ‘‘yaṃ vā panaññampī’’ti etasmā vacanato purimānaṃ anupādinnānaṃ saddāyatanakāyaviññattiādīnaṃ nacittasamuṭṭhānānañca cakkhāyatanasotāyatanādīnaṃ. Nakammassakatattābhāvādikanti nakammassakatattābhāvaṃ nacittasamuṭṭhānabhāvanti evamādikaṃ. Ekantākammajādīsūti ādi-saddena ekantācittajaṃ gayhati. Tā jaratāaniccatā. Anekantesu na gahitāti ekantato akammajesu saddāyatanādīsu acittajesu ca cakkhāyatanādīsu gahetvā catusamuṭṭhānikattā anekantesu rūpāyatanādīsu na gahitāti attho.
၆၆၆. အနိပ္ဖန္နတ္တာတိ အညံ အနပေက္ခိတ္ဝာ သဘာဝတော အသိဒ္ဓတ္တံ။ တသ္သာတိ ဝိညတ္တိဒ္ဝယသ္သ။
666. Anipphannattāti aññaṃ anapekkhitvā sabhāvato asiddhattaṃ. Tassāti viññattidvayassa.
နောဥပာဒာဘာဇနီယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Noupādābhājanīyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ဒုကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Dukaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / အဘိဓမ္မပိဋက • Abhidhammapiṭaka / ဓမ္မသင္ဂဏီပာဠိ • Dhammasaṅgaṇīpāḷi / ရူပဝိဘတ္တိ • Rūpavibhatti
အဋ္ဌကထာ • Aṭṭhakathā / အဘိဓမ္မပိဋက (အဋ္ဌကထာ) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / ဓမ္မသင္ဂဏိ-အဋ္ဌကထာ • Dhammasaṅgaṇi-aṭṭhakathā / ဥပာဒာဘာဇနီယကထာ • Upādābhājanīyakathā
ဋီကာ • Tīkā / အဘိဓမ္မပိဋက (ဋီကာ) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / ဓမ္မသင္ဂဏီ-မူလဋီကာ • Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā / နောဥပာဒာဘာဇနီယကထာဝဏ္ဏနာ • Noupādābhājanīyakathāvaṇṇanā
