Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / થેરગાથા-અટ્ઠકથા • Theragāthā-aṭṭhakathā

૬. નિતકત્થેરગાથાવણ્ણના

6. Nitakattheragāthāvaṇṇanā

કસ્સ સેલૂપમં ચિત્તન્તિ આયસ્મતો નિતકત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે બન્ધુમતીનગરે આરામગોપકો હુત્વા જીવન્તો એકદિવસં ભગવન્તં આકાસેન ગચ્છન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો નાળિકેરફલં દાતુકામો અહોસિ. સત્થા તં અનુગ્ગણ્હન્તો આકાસેયેવ ઠત્વા પટિગ્ગણ્હિ. સો તં દત્વા ઉળારં પીતિસોમનસ્સં પટિસંવેદિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કોસલરટ્ઠે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા નિતકોતિ લદ્ધનામો વિઞ્ઞુતં પત્તો સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા અરઞ્ઞે વિહરન્તો ઘટેન્તો અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ॰ થેર ૨.૫૧.૯૧-૯૯) –

Kassaselūpamaṃ cittanti āyasmato nitakattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare ārāmagopako hutvā jīvanto ekadivasaṃ bhagavantaṃ ākāsena gacchantaṃ disvā pasannamānaso nāḷikeraphalaṃ dātukāmo ahosi. Satthā taṃ anuggaṇhanto ākāseyeva ṭhatvā paṭiggaṇhi. So taṃ datvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā nitakoti laddhanāmo viññutaṃ patto satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe viharanto ghaṭento arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.51.91-99) –

‘‘નગરે બન્ધુમતિયા, આરામિકો અહં તદા;

‘‘Nagare bandhumatiyā, ārāmiko ahaṃ tadā;

અદ્દસં વિરજં બુદ્ધં, ગચ્છન્તં અનિલઞ્જસે.

Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, gacchantaṃ anilañjase.

‘‘નાળિકેરફલં ગય્હ, બુદ્ધસેટ્ઠસ્સદાસહં;

‘‘Nāḷikeraphalaṃ gayha, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ;

આકાસે ઠિતકો સન્તો, પટિગ્ગણ્હિ મહાયસો.

Ākāse ṭhitako santo, paṭiggaṇhi mahāyaso.

‘‘વિત્તિસઞ્જનનો મય્હં, દિટ્ઠધમ્મસુખાવહો;

‘‘Vittisañjanano mayhaṃ, diṭṭhadhammasukhāvaho;

ફલં બુદ્ધસ્સ દત્વાન, વિપ્પસન્નેન ચેતસા.

Phalaṃ buddhassa datvāna, vippasannena cetasā.

‘‘અધિગચ્છિં તદા પીતિં, વિપુલઞ્ચ સુખુત્તમં;

‘‘Adhigacchiṃ tadā pītiṃ, vipulañca sukhuttamaṃ;

ઉપ્પજ્જતેવ રતનં, નિબ્બત્તસ્સ તહિં તહિં.

Uppajjateva ratanaṃ, nibbattassa tahiṃ tahiṃ.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ.

‘‘દિબ્બચક્ખુ વિસુદ્ધં મે, સમાધિકુસલો અહં;

‘‘Dibbacakkhu visuddhaṃ me, samādhikusalo ahaṃ;

અભિઞ્ઞાપારમિપ્પત્તો, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

Abhiññāpāramippatto, phaladānassidaṃ phalaṃ.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે॰… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

અરહત્તં પન પત્વા થેરે ફલસુખેન નિબ્બાનસુખેન વિહરન્તે પધાનપરિગ્ગાહકો થેરો તં આરઞ્ઞાયતનં ગન્ત્વા તત્થ વસન્તાનં ભિક્ખૂનં પરિગ્ગણ્હનત્થં ‘‘કસ્સ સેલૂપમ’’ન્તિઆદિના પઠમં ગાથમાહ.

Arahattaṃ pana patvā there phalasukhena nibbānasukhena viharante padhānapariggāhako thero taṃ āraññāyatanaṃ gantvā tattha vasantānaṃ bhikkhūnaṃ pariggaṇhanatthaṃ ‘‘kassa selūpama’’ntiādinā paṭhamaṃ gāthamāha.

૧૯૧. તત્થ કસ્સ સેલૂપમં ચિત્તં, ઠિતં નાનુપકમ્પતીતિ ઇમસ્મિં અરઞ્ઞાયતને વસન્તેસુ કસ્સ ભિક્ખુનો ચિત્તં અગ્ગફલાધિગમેન એકઘનસિલામયપબ્બતૂપમં સબ્બેસં ઇઞ્જનાનં અભાવતો વસીભાવપ્પત્તિયા ચ ઠિતં સબ્બેહિપિ લોકધમ્મેહિ નાનુકમ્પતિ ન વેધતિ. ઇદાનિસ્સ અકમ્પનાકારં સદ્ધિં કારણેન દસ્સેતું ‘‘વિરત્ત’’ન્તિઆદિ વુત્તં. તત્થ વિરત્તં રજનીયેસૂતિ વિરાગસઙ્ખાતેન અરિયમગ્ગેન રજનીયેસુ રાગુપ્પત્તિહેતુભૂતેસુ તેભૂમકધમ્મેસુ વિરત્તં, તત્થ સબ્બસો સમુચ્છિન્નરાગન્તિ અત્થો. કુપ્પનીયેતિ પટિઘટ્ઠાનીયે, સબ્બસ્મિમ્પિ આઘાતવત્થુસ્મિં. ન કુપ્પતીતિ ન દુસ્સતિ ન વિકારં આપજ્જતિ. યસ્સેવં ભાવિતં ચિત્તન્તિ યસ્સ અરિયપુગ્ગલસ્સ ચિત્તં મનો એવં વુત્તનયેન તાદિભાવેન ભાવિતં, કુતો તં દુક્ખમેસ્સતીતિ તં પુગ્ગલં કુતો સત્તતો સઙ્ખારતો વા દુક્ખં ઉપગમિસ્સતિ, ન તાદિસસ્સ દુક્ખં અત્થીતિ અત્થો.

191. Tattha kassa selūpamaṃ cittaṃ, ṭhitaṃ nānupakampatīti imasmiṃ araññāyatane vasantesu kassa bhikkhuno cittaṃ aggaphalādhigamena ekaghanasilāmayapabbatūpamaṃ sabbesaṃ iñjanānaṃ abhāvato vasībhāvappattiyā ca ṭhitaṃ sabbehipi lokadhammehi nānukampati na vedhati. Idānissa akampanākāraṃ saddhiṃ kāraṇena dassetuṃ ‘‘viratta’’ntiādi vuttaṃ. Tattha virattaṃ rajanīyesūti virāgasaṅkhātena ariyamaggena rajanīyesu rāguppattihetubhūtesu tebhūmakadhammesu virattaṃ, tattha sabbaso samucchinnarāganti attho. Kuppanīyeti paṭighaṭṭhānīye, sabbasmimpi āghātavatthusmiṃ. Na kuppatīti na dussati na vikāraṃ āpajjati. Yassevaṃ bhāvitaṃ cittanti yassa ariyapuggalassa cittaṃ mano evaṃ vuttanayena tādibhāvena bhāvitaṃ, kuto taṃ dukkhamessatīti taṃ puggalaṃ kuto sattato saṅkhārato vā dukkhaṃ upagamissati, na tādisassa dukkhaṃ atthīti attho.

૧૯૨. એવં અનિયમવસેન પુચ્છિતમત્થં નિતકત્થેરો અત્તૂપનાયિકં કત્વા વિસ્સજ્જેન્તો ‘‘મમ સેલૂપમં ચિત્ત’’ન્તિઆદિના દુતિયગાથાય અઞ્ઞં બ્યાકાસિ. તં વુત્તત્થમેવ.

192. Evaṃ aniyamavasena pucchitamatthaṃ nitakatthero attūpanāyikaṃ katvā vissajjento ‘‘mama selūpamaṃ citta’’ntiādinā dutiyagāthāya aññaṃ byākāsi. Taṃ vuttatthameva.

નિતકત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

Nitakattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



તિપિટક (મૂલ) • Tipiṭaka (Mūla) / સુત્તપિટક • Suttapiṭaka / ખુદ્દકનિકાય • Khuddakanikāya / થેરગાથાપાળિ • Theragāthāpāḷi / ૬. નિતકત્થેરગાથા • 6. Nitakattheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact