| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / ปญฺจปกรณ-อนุฎีกา • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā |
๑๐. ทสมวโคฺค
10. Dasamavaggo
๑. นิโรธกถาวณฺณนา
1. Nirodhakathāvaṇṇanā
๕๗๑-๕๗๒. สกสมเย ‘‘ปุริมจิตฺตสฺส นิโรธานนฺตรํ ปจฺฉิมจิตฺตํ อุปฺปชฺชตี’’ติ อิจฺฉิตํ, ปรวาที ปน ‘‘ยสฺมิํ ขเณ ภวงฺคจิตฺตํ, ตสฺมิํเยว ขเณ กิริยมยจิตฺตํ อุปฺปชฺชตี’’ติ วทติฯ เอวํ สติ ปุริมปจฺฉิมจิตฺตานํ สหภาโวปิ อนุญฺญาโต โหติฯ เตนาห ‘‘ภงฺคกฺขเณน สเหวา’’ติฯ ตถา จ สติ วิปากกิริยกฺขนฺธานํ วิย กิริยวิปากกฺขนฺธานํ วิปากวิปากกฺขนฺธานํ กิริยกิริยกฺขนฺธานญฺจ วุตฺตนเยน สหภาโว วตฺตโพฺพติ อิมมตฺถํ ทเสฺสโนฺต ‘‘ภวงฺคจิตฺตสฺสา’’ติอาทิมาหฯ ตตฺถ อุปปตฺติภวภาเวน เอสิยา อิจฺฉิตพฺพาติ อุปปเตฺตสิยา วิปากกฺขนฺธา, เต จ เยภุเยฺยน ภวงฺคปริยายกาติ อฎฺฐกถายํ วุตฺตํ ‘‘อุปปเตฺตสิยนฺติ สงฺขํ คตสฺส ภวงฺคจิตฺตสฺสา’’ติฯ อาทิปริโยสานมตฺตญฺหิ ตสฺส ปฎิสนฺธิจุติจิตฺตํ, ตทารมฺมณํ ภวงฺคเนฺตฺวว วุจฺจตีติฯ จกฺขุวิญฺญาณาทีนํ กิริยาเวมเชฺฌ ปติตตฺตา กิริยาจตุกฺขนฺธคฺคหเณน คหณํ ยุตฺตนฺติ วุตฺตํฯ จกฺขุวิญฺญาณาทีนนฺติ หิ อาทิ-สเทฺทน น โสตวิญฺญาณาทีนํเยว คหณํ, อถ โข สมฺปฎิจฺฉนสนฺตีรณานมฺปีติ ทฎฺฐพฺพํฯ
571-572. Sakasamaye ‘‘purimacittassa nirodhānantaraṃ pacchimacittaṃ uppajjatī’’ti icchitaṃ, paravādī pana ‘‘yasmiṃ khaṇe bhavaṅgacittaṃ, tasmiṃyeva khaṇe kiriyamayacittaṃ uppajjatī’’ti vadati. Evaṃ sati purimapacchimacittānaṃ sahabhāvopi anuññāto hoti. Tenāha ‘‘bhaṅgakkhaṇena sahevā’’ti. Tathā ca sati vipākakiriyakkhandhānaṃ viya kiriyavipākakkhandhānaṃ vipākavipākakkhandhānaṃ kiriyakiriyakkhandhānañca vuttanayena sahabhāvo vattabboti imamatthaṃ dassento ‘‘bhavaṅgacittassā’’tiādimāha. Tattha upapattibhavabhāvena esiyā icchitabbāti upapattesiyā vipākakkhandhā, te ca yebhuyyena bhavaṅgapariyāyakāti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘upapattesiyanti saṅkhaṃ gatassa bhavaṅgacittassā’’ti. Ādipariyosānamattañhi tassa paṭisandhicuticittaṃ, tadārammaṇaṃ bhavaṅgantveva vuccatīti. Cakkhuviññāṇādīnaṃ kiriyāvemajjhe patitattā kiriyācatukkhandhaggahaṇena gahaṇaṃ yuttanti vuttaṃ. Cakkhuviññāṇādīnanti hi ādi-saddena na sotaviññāṇādīnaṃyeva gahaṇaṃ, atha kho sampaṭicchanasantīraṇānampīti daṭṭhabbaṃ.
นิโรธกถาวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ
Nirodhakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ติปิฎก (มูล) • Tipiṭaka (Mūla) / อภิธมฺมปิฎก • Abhidhammapiṭaka / กถาวตฺถุปาฬิ • Kathāvatthupāḷi / (๙๕) ๑. นิโรธกถา • (95) 1. Nirodhakathā
อฎฺฐกถา • Aṭṭhakathā / อภิธมฺมปิฎก (อฎฺฐกถา) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / ปญฺจปกรณ-อฎฺฐกถา • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā / ๑. นิโรธกถาวณฺณนา • 1. Nirodhakathāvaṇṇanā
ฎีกา • Tīkā / อภิธมฺมปิฎก (ฎีกา) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / ปญฺจปกรณ-มูลฎีกา • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā / ๑. นิโรธกถาวณฺณนา • 1. Nirodhakathāvaṇṇanā
